Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 131:5

Ο ψαλμός είναι δηλωτικός πράξης και έργου. Επειδή, λοιπόν, ο Δαβίδ είχε τόση πεποίθηση στην προφητεία του, έβλεπε τα μελλοντικά ως ήδη πεπραγμένα. Για αυτά που επρόκειτο να συμβούν, επομένως, πρόσφερε ευχαριστία ως για ήδη γενόμενα, λέγοντας στον Θεό: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Πώς, άλλωστε, δεν θα ευχαριστούσε ο Δαβίδ για τις ανά τον κόσμο εκκλησίες του Χριστού; Διότι αυτός που επιθυμούσε να στήσει ένα σκήνωμα και μία καλύβα για τον Θεό, όχι για να περιορίσει τον Θεό σε κάποιον τόπο, αλλά για να φτιάξει για τον εαυτό του έναν ευκτήριο οίκο, όπου ως σε φιλικό κοιτώνα θα συνομιλεί με τον Δεσπότη, αυτός που για μία σκηνή αγρυπνούσε τόσες φορές και έλεγε: «Αν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο», αυτός που με τον πόθο του νικούσε τον ύπνο και, ως εραστής την αγαπημένη του, αναζητούσε τη σκηνή, όταν είδε όχι μία, αλλά μύριες σκηνές, τις εκκλησίες του Χριστού, και ότι παντού στη γη θαυμάζεται Εκείνος που παντού εξαιτίας των Ιουδαίων βλασφημείται, και ότι Εκείνος που έλεγε στους Ιουδαίους: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη», ο Ίδιος είπε στους αποστόλους: «Από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη», αυτό ακριβώς που άκουσε να λέει ο Θεός, αυτό αναφώνησε ευχαριστώντας, λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη».

Τόση αγρυπνία υπέμεινα και επιθυμία και χαμευνία· έμεινα ξύπνιος από τον όρθρο, έδεσα τον εαυτό μου με όρκους, ορκίστηκα στον Κύριο λέγοντας: «Αν εισέλθω στο σκήνωμα του οίκου μου, αν ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, αν δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Και δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας. «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» Σε ρωτώ για τους παροίκους ως επίτροπος· ως δεσπότης αποκρίσου μου. Βλέπω, Δέσποτα, και την εκκλησία σου, την αληθινή σκηνή, «την οποία έπηξε ο Κύριος και όχι άνθρωπος». Αλλά επειδή οι μεν πατριάρχες τελεύτησαν, οι προφήτες κοιμήθηκαν, οι δίκαιοι αρπάχθηκαν, οι Ιουδαίοι σταύρωσαν, οι Έλληνες βλασφήμησαν, οι αιρετικοί πλανήθηκαν, «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» Φωτίστηκα από το Άγιο Πνεύμα. Έμαθα «ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου». Εκείνος ο λαός θα παροικήσει, ο οποίος μνημονεύεται στον προηγούμενο ψαλμό, αυτός που εξαιτίας του ονόματός σου καταναλίσκεται «ως βρώση άρτου», για τον οποίο έλεγες: «Αυτοί που κατατρώγουν τον λαό μου ως βρώση άρτου». Αυτοί που κατατρώγουν δεν παροικούν· αυτοί που κατατρώγονται παροικούν. Διότι τα πρόβατα μπορούν να σταυλίζονται σε αυλές.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΒʹ. Από πού προέρχεται η άκαιρη και υπέρμετρη νύστα και πώς μπορούμε να την αποβάλουμε; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Αυτού του είδους η νύστα δημιουργείται όταν η ψυχή γίνεται πιο νωθρή ως προς τις περί Θεού έννοιες και όταν καταφρονούμε τα κρίματα του Θεού. Την αποβάλλουμε δε, όταν ανακτήσουμε γνήσια και αξιόλογη συναίσθηση της μεγαλειότητας του Θεού και την επιθυμία των θελημάτων Του, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Εάν δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου, και στα βλέφαρά μου νύστα, και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ».

Και ζήτησε να βρει σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ. Του Κυρίλλου. «Διότι, λέει, σε καμία ανάπαυση δεν θα συμμετάσχω, προτού μάθω τον τόπο του Κυρίου και το σκήνωμα (δηλαδή την κατοικία) του Θεού του Ιακώβ»· είναι δε φανερό ότι εννοεί του Χριστού.

Και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλοντας και λέγοντας: «Εάν ανέβω στην κλίνη της στρωμνής μου, εάν δώσω ύπνο στα μάτια μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό, και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ.»

Ίσος και όμοιος κατά πάντα είναι με τον Πατέρα ο Υιός, και είναι χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, εικόνα και απαύγασμα της δόξας Του, Ύψιστος είναι όπως ακριβώς ο Πατέρας. <Μάστιγα δεν θα πλησιάσει το σκήνωμά σου.> (B f. 275 b, H f. 598) Το σκήνωμα στη θεόπνευστη Γραφή δεν δηλώνει πάντοτε το σώμα, αλλά είτε πόλη, είτε χώρα, είτε οίκο. Αυτό το επιβεβαιώνει ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Αν θα ανεβώ στο κρεβάτι της στρωμνής μου, αν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου, και στα βλέφαρά μου νυσταγμό, και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ.» <Διότι στους αγγέλους Του θα δώσει εντολή για εσένα.> (B f. 375 b, H f. 398 b) Αυτούς τους στίχους χρησιμοποίησε ο Σατανάς, λέγοντάς τους για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, σαν να επρόκειτο για κοινό άνθρωπο. Επειδή, δηλαδή, είναι ολόκληρος σκοτάδι και έχει εσκοτισμένη τη διάνοια, δεν κατανόησε τη δύναμη των όσων ειπώθηκαν: ότι ο ψαλμός λέγεται εκ μέρους κάθε δικαίου που βοηθείται από τον Ύψιστο, ο οποίος είναι ο Θεός του ουρανού.

Αναζητώντας μέσα μου την αιτία για την οποία σε κανέναν άλλον από τους αγίους, παρά μόνο στον Δαβίδ, έκανε ο Θεός με όρκο την επαγγελία σχετικά με το σπέρμα του, νομίζω ότι την έχω βρει, διαπιστώνοντας ότι και ο ίδιος ο Δαβίδ είχε χρησιμοποιήσει όρκο πριν από την επαγγελία του Θεού προς αυτόν. Ότι λοιπόν ορκίστηκε, μας το διδάσκει το θείο Πνεύμα στον 131ο Ψαλμό, λέγοντας: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ, και όλη την πραότητά του· πώς ορκίστηκε στον Κύριο και έκανε τάμα στον Θεό του Ιακώβ: Δεν θα εισέλθω στη σκηνή του οίκου μου, δεν θα ανέβω στην κλίνη του στρώματός μου· δεν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου, και στα βλέφαρά μου νυσταγμό, μέχρις ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Εφόσον ο Δαβίδ έκανε τέτοια τάματα και υποσχέσεις, και ορκίστηκε για τέτοια πράγματα, ο Θεός, ανταποδίδοντάς του ίση αμοιβή, ανταποδίδει και ο ίδιος με όρκο και ανθυπόσχεται, δίνοντας ίσο προς ίσο, και ανταμείβοντας τον όρκο με όρκο. Γι' αυτό ακριβώς, στον ίδιο τον 131ο Ψαλμό, όπου αναφέρεται ότι ορκίστηκε ο Δαβίδ, συνάπτεται αμέσως μετά η μαρτυρία του Αγίου Πνεύματος, η οποία λέει τα εξής: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια, και δεν θα την αθετήσει· από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου».

Και για το ζήτημα αυτό ορκίστηκε ο Δαβίδ στον Κύριο και ευχήθηκε στον Θεό του Ιακώβ, λέγοντας: «Εάν θα εισέλθω στο σκήνωμα του οίκου μου, εάν θα ανεβώ στην κλίνη του στρώματός μου, εάν θα δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Όταν δε εκείνος διανοήθηκε αυτά, ο μεν Θεός αποδέχεται την προαίρεση της ευσέβειάς του· δεν επιτρέπει όμως να ανεγερθεί ο οίκος· διότι, ως Θεός που είναι, δεν έχει ανάγκη από αισθητό οίκο, ούτε από οικοδόμημα που θα συγκροτηθεί από άψυχους λίθους. Αλλά, εάν βέβαια έπρεπε ο Θεός να κατοικήσει επί της γης, από το δικό του σπέρμα, του Δαβίδ, θα προερχόταν εκείνος που θα υποδεχόταν τη θεότητά Του, ο οποίος και θα οικοδομήσει για τον Θεό επάξιο ιερό οίκο και άγιο ναό, του οποίου ο θρόνος θα διαρκέσει αιώνια. Φανέρωνε, λοιπόν, τον Χριστό Του, ο οποίος θα γεννιόταν από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα, και την Εκκλησία που επρόκειτο να συσταθεί μέσω αυτού σε όλη την οικουμένη. Και ότι αυτά έχουν έτσι, η γραφή των Βασιλειών το διδάσκει με τον εξής τρόπο: «Και συνέβη, όταν ο Δαβίδ εγκαταστάθηκε στον οίκο του, και ο Κύριος του εξασφάλισε κυριαρχία γύρω από όλους τους εχθρούς του· και είπε ο βασιλιάς προς τον Νάθαν τον προφήτη: Ιδού λοιπόν εγώ κατοικώ σε κέδρινο οίκο, και η κιβωτός του Θεού βρίσκεται στο μέσο της σκηνής»· ή, στο μέσο δερμάτινου καλύμματος, όπως σημαίνει η εβραϊκή λέξη.

Έτσι, λοιπόν, και τον προφήτη Ελισσαίο τον περικύκλωνε πλήθος αγγέλων δορυφόρων. Γι' αυτό λέγεται ότι κανένα βλαπτικό δεν θα πλήξει εκείνον για τον οποίο προφητεύει ο ψαλμός· ούτε βέβαια μάστιγα θα εγγίσει το σκήνωμά του. Ως μάστιγα εμείς δεν εννοούμε αυτήν που αναφέρεται με την πιο κοινή σημασία· διότι με αυτήν μαστιγώθηκαν αναρίθμητοι άγιοι μάρτυρες του Θεού, και του ίδιου του Σωτήρα μας το σωματικό σκήνωμα και η σάρκα υπέστη βασανιστήρια από μάστιγες κατά τον καιρό του πάθους, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει για αυτόν: «Την πλάτη μου έδωσα σε μάστιγες, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα»· γι' αυτό πρέπει να θεωρήσουμε ότι ως μάστιγα εδώ δηλώνεται το πλήγμα από δαιμονική ενέργεια, όπως αυτές που έχει λεχθεί ότι ο ίδιος ο Σωτήρας θεράπευε και γιάτρευε στους ανθρώπους, δηλαδή τις μάστιγες των ακαθάρτων δαιμόνων. Τέτοιου είδους μάστιγα, λοιπόν, λέει ο παρών λόγος ότι δεν θα πλησιάσει το σκήνωμα του προφητευόμενου, επειδή φυλάσσεται από τους αγγέλους που έχουν οριστεί για να τον φρουρούν, οι οποίοι μάλιστα λέγεται ότι θα τον σηκώσουν στα χέρια τους μετέωρο, για να μην προσκρούσει σε λίθο το πόδι του. Και ως σκήνωμά του, κατά έναν μεν τρόπο, θα πεις ότι είναι η Εκκλησία του, σύμφωνα με το: «Έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ»· έτσι και ως περισσότερα σκηνώματα ο λόγος αυτός εννοεί τις εκκλησίες που βρίσκονται σε όλη τη γη: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων!».

Και εδώ ο Κύριος ορκίζεται σχετικά με το «από το σπέρμα του Δαβίδ», το οποίο σπέρμα ονομάζει και κέρας του. Και πάλι, ανακηρύσσοντας ονομαστικά τον Χριστό, λέει ότι έχει ετοιμάσει «λύχνο» για αυτόν, δηλαδή, όπως είναι φυσικό, τον προφητικό λόγο που προηγήθηκε του Χριστού, ο οποίος μόνος του, δίκην ηλιακού φωτός, ανέτειλε για όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους σε ολόκληρη την οικουμένη. Και ο ίδιος ο Δαβίδ είχε προετοιμαστεί ως λύχνος για τον Χριστό, έχοντας θέση λύχνου εν συγκρίσει προς τον ήλιο και το τέλειο φως. «Εκεί δε», λέει, «θα αναδείξω κέρας», υποδεικνύοντας τον τόπο, όπου σημαίνει ότι επρόκειτο να γεννηθεί ο Χριστός. Διότι, όταν ο Δαβίδ προσευχήθηκε να δει εκ των προτέρων μέσω του Πνεύματος τον τόπο της γεννήσεως του Χριστού, και είπε: «εάν θα εισέλθω στην κλίνη της στρωμνής μου, εάν θα δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, μέχρις ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ», το θείο Πνεύμα του αποκαλύπτει τον τόπο στη Βηθλεέμ. Γι' αυτό προσθέτει λέγοντας: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά (και αυτή είναι η Βηθλεέμ), την βρήκαμε στα πεδία του δρυμού· θα εισέλθουμε στα σκηνώματά του, θα προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του».

Και η μεν προφητεία που εκτέθηκε είχε αυτήν την έκβαση· τα δε επόμενα πρέπει να διαβαστούν ως νέα ενότητα, και έχουν ως εξής: «Όταν ο Ασσύριος επιτεθεί στη γη σας και όταν πατήσει στη χώρα σας, τότε θα εγερθούν εναντίον του επτά ποιμένες, και οκτώ δήγματα ανθρώπων», και τα όσα τα ακολουθούν, τα οποία δεν είναι της παρούσης στιγμής να αναλύσουμε ποιο νόημα ακριβώς έχουν. Θα μπορούσε δε να πει κανείς ότι μετά την επιδρομή των Ασσυρίων στην Ιουδαία, κατά την οποία υπέταξαν το έθνος των Ιουδαίων, έγιναν εναντίον τους τόσες εξεγέρσεις, όσες δηλώνονται μέσω των επτά ποιμένων και μέσω των οκτώ δηγμάτων (αυτά βέβαια μπορούν να τα γνωρίζουν όσοι έχουν καταγράψει την ιστορία των Ασσυρίων), στο τέλος των οποίων εμφανίστηκε εκείνος που προφητεύεται ότι θα προέλθει από τη Βηθλεέμ, δηλαδή μετά τους επτά ποιμένες και τα οκτώ δήγματα, τα οποία συνέβησαν στους Ασσυρίους σε ύστερους χρόνους μετά την έφοδό τους στην Ιουδαία. Αλλά επειδή αυτά απαιτούν εκτεταμένη έρευνα, δεν είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να τα εξετάζουμε λεπτομερώς. 〈εʹ.〉 〈Από τον Ψαλμό ρλαʹ〉. «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του· πώς ορκίστηκε στον Κύριο και έταξε στον Θεό του Ιακώβ: δεν θα εισέλθω στο σκήνωμα του οίκου μου, δεν θα ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, δεν θα δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό, μέχρι να βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ».

Συνάδει με την προηγούμενη και η παρούσα προφητεία, η οποία υποδεικνύει ότι ο προκηρυσσόμενος Θεός θα προέλθει από τη Βηθλεέμ. Αυτό ακριβώς λοιπόν και ο Δαβίδ, αγνοώντας το προηγουμένως, προσεύχεται να το μάθει από τον Θεό, και έπειτα, αφού προσευχήθηκε, διδάσκεται. Διότι, επειδή έλαβε τον χρησμό που του ειπώθηκε στον ψαλμό: «από τον καρπό της κοιλίας σου θα θέσω επί του θρόνου σου», και πάλι: «εκεί θα αναδείξω κέρας στον Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον χριστό μου», ευλόγως προσπίπτει στον Θεό, και πέφτοντας στο έδαφος ικετεύει, και επιμένοντας ακόμη περισσότερο στην προσευχή ορκίζεται στον Θεό, ότι δεν πρόκειται προηγουμένως να εισέλθει «στο σκήνωμα του οίκου» του, ούτε να δώσει «στους οφθαλμούς» του «ύπνο» και «στα βλέφαρά» του «νυσταγμό», ούτε να ανεβεί «στο στρώμα της κλίνης» του, αλλά θα παραμένει κατάχαμα προσκυνώντας και ικετεύοντας, μέχρις ότου βρει «τόπο για τον Κύριο, και σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ», δηλαδή μέχρι να μάθει, φανερώνοντάς το σε αυτόν ο Κύριος, τη γέννηση του Χριστού. Αφού δε προσευχήθηκε και πόθησε να γνωρίσει αυτά, δεν αργεί να δει με το θείο Πνεύμα όσα πρόκειται να συμβούν, καθώς ο Θεός έχει υποσχεθεί στους δικούς Του ότι θα τους εισακούσει ενώ ακόμη μιλούν. Εισακούστηκε λοιπόν και αξιώθηκε να λάβει χρησμό που του απεκάλυψε τη Βηθλεέμ, με το σκεπτικό ότι εκεί επρόκειτο να εγκαθιδρυθεί ο τόπος του Κυρίου και το σκήνωμα του Θεού του Ιακώβ.

Επειδή, λοιπόν, «εσύ, Κύριε, έθεσες τον Ύψιστο ως καταφύγιό σου», για τον λόγο αυτό «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου». Ως «μάστιγες» θα μπορούσες να βρεις να ονομάζονται στα Ευαγγέλια οι δαιμονικές ενέργειες, για τις οποίες λέει ότι είναι αδύνατον να τολμήσουν καν να πλησιάσουν το σκήνωμα του Χριστού, δηλαδή το σώμα του. Διότι πώς θα μπορούσαν, όταν εκείνος με έναν μόνο λόγο τις εκδίωκε από τους ανθρώπους; Γι' αυτό το σκήνωμα, εξάλλου, ορκίστηκε κάποτε και ο Δαβίδ στον Κύριο και έκανε τάμα στον Θεό του Ιακώβ, λέγοντας: «Εάν ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, εάν δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Και εξαιτίας αυτού ακριβώς του σκηνώματος ελέγετο το: «δεν θα φοβηθείς από νυχτερινό φόβο», και το «αυτός θα σε γλιτώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από ταραχώδη λόγο», και το «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει το σκήνωμά σου», καθώς και όσα πιο ανθρώπινα έχουν λεχθεί γι' αυτόν, όπως και το «στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν», και το «στα χέρια θα σε σηκώσουν, μήπως και προσκόψεις σε πέτρα το πόδι σου». Διότι αυτά δεν θα ταίριαζε να λέγονται προς τον Θεό, αλλά προς το σκήνωμά του το οποίο προσέλαβε για χάρη μας, όταν «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας».

Πέφτοντας λοιπόν με το πρόσωπο στη γη, λέει ότι δεν θα σηκωθεί προτού επιτύχει το αίτημά του. Και προσεύχονται μαζί του όλοι οι συνεργοί των αγαθών, παρακαλώντας να εισακουστεί· γι' αυτό έχει ειπωθεί στον εκατοστό τριακοστό πρώτο ψαλμό: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του· πώς ορκίστηκε στον Κύριο, πώς έκανε τάμα στον Θεό του Ιακώβ: Δεν θα εισέλθω στο σκήνωμα του οίκου μου, δεν θα ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, δεν θα δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και νυσταγμό στα βλέφαρά μου, μέχρι να βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». δ΄. Και ενώ εκείνος προσευχήθηκε με αυτόν τον τρόπο και διαβεβαίωσε με όρκο ότι δεν θα ανέβει προηγουμένως στην κλίνη της στρωμνής του, και ότι δεν θα εισέλθει στον οίκο του, και ακόμη ότι δεν θα δώσει στα βλέφαρά του νυσταγμό, μέχρι να βρει τον μελλοντικό τόπο του Κυρίου, ο Κύριος του υποδεικνύει τη Βηθλεέμ· γι' αυτό, μετά την προσευχή, οι ιεροί άγγελοι του Θεού, που προσευχήθηκαν μαζί του, προσθέτουν στη συνέχεια: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά». Και Εφραθά είναι η Βηθλεέμ, όπως εξιστορεί ο Μωυσής λέγοντας: «Πέθανε δε η Ραχήλ και ετάφη στην οδό προς την Εφραθά· αυτή είναι η Βηθλεέμ». Αλλά και ο Μιχαίας λέει ότι η Εφραθά είναι η Βηθλεέμ, λέγοντας: «Και συ, Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, με κανέναν τρόπο δεν είσαι η ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα».

Έπειτα ο Δαβίδ προσευχήθηκε να γνωρίσει όχι μόνο τον τόπο του Κυρίου, αλλά και το σκήνωμά του, από πού θα προέλθει· σκήνωμα δε είναι το σκήνος και το σώμα το οποίο προσέλαβε ο Λόγος του Θεού. Ευλόγως, λοιπόν, για τον μεν τόπο προανήγγειλαν λέγοντας: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά». Για το δε σκήνωμα του αναφέρουν στη συνέχεια: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου». Μέσα από αυτά διδάσκεται ο Δαβίδ ότι το μελλοντικό σκήνωμα του Κυρίου, θα ήταν ο καρπός που επρόκειτο να γεννηθεί από την κοιλία του.

Διότι αυτός είναι ο όρκος που επιβεβαιώνει την αλήθεια, για τον οποίο καθένας που ορκίζεται σε αυτόν επαινείται, όπως λέει ο προφήτης. Πράγματι, εκείνος που έχει κατορθώσει μέσα του την ασφάλεια σε αυτά τα δύο, αφενός στον λόγο της πίστεως, όταν ατενίζει απλανώς προς την αλήθεια, και αφετέρου στον τρόπο της ζωής, όταν διατηρείται καθαρός από κάθε μόλυσμα της πονηρίας, αυτός ορκίζεται στον Κύριο να μην ανέβει στο στρωμένο κρεβάτι του, να μη δώσει ύπνο στα μάτια του ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά του, μέχρις ότου βρει μέσα του τόπο για τον Κύριο, γενόμενος ο ίδιος σκήνωμα Εκείνου που κατοικεί εντός του.

«και ανάπαυση» Μιλάει για το σώμα του Κυρίου· «τους κροτάφους», ως το πλέον ακέραιο. «έως ότου» Έως ότου, λέει, καταρτίσω τον άνθρωπο σε κατοικητήριο του Θεού. «σκήνωμα» Στον Χριστό· διότι ο Ιακώβ λέει, ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα. «ιδού» Αυτήν· ποιαν; την Παρθένο την Θεοτόκο, η οποία καρποφόρησε τη σωτηρία στο γένος των ανθρώπων. Διότι Εφραθά ερμηνεύεται καρποφορία, και αυτή είναι η Βηθλεέμ. «βρήκαμε» Ποια εννοεί; Προφανώς τη Βηθλεέμ· διότι υπήρχαν δασώδεις δρυμοί γύρω της. Είναι δε και οι τόποι αυτοί πεδινοί. Πάντως εννοεί τη συγκατάβαση του Χριστού. «θα εισέλθω» Σε ποια μέρη; στο σπήλαιο, όπου γεννήθηκε· στον σταυρό· στην ανάσταση· στην ανάληψη· στη Σιών· στον Γολγοθά. Διότι σε αυτά κατασκήνωσε. «θα προσκυνήσουμε» Εννοεί το όρος του Γολγοθά. Διότι αυτό είναι από όλα τα όρη της γης το υψηλότερο· διότι εκεί στάθηκαν τα πόδια του Χριστού και Θεού κατά τη σταύρωσή Του. «ανάστηθι» Σήκω, λέει, μετά τον πόλεμο του άδη και του θανάτου· ανάπαυσε τον θυμό σου· ευφράνσου για όσα έπραξες. «εσύ και η κιβωτός» Ως κιβωτό εννοεί το δεσποτικό σώμα, το οποίο συνανέστησε και κατέστησε άγιο· αλλά εννοεί και το θυσιαστήριο, το οποίο είναι η αγία τράπεζα των αγίων. «οι ιερείς» Οι λειτουργοί της τράπεζας· διότι αυτοί μετά την ανάσταση του Χριστού ενδύθηκαν αληθινή δικαιοσύνη <δικαιοσύνη και αλήθεια>.

Ομοίως και για τους ανώνυμους (ψαλμούς) θα διαπιστώσεις ότι ανήκουν στον ίδιο τον Δαβίδ. Διότι έναν από τους λεγόμενους ανώνυμους, εννοώ δηλαδή τον 131ο, έχοντας κατά νου ο πρωτομάρτυρας του Θεού Στέφανος, είπε τα εξής προς τους άρχοντες και τον λαό των Ιουδαίων, λέγοντας για τον Δαβίδ ότι βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού του Ιακώβ. Ο ίδιος λοιπόν ο Δαβίδ αποδεικνύεται να λέει στον ψαλμό: «Εάν δώσω ύπνο στα μάτια μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Αν λοιπόν φαίνεται ότι η αρχή του ψαλμού έχει ειπωθεί από άλλο πρόσωπο, εντούτοις αξιόπιστος μάρτυρας είναι ο Στέφανος, ο οποίος διδάσκει και εμάς ότι αυτός ο ψαλμός ανήκει στον Δαβίδ, ο οποίος με τη δική του φωνή ομολογεί και διδάσκει να βρει σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ.

Τον ναό που ανοικοδομήθηκε και την παλαιά αγιότητα που αποκαταστάθηκε. Επειδή, λοιπόν, σε αυτό κυρίως διέπρεψε ο Δαβίδ, ως ανταμοιβή για τη δική του προθυμία ζητά από τον Θεό την ανοικοδόμηση του ναού και λέει: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του· πώς ορκίστηκε στον Κύριο και έταξε στον Θεό του Ιακώβ: Δεν θα εισέλθω στη σκηνή του οίκου μου, δεν θα ανεβώ στο στρωμένο κρεβάτι μου, δεν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου, ούτε στα βλέφαρά μου νυσταγμό, και ανάπαυση στους κροτάφους μου, μέχρι να βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Και τι σχέση έχει αυτό με εσένα;

Ο βασιλιάς, ο οποίος εξουσιάζει τα πάντα, λέει: «Έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Διότι δεν επιθυμούσε απλώς να οικοδομήσει, αλλά σε τοποθεσία εξαιρετικά κατάλληλη και απολύτως πρέπουσα για τον ναό, και αυτό απαιτούσε αναζήτηση· τόσο άγρυπνος ήταν στην ψυχή του. «Ιδού την ακούσαμε στην Εφραθά, την βρήκαμε στα πεδία του δρυμού». Τώρα διηγείται τα παλαιά, δείχνοντας ότι και στο παρελθόν η κιβωτός περιφερόταν για πολύ καιρό, μεταβαίνοντας από τόπο σε τόπο· γι' αυτό λέει: «Ιδού την ακούσαμε στην Εφραθά»· δηλαδή, αυτά μας τα διηγήθηκαν οι πατέρες μας, αυτά κατέχουμε εξ ακοής, ότι και τότε, μολονότι περιφερόταν παντού, σε πεδιάδες και αγρούς, εδραιώθηκε ύστερα από αυτά· αυτό λοιπόν ας γίνει και τώρα. Εφραθά εδώ ονομάζει τη φυλή του Ιούδα, στην οποία εισήχθη ύστερα από την παρατεταμένη της περιπλάνηση.

Ψαλμός ρλα'. Ωδή των αναβαθμών. «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του. Πώς ορκίστηκε στον Κύριο και έταξε στον Θεό του Ιακώβ». Το τι ορκίστηκε και τι έταξε, ο ίδιος το διασαφηνίζει: «Δεν θα εισέλθω στη σκηνή του οίκου μου, δεν θα ανεβώ στο στρωμένο κρεβάτι μου, δεν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά μου, ούτε ανάπαυση στους κροτάφους μου». Διότι κρόταφοι είναι τα μέρη γύρω από τα αυτιά μας, τα οποία αναπαύονται πάνω στα μαξιλάρια.

Δεν θα δώσω σε αυτά ανάπαυση, λέει, μέσα στον οίκο μου, «έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Διότι επιθύμησε μεν να οικοδομήσει ιερό οίκο για τον Κύριο και σε αυτόν να καθιερώσει την κιβωτό του μαρτυρίου, εμποδιζόταν όμως, διότι στον Σολομώντα είχε κληρωθεί η οικοδόμηση του Ναού. «Ιδού, ακούσαμε γι' αυτήν στην Εφραθά», δηλαδή στη Βηθλεέμ, ότι περιφερόταν η κιβωτός· «τη βρήκαμε στα πεδία του δρυμού». Διότι αυτά ήταν προεικονίσεις της έμψυχης κιβωτού, επειδή σε εκείνον τον χώρο επρόκειτο να γεννήσει τον Χριστό. Γι' αυτό και ο Δαβίδ προφητεύει τα μελλοντικά: «Θα εισέλθουμε», λέει, «στα σκηνώματά του». Διότι η ενανθρώπηση του Χριστού ανέδειξε πολλά θεία και υπεράγια σκηνώματα: εκεί όπου γεννήθηκε, εκεί όπου βαπτίστηκε, εκεί όπου σταυρώθηκε. Για το οποίο και λέει: «Ας προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του. Ανάστηθι, Κύριε, στην ανάπαυσή σου, εσύ και η κιβωτός του αγιάσματός σου». Εσύ, πρώτος ανάστηθι τριήμερος καταλύοντας τον θάνατο και ανασταινόμενος πρώτος στην προαιώνια ανάπαυσή σου, έπειτα ανάστησε και την κιβωτό του αγιάσματός σου, στην οποία εναποτέθηκες, ως Λόγος του Θεού γραμμένος σε πλάκα, και προήλθες από εκεί σε δύο ουσίες. Ανάστησε και αυτήν μετά την τρίτη ημέρα από την κοίμησή της. «Οι ιερείς σου θα ενδυθούν δικαιοσύνη». Ο καλλωπισμός των ιερέων που ξεπερνά κάθε ένδυμα είναι η δικαιοσύνη και η αγαλλίαση των οσίων· διότι πάνω από κάθε αγαλλίαση είναι το να αγάλλεται κανείς ενθέως. «

Σε ένα τέτοιο και τόσο μεγάλο ιερό τέμενος, ποιος από εκείνους που σέβονται τον Κύριο δεν θα προθυμοποιούνταν να προσφέρει θυσίες, να εισέλθει και να δοξολογήσει τον Πλάστη και Δημιουργό; Διότι, αν καταδέχεται να κατοικεί σε χειροποίητους ναούς Εκείνος που περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο, που χρησιμοποιεί τον ουρανό ως θρόνο και έχει τη γη ως υποπόδιό Του, και εντούτοις ευαρεστείται να περιπατεί και να κατοικεί μέσα σε αυτόν, πώς θα μπορούσα με λίγα λόγια να παρουσιάσω τον κόπο σου για ένα τόσο μεγάλο έργο και το μέγεθος της δαπάνης; Διότι, έχοντας κατά νου να εξυψώσεις με αυτό τον κλήρο σου, ώστε να έχεις έναν ναό περίβλεπτο, ένδοξο και ικανό να υποδεχτεί μεγαλύτερο εκκλησίασμα, δεν λυπήθηκες τίποτα από όσα χρειάζονταν για την ανέγερσή του, και, επιθυμώντας διακαώς να βρεις σκήνωμα και τόπο για τον Θεό του Ιακώβ, αναλώνεις σαν σαράκι από τη μέριμνα την αισθάνουσα καρδιά σου και δεν δίνεις ανάπαυση στα βλέφαρά σου. Και όταν παλαιότερα στηνόταν η Σκηνή, η οποία αποτελούσε αντίτυπο των επουρανίων, άλλοι μεν προσέφεραν χρυσό, άλλοι άργυρο και άλλοι πολύτιμους λίθους· υπήρχαν και γυναίκες, από τις οποίες άλλες έφερναν κλωσμένο λινάρι και άλλες γνεσμένο κόκκινο νήμα· και αφού ο καθένας προσέφερε ό,τι τύχαινε να έχει, άλλος περισσότερο και άλλος λιγότερο, ολοκληρώθηκε το έργο της Σκηνής.

Όταν, λοιπόν, η ψυχή, παρακινημένη από μετάνοια, λάβει την απόφαση να ανέλθει στα όρια της αρετής και κρίνει ορθά πως πρέπει να σταθεί με φυσικό τρόπο στη φυσική της βάση, αρχίζει να βαδίζει αλάνθαστα την οδό που φέρει προς τα άνω, μη δίνοντας ύπνο στα βλέφαρα του σώματός της ούτε νυσταγμό ούτε ανάπαυση στους κροτάφους, έως ότου, μέσα από πολλούς κόπους και δάκρυα, βρει τον τόπο της απαθείας σαν μια πύλη που εισάγει σε βασίλειο, και εισέλθει στο αγιαστήριο της γνώσεως του Θεού. Τότε θα γνωρίσει τα όντα όπως ακριβώς είναι, και μέσω της ενυπόστατης σοφίας του Λόγου θα δει εν Πνεύματι τα έσχατα τέλη των ανθρώπινων πραγμάτων. Και έχοντας περιφρονήσει τα κατώτερα, θα αναδράμει και αυτή διψώντας έντονα, σαν τα ελάφια, προς τα υψηλά όρη της θεωρίας και την αγαπημένη εκείνη βάση, χάριν της οποίας ασπάζεται σχεδόν όλες τις αρετές, επιμελείται τη σιωπή των χειλιών και υιοθετεί με φρόνηση την κώφευση όλων των αισθήσεων προς βοήθεια του εαυτού της.

κε΄. Εάν επιθυμείς να ανέλθεις στα όρια της αρετής και να βρεις αλάνθαστα την οδό που οδηγεί προς τον Θεό, μη δώσεις ύπνο στα μάτια σου, ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά σου, ούτε ανάπαυση στους κροτάφους σου, μέχρις ότου, μέσα από πολλούς κόπους και δάκρυα, βρεις τόπο απάθειας για την ταλαιπωρημένη ψυχή σου· και εισέλθεις στο αγιαστήριο της γνώσης του Θεού· και μέσω της ενυπόστατης σοφίας Του, να δεις με σύνεση τα έσχατα τέλη των ανθρωπίνων πραγμάτων, και, αφού περιφρονήσεις τα γήινα, να αναδράμεις και εσύ με μεγάλη δίψα στα υψηλά όρη της θεωρίας, όπως τα ελάφια.

Εύλογα είναι δούλη Κυρίου, αυτή που αναγνώρισε την έλευση του Δεσπότη· και όταν ήλθε και έκρουσε, λέει, άνοιξε αμέσως την οικία της και παρείχε αληθινά κατοικία σε αυτόν που μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν ακόμη χωρίς κατοικία. Διότι, ενώ για τον Αδάμ, για χάρη του οποίου οικοδομήθηκε ολόκληρος ο ορατός κόσμος, αν και υπήρχαν όλα τα άλλα που τους χρειάζονταν, μόνο σε αυτόν δεν βρέθηκε βοηθός πριν από την Εύα· για τον Λόγο όμως, που δημιούργησε τα πάντα και απένειμε τους κατάλληλους τόπους, πριν από την Παρθένο δεν υπήρχε οικία και τόπος. Αλλά εκείνη δεν έδωσε ύπνο στα μάτια της, ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά της, έως ότου βρήκε σκήνωμα και τόπο για αυτόν. Διότι πρέπει να θεωρούμε ότι αυτά τα λόγια ανήκουν στην Πανάχραντη, ειπωμένα από τη γλώσσα του Δαβίδ, επειδή εκείνος ήταν προπάτορας του γένους της· όπως ακριβώς και ο Παύλος είπε ότι μέσω του Αβραάμ ο Λευί, ευρισκόμενος στην οσφύ του προπάτορά του, έδωσε τα δέκατα στον Μελχισεδέκ. Εκείνο δε, το μεγαλύτερο και υπερφυές όλων, είναι ότι χωρίς να της έχει προαναγγελθεί και χωρίς να γνωρίζει από πριν, στάθηκε απέναντι στο μυστήριο με τέτοια ετοιμότητα και καταλληλότητα, ώστε να υποδεχθεί τον Θεό που εμφανίστηκε ξαφνικά, όπως του έπρεπε, με ψυχή σταθερή, προετοιμασμένη και άγρυπνη.

Αλλά εκείνους μεν τους θρηνήσαμε και τους θρηνούμε, και για να ανορθωθούν από την πτώση δεν θα δώσουμε στα μάτια μας ύπνο ούτε στα βλέφαρά μας νυσταγμό, έως ότου τους οδηγήσουμε, όσο μας είναι δυνατόν, στο σκήνωμα του Κυρίου. Όσο για τους νέους προδρόμους της αποστασίας, τους υπηρέτες του αντιδίκου, τους ένοχους για μύριους θανάτους, τους κοινούς φθορείς, εκείνους που κατασπάραξαν με τόσους και τέτοιους σπαραγμούς εκείνο το τρυφερό και νεοσύστατο στην ευσέβεια έθνος, αυτούς τους απατεώνες και θεομάχους τους καταδικάσαμε με συνοδική και θεία ψήφο· δεν καθορίζουμε τώρα την απόφαση γι' αυτούς, αλλά φανερώνουμε και κάνουμε σε όλους ολοφάνερη την προκαθορισμένη καταδίκη τους από τις προηγούμενες συνόδους και τους αποστολικούς θεσμούς. Διότι η ανθρώπινη φύση δεν συνηθίζει να διασφαλίζεται τόσο με τις παρελθούσες τιμωρίες, όσο να σωφρονίζεται με τις ορατές, και η συμφωνία των παρόντων αποτελεί επιβεβαίωση των προηγούμενων. Γι' αυτό, καθώς αυτοί εμμένουν στην πολυποίκιλη πλάνη τους, τους αποκηρύξαμε από κάθε ποίμνιο των Χριστιανών.

Θέλεις, λοιπόν, να μην κοινωνήσεις ποτέ χωρίς δάκρυα; Κάνε πράξη αυτά που καθημερινά ο ίδιος και ψάλλεις και αναγινώσκεις, και τότε θα μπορέσεις να το επιτελείς και αυτό αδιάλειπτα. Ποια είναι αυτά; Και τα αγνοείς εντελώς; Άκουσε αυτόν που λέει: «Διότι δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι τηρητές του νόμου θα δικαιωθούν». Αλλά, για να μην μακρηγορούμε, θα σου υπενθυμίσω τα ίδια τα λόγια του Δαβίδ: «Αν θα ανέβω, λέει, στο κρεβάτι της στρωμνής μου, αν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου και νυσταγμό στα βλέφαρά μου και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ», και πάλι: «Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου, διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν».

Εάν δεν επιθυμεί κάποιος να κακοπαθήσει με το να ταλαιπωρηθεί και να καμφθεί μέχρι τέλους, και να πορεύεται όλη την ημέρα σκυθρωπός, με το να κακωθεί και να ταπεινωθεί υπερβολικά και να βρυχάται από τον στεναγμό της καρδιάς του και να γίνει σαν το μοναχικό σπουργίτι στη στέγη και να μοιάσει με ερημικό πελεκάνο, με το να γίνει, κατά τη διάθεση της ψυχής του, ξένος προς όλους, και αυτούς που βρίσκονται στη μονή και αυτούς που είναι στον κόσμο, και να μην έχει καμία παρρησία απέναντι σε μεγάλους και μικρούς, με το να κοπιάζει στενάζοντας και να τρώει τον άρτο σαν στάχτη και να αναμειγνύει το ποτό του με κλάματα, πώς θα μπορέσει ποτέ, αδελφοί, να λούζει κάθε νύχτα την κλίνη του ή να βρέχει με δάκρυα το στρώμα του; Πράγματι, ποτέ και με κανέναν τρόπο· όχι μόνο δεν πρόκειται να δει αυτά να συμβαίνουν στον εαυτό του, αλλά ούτε στην προσευχή του θα τα βρει, ούτε θα μπορέσει να ετοιμάσει τόπο για τον Κύριο, ούτε άξιο σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ, ο οποίος είναι ο Χριστός και Κύριος, ο Σωτήρας και Θεός μας. Εάν λοιπόν δεν τα προετοιμάσει αυτά καλά, ούτε με δάκρυα, προφανώς, ούτε κοινωνώντας άξια και όπως πρέπει, θα υποδεχθεί μέσα του τον Βασιλέα και Θεό, έστω κι αν το πράξει αυτό μία φορά τον χρόνο; Διότι το «τα άγια τοις αγίοις» κάθε μέρα άλλοι μεν το λένε και το κηρύττουν στους άλλους, φωνάζοντάς το δυνατά σε αυτούς —μακάρι δε και στους εαυτούς τους—, ενώ εσείς ακούτε αυτούς που το λένε. Τι συμβαίνει λοιπόν;

γ'. Αλλά προς τι να περιορίζω τη χαρά στον ένα και στον άλλο, και να μη φανερώσω την αγαλλίαση με φωνή περιληπτική; Ας ευφρανθεί ο ουρανός άνωθεν, και οι νεφέλες ας ράνουν δικαιοσύνη. Ας ανοίξει η γη, και ας βλαστήσει έλεος, και ας ανατείλει μαζί και η δικαιοσύνη. Γιατί; Διότι φανερώθηκε σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ· διότι υποδείχθηκε τόπος άγιος για τον πανάγιο Λόγο. Πόσο φοβερός είναι ο τόπος αυτός, ας αναβοήσει ο πατριαρχικότατος Ιακώβ, δεν είναι τούτο τίποτε άλλο παρά οίκος Θεού, και αυτή είναι η πύλη του ουρανού! Ω ανείπωτα ακούσματα! Ω παράδοξα γεγονότα! Τι είναι τούτο το καινό διήγημα; Ποια είναι αυτή η ξενίζουσα και απόρρητη παραβολή; Εάν ο ουρανός του ουρανού δεν σου αρκούν, όπως αναφέρει ο Λόγος, τότε ποια είναι η επαρκής φυσική κατοικία για αυτόν;