Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 131:8

«Τη δική σου», λέει, «αυτής», που ευτύχησες να έχεις τον Γαβριήλ ευαγγελιστή και μηνυτή της γέννησης· «τη δική σου», που ολοφάνερα δέχθηκες τη δύναμη του Υψίστου να σε επισκιάζει, και το ίδιο το Άγιο Πνεύμα να επιφοιτά και να περιίπταται γύρω σου· «τη δική σου αυτής», την οποία οι μάγοι, οδηγημένοι από το άστρο μέσω του άστρου, προσκύνησαν, και οι ποιμένες μαζί με τους αγγέλους μακάρισαν και ανύμνησαν μαζί με το θείο βρέφος· «τη δική σου αυτής», την οποία ο Ιακώβ είδε ως κλίμακα που έφτανε στους ουρανούς· και ο θεόπτης Μωυσής ως φλεγόμενη βάτο, και λυχνία, και στάμνα, και πλάκα, και τράπεζα· και ο Ααρών ως ράβδο που βλάστησε χωρίς υγρασία· «τη δική σου αυτής», ω πανάφθορε και πανάμωμε, την οποία ο Δαβίδ ονομάζει κιβωτό του αγιάσματος, και ο Σολομών χρυσή κλίνη, και θρόνο, και κοιλάδα κρίνων· δηλαδή, νομίζω, των θείων αρετών, και θεοφύτευτο παράδεισο. Και «τη δική σου αυτής την ψυχή θα διαπεράσει ρομφαία· τη δική σου», της εκλεγμένης και πριν από τη γέννηση, της προορισμένης από τους αιώνες και από τις γενεές· «τη δική σου αυτής», την οποία ο Πατέρας εξέλεξε, και ο Υιός κατασκήνωσε μέσα της, και το Άγιο Πνεύμα επισκίασε θεοπρεπώς· και ολόκληρη η κτίση την κηρύττει, με τον πιο κύριο και αληθινό τρόπο, Μητέρα του Θεού και Θεοτόκο. «Και τη δική σου αυτής την ψυχή θα διαπεράσει ρομφαία.» Γιατί, λέει, τη δική μου, θαυμαστότατε γέροντα; Μήπως εγώ ανακήρυξα τον εαυτό μου Υιό του Θεού; Μήπως εγώ προφήτευσα για τον ναό; Ή ανέστησα τον Λάζαρο; Ή θεράπευσα τον παράλυτο;

Γι' αυτό και ικετεύοντας το πρόσωπό σου οι πλούσιοι του λαού, έχοντας εμπλουτιστεί με τέτοια καλά και πνευματικά θεωρήματα, αναβοούμε για εσένα: Μνήσθητι ημών, Παναγία Παρθένε, που και μετά τη γέννηση παρέμεινες παρθένος, και ανταπόδωσέ μας, αντί για τούτα τα μικρά λόγια, τις μεγάλες δωρεές από τον πλούτο των χαρισμάτων σου, Κεχαριτωμένη. Για αυτά τα χαρίσματα, και ως υποκείμενων και συστατικών διαφορετικών φωνών, με ξεχωριστό τρόπο προς εγκωμιασμό σου, αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, προσφέρεται σε εσένα από εμάς και από ολόκληρη την κτίση ύμνος, στην Κεχαριτωμένη, στην Κυρία, στη Μητέρα του Θεού και κιβωτό του αγιάσματος.

«Ανάστηθι, Κύριε, στην ανάπαυσή σου». Επισπεύδουν την ανάληψή του στους ουρανούς. «Εσύ και η κιβωτός του αγιάσματός σου». Κιβωτό του αγιάσματος, λέει, ονομάζει την αγία του σάρκα. «Οι ιερείς σου θα ενδυθούν δικαιοσύνη». Όχι πλέον, λέει, με στολές σύμφωνα με τον νόμο, αλλά με την ίδια τη δικαιοσύνη.

Γι' αυτό, το σώμα που γέννησε εύλογα συνδοξάζεται με το γέννημα με θεοπρεπή δόξα και συνανίσταται, σύμφωνα με το προφητικό άσμα, με τον Χριστό που αναστήθηκε προηγουμένως τριήμερος, ως η κιβωτός του αγιάσματός Του. Και ως απόδειξη στους μαθητές για τη δική της ανάσταση από τους νεκρούς γίνονται τα σάβανα και τα εντάφια, τα οποία ήταν τα μόνα που απέμειναν στον τάφο και τα μόνα που βρέθηκαν μέσα σε αυτόν από εκείνους που προσήλθαν για να ερευνήσουν, όπως ακριβώς συνέβη προηγουμένως και στην περίπτωση του Υιού και Δεσπότη.

«και ανάπαυση» Μιλάει για το σώμα του Κυρίου· «τους κροτάφους», ως το πλέον ακέραιο. «έως ότου» Έως ότου, λέει, καταρτίσω τον άνθρωπο σε κατοικητήριο του Θεού. «σκήνωμα» Στον Χριστό· διότι ο Ιακώβ λέει, ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα. «ιδού» Αυτήν· ποιαν; την Παρθένο την Θεοτόκο, η οποία καρποφόρησε τη σωτηρία στο γένος των ανθρώπων. Διότι Εφραθά ερμηνεύεται καρποφορία, και αυτή είναι η Βηθλεέμ. «βρήκαμε» Ποια εννοεί; Προφανώς τη Βηθλεέμ· διότι υπήρχαν δασώδεις δρυμοί γύρω της. Είναι δε και οι τόποι αυτοί πεδινοί. Πάντως εννοεί τη συγκατάβαση του Χριστού. «θα εισέλθω» Σε ποια μέρη; στο σπήλαιο, όπου γεννήθηκε· στον σταυρό· στην ανάσταση· στην ανάληψη· στη Σιών· στον Γολγοθά. Διότι σε αυτά κατασκήνωσε. «θα προσκυνήσουμε» Εννοεί το όρος του Γολγοθά. Διότι αυτό είναι από όλα τα όρη της γης το υψηλότερο· διότι εκεί στάθηκαν τα πόδια του Χριστού και Θεού κατά τη σταύρωσή Του. «ανάστηθι» Σήκω, λέει, μετά τον πόλεμο του άδη και του θανάτου· ανάπαυσε τον θυμό σου· ευφράνσου για όσα έπραξες. «εσύ και η κιβωτός» Ως κιβωτό εννοεί το δεσποτικό σώμα, το οποίο συνανέστησε και κατέστησε άγιο· αλλά εννοεί και το θυσιαστήριο, το οποίο είναι η αγία τράπεζα των αγίων. «οι ιερείς» Οι λειτουργοί της τράπεζας· διότι αυτοί μετά την ανάσταση του Χριστού ενδύθηκαν αληθινή δικαιοσύνη <δικαιοσύνη και αλήθεια>.

Για σένα ο Δαβίδ, ο απόγονός σου, δεν παύει να ψάλλει με την κιθάρα: «Ανάστηθι, Κύριε, εις την ανάπαυσίν σου, συ και η κιβωτός του αγιάσματός σου». «Ανάστηθι»· Από πού; Από τους κόλπους του Πατρός, όχι για να χωριστείς από τον Πατέρα –διότι αυτό δεν είναι θεμιτό ούτε να το σκεφτόμαστε ούτε να το λέμε–, αλλά για να εκτελέσεις την οικονομία η οποία άνωθεν σου είχε προοριστεί προ των αιώνων και προ των γενεών. «Ανάστηθι», για να εγείρεις αυτούς που έπεσαν, για να ανορθώσεις αυτούς που σκόνταψαν, για να αναλάβεις το δικό σου κτήμα, το οποίο μέχρι τώρα τυραννιέται από τον εχθρό. «Ανάστηθι, Κύριε, εις την ανάπαυσίν σου», την οποία όρισες επί της γης και έταξες στη Βηθλεέμ, το σπήλαιο και τη φάτνη και τα σπάργανα· διότι στους ουρανούς δεν χρειάζεσαι ανάπαυση, αλλά εσύ ο ίδιος είσαι η ανάπαυση όλης της κτίσης· στη γη όμως εξαιτίας μας υποφέρεις τα πάθη της σάρκας· διότι μήπως δεν υπέμεινες και πείνα και δίψα και κόπο; Αλλά ενώ πεινάς, είσαι ο άρτος της ζωής, και ενώ διψάς, εσύ ο ίδιος είσαι η παρηγοριά αυτών που διψούν –διότι αποτελείς ποταμό αφθαρσίας–, και ενώ κοπιάζεις στις οδοιπορίες της ξηράς, περπατάς χωρίς κόπο πάνω στα κύματα της θάλασσας. «Ανάστηθι, Κύριε, εις την ανάπαυσίν σου, συ και η κιβωτός του αγιάσματός σου»· που είναι προφανώς η Παρθένος, η Θεοτόκος.

Για αυτήν την αγία κιβωτό έλεγε ο μακάριος Δαβίδ: «Ανάστηθι, Κύριε, εις την ανάπαυσίν σου, συ και η κιβωτός του αγιάσματός σου». Και δες τι κάνει: όταν στέρεψε ο Ιορδάνης —χωρίς να χάσει τα ρεύματά του, αλλά αναπηδώντας προς τα πίσω, στις αρχικές του πηγές— πήρε, λέει, ο Ιησούς από τον Ιορδάνη δώδεκα μεγάλους λίθους και τους έστησε στην απέναντι πλευρά του ποταμού· και τοποθέτησε αντί αυτών άλλους δώδεκα λίθους μέσα στον ποταμό. Τι σημαίνει άραγε τούτο, το να αφαιρεθούν δώδεκα λίθοι και να τεθούν στη θέση τους άλλοι δώδεκα; Επειδή, όπως προείπα, ανέκοπτε τη θνητή φύση· μάλλον όμως θέλει να δείξει ότι ανασύρει την ανθρωπότητα από τους βυθούς και την ανυψώνει στον ουρανό. Διότι τους λίθους, οι οποίοι ουδέποτε είχαν αντικρίσει ηλιακή ακτίνα ούτε είχαν δεχθεί την όψη του φωτός, τους έβγαλε στο φως, και ανασύρθηκαν από τον βυθό στη στεριά.

Ανάστηθι, Κύριε, στην ανάπαυσή σου, εσύ και η κιβωτός του αγιάσματός σου. Έτερος (μεταφραστής αποδίδει): Της ισχύος σου. Άλλος: Του κράτους σου· και τα δύο όμως είναι αληθή. Διότι και η αγιοσύνη από εκεί διδόταν, και τα γράμματα που βρίσκονταν τοποθετημένα πάνω της ήσαν πρόξενα αγιοσύνης και ισχύος.

Γʹ. Πολύ σωστά λοιπόν μίλησε έτσι· διότι ο Θεός επέδειξε μέσω αυτής πολλή δύναμη, και μία, και δύο, και πολλές φορές, όπως για παράδειγμα όταν αιχμαλωτίστηκε από τους Αζωτίους, όταν γκρέμισε τα είδωλα, όταν έπληξε εκείνους που την είχαν πάρει, όταν σταμάτησε την πληγή με την επιστροφή της, και μέσω των άλλων έργων τα οποία επιτέλεσε εκεί, επιδείκνυε τη δική Του ισχύ. Τι σημαίνει όμως το «Ἀνάστηθι εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου»; Σταμάτησε εμάς που περιπλανώμαστε, λέει, όπως και την κιβωτό που περιφέρεται, και έστω και αργά ανάπαυσέ την επιτέλους. «Οἱ ἱερεῖς σου ἐνδύσονται δικαιοσύνην». Ένας άλλος λέει, «Ἀμφιεσθήτωσαν». Κι ένας άλλος, «Ἐνδυσάσθωσαν», το οποίο είναι μάλιστα και το πιο σαφές· διότι αποτελεί έκφραση ανθρώπου που προσεύχεται και όχι που προφητεύει, και ο οποίος αιτείται την απόκτηση της αρετής. Με τον όρο δικαιοσύνη εδώ εννοεί την αγιότητα, την ιερωσύνη, τη λατρεία, τις θυσίες, τις προσφορές, και μαζί με αυτά την ακριβή πολιτεία, επειδή κυρίως από τους ιερείς πρέπει αυτή να απαιτείται. «Καὶ οἱ ὅσιοί σου ἀγαλλιάσονται»· όταν πραγματοποιηθούν αυτά. Πρόσεξε ότι δεν ζητά την ανοικοδόμηση της πόλης, ούτε την αφθονία των αγαθών, ούτε την άλλη ευημερία, αλλά την ευπρέπεια του ναού, την κατάπαυση της κιβωτού, το πλήρωμα των ιερέων, την αγιότητα, τη λατρεία, την ιερωσύνη.

Επομένως, αυτό καθαυτό το τίμιο και αληθινά σεβάσμιο ξύλο, πάνω στο οποίο ο Χριστός προσέφερε τον εαυτό του ως θυσία για εμάς, επειδή αγιάστηκε με την επαφή του αγίου σώματος και αίματος, δικαίως πρέπει να προσκυνείται, όπως και τα καρφιά, η λόγχη, τα ενδύματα και τα ιερά του σκηνώματα, τα οποία είναι η φάτνη, το σπήλαιο, ο σωτήριος Γολγοθάς, ο ζωοποιός τάφος, η Σιών, η ακρόπολη των εκκλησιών, και τα παρόμοια· όπως λέει ο θεοπάτωρ Δαβίδ: «Θα εισέλθουμε στα σκηνώματά του, θα προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του». Το ότι δε εννοεί τον σταυρό, το δηλώνει το επόμενο χωρίο: «Ανάστηθι, Κύριε, για την ανάπαυσή σου»· διότι τον σταυρό ακολουθεί η ανάσταση. Διότι, αν για τα αγαπημένα πρόσωπα είναι ποθητό το σπίτι, η κλίνη και το ένδυμα, πόσο μάλλον αυτά του Θεού και Σωτήρα μας, μέσω των οποίων μάλιστα έχουμε σωθεί.

Δεν θα δώσω σε αυτά ανάπαυση, λέει, μέσα στον οίκο μου, «έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Διότι επιθύμησε μεν να οικοδομήσει ιερό οίκο για τον Κύριο και σε αυτόν να καθιερώσει την κιβωτό του μαρτυρίου, εμποδιζόταν όμως, διότι στον Σολομώντα είχε κληρωθεί η οικοδόμηση του Ναού. «Ιδού, ακούσαμε γι' αυτήν στην Εφραθά», δηλαδή στη Βηθλεέμ, ότι περιφερόταν η κιβωτός· «τη βρήκαμε στα πεδία του δρυμού». Διότι αυτά ήταν προεικονίσεις της έμψυχης κιβωτού, επειδή σε εκείνον τον χώρο επρόκειτο να γεννήσει τον Χριστό. Γι' αυτό και ο Δαβίδ προφητεύει τα μελλοντικά: «Θα εισέλθουμε», λέει, «στα σκηνώματά του». Διότι η ενανθρώπηση του Χριστού ανέδειξε πολλά θεία και υπεράγια σκηνώματα: εκεί όπου γεννήθηκε, εκεί όπου βαπτίστηκε, εκεί όπου σταυρώθηκε. Για το οποίο και λέει: «Ας προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του. Ανάστηθι, Κύριε, στην ανάπαυσή σου, εσύ και η κιβωτός του αγιάσματός σου». Εσύ, πρώτος ανάστηθι τριήμερος καταλύοντας τον θάνατο και ανασταινόμενος πρώτος στην προαιώνια ανάπαυσή σου, έπειτα ανάστησε και την κιβωτό του αγιάσματός σου, στην οποία εναποτέθηκες, ως Λόγος του Θεού γραμμένος σε πλάκα, και προήλθες από εκεί σε δύο ουσίες. Ανάστησε και αυτήν μετά την τρίτη ημέρα από την κοίμησή της. «Οι ιερείς σου θα ενδυθούν δικαιοσύνη». Ο καλλωπισμός των ιερέων που ξεπερνά κάθε ένδυμα είναι η δικαιοσύνη και η αγαλλίαση των οσίων· διότι πάνω από κάθε αγαλλίαση είναι το να αγάλλεται κανείς ενθέως. «

Έλα λοιπόν μαζί μου, ας συναθροιστεί όλη η υπ' ουρανόν κτίση, από ιεράρχες και ιερείς, μοναχούς και κοσμικούς, από βασιλείς και άρχοντες, από άνδρες και γυναίκες, από νέους και παρθένους, από φυλές και γλώσσες, παγγενώς και παμπληθώς, και ενδυόμενη τα ενδύματα των αρετών, σαν να είναι περιβεβλημένη και στολισμένη με χρυσά κρόσσια, ας προσέλθει με λαμπρή χαρά εορτάζοντας την εορτή της Κυριοτόκου Μαρίας, τα επικήδεια και τη μετάβασή της. Διότι μεταβαίνει από τα επίγεια και πλησιάζει στα αιώνια όρη, αυτή που είναι όντως το όρος Σιών, στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει, όπως λέει η λύρα του ψαλμωδού. Σήμερα, λοιπόν, ο επίγειος ουρανός, αφού περιτυλιχθεί με το ένδυμα της αφθαρσίας, μεταβάλλεται σε κατοικία ανώτερη και αιώνια. Σήμερα η νοητή και θεοφώτιστη σελήνη, συμπορευόμενη με τον Ήλιο της δικαιοσύνης, εκλείπει μεν από την πρόσκαιρη και παρούσα ζωή, αλλά συγχρόνως ανατέλλοντας καταλαμπρύνεται με το αξίωμα της αθανασίας. Σήμερα η χρυσότευκτη και θεοκατασκεύαστη κιβωτός του αγιάσματος, αναχωρώντας από τα επίγεια σκηνώματα, μεταφέρεται προς την άνω Ιερουσαλήμ, σε ατελεύτητη ανάπαυση. Και ο θεοπάτωρ Δαβίδ, σαν να παίζει την κιθάρα, μας μελωδεί εκείνα και αναφωνεί: «Θα οδηγηθούν», λέει, «στον βασιλέα παρθένες»· δηλαδή ψυχές θα οδηγηθούν σε εσένα ακολουθώντας την.