Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 131:6

Βλέποντας δε τον ζήλο του, ο Θεός έδειξε ευσπλαχνία και συγκατένευσε· ώστε, έχοντας ορκιστεί άπαξ, να μη διαψευστεί. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Ιδού, την ακούσαμε στην Ευφρανθά»· αυτή είναι η Βηθλεέμ. Και ποια εννοεί λέγοντας «αυτήν», παρά τη μέλλουσα έλευση του Κυρίου;

Τη βρήκαμε στις πεδιάδες του δρυμού. Διότι το σπήλαιο στο οποίο γεννήθηκε ο Χριστός βρίσκεται σε πεδιάδες, δηλαδή στους αγρούς. Θα εισέλθουμε στα σκηνώματά του. Υποδηλώνει τις Εκκλησίες που επρόκειτο να υπάρξουν ανά τους καιρούς. Θα προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του. Εννοεί το Όρος των Ελαιών, όπου κάθε διερχόμενος προσκυνά.

«Ιδού την ακούσαμε στην Εφραθά, την βρήκαμε στα πεδία του δρυμού.» Διότι ο Εμμανουήλ γεννήθηκε στη Βηθλεέμ, η οποία είναι η Εφραθά. Υπόσχεται, λοιπόν, ο Θεός των όλων σε όσους από τον Ισραήλ επιστρέφουν σε αυτόν, να τους δώσει άρτο θλίψεως και ύδωρ στενοχώριας, δηλαδή να τους χαρίσει τη ζωή εν Χριστώ και τη γνώση γι' αυτόν, την οποία εάν κανείς συγκεντρώσει και κλείσει μέσα στους θησαυρούς του νου του, δεν παραδίδεται στις απολαύσεις, δεν έχει διεφθαρμένη τη διαγωγή του βίου του, ούτε βέβαια βαδίζει την πλατιά και ευρύχωρη οδό, αλλά αντίθετα εισέρχεται μέσα από τη στενή πύλη που οδηγεί στη ζωή. Εάν λοιπόν λάβεις αυτόν τον άρτο, λέει, τότε θα γίνεις και ασφαλής, δεν θα παρασύρεσαι εύκολα στην πλάνη, ούτε θα συναρπάζεσαι πρόθυμα από τα λόγια εκείνων που εξαπατούν. Διότι θα τους δεις, και θα ακούσεις τα λόγια τους. Διότι παλαιότερα μεν, επειδή δεν μπορούσες να διακρίνεις τα λόγια τους, εξισωνόσουν με εκείνους που δεν βλέπουν καθόλου, ούτε ακούν τα λόγια που συνήθως πλανούν· όμως, λαμβάνοντας τον άρτο, θα τους δεις οπωσδήποτε, και θα κατανοήσεις πολύ καλά ποιος είναι ο χαρακτήρας τους· ότι δηλαδή απλώς διαλαλούν και λένε: «Αυτή είναι η οδός, ας πορευτούμε σε αυτήν, είτε δεξιά, είτε αριστερά»· διότι δεν υπήρχε διάκριση ως προς αυτό που από τη φύση του προκαλεί βλάβη.

Άκουσε, λοιπόν, τον Μιχαίο να μιλάει για τον τόπο της επαγγελίας: «Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, δεν είσαι διόλου μικρή για να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει για μένα ηγέτης, ο οποίος θα είναι άρχοντας στον Ισραήλ, και η προέλευσή του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας». Εξάλλου, όντας Ιεροσολυμίτης, γνωρίζεις ήδη εκ των προτέρων για τους τόπους αυτούς και τα όσα έχουν γραφτεί στον εκατοστό τριακοστό πρώτο ψαλμό: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά, την βρήκαμε στις πεδιάδες του δρυμού». Διότι, πριν από λίγα χρόνια, ο τόπος αυτός ήταν δασώδης.

Και από ποιο μέρος γύρω από την Ιερουσαλήμ έρχεται; Από την ανατολή ή τη δύση ή τον βορρά ή τον νότο; Πες μας με ακρίβεια. Εκείνος δε απαντά σαφέστατα και λέει: Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν (η λέξη Θαιμάν ερμηνεύεται ως νότος) και ο Άγιος από το όρος Φαράν, το κατάσκιο και δασώδες. Πράγμα που σε συμφωνία με αυτό είπε και ο ψαλμωδός: την βρήκαμε στις πεδιάδες του δρυμού.

Και εδώ ο Κύριος ορκίζεται σχετικά με το «από το σπέρμα του Δαβίδ», το οποίο σπέρμα ονομάζει και κέρας του. Και πάλι, ανακηρύσσοντας ονομαστικά τον Χριστό, λέει ότι έχει ετοιμάσει «λύχνο» για αυτόν, δηλαδή, όπως είναι φυσικό, τον προφητικό λόγο που προηγήθηκε του Χριστού, ο οποίος μόνος του, δίκην ηλιακού φωτός, ανέτειλε για όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους σε ολόκληρη την οικουμένη. Και ο ίδιος ο Δαβίδ είχε προετοιμαστεί ως λύχνος για τον Χριστό, έχοντας θέση λύχνου εν συγκρίσει προς τον ήλιο και το τέλειο φως. «Εκεί δε», λέει, «θα αναδείξω κέρας», υποδεικνύοντας τον τόπο, όπου σημαίνει ότι επρόκειτο να γεννηθεί ο Χριστός. Διότι, όταν ο Δαβίδ προσευχήθηκε να δει εκ των προτέρων μέσω του Πνεύματος τον τόπο της γεννήσεως του Χριστού, και είπε: «εάν θα εισέλθω στην κλίνη της στρωμνής μου, εάν θα δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, μέχρις ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ», το θείο Πνεύμα του αποκαλύπτει τον τόπο στη Βηθλεέμ. Γι' αυτό προσθέτει λέγοντας: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά (και αυτή είναι η Βηθλεέμ), την βρήκαμε στα πεδία του δρυμού· θα εισέλθουμε στα σκηνώματά του, θα προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του».

«Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά, την βρήκαμε στις πεδιάδες του δρυμού· θα εισέλθουμε στα σκηνώματά του, ας προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του», και στη συνέχεια προσθέτει: «Για χάρη του Δαβίδ, του δούλου σου, μην αποστρέψεις το πρόσωπο του χριστού σου. Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια, και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονο στον θρόνο σου», και προσθέτει σε αυτά λέγοντας: «Εκεί θα αναδείξω κέρας στον Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον χριστό μου· τους εχθρούς του θα ενδύσω με αισχύνη, ενώ πάνω σε αυτόν θα ανθίσει το αγίασμά μου».

Αφού λοιπόν το θείο Πνεύμα προφήτευσε αυτά μέσα του, εκείνος, υπακούοντας σε αυτό, προσθέτει: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά». — Η Εφραθά είναι η ίδια με τη Βηθλεέμ, όπως είναι φανερό από τη Γένεση, όπου αναφέρεται για τη Ραχήλ ότι την έθαψαν στον ιππόδρομο της «Εφραθά, που είναι η Βηθλεέμ». Και η προηγούμενη προφητεία περιελάμβανε τα εξής: «Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά». —«Ιδού», λέει, «την ακούσαμε», εννοώντας προφανώς τη γέννηση του Χριστού και την κατασκήνωση του Θεού του Ιακώβ. Και ποιο θα μπορούσε να είναι το σκήνωμα του Θεού του Ιακώβ παρά το σώμα του Χριστού που γεννήθηκε στον τόπο της Βηθλεέμ, μέσα στο οποίο, σαν σε σκήνωμα, κατασκήνωσε η θεότητα του Μονογενούς; Και δεν λέγεται ότι είναι σκήνωμα απλώς του Θεού, αλλά με την προσθήκη «του Θεού του Ιακώβ», επειδή αυτός που κατασκήνωσε σε αυτό δεν είναι άλλος από τον Θεό που εμφανίστηκε στον Ιακώβ με μορφή και σχήμα ανθρώπου, εξαιτίας του οποίου αξιώθηκε και την προσωνυμία του Ισραήλ, ονομαζόμενος «αυτός που βλέπει τον Θεό» (διότι αυτό ερμηνεύει το όνομα)· ότι δε αυτός που εμφανίστηκε στον Ιακώβ δεν ήταν άλλος από τον Θεό Λόγο, το έχουμε αποδείξει στα πρώτα μέρη της ανά χείρας πραγματείας. Υποδείχθηκε λοιπόν στον Δαβίδ, ο οποίος προσευχήθηκε και πόθησε τον τόπο και το σκήνωμα του Κυρίου και Θεού του Ιακώβ, ο τόπος της Βηθλεέμ. Γι' αυτό, αφού είπε «ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά», προσθέτει λέγοντας: «ας προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του».

Πέφτοντας λοιπόν με το πρόσωπο στη γη, λέει ότι δεν θα σηκωθεί προτού επιτύχει το αίτημά του. Και προσεύχονται μαζί του όλοι οι συνεργοί των αγαθών, παρακαλώντας να εισακουστεί· γι' αυτό έχει ειπωθεί στον εκατοστό τριακοστό πρώτο ψαλμό: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του· πώς ορκίστηκε στον Κύριο, πώς έκανε τάμα στον Θεό του Ιακώβ: Δεν θα εισέλθω στο σκήνωμα του οίκου μου, δεν θα ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, δεν θα δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και νυσταγμό στα βλέφαρά μου, μέχρι να βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». δ΄. Και ενώ εκείνος προσευχήθηκε με αυτόν τον τρόπο και διαβεβαίωσε με όρκο ότι δεν θα ανέβει προηγουμένως στην κλίνη της στρωμνής του, και ότι δεν θα εισέλθει στον οίκο του, και ακόμη ότι δεν θα δώσει στα βλέφαρά του νυσταγμό, μέχρι να βρει τον μελλοντικό τόπο του Κυρίου, ο Κύριος του υποδεικνύει τη Βηθλεέμ· γι' αυτό, μετά την προσευχή, οι ιεροί άγγελοι του Θεού, που προσευχήθηκαν μαζί του, προσθέτουν στη συνέχεια: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά». Και Εφραθά είναι η Βηθλεέμ, όπως εξιστορεί ο Μωυσής λέγοντας: «Πέθανε δε η Ραχήλ και ετάφη στην οδό προς την Εφραθά· αυτή είναι η Βηθλεέμ». Αλλά και ο Μιχαίας λέει ότι η Εφραθά είναι η Βηθλεέμ, λέγοντας: «Και συ, Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, με κανέναν τρόπο δεν είσαι η ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα».

Έπειτα ο Δαβίδ προσευχήθηκε να γνωρίσει όχι μόνο τον τόπο του Κυρίου, αλλά και το σκήνωμά του, από πού θα προέλθει· σκήνωμα δε είναι το σκήνος και το σώμα το οποίο προσέλαβε ο Λόγος του Θεού. Ευλόγως, λοιπόν, για τον μεν τόπο προανήγγειλαν λέγοντας: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά». Για το δε σκήνωμα του αναφέρουν στη συνέχεια: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου». Μέσα από αυτά διδάσκεται ο Δαβίδ ότι το μελλοντικό σκήνωμα του Κυρίου, θα ήταν ο καρπός που επρόκειτο να γεννηθεί από την κοιλία του.

«και ανάπαυση» Μιλάει για το σώμα του Κυρίου· «τους κροτάφους», ως το πλέον ακέραιο. «έως ότου» Έως ότου, λέει, καταρτίσω τον άνθρωπο σε κατοικητήριο του Θεού. «σκήνωμα» Στον Χριστό· διότι ο Ιακώβ λέει, ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα. «ιδού» Αυτήν· ποιαν; την Παρθένο την Θεοτόκο, η οποία καρποφόρησε τη σωτηρία στο γένος των ανθρώπων. Διότι Εφραθά ερμηνεύεται καρποφορία, και αυτή είναι η Βηθλεέμ. «βρήκαμε» Ποια εννοεί; Προφανώς τη Βηθλεέμ· διότι υπήρχαν δασώδεις δρυμοί γύρω της. Είναι δε και οι τόποι αυτοί πεδινοί. Πάντως εννοεί τη συγκατάβαση του Χριστού. «θα εισέλθω» Σε ποια μέρη; στο σπήλαιο, όπου γεννήθηκε· στον σταυρό· στην ανάσταση· στην ανάληψη· στη Σιών· στον Γολγοθά. Διότι σε αυτά κατασκήνωσε. «θα προσκυνήσουμε» Εννοεί το όρος του Γολγοθά. Διότι αυτό είναι από όλα τα όρη της γης το υψηλότερο· διότι εκεί στάθηκαν τα πόδια του Χριστού και Θεού κατά τη σταύρωσή Του. «ανάστηθι» Σήκω, λέει, μετά τον πόλεμο του άδη και του θανάτου· ανάπαυσε τον θυμό σου· ευφράνσου για όσα έπραξες. «εσύ και η κιβωτός» Ως κιβωτό εννοεί το δεσποτικό σώμα, το οποίο συνανέστησε και κατέστησε άγιο· αλλά εννοεί και το θυσιαστήριο, το οποίο είναι η αγία τράπεζα των αγίων. «οι ιερείς» Οι λειτουργοί της τράπεζας· διότι αυτοί μετά την ανάσταση του Χριστού ενδύθηκαν αληθινή δικαιοσύνη <δικαιοσύνη και αλήθεια>.

Όταν δε άκουσε το μυστήριο, αντιφώνησε με φωνή σάλπιγγας: «Ιδού, και οι δύο μιλήσατε για τη στείρα· γιατί δεν μιλήσατε για την ένδοξη κύηση;» Αμέσως ο Ησαΐας, κατανοώντας το βαθύτερο νόημα, αντέτεινε με τα εξής λόγια: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει, και θα γεννήσει Υιό». Και ο Σολομών προσέθεσε: «Θα έχει καρπό κατά την επίσκεψη των ψυχών». Ακούγοντας αυτά ο Δαβίδ τους είπε: «Ιδού, είπατε ότι θα γεννήσει· σε ποιον τόπο όμως; Σε πόλη, σε έρημο ή στην ύπαιθρο χώρα;» Εκείνοι του λένε: «Εσύ ερμήνευσε τα σχετικά με τον τόπο και την πόλη· διότι έχεις αξιωθεί μεγαλύτερης χάριτος». Τότε ο Δαβίδ, αφού το Πνεύμα τού φανέρωσε την ενέργεια, με μεγαλόφωνη κραυγή διακήρυξε το μυστήριο: «Εσείς», λέει, «εκφράζεστε κεκαλυμμένα στα κρυφά, εγώ με φωνή υψηλή θα ανυμνήσω την κύηση: Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά, την βρήκαμε στα πεδία του δρυμού». Και κατανοώντας μέσα από αυτές τις διδασκαλίες ότι το αίνιγμα είναι βαθύ, το περιέγραψε παραστατικά: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά, την βρήκαμε στα πεδία του δρυμού»· δηλαδή, στη Βηθλεέμ· διότι έτσι ονομάζεται η Εφραθά. Την ακούσαμε στην Εφραθά, ότι είναι έγκυος· διότι εκεί διαδόθηκε η φήμη ότι η Παρθένος είναι έγκυος. Και τότε την βρήκαμε στα πεδία του δρυμού, στο σπήλαιο, όπου φανέρωσε το φως. Εδώ ακούσαμε ότι είναι έγκυος, εδώ δεχθήκαμε τη φήμη περί του ανδρός· εκεί όμως βρήκαμε τη Μητέρα του Κυρίου.

Ο βασιλιάς, ο οποίος εξουσιάζει τα πάντα, λέει: «Έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Διότι δεν επιθυμούσε απλώς να οικοδομήσει, αλλά σε τοποθεσία εξαιρετικά κατάλληλη και απολύτως πρέπουσα για τον ναό, και αυτό απαιτούσε αναζήτηση· τόσο άγρυπνος ήταν στην ψυχή του. «Ιδού την ακούσαμε στην Εφραθά, την βρήκαμε στα πεδία του δρυμού». Τώρα διηγείται τα παλαιά, δείχνοντας ότι και στο παρελθόν η κιβωτός περιφερόταν για πολύ καιρό, μεταβαίνοντας από τόπο σε τόπο· γι' αυτό λέει: «Ιδού την ακούσαμε στην Εφραθά»· δηλαδή, αυτά μας τα διηγήθηκαν οι πατέρες μας, αυτά κατέχουμε εξ ακοής, ότι και τότε, μολονότι περιφερόταν παντού, σε πεδιάδες και αγρούς, εδραιώθηκε ύστερα από αυτά· αυτό λοιπόν ας γίνει και τώρα. Εφραθά εδώ ονομάζει τη φυλή του Ιούδα, στην οποία εισήχθη ύστερα από την παρατεταμένη της περιπλάνηση.

Δεν θα δώσω σε αυτά ανάπαυση, λέει, μέσα στον οίκο μου, «έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Διότι επιθύμησε μεν να οικοδομήσει ιερό οίκο για τον Κύριο και σε αυτόν να καθιερώσει την κιβωτό του μαρτυρίου, εμποδιζόταν όμως, διότι στον Σολομώντα είχε κληρωθεί η οικοδόμηση του Ναού. «Ιδού, ακούσαμε γι' αυτήν στην Εφραθά», δηλαδή στη Βηθλεέμ, ότι περιφερόταν η κιβωτός· «τη βρήκαμε στα πεδία του δρυμού». Διότι αυτά ήταν προεικονίσεις της έμψυχης κιβωτού, επειδή σε εκείνον τον χώρο επρόκειτο να γεννήσει τον Χριστό. Γι' αυτό και ο Δαβίδ προφητεύει τα μελλοντικά: «Θα εισέλθουμε», λέει, «στα σκηνώματά του». Διότι η ενανθρώπηση του Χριστού ανέδειξε πολλά θεία και υπεράγια σκηνώματα: εκεί όπου γεννήθηκε, εκεί όπου βαπτίστηκε, εκεί όπου σταυρώθηκε. Για το οποίο και λέει: «Ας προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του. Ανάστηθι, Κύριε, στην ανάπαυσή σου, εσύ και η κιβωτός του αγιάσματός σου». Εσύ, πρώτος ανάστηθι τριήμερος καταλύοντας τον θάνατο και ανασταινόμενος πρώτος στην προαιώνια ανάπαυσή σου, έπειτα ανάστησε και την κιβωτό του αγιάσματός σου, στην οποία εναποτέθηκες, ως Λόγος του Θεού γραμμένος σε πλάκα, και προήλθες από εκεί σε δύο ουσίες. Ανάστησε και αυτήν μετά την τρίτη ημέρα από την κοίμησή της. «Οι ιερείς σου θα ενδυθούν δικαιοσύνη». Ο καλλωπισμός των ιερέων που ξεπερνά κάθε ένδυμα είναι η δικαιοσύνη και η αγαλλίαση των οσίων· διότι πάνω από κάθε αγαλλίαση είναι το να αγάλλεται κανείς ενθέως. «