Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 131:1

Εάν, παραφερόμενος από θυμό, φονεύσω το τέκνο μου ικανοποιώντας την οργή, πώς θα πουν οι προφήτες: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του»; Έστω κι αν είναι εχθρός ο αντάρτης, παραμένει υιός· έστω κι αν είναι πολέμιος, παραμένει τέκνο· έστω κι αν είναι τύραννος, παραμένει σπλάχνο.

Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του. Πώς ορκίστηκε στον Κύριο, πώς έδωσε υπόσχεση στον Θεό του Ιακώβ, και τα εξής. Διότι, αφού πληροφορήθηκε από το Άγιο Πνεύμα ότι ο Κύριος θα έλθει ανάμεσα στους ανθρώπους προσφέροντας άφεση των πολλών αμαρτιών, και ελπίζοντας ότι και ο ίδιος θα σωθεί μέσω αυτής, σπεύδει να μάθει πότε θα γίνει αυτό, πού θα συμβεί, και με ποιον τρόπο θα εμφανιστεί.

Διότι, βεβαίως, δεν είναι δυνατόν κάποιος που υπηρετεί έναν βασιλιά να υπερηφανεύεται επειδή έχει ταχθεί σε αυτήν την τάξη υπηρεσίας, ενώ εκείνος που αξιώθηκε να λατρεύει τον Θεό να επινοεί επαίνους για τον εαυτό του από αλλού, σαν να μην του αρκούσε η επίκληση του Κυρίου για κάθε υπερβολή δόξας και λαμπρότητας. Στον Κύριο, λοιπόν, θα επαινεθεί η ψυχή μου. Ας ακούσουν οι πράοι και ας ευφρανθούν. Επειδή, λέει, η σωτηρία μου επιτεύχθηκε χωρίς πόλεμο, μόνο από την αλλαγή του προσώπου μου, καθώς με τη συνέργεια του Θεού εξαπατήθηκαν οι εχθροί· ας ακούσουν οι πράοι, ότι είναι δυνατόν και ενώ ησυχάζουν να εγείρουν τρόπαιο, και χωρίς να μάχονται να αναδειχθούν νικητές. Και ας ευφρανθούν, στερεωνόμενοι στην πραότητα με το δικό μου παράδειγμα. Διότι έλαβα αυτήν τη χάρη από τον Θεό, επειδή κατόρθωσα την πραότητα. Μνήσθητι, Κύριε, του Δαβίδ και όλης της πραότητάς του. Διότι η πραότητα είναι η μέγιστη από τις αρετές· γι' αυτό και έχει συμπεριληφθεί στους μακαρισμούς. Διότι μακάριοι, λέει, είναι οι πράοι, επειδή αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη. Επειδή εκείνη η γη, η επουράνια Ιερουσαλήμ, δεν γίνεται λάφυρο όσων μάχονται, αλλά προσφέρεται ως κληρονομιά των μακρόθυμων και πράων ανδρών. Ισοδυναμεί δε το «ας ακούσουν οι πράοι» με το «ας ακούσουν οι μαθητές του Χριστού». Ίσως, μάλιστα, προφητικά να επιθυμεί να φθάσει μέχρι εμάς το θαύμα της ευεργεσίας του Θεού προς αυτόν.

Αυτά ακριβώς μνημονεύοντας και ο εκατοστός τριακοστός πρώτος ψαλμός, αναφέρει τα όσα δηλώνονται στον Χριστό. Άκουσε, λοιπόν, και αυτό: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του· πώς ορκίστηκε στον Κύριο και πώς έδωσε υπόσχεση στον Θεό του Ιακώβ». Στα οποία, ύστερα από κάποια άλλα, προσθέτει: «Ορκίστηκε ο Κύριος αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω πάνω στον θρόνο σου». Και προχωρώντας πιο κάτω, στη συνέχεια ονομάζει σαφέστερα αυτόν που πρόκειται να εγερθεί από τον καρπό της κοιλίας του Δαβίδ, λέγοντας: «Εκεί θα κάνω να ανατείλει κέρας για τον Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον χρισμένο μου· τους εχθρούς του θα τους ντύσω με ντροπή· πάνω όμως σε αυτόν θα ανθίσει το αγίασμά μου».

Καλή είναι η μακροθυμία, και μάρτυρας για αυτό είναι ο Ίδιος, ο οποίος όχι μόνο αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει τις λεγεώνες των αγγέλων εναντίον εκείνων που εξεγέρθηκαν και τον καταδυνάστευαν, και ούτε μόνο επιτίμησε τον Πέτρο όταν σήκωσε το μαχαίρι, αλλά και αποκατέστησε το αυτί εκείνου που είχε πληγεί. Το ίδιο έπραξε αργότερα και ο Στέφανος, ο μαθητής του Χριστού, καθώς προσευχόταν υπέρ εκείνων που τον λιθοβολούσαν. Καλή είναι η πραότητα, και το μαρτυρούν ο Μωυσής και ο Δαβίδ, οι οποίοι επαινέθηκαν γι' αυτήν την αρετή περισσότερο από τους άλλους, καθώς και ο διδάσκαλός τους, ο οποίος ούτε φιλονικούσε, ούτε κραύγαζε, ούτε ύψωνε τη φωνή του στις πλατείες, ούτε ερχόταν σε αντιπαράθεση με εκείνους που τον οδηγούσαν στο πάθος.

«Ούτε σε θαυμάσια» Δηλαδή, δεν θέλησα να είμαι (να θαυμάζομαι) πάνω από αυτό που είμαι (ήμουν), αλλά πάντοτε ταπεινωνόμουν. «Εάν δεν ταπεινοφρονούσα» Αυτά μεν τα λέει ο Δαβίδ για τον εαυτό του. Εννοούνται όμως και για τον Χριστό, διότι ταπείνωσε τον εαυτό Του, μη θεωρώντας αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό. «Σαν το απογαλακτισμένο» Διότι και παιδί έγινε ο Κύριος και θήλασε και απογαλακτίστηκε και υποτασσόταν στους γονείς Του, όπως έχει γραφτεί. «Ως ανταποδώσεις» Διότι αυτά τα υπέμεινα, λέει ο Χριστός, για να ανταποδώσω στον άνθρωπο τη σωτηρία. «Ας ελπίσει» Διότι σε Αυτόν έχει την ελπίδα του ο νέος λαός, που είναι ο Ισραήλ· γι' αυτό άλλωστε ονομάστηκε «αυτός που βλέπει τον Κύριο». Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. «Θυμήσου» Ως καταγόμενος από αυτόν κατά σάρκα· διότι ο Ίδιος που προέρχεται από τον Δαβίδ είπε: μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Ήταν δε και ο Δαβίδ πράος. «Όπως ορκίστηκε» Διότι ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μετανιώσει, συνάπτοντας τη διαθήκη Του με τον Δαβίδ. Και εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο. «Εάν εισέλθω» Δηλαδή, δεν θα αναβώ, λέει, στον ουρανό, εάν πρώτα δεν σώσω τον άνθρωπο· διότι γι' αυτό ήλθα, αν και δεν χωρίστηκα από τον Πατέρα. «Ή εάν αναβώ» Εννοεί τον δεσποτικό τάφο και λέει: δεν πρόκειται να εισέλθω σε αυτόν, έως ότου ανακαλέσω τελείως τον άνθρωπο. «Εάν δώσω» Σημαίνει τον θάνατο, τον οποίο κατέδειξε ως ύπνο. «Και στα βλέφαρα» Το ίδιο σημαίνει περί του θανάτου.

Διότι αυτό είναι κατεξοχήν το γνώρισμα του ανθρώπου που έχει τιμηθεί με τη λογική: το να είναι ήμερος, επιεικής, πράος, ταπεινός, ήσυχος, το να μην έλκεται και να μη σύρεται σαν δούλος, είτε από την οργή είτε από τα άλλα πάθη, αλλά με τη λογική να επικρατεί στις εσωτερικές ορμές, να διασώζει τη δική του ευγένεια και να μην ξεπέφτει από ραθυμία στη θηριωδία των άλογων ζώων. Και για να μάθεις πόση είναι η δύναμη της πραότητας και της επιείκειας, και πώς αρκούσε μόνο αυτή η αρετή για να αξιώσει εκείνων των ανέκφραστων επαίνων αυτόν που την κατόρθωσε με ακρίβεια, άκουσε την ανακήρυξη του μακάριου Μωυσή που γίνεται γι' αυτόν τον λόγο, και το στεφάνι που του πλέκεται έτσι από αυτήν. Λέει δηλαδή: «Και ο Μωυσής ήταν ο πραότερος από όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη». Είδες το μέγεθος του εγκωμίου, το οποίο τον ανέδειξε ισάξιο με ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, ή μάλλον τον προέκρινε από ολόκληρο το γένος των ανθρώπων; Και πάλι για τον Δαβίδ λέει η Γραφή: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του». Εξαιτίας αυτού και ο πατριάρχης προσείλκυσε πολύ περισσότερη την άνωθεν εύνοια, και, αφού συνεισέφερε τον δικό του αγώνα, αξιώθηκε μεγαλύτερων δωρεών από τον φιλάνθρωπο Θεό. Και αυτό θα το κατανοήσετε, όταν σας παρουσιάσουμε όσα ακολουθούν από τα χθεσινά μας λόγια, και αναπτύξουμε ενώπιον της αγάπης σας εκείνα που αναγνώστηκαν στην αρχή.

Τη φιλοσοφία του, λοιπόν, είναι δυνατόν να τη δει κανείς από τούτα, ότι δηλαδή όχι μόνο δεν τον σκότωσε, παρότι υπήρχε τόσο μεγάλη ανάγκη, αλλά ούτε έναν υβριστικό λόγο δεν ξεστόμισε εναντίον του, και μάλιστα ενώ εκείνος που θα υβριζόταν δεν επρόκειτο να τον ακούσει. Κι όμως, εμείς συχνά κακολογούμε ακόμη και τους φίλους μας όταν απουσιάζουν, εκείνος όμως δεν κακολόγησε ούτε τον εχθρό του, που τον είχε αδικήσει τόσο πολύ. Τη φιλοσοφία του, λοιπόν, μπορεί να τη δει κανείς από αυτά· τη φιλανθρωπία του, όμως, και την υπόλοιπη στοργική του φροντίδα, από όσα έκανε μετά από αυτά. Διότι, αφού έκοψε την άκρη του ενδύματος και πήρε κρυφά το δοχείο του νερού, απομακρύνθηκε, στάθηκε μακριά και φώναξε, και υπέδειξε αυτά τα αντικείμενα σε εκείνον που είχε διασωθεί. Και δεν το έκανε αυτό για επίδειξη και κενοδοξία, αλλά επειδή ήθελε με τα έργα του να τον πείσει ότι άδικα και μάταια τον υποπτευόταν ως εχθρό, και γι' αυτό έσπευδε να τον ελκύσει σε φιλία. Αλλά παρ' όλα αυτά, παρότι ούτε έτσι τον έπεισε, και ενώ μπορούσε να τον σκοτώσει, και πάλι προτίμησε μάλλον να εξοριστεί από την πατρίδα του και να ζει σε ξένη γη, ταλαιπωρούμενος καθημερινά για να εξασφαλίσει την αναγκαία τροφή, παρά μένοντας στον τόπο του να προκαλεί λύπη σε αυτόν που τον επιβουλευόταν. Τι θα μπορούσε να είναι πιο ήμερο από τη δική του ψυχή; Όντως δικαίως έλεγε η Γραφή: «Μνήσθητι, Κύριε, τοῦ Δαυΐδ, καὶ πάσης τῆς πραότητος αὐτοῦ». Αυτόν ας μιμηθούμε κι εμείς, και ούτε να κακολογούμε ούτε να κάνουμε κακό στους εχθρούς μας, αλλά και να τους ευεργετούμε κατά τη δύναμή μας· διότι με αυτόν τον τρόπο θα κάνουμε καλό περισσότερο στους εαυτούς μας, παρά σε εκείνους.

Από όλα αυτά έλαβε ως κλήρο το καλύτερο. Διότι, όταν το Άγιο Πνεύμα είδε τον Θεό να υμνείται διαρκώς από τον Δαβίδ επί της γης, μετέβη λοιπόν στους ουρανούς για να πρεσβεύσει, λέγοντας: «Κύριε, καθημερινά ο Δαβίδ σε μνημονεύει, και μνημονεύοντάς σε ευφραίνεται· ενθυμήσου τον και Εσύ, Κύριε, ο Θεός μας», και λέει: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του». Τότε αποκρίνεται ο φιλάνθρωπος Θεός: «Επειδή διαρκώς και με σύνεση με μνημονεύει ο Δαβίδ, και εγώ ενώπιον όλων θα κηρύξω τη διάθεση και την αγάπη μου προς αυτόν· πάνω από αγίους και αγγέλους και δυνάμεις θα τον μεγαλύνω επί της γης». Τι λέγοντας;

Βλέπεις πώς η Γραφή ερμηνεύει τον εαυτό της, και δείχνει ότι η νίκη είναι νοερή και πνευματική; Διότι, εκείνος που αναφέρθηκε σε όπλα, και ρομφαίες, και τόξα, πώς εδώ μνημονεύει την πραότητα; Ποια σχέση έχει, άλλωστε, η πραότητα με τον πόλεμο, η επιείκεια με τη μάχη; Μεγάλη βεβαίως, εάν κανείς εξετάσει το ζήτημα με ακρίβεια. Επειδή και ο Δαβίδ και ο Μωυσής ήταν πράοι. Γι’ αυτό και για τον πρώτο λέει η Γραφή: «Μνήσθητι, Κύριε, του Δαβίδ και όλης της πραότητάς του»· για τον δε Μωυσή, ότι «Ήταν ο Μωυσής ο πιο πράος από όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη». Ωστόσο, αυτοί που ήταν οι πιο πράοι από όλους, φαίνεται ότι αμύνονταν περισσότερο από όλους. Αλλά αν θέλετε, ας αναφέρουμε πρώτα την πραότητά τους: Πολλές φορές, όταν αυτός ο μακάριος έπιασε στα χέρια του τον Σαούλ και, ενώ είχε τη δυνατότητα να τον θανατώσει, δεν άπλωσε το χέρι του· αλλά, ακόμη και όταν άλλοι τον προέτρεπαν να το πράξει, τον σπλαχνίστηκε και κατεύνασε τον θυμό του.

Ψαλμός ρλα'. Ωδή των αναβαθμών. «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του. Πώς ορκίστηκε στον Κύριο και έταξε στον Θεό του Ιακώβ». Το τι ορκίστηκε και τι έταξε, ο ίδιος το διασαφηνίζει: «Δεν θα εισέλθω στη σκηνή του οίκου μου, δεν θα ανεβώ στο στρωμένο κρεβάτι μου, δεν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά μου, ούτε ανάπαυση στους κροτάφους μου». Διότι κρόταφοι είναι τα μέρη γύρω από τα αυτιά μας, τα οποία αναπαύονται πάνω στα μαξιλάρια.