Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 132:1

Ωδή των αναβαθμών. ΡΛΒ΄. Υπόθεση. Η δέκατη τέταρτη ωδή, ακολουθώντας την έλαμψη του Σωτήρος, καθιστά φανερό το αγαθό που δωρίζεται από αυτόν στους ανθρώπους, λέγοντας: Ιδού λοιπόν τι καλό ή τι τερπνό. Σαν το μύρο επί της κεφαλής, το οποίο καταβαίνει στον πώγωνα. Όταν, λέγει, συναχθεί η Εκκλησία και συγκροτήσει μία, τρόπον τινά, αρμονία, τότε ακριβώς χορηγείται η χρίση του Αγίου Πνεύματος και το ιεράτευμα, πρώτα μεν στην κεφαλή της Εκκλησίας, η οποία είναι ο Χριστός, έπειτα δε και στον πώγωνα, ο οποίος αποτελεί την ευπρέπεια του προσώπου της Εκκλησίας. Μέσω αυτού εννοούνται οι απόστολοι. Στο τέλος δε, έχει μεταβεί και σε ολόκληρο το σώμα, δηλαδή σε όλους όσους μέσα στην Εκκλησία έχουν ενδυθεί τον Χριστό.

Είμαστε πεπεισμένοι ότι, όντας λειτουργοί του Θεού και καλοί οικονόμοι, είστε ικανοί να ρυθμίζετε αρμονικά όλα τα ζητήματα της Εκκλησίας· επειδή όμως έφτασε και σε εμάς η είδηση ότι πάρα πολλοί, οι οποίοι πρωτύτερα είχαν αποσχιστεί από εμάς εξαιτίας φιλονικιών, τώρα επιθυμούν να ειρηνεύσουν, και πολλοί, αφού απομακρύνθηκαν από τη σχέση τους με τους Αρειομανίτες, επιδιώκουν την εκκλησιαστική κοινωνία μαζί μας· θεωρήσαμε αναγκαίο, αυτά τα οποία γράψαμε και εμείς και οι αγαπητοί μας Ευσέβιος και Αστέριος, να τα γράψουμε προς τη χρηστότητά σας, καθώς είστε και εσείς αγαπητοί και αληθινά ποθεινότατοι συλλειτουργοί, χαιρόμενοι μεν για αυτή την είδηση, και προσευχόμενοι δε ώστε, αν κάποιος παραμένει ακόμη μακριά μας, και αν κάποιος φαίνεται να συναθροίζεται ακόμη με τους Αρειανούς, αυτός να αποσπαστεί από τη μανία τους· ώστε όλοι παντού στο εξής να λένε: «Ένας Κύριος, μία πίστη». Διότι, τι είναι τόσο «καλό», όπως είπε ο Υμνωδός, ή τι τόσο «τερπνό», παρά «το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί ενωμένοι»; Οίκος δικός μας είναι η Εκκλησία· και το φρόνημα πρέπει να είναι το ίδιο· διότι έτσι πιστεύουμε ότι και ο Κύριος θα κατοικήσει μαζί μας, ο οποίος λέει: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους», και, «Εδώ θα κατοικήσω, διότι αυτήν εξέλεξα». Αλλά «εδώ» πού, παρά εκεί όπου κηρύσσεται μία πίστη και ευσέβεια;

Είμαστε μεν πεπεισμένοι ότι, επειδή είστε λειτουργοί του Θεού και καλοί οικονόμοι, είστε ικανοί να διευθετήσετε όλα τα ζητήματα της Εκκλησίας· επειδή όμως έφθασε και σε εμάς η είδηση ότι πάρα πολλοί, οι οποίοι προηγουμένως είχαν χωριστεί από εμάς λόγω φιλονικίας, τώρα επιθυμούν να ειρηνεύσουν, και ότι πολλοί επίσης, αφού απομακρύνθηκαν από τη σχέση τους με τους Αρειομανίτες, επιδιώκουν την κοινωνία με εμάς, θεωρήσαμε αναγκαίο, αυτά τα οποία γράψαμε και εμείς και οι αγαπητοί μας Ευσέβιος και Αστέριος, να τα γράψουμε προς τη χρηστότητά σας, αγαπητοί και αληθινά ποθεινότατοι συλλειτουργοί, χαιρόμενοι από τη μία πλευρά για αυτή την είδηση, και προσευχόμενοι από την άλλη ώστε, εάν κάποιος παραμένει ακόμη μακριά μας και εάν κάποιος φαίνεται ακόμη να συνέρχεται με τους Αρειανούς, αυτός να αποκοπεί από τη μανία τους, ώστε στο εξής όλοι παντού να λέγουν: «εις Κύριος, μία πίστις». Διότι τι είναι τόσο «καλό», όπως είπε ο υμνωδός, ή τι τόσο «τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί»; Οίκος δικός μας είναι η Εκκλησία και πρέπει το φρόνημά μας να είναι το ίδιο· διότι έτσι πιστεύουμε ότι και ο Κύριος θα κατοικήσει μαζί μας, ο Οποίος λέει: «θα ενοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους» και «εδώ θα κατοικήσω, διότι την εξέλεξα». Αλλά «εδώ» πού αλλού, παρά εκεί όπου κηρύσσεται μία πίστη και ευσέβεια;

Απόκριση του μεγάλου Γέροντα προς τον από τη Μηρωσάβη Αββά Ιωάννη, ο οποίος ζήτησε να έλθει και να κατοικήσει μαζί τους στο κοινόβιο. Είναι γραμμένο στον Απόστολο ότι: «Εκείνος που άρχισε σε εσάς ένα καλό έργο, αυτός και θα το ολοκληρώσει μέχρι την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Και πάλι ο Δεσπότης μας είπε σε εκείνον που τον πλησίασε ότι: «Εάν κάποιος δεν απαρνηθεί όλα τα υπάρχοντά του και τους συγγενείς του, και επιπλέον αν δεν μισήσει την ίδια του τη ζωή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου.» Είναι δε δυνατόν στον Θεό να εκπληρώσει σε εμάς τον λόγο που λέει: «Ιδού τι καλό και τι τερπνό υπάρχει, παρά να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;» Εύχομαι δε να φθάσεις σε αυτό που είναι γραμμένο στις Πράξεις ότι: «Όσοι είχαν κτήματα τα πουλούσαν και, φέρνοντας το αντίτιμο αυτών που πωλούνταν, το έθεταν στα πόδια των Αποστόλων.» Και εγώ, γνωρίζοντας ότι η πρόθεσή σου είναι κατά Θεόν, είπα στον αγαπητό μας υιό Σέριδο, ο οποίος μετά τον Θεό μας προστάτεψε από τους ανθρώπους - ελπίζουμε δε στον Θεό, ότι θα προστατέψει και εσένα μαζί με εμάς - τα εξής: «Δέξου τον αδελφό Ιωάννη με πολλή αγάπη και μην διστάσεις καθόλου.» Διότι πριν από δύο χρόνια μού αποκάλυψε ο Θεός ότι πρόκειται να έλθει εδώ και ότι πολλοί από τους αδελφούς πρόκειται να συναχθούν κοντά μας. Και εγώ κράτησα μυστική την αποκάλυψη έως ότου μάθω ακριβώς τι κάνει ο Κύριος. Όταν λοιπόν συμπληρώθηκε ο καιρός, τη φανέρωσα και εγώ σε εσάς.

Πράγματι, απέναντι σε μια τέτοια παράταξη ακόμη και ο ίδιος ο διάβολος απελπίζεται, μη επαρκώντας απέναντι σε τόσους πολλούς αγωνιστές, οι οποίοι εκστρατεύουν εναντίον του τόσο ευσταλώς και συγκροτημένα, και είναι τόσο συνασπισμένοι μεταξύ τους με την αγάπη και οχυρωμένοι με το Πνεύμα, ώστε να μην αφήνουν ούτε την ελάχιστη χαραμάδα διείσδυσης στις δικές του βολές. Αναλογίσου την ομόθυμη άθληση των επτά Μακκαβαίων, και θα βρεις σε αυτούς τη συμφωνία ακόμη πιο θερμή. Για αυτούς αναφώνησε ο προφήτης Δαβίδ στους ψαλμούς λέγοντας: «Ιδού δη, τι το καλόν ή τι το τερπνόν, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;»· με το «καλό» παρουσιάζοντας το δοκιμασμένο του βίου, και με το «τερπνό» την ευφροσύνη που προέρχεται από την ομόνοια και την ένωση. Εκείνοι που ακολουθούν αυτόν τον βίο με ακρίβεια, κατά τη γνώμη μου, έχουν ζηλώσει την ανώτατη αρετή.

Και αντί για ευχάριστη οσμή, θα υπάρχει κονιορτός· και αντί για ζώνη, με σχοινί θα ζώνεσαι· και αντί για το χρυσό στολίδι του κεφαλιού, θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου. Μέρος της τρυφηλής ζωής είναι και η ευχαρίστηση μέσω των οσμών, όταν αρωματίζουν τον αέρα με διάφορα υλικά που καίγονται ως θυμίαμα, μηχανευόμενοι για τον εαυτό τους ευχάριστη αναπνοή. Σε αυτές λοιπόν τις ψυχές, που έχουν χαλαρώσει από την ηδονή και επινοούν ευχάριστη οσμή για την όσφρησή τους, θα δοθεί ως αντίτιμο από εκείνον που απειλεί, ο κονιορτός. Και ο κονιορτός είναι λεπτό χώμα, που σηκώνεται στον αέρα, προκαλώντας κάποια δυσκολία στην αναπνοή και πολλή δυσφορία εξαιτίας της έμφραξης. — Διότι η ψυχή βέβαια ευφραίνεται με μύρα και θυμιάματα, αλλά με τα μύρα τα πνευματικά, όπως συνέβαινε σε εκείνον που έλεγε: «Είμαστε ευωδία Χριστού»· και «Χάρις στον Θεό, ο οποίος φανερώνει την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο». Μια τέτοια οσμή αντιλαμβανόταν να αναδίδει ο Ιακώβ, ο πατέρας του, ο Ισαάκ: «Ιδού, η οσμή του υιού μου είναι ως οσμή αγρού γεμάτου, τον οποίο ευλόγησε ο Κύριος». Και οι νεάνιδες επίσης στο Άσμα Ασμάτων, επειδή αισθάνθηκαν την ουράνια ευωδία του Λόγου, έλεγαν: «Πίσω από την οσμή των μύρων σου θα τρέξουμε». Και το αρχιερατικό χρίσμα ήταν μύρο καλό και ευχάριστο, άξιο να παρομοιαστεί με την ενότητα των αδελφών. Ένα τέτοιο μύρο απαιτεί τεχνίτη, που να έχει λάβει από τον Θεό τη μυρεψική τέχνη, προκειμένου να παρασκευάσει άγιο χρίσμα, το οποίο δεν πρόκειται να αλειφθεί σε σάρκα ανθρώπου.

ΣΤΟΝ ΡΛΒ΄ ΨΑΛΜΟ. Άκουσε τον μακάριο Δαβίδ που λέει μέσω του ψαλμού: Ιδού δη, τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Διότι δεν χαιρόταν μόνο για τα δικά του κατορθώματα, αλλά ευφραινόταν και για την ευταξία των άλλων· όπως ακριβώς ο ίδιος, βλέποντας την προθυμία εκείνων που έσπευδαν στη λατρεία, έλεγε μέσω του Ψαλμωδού: Ευφράνθηκα με εκείνους που μου είπαν: Στον οίκο του Κυρίου θα πορευθούμε. Τα πόδια μας στέκονταν στις αυλές σου, Ιερουσαλήμ. Βλέποντας, λοιπόν, οπωσδήποτε την παρουσία τους συγκεντρωμένη στο ίδιο μέρος, και νιώθοντας τέρψη από την αδελφική τους διάθεση, αναφωνούσε λέγοντας: Ιδού δη, τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Η αιτία της συγκρότησης των αδελφών, η οποία προέρχεται από θείο πρόσταγμα, διέθετε το καλό σε ανυπέρβλητο βαθμό· από αυτό δε το καλό δεν είναι χωρισμένο ούτε και το τερπνό. Διότι, καθώς ο καθένας από τους παρόντες απολάμβανε την αγάπη του πλησίον, βρισκόμασταν σε μεγάλη ευφροσύνη. Έτσι, λοιπόν, κατά συνέπεια έλεγε: Τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Σαν το μύρο στο κεφάλι, το οποίο κατεβαίνει στα γένια, στα γένια του Ααρών. Καθώς η χάρη εκχέεται άνωθεν από τον ουρανό από τον Σωτήρα προς την Εκκλησία, ευλόγως οι ψυχές των αγίων μετέχουν στην ασώματη και πνευματική αυτή χορηγία. Σαν τη δροσιά του Αερμών, η οποία κατεβαίνει στα όρη της Σιών.

Διότι, όπως ακριβώς η δρόσος που κατεβαίνει στο όρος Αερμών του προσδίδει πολλή λαμπρότητα, έτσι και η νοητή δρόσος, κατεβαίνοντας αόρατα στα όρη της Σιών, όπου γινόταν η σύναξη των αδελφών από παντού, παρείχε την ανάλογη ωφέλεια στις ψυχές τους. Γι' αυτήν νομίζω τη θεία δρόσο, η οποία παρομοιάζεται με τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος, ομιλεί ο Ησαΐας και λέγει: «Διότι η δρόσος που προέρχεται από εσένα, είναι ίαμα γι' αυτούς». Η δρόσος λοιπόν του Αερμών, η οποία καταβαίνει στα όρη της Σιών· διότι εκεί διέταξε ο Κύριος την ευλογία, τη ζωή. Σε πολλά σημεία έδωσε υποσχέσεις ο Θεός, όπως είπε ο Μωυσής: «Και θα διαφυλάξει ο Κύριος τη διαθήκη και το έλεος, όπως ορκίστηκε στους πατέρες σου, και θα σε αγαπήσει, και θα σε ευλογήσει, και θα πληθύνει τα γεννήματα της κοιλίας σου, και τον καρπό της γης σου». Και πρόσθεσε λέγοντας: «Ζωή έως του αιώνος». Ιδού λοιπόν, τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Όπως ακριβώς και κληθήκατε. Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα· ένας Θεός και Πατέρας, ο οποίος είναι πάνω από όλους και διά μέσου όλων και μέσα σε όλους. Ιδού λοιπόν, τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Όχι μόνο σε οίκο υλικό, αλλά και σε τούτον τον άγιο και πνευματικό. Διότι «ο οίκος μου», λέγει, «οίκος προσευχής θα ονομαστεί». Αλλά και εμείς οι φωτισθέντες αξιωθήκαμε το ίδιο μύρο.

Ποιον, λοιπόν, θα νίψεις; Ποιον θα διακονήσεις; Ποιου θα γίνεις ο έσχατος, εάν ζεις ολομόναχος; Και το καλό και τερπνό, δηλαδή η κοινή συμβίωση των αδελφών, την οποία το Άγιο Πνεύμα παρομοιάζει με το μύρο που ευωδιάζει από την κεφαλή του αρχιερέα, πώς θα εκπληρωθεί στην απομονωμένη ζωή; Επομένως, στάδιο πνευματικού αγώνα, και ασφαλής οδός προκοπής, και διαρκής γυμνασία, και εφαρμογή των εντολών του Κυρίου είναι η κοινή κατοίκηση των αδελφών. Αυτή, αφενός έχει ως σκοπό τη δόξα του Θεού, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αφετέρου, διασώζει τα γνωρίσματα των αγίων που περιγράφονται στις Πράξεις των Αποστόλων, για τους οποίους έχει γραφτεί: «Όλοι δε οι πιστοί ήταν συγκεντρωμένοι στο ίδιο μέρος και τα είχαν όλα κοινά»· και πάλι: «Στο πλήθος των πιστών υπήρχε μία καρδιά και μία ψυχή· και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν αποκλειστικά δικό του, αλλά τα είχαν όλα κοινά».

Διότι λέγει: να δοκιμάζετε τα πάντα και να κρατάτε το καλό. Και ιδού, και τα δύο έχουν δοκιμαστεί από εσένα. Διαπίστωσες ότι είναι καλό και τερπνό να κατοικούν οι αδελφοί μαζί. Καθώς έχει γραφτεί: αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν πόλη οχυρή και ψηλή· και έχει ισχύ σαν καλά ασφαλισμένο ανάκτορο.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΒ΄. Ιδού λοιπόν τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό, παρά το να κατοικούν, κ.τ.λ. Δεν είναι κάθε τι το καλό απαραιτήτως και τερπνό· ούτε είναι το τερπνό πάντοτε και καλό. Διότι πολλά μεν είναι ευχάριστα, αλλά φαύλα· όπως επίσης και άλλα είναι μεν επίπονα, αλλά αγαθά. Η ομόνοια όμως και η ειρήνη των ψυχών που ομοφρονούν και ομοδοξούν, επαινείται επειδή κατέχει ταυτόχρονα και τα δύο, και το τερπνό και το καλό. Δεν εννοεί απλώς το να κατοικούν αδελφοί μαζί, αλλά όταν είναι απόλυτα ενωμένοι, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: Να λέτε όλοι το ίδιο, και να μην υπάρχουν ανάμεσά σας σχίσματα· αλλά να είστε καταρτισμένοι με τον ίδιο νου και με την ίδια γνώμη. Διδάσκει δε ότι το καλό και το τερπνό δεν έγκειται στο σώμα, ούτε στη σαρκική ηδονή.

Διότι εκεί προσέταξε ο Κύριος την ευλογία. Εκεί, λέγει, ανάμεσα στους αδελφούς που κατοικούν μαζί· και εννοεί ζωή όχι την κοινή, αλλά την αθάνατη.

«και οι όσιοι»: Εννοεί τους αποστόλους· διότι αυτοί αγάλλονται προπάντων με την ανάσταση του Χριστού. «εκεί θα ανατείλω»: Αναφέρεται στην Παρθένο Θεοτόκο, επειδή είναι η κορυφαία και υπερέχει από όλες τις γυναίκες, το οποίο συμβολίζει το «κέρας». «ετοίμασα»: Αναφέρεται στον Χριστό, ως όντα φως εκ φωτός· με τη φράση δε «στον Χριστό», να εννοείς τον άνθρωπο, που χρίεται με το χρίσμα του βαπτίσματος. «τους εχθρούς»: Τους Ιουδαίους δηλαδή· διότι αυτοί είναι στην πραγματικότητα οι εχθροί του Χριστού. «επάνω δε σε αυτόν»: Επάνω στον Χριστό είναι η δόξα του Πατρός. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. «ιδού δη»: Διότι τίποτα δεν είναι τόσο ευχάριστο και ευωδιαστό, όσο η Εκκλησία που πληρούται από τους πιστούς. Αυτό δηλαδή εννοούσε ο προφήτης. Να εννοείς επίσης τους αποστόλους, όταν ήταν συγκεντρωμένοι στον ίδιο τόπο. «σαν το μύρο»: Συμβόλιζε το χρίσμα του βαπτίσματος, με το οποίο χρίονται οι πιστοί από επάνω (από το κεφάλι) μέχρι κάτω. «τον πώγωνα»: Διότι το χρίσμα του ιερέα χυνόταν πάνω στο κεφάλι, κατέρρεε πάνω στον πώγωνα του ιερέα, και από τον πώγωνα πάνω στο ένδυμα. Είναι φανερό, δηλαδή, ότι όσοι χρίονται με το μύρο ευωδιάζουν και εσωτερικά και εξωτερικά. «αυτό που κατεβαίνει»: Ένδυμα των πιστών είναι ο Χριστός. Διότι «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό», λέει ο απόστολος. Η παρυφή δε, ασφαλίζει από παντού το ένδυμα· έτσι ασφαλίζει και η χάρις τον άνθρωπο. «σαν η δροσιά»: Η καθαρή δροσιά, που είναι το Άγιο Πνεύμα.

Μην προσπεράσεις απλώς τη διήγηση, αλλά στάσου αμέσως με προσοχή στο προοίμιο, και μάθε πόση ήταν η αγάπη και η συμφωνία και η ομόνοια, και πώς παντού αυτοί βρίσκονταν σε κοινωνία μεταξύ τους, και συνδεδεμένοι με τον δεσμό της κατά Θεόν φιλίας, τα έπρατταν όλα από κοινού, και στο τραπέζι και στην προσευχή και στην οδοιπορία και σε όλα τα υπόλοιπα εμφανίζονταν ο ένας μαζί με τον άλλον. Εάν λοιπόν εκείνοι οι στύλοι, οι πύργοι, που είχαν πολλή παρρησία προς τον Θεό, είχαν ανάγκη της αμοιβαίας βοήθειας, και μέσα από την αμοιβαία συμπαράσταση στηρίζονταν, πόσο μάλλον εμείς οι ασθενείς, και ταλαίπωροι, και ανάξιοι λόγου, θα έχουμε ανάγκη τη βοήθεια ο ένας του άλλου; Διότι, «αδελφός που βοηθείται από αδελφό, είναι σαν οχυρωμένη πόλη»· και πάλι: «Ιδού τι καλό, ή τι τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;». Ο Πέτρος και ο Ιωάννης ήταν μαζί, και είχαν ανάμεσά τους τον Ιησού. Διότι, «όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου», λέει, «εκεί είμαι και εγώ ανάμεσά τους». Είδες πόση αξία έχει το να βρίσκεται κανείς μαζί με τους άλλους; Όμως δεν ήταν απλώς συγκεντρωμένοι στον ίδιο τόπο, επειδή και τώρα όλοι μας βρισκόμαστε μαζί στον ίδιο τόπο· αλλά πρέπει να είμαστε μαζί με τον δεσμό της αγάπης, με την ελεύθερη διάθεση της προαιρέσεως· και όπως ακριβώς τα σώματά μας είναι τώρα κοντά το ένα στο άλλο, και συνδέονται σφιχτά στον ίδιο χώρο, έτσι πρέπει να συνδέονται σφιχτά μεταξύ τους και οι καρδιές.

Γι' αυτό και ο Προφήτης έλεγε: «Τι το καλό ή τι το τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;» Και ο Παύλος προέτρεπε να μην εγκαταλείπουμε τις συνάξεις μας. Διότι ακριβώς σε αυτό διαφέρουμε από τα θηρία. Για τον λόγο αυτό οικοδομήσαμε και πόλεις, και αγορές, και οικίες, ώστε να βρισκόμαστε μαζί και ο ένας με τον άλλον, όχι μόνο ως προς την κατοικία, αλλά και ως προς τον σύνδεσμο της αγάπης. Επειδή, δηλαδή, η φύση μας πλάστηκε από τον Δημιουργό ελλιπής και δεν είναι από μόνη της αυτάρκης, ο Θεός οικονόμησε συμφερόντως ώστε η έλλειψη αυτή να αναπληρώνεται πλέον μέσα από την ωφέλεια που παρέχουμε ο ένας στον άλλον μέσω της κοινής μας συμβίωσης.

Όλοι αυτοί, παντού, δεν παύουν να ευεργετούν τους πάντες· άφησαν στους τάφους τους αθάνατη σκόνη, όντας τώρα μεν θεραπευτές, ενώ μετά από λίγο θα προκαθήσουν ως κριτές του κόσμου. Ένας χωλός που πλησίασε τον έναν, αναχώρησε αρτιμελής· ένας παράλυτος που συνάντησε τον άλλον, διατάχθηκε να σηκώσει το κρεβάτι του· άλλος καλούσε νεκρούς, και αμέσως αυτοί τον υπάκουαν· κάποιου άλλου και μόνο η σκιά έδιωχνε τις νόσους· την επίκληση κάποιου άλλου έφριτταν οι δαίμονες, και τα σουδάριά τους έσταζαν ίαση. Διότι υπήρξαν μαθητές Εκείνου, του οποίου το κράσπεδο, όταν αποσπάστηκε η χάρη του κρυφά με το άγγιγμα της αιμορροούσας, αποξέρανε την ερυθρά θάλασσα των αιμάτων της. Αλλά εγώ επανέρχομαι με τον λόγο μου στους κορυφαίους των Αποστόλων, και φέρνω στη μνήμη μου εκείνη την προφητική φωνή: Ιδού λοιπόν, τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;

Αυτήν, λοιπόν, και εδώ ανυμνεί. Διότι δεν αναφέρθηκε απλώς στη συγκατοίκηση, ούτε στο να περιορίζονται μαζί σε ένα οίκημα, αλλά στο να κατοικούν «επί το αυτό», δηλαδή με ομοφωνία και αγάπη· διότι αυτό είναι που κάνει την ψυχή να είναι μία. Έπειτα, αφού είπε ότι είναι καλό και τερπνό, κάνοντας τον λόγο του σαφέστερο, προβάλλει ως παράδειγμα αυτό που ελέχθη, και παραθέτει σωματικές εικόνες, οι οποίες μπορούν να παραστήσουν σαφέστερα την όψη στον ακροατή. Δες δε ποιες είναι αυτές οι εικόνες: «Σαν το μύρο στο κεφάλι, το οποίο κατεβαίνει στον πώγωνα, στον πώγωνα του Ααρών, το οποίο κατεβαίνει μέχρι την παρυφή του ενδύματός του».

Ο Παύλος, λοιπόν, λέει ότι παρηγορείται στις θλίψεις με την παρουσία του Τίτου· όταν όμως εκείνος απουσιάζει, δεν βρίσκει ανάπαυση στο πνεύμα του. Η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τους αδελφούς είναι δύο πράγματα αχώριστα. Και αυτήν την εντολή, λέει ο Ιωάννης, έχουμε από τον Θεό: εκείνος που αγαπά τον Θεό, να αγαπά και τον αδελφό του. Διότι το ίδιο είπε και στον Πέτρο: «Αν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Δηλαδή, δείξε την αγάπη σου προς τον Ποιμένα, προνοώντας με επιμέλεια για τα πρόβατα. Ποιο τείχος είναι τόσο αδιάρρηκτο, οχυρωμένο από την αρμονική σύνδεση ογκωδών λίθων και ικανό να αποτρέπει τις επιθέσεις των εχθρών, όσο μια κοινότητα αγίων που είναι συναρμοσμένη με τους δεσμούς της αγάπης και αποκρούει τις επιβουλές του διαβόλου; Και ποια ομορφιά φυτών φυτεμένων στη σειρά, ή ποια αρμονική παράταξη στρατού που προελαύνει με κοσμιότητα και ευπρεπή τάξη μπορεί να συγκριθεί μαζί της; Διότι, ενώ αυτά παρέχουν τέρψη, δεν είναι άραγε τερπνότερη και γλυκύτερη από όλα η ευπρέπεια της φυσικής αρμονίας εκείνων που είναι συναρμοσμένοι μεταξύ τους με την αγάπη; Επειδή αυτή προβάλλει σεμνή και πολύτιμη στα μάτια του Κυρίου. Άκουσε τον Δαβίδ, ή μάλλον τη χάρη του Αγίου Πνεύματος: «Ιδού», λέει, «τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό;». Τίποτα έτερο, τίποτα άλλο από τα επίγεια, παρά μόνο «το να κατοικούν οι αδελφοί ενωμένοι μαζί· σαν το μύρο που εκκενώνεται στο κεφάλι». Οι άγγελοι περιστοιχίζουν τις δικές μας χορείες και ευφραίνονται για εμάς, επειδή μιμούμαστε τον δικό τους τρόπο ζωής.

Ενδύσου τον σπάνιο και δυσεύρετο θώρακα της πίστεως, ο οποίος δεν διαλύεται ούτε πληγώνεται από την απιστία προς τον αγωνοθέτη Θεό. Συγκράτησε με το χαλινάρι της σωφροσύνης την αφή που προπηδά με αναίδεια. Πνίξε τον οφθαλμό με τη μελέτη του θανάτου, όταν επιθυμεί να περιεργάζεται συνεχώς τα μεγέθη και την ομορφιά των σωμάτων. Φίμωσε τον περίεργο νου, ο οποίος μέσα στη δική του μέριμνα επιθυμεί να κατακρίνει τον αδελφό που βρίσκεται σε αμέλεια, και δείξε ακλινώς κάθε αγάπη και συμπάθεια προς τον πλησίον. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι αληθινά, ω προσφιλέστατε πάτερ, ότι είσαι μαθητής του Χριστού, εάν μέσα στη συνοδία έχουμε αγάπη μεταξύ μας. Έλα, έλα, έλεγε πάλι ο καλός φίλος, έλα, μείνε μαζί μας. Να πίνεις τον χλευασμό κάθε ώρα, όπως το ζωντανό νερό, επειδή ο Δαβίδ, αφού ερεύνησε όλα τα τερπνά κάτω από τον ουρανό, στο τέλος όλων με απορία έλεγε: «Ιδού τι είναι καλό και τι τερπνό; Τίποτε άλλο από το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί». Εάν όμως δεν έχουμε ακόμη αξιωθεί το αγαθό τέτοιας υπομονής και υπακοής, είναι καλό τουλάχιστον, έχοντας επίγνωση της δικής μας ασθένειας, να στεκόμαστε μόνοι μας μακριά από το αθλητικό στάδιο και να μακαρίζουμε αυτούς που αγωνίζονται, ευχόμενοι σε αυτούς υπομονή.

ΤΙΤΛ. ΜΔʹ. — Περί αδελφών. «Δεν θα μισήσεις τον αδελφό σου στη διάνοιά σου.» «Ιδού, τι καλό ή τι ευχάριστο υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί ενωμένοι.» «Οι αδελφοί σε καιρό ανάγκης ας είναι χρήσιμοι.» «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν πόλη ισχυρή και ψηλή. Και είναι δυνατός σαν καλοθεμελιωμένο βασίλειο.» «Καθένας που μισεί τον φτωχό αδελφό του, βρίσκεται μακριά από τη φιλία.» «Καλύτερα φίλος που βρίσκεται κοντά, παρά αδελφός που κατοικεί μακριά.» «Αδελφοί και βοήθεια σε καιρό θλίψης.» «Μην ανταλλάξεις τον γνήσιο αδελφό με χρυσάφι του Σουφίρ.» ΤΙΤΛ. ΜΕʹ. — Περί αυτών που ζητούν, δηλαδή των προσαιτών. «Παιδί μου, μη ζήσεις ζωή επαιτείας. Διότι είναι καλύτερο να πεθάνεις παρά να επαιτείς. Στο στόμα του αναιδούς ανθρώπου η ελεημοσύνη της επαιτείας θα φανεί γλυκιά, αλλά μέσα στην κοιλιά του θα καεί σαν φωτιά.» ΤΙΤΛ. ΜΣΤʹ. — Περί αισχρολογίας. «Οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη.» «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι αγαθός για την οικοδομή της όποιας ανάγκης, ώστε να μεταδώσει χάρη σε εκείνους που ακούν.» «Η αισχρότητα και η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν αρμόζουν, ούτε καν να αναφέρονται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους.» «Αισχρολογία ας μη βγαίνει από το στόμα σας.» Η συνήθεια των λόγων είναι ο δρόμος που οδηγεί στις πράξεις.

Από τα έργα του οσίου πατρός ημών Μαξίμου του Ομολογητού Τι σημαίνει το «ιδού τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί»; Κατά την προφανή έννοια, όταν έχουν την ίδια πίστη, ιδού το καλό· όταν δε συμφωνούν και στα έργα, ιδού το τερπνό. Ως αδελφούς δε που κατοικούν μαζί, εννόησε τις τρεις δυνάμεις της ψυχής ή την ψυχή και το σώμα, όταν βρίσκονται σε συμφωνία ως προς τη γνώση των θείων και ως προς τις αγαθές πράξεις· διότι, όταν πράττουν το ορθό, ιδού το καλό· όταν δε συμφωνεί και η γνώση, ιδού το τερπνό.

Ψαλμός ρλβ΄. Ωδή των αναβαθμών. «Ιδού τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί». Διότι με κανένα απολύτως καλό και τερπνό δεν εξισώνεται η κατά Θεόν αγάπη και ομόνοια. Ο θείος Δαβίδ παρομοιάζει την αγάπη και την ομόνοια «ως μύρο επί της κεφαλής» και ως ουράνια δροσιά, και αναφέρει ότι εκεί, ανάμεσα σε αυτούς που αγαπούν με αυτόν τον τρόπο, «ενετείλατο ο Κύριος την ευλογία, ζωή έως του αιώνος», δηλαδή, την αξιέπαινη ζωή στο διηνεκές.

Από τον φιλόμουσο και φιλοψάλτη Δαβίδ το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί θεωρείται το πλέον μακάριο και παρομοιάζεται με τη δρόσο του Αερμών, και συγκρίνεται με το μύρο που ραίνει τα γένια του Ααρών και κατεβαίνει μέχρι την παρυφή του ενδύματός του. Εσείς όμως, ξεπερνώντας το να είστε ομοτράπεζοι και ομόστεγοι σαν να μην ήταν αυτό σπουδαίο, ασκήσατε κάτι πιο αξιοθαύμαστο και μεγαλύτερο, και νομίζω πως είστε οι πρώτοι και οι μόνοι που φτάσατε στην πλήρη ομοιότητα, μη ξεχωρίζοντας τίποτα ως δικό σας και παραμερίζοντας το «δικό μου» και το «δικό σου» ως μη αρμόζον σε αδελφούς, αλλά εκείνο που σημείωσε το βιβλίο των Πράξεων για όσους πίστεψαν στον Κύριο: «ήταν δε όλοι μία ψυχή και μία καρδιά», αυτό κρίνατε και εσείς ως άξιο ζήλου και, ενστερνιζόμενοί το περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, σε τίποτα απολύτως δεν διαφωνήσατε ούτε διασπάσατε την ομόνοια. Επομένως, ούτε το τραπέζι ιδιοποιήθηκε ο ένας από τους δύο, ούτε έρραψε υποδήματα για τα πόδια του, ούτε ονόμασε δικά του κάποια από τα πλατύσημα ενδύματα, αλλά χρησιμοποιώντας και οι δύο τα υπάρχοντα χωρίς ονομασία ιδιοκτησίας και χωρίς διακριτικά γνωρίσματα, οικειοποιούσασταν τα σκεπάσματα του σώματος που φορούσατε μόνο μέχρις ότου επιστρέφατε και τα βγάζατε. Από εκεί και πέρα τα ενδύματα ήταν πάλι κοινά, και γίνονταν δικά του καθενός που προλάβαινε να τα χρησιμοποιήσει.

οζʹ. Η από κοινού κατοίκηση σε συνοδείες είναι ασφαλέστερη από τη μόνωση. Διότι, ως προς το αναγκαίο της από κοινού κατοικίας, μάρτυρας είναι ο ιερός λόγος του Ιησού και Θεού: «Διότι όπου υπάρχουν δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου», λέγει, «εκεί είμαι ανάμεσά τους»· ενώ για το επισφαλές της μονώσεως ο Σολομών λέγει: «Αλίμονο στον έναν, διότι όταν πέσει, δεν υπάρχει αυτός που θα τον σηκώσει.» Αλλά και εκείνους που υμνούν τον Θεό με αγάπη και ομόνοια τους μακαρίζει ο Δαβίδ αναφωνώντας: «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό.» Και την από κοινού κατοικία επαινεί λέγοντας: «Ιδού λοιπόν τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;» Και αναφορικά με τους μαθητές του Κυρίου αναφέρεται: «Ήταν σε αυτούς μία η ψυχή και η καρδιά.» Αλλά και η προς εμάς κάθοδος του Θεού δεν συντελέστηκε σε έρημο, αλλά σε κατοικημένους τόπους, και ανάμεσα σε αμαρτωλούς ανθρώπους.

Αυτήν την πίστη κράτησαν ως ασφαλή άγκυρα και όσες σύνοδοι συγκροτήθηκαν θεοκίνητα μετά από αυτές. Δι’ αυτής έχει τελειωθεί όλη η χορεία των αγίων. Επομένως, από την κοινωνία όλων των αγίων αποξενώνεται όποιος δεν διαφυλάττει αυτή την πίστη απαραχάρακτη. Εάν, λοιπόν, πεισθείς και εσύ από τους καθοδηγητές μας, που είναι τόσο πολλοί και τόσο αξιόπιστοι, και υποταχθείς σύμφωνα με την αποστολική παραίνεση, και δεν ντραπείς να ψάλεις μαζί με τον θεοπάτορα μελωδό, προφήτη και βασιλιά: «ας στραφούν σε εμένα όσοι σε φοβούνται, και όσοι γνωρίζουν τα μαρτύριά σου», έλα να κατοικήσουμε αδελφικά μαζί, και να σταθούμε στον οίκο του Κυρίου μεγαλύνοντας τον Κύριο· και απολαμβάνοντας την άρρητη ωραιότητα και τερπνότητα από την ένωση. Εάν όμως δεν πεισθείς, τι να κάνω; Με απερίγραπτη οδύνη και άθελά μου, χωρίζομαι ωστόσο, για να μη χωριστώ από τον Θεό και από τα του Θεού. Αλλά είθε ο Κύριος να επιβλέψει στην ταπείνωσή μου και σε τούτον τον μικρό κόπο και να παραβλέψει όλες τις αμαρτίες μου, και να σου δώσει αυτί για να ακούσεις και να κατανοήσεις, και να επιστρέψεις από την πλάνη στην αλήθεια που σου υποδεικνύεται από Αυτόν, προς δόξαν του Θεού, Πατρός και Υιού και Αγίου Πνεύματος, της μίας θεότητος και βασιλείας, στην οποία πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Προς τον μαθητή Γελάσιο. Ω τέκνο μου, αββά Γελάσιε, πώς άραγε σε εξόρισε ο αρχέκακος σατανάς από τον κοινοβιακό σου παράδεισο, όπως κάποτε τον Αδάμ από την Εδέμ, επειδή πείστηκες στη βουλή του οφιογνώμονα Αμμούν; Και τώρα κατοικείς σε τόπους τους οποίους δεν επιβλέπει ο Κύριος, φέροντας αγκάθια και κατεργαζόμενος με τον ιδρώτα του προσώπου σου τα πάθη της ατιμίας. Διότι τι καλό έκανες ή κάνεις από τότε που έφυγες; Και τι δεν έκανες που να είναι μάλλον πονηρό και απευκταίο; Έλειψε από εσένα το νοερό φως της καθοδήγησης, έσβησε ο σπινθήρας της πνευματικής φιλίας. Οι φίλοι και οι πλησίον σου (δεν εννοώ μόνο τους αγαπητούς σου αδελφούς, αλλά και τους αγγέλους του Θεού) στάθηκαν απέναντί σου από μακριά, και σε πλησίασαν οι δαίμονες, επιζητώντας να καταστρέψουν τους προηγούμενους ασκητικούς σου κόπους. Πού είναι άραγε η καθαρή σου προσευχή; Πού είναι η ακράδαντη ομολογία σου, η φωτιστική εξομολόγηση, η αγγελική χοροστασία, η θεομίμητη υπακοή, η χριστοφόρος ταπεινοφροσύνη, εκείνο το καλό και τερπνό που ψάλλει ο ψαλμωδός Δαβίδ, η αρμονική συγκατοίκησή σου μαζί με τους αδελφούς;

Στον λαϊκό Μόσχο. Είναι πολλά τα αγαθά σου, θεοφιλέστατε δέσποτα, τα οποία όχι μόνο προσέφερες σε εμάς τους ταπεινούς, αλλά και εξακολουθείς να προσφέρεις (με ποιον τρόπο δεν μας παρηγόρησες; τι δεν μας έστειλες;), μεταξύ των οποίων και τα τωρινά, που είναι πάρα πολλά και πολύ ευχάριστα. Και ποιος μπορεί να σε ανταμείψει, παρά μόνο ο αγαθός Θεός; Με αυτά που κάνεις, έδειξες την αγάπη σου αναλλοίωτη, φανέρωσες τις αστραπές της αγαθής σου προθέσεως να ακτινοβολούν. Διότι, παρόλο που βρίσκομαι εξόριστος σε τόσο μακρινό τόπο, εντούτοις απολαμβάνω τις ευεργεσίες σου, πέρα από το ότι και οι αδελφοί που σε επισκέπτονται σου προκαλούν κόπους· μάλιστα, όπως έχω ακούσει, κάποιοι από αυτούς νοσηλεύθηκαν στην αβραμιαία και ευλογημένη εστία σου, επειδή αυτή αποτελεί κατάλυμα πολλών μοναχών και ορφανοτροφείο. Είθε ο Θεός, ο Πατέρας των ορφανών, να σε τρέφει στους αιώνες· ο Αβραάμ ας σε περιθάλψει στους κόλπους του ως ισάξιό του, μαζί με τις κυρίες αδελφές, με τις οποίες διακονείς τον Χριστό. «Ιδού δη τι καλόν ή τι τερπνόν αλλ' ή το κατοικείν αδελφούς επί το αυτό;». Και αυτό έχει εκπληρωθεί σε εσάς. Απόλαυσα τις ευεργεσίες σου καθώς περνούσα για την εξορία μου από το ευλογημένο σου προάστιο της Προύσας· και ιδού, ακόμη και από μακριά συνεχίζεις να μας περιποιείσαι.

Βαρύς ο πόνος, βαθιά η πληγή, απαρηγόρητος ο χωρισμός· διότι ζούσατε κάτι το πρωτοφανές στη ζωή, ένας αδελφός μαζί με δύο αδελφές, άγαμος με άγαμες, παρθένος με παρθένους, φέροντας την ευγένεια της καταγωγής με λαμπρότητα, την ηλικία στην ακμή της, την εμφάνιση με ομορφιά, την περιουσία με ευπορία, τα εισοδήματα με αφθονία. Και όμως, τίποτε δεν θεωρήθηκε προτιμότερο από την αδελφική αγάπη, ώστε να σας αναγκάσει να χωριστείτε μέσω του γάμου· διότι, ιδού, τι είναι καλό και τι τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Και δεν έχω αναφέρει ακόμη την αγαθοεργία που σας παραδόθηκε από τη μητέρα σας στις ελεημοσύνες, στις προσευχές, στις ψαλμωδίες, στην εγκράτεια, στη σεμνότητα, στην ευλάβεια, στη φιλοξενία, και το τελευταίο και πρώτο, στην ορθοδοξία. Πώς να παραλείψουμε τη φροντίδα των ορφανών και όσα διακρίνονται σε αυτήν, το να εξασφαλίζετε κλήρο και προίκα σε κάθε ηλικία και οτιδήποτε άλλο; Ώ του θαύματος! Σαράντα ορφανά άφησε κατά την αποβίωσή του σε εσάς που πράττετε τα ίδια· πρωτοφανές άκουσμα, έργο αγίων, αυτοί μαζί με πολλούς άλλους είναι οι θρηνητές του αληθινού πατέρα των ορφανών. Θεομίμητο το κατόρθωμα.

Στην Κασσία Τέτοια λόγια μας απηύθυνε πάλι η κοσμιότητά σου, συγχρόνως σοφά και συνετά, ώστε δικαιολογημένα εκπλήσσομαι και ευχαριστώ τον Κύριο, βλέποντας σε μια νεαρή κόρη τόσο μεγάλη γνώση· όχι βέβαια σε σύγκριση με τις γυναίκες των παλαιών χρόνων (διότι εμείς οι σημερινοί, άνδρες και γυναίκες, απέχουμε πάρα πολύ από τη δική τους σοφία και παιδεία), αλλά πάντως για τα σημερινά δεδομένα έχεις ξεχωρίσει κατά πολύ, και ο λόγος σου αποτελεί στολίδι για σένα, ωραιότερος από κάθε πρόσκαιρη ομορφιά. Όμως το ζητούμενο είναι ότι και ο βίος σου συμβαδίζει με τον λόγο σου, και δεν υστερείς σε κανένα από τα δύο, εφόσον επέλεξες με αυτόν τον τρόπο στον τωρινό διωγμό να πάσχεις υπέρ του Χριστού, μην αρκούμενη στο ότι μαστιγώθηκες στο παρελθόν, αλλά και πάλι φλεγόμενη από ζήλο, σαν να μην μπορείς να συγκρατήσεις τον πύρινο έρωτα της καλής ομολογίας. Είθε να διαφυλαχθείς σε αυτήν παραμένοντας θερμή· διότι πράγματι γνωρίζεις τι είναι καλό και τι τερπνό, παρά μόνο το να πάσχει κανείς υπέρ της αλήθειας και να κερδίζει πνευματικά μέσα από τα παθήματα. Ενώ ο χρυσός και ο άργυρος, η δόξα και η καλοπέραση, και οτιδήποτε από τα επίγεια φαίνεται να έχει αξία, δεν αποτελούν απολύτως τίποτα, έστω κι αν συγκαταλέγονται στα καλά, επειδή βρίσκονται σε συνεχή ρευστότητα και φθορά, όντας όμοια με όνειρα και σκιές.

Ειδάλλως, μη λέτε ότι έχετε το ίδιο θέμα και ότι πάντοτε μας μιλάει για τα ίδια πράγματα· και τι άλλο υπάρχει για να διηγηθεί; Και μήπως έχουμε αλλάξει τον τρόπο ζωής που αρχίσαμε, ώστε να στραφούμε σε άλλα πράγματα συζητώντας για διαφορετικά θέματα; Καθόλου· αλλά και αυτά πολλές φορές, και για τα ίδια πάρα πολλές φορές, και δεν θα σταματήσουμε να εγκωμιάζουμε την αρετή και να στηλιτεύουμε την κακία, και ότι είναι καλό και μακάριο η αληθινή αναχώρηση από όλο τον κόσμο και η συμβίωση των αδελφών· το μύρο αληθινά που κατεβαίνει στο γένι, το γένι του Ααρών· και ότι όποιος βρεθεί σε αυτήν, περιβλήθηκε την ταπεινοφροσύνη και ντύθηκε την υπακοή· και επιζήτησε την κοπή του δικού του θελήματος, αντλώντας άβυσσο από την άβυσσο του έρωτα προς τον Θεό και προχωρώντας από δύναμη σε νοερή δύναμη, αποδεχόμενος τα πάντα και υπομένοντας τα πάντα σύμφωνα με τον κανόνα της κοινοβιακής καρτερίας, και σε τίποτα δεν πορεύεται κατακρίνοντας τα καθιερωμένα σε αυτήν εξαιτίας υπεροπτικού φρονήματος και ιδιορρυθμίας, η οποία αποξενώνει από τον Θεό και τον ηγούμενο τον ταπεινό υποτακτικό.

Ελάτε λοιπόν, τέκνα μου και αδελφοί και πατέρες. Διότι, κινούμενος από αγάπη και λαχτάρα προς εσάς ως τέκνα, και φροντίζοντάς σας ως αδελφούς με την ίδια φύση, πλουσιοπάροχα και ομόδοξα, και προσερχόμενος σε εσάς ως προς πατέρες, με υιική ευπρέπεια, με τιμή και όπως οφείλεται, σας συμβουλεύω και σας εξηγώ. Σας παρακαλώ και σας ικετεύω και σας περιθάλπω, συγκλονίζομαι και στενάζω. Και θα προσέθετα, δακρύζω και θρηνώ, ώστε κανείς από εσάς, όπως έχει ειπωθεί, να μη γίνει υιός απωλείας και απείθειας και αποστασίας, τέκνο ψεγάδινο και νοθευμένο και εχθρικό προς τον πατέρα, πρόβατο έξω από τη μάνδρα και βορά των θηρίων, είτε σκεύος οργής και όργανο του αντιδίκου. Αλλά να είστε όλοι υιοί φωτός και ημέρας, κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού, σκεύη εκλεκτά και αγιασμένα και ιερουργήματα ιερά και θρέμματα που τα ποιμαίνει ο Θεός, και εργάτες της υπακοής και μαθητές του Κυρίου, που θα εκπέμπετε τη λαμπρότητα της υποταγής πάνω στη γη και στους ουρανούς, όλοι καταρτισμένοι με ένα πνεύμα και με ένα θέλημα, επαναλαμβάνοντας εκείνο το ρητό: Ιδού, τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό; Παρά η κοινή μας κατοίκηση στο ίδιο μέρος; Είναι σαν το μύρο πάνω στο κεφάλι που κατεβαίνει στο γένι, το γένι του Ααρών. Βλέπετε πόσο άξια κρίνει ο λόγος τη συνάθροιση; Είναι αφιερωμένη στον Θεό, ανατεθειμένη σε Αυτόν, έχοντας το ίδιο σώμα, σύσσωμη. Θα πάρω λοιπόν τα μέλη του Χριστού, λέει ο απόστολος, για να τα κάνω μέλη πόρνης; Μη γένοιτο.

Και τι είναι καλό, ή τι τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Γι' αυτό σας ονομάζω και εγώ ευωδέστατο μύρο, σύμφωνα με τον ιεροψάλτη Δαβίδ, το οποίο κατεβαίνει στα γένια του Ααρών, και δροσιά του Αερμών, η οποία κατεβαίνει στα όρη της Σιών. Βλέπετε με πόσο σπουδαία ονόματα στολίζεστε από τον θείο Δαβίδ, και με τι είδους επαίνους στεφανώνεστε. Βλέπετε τα τίμια έπαθλα, τα θαυμαστά βραβεία· προσέξτε να μην πορευθείτε ανάξια, ούτε αποξενωμένα από τα όσα επαινούνται.

ΛΟΓΟΣ 90. Να μακαρίζουμε θερμά την υποταγή. ΠΑΤΕΡΕΣ ΜΟΥ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΟΙ ΚΑΙ ΤΕΚΝΑ, Πράγματι είστε αξιομακάριστοι και ευλογημένοι από τον Κύριο, επειδή εγκαταλείψατε τον κόσμο, αγαπήσατε τον Θεό περισσότερο από τους γονείς, αγαπήσατε τα επουράνια περισσότερο από τα επίγεια, αποξενωθήκατε από αδελφούς και συγγενείς, και προσκολληθήκατε στον Υιό του Θεού, αφού αφήσατε πατρίδα, δήμους, αγορές, πόλεις, θορύβους, μέριμνες, και όλα τα γήινα και πρόσκαιρα της ματαιότητας, και επιλέξατε την αγαθή και πολυύμνητη άγια ζωή μαζί με τους αγγέλους και την από κοινού συνύπαρξη στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι, ποιος δεν θα σας επαινούσε; Παλαιότερα μεν ο προφήτης λέει τα εξής: «Μακάριος αυτός που έχει σπέρμα στη Σιών και οικείους στην Ιερουσαλήμ». Και άλλος πάλι: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να σηκώσει τον ζυγό από τη νεότητά του». Ο δε θείος Δαβίδ, ψάλλοντας για το σεμνό και ιδιαίτερα ευπρεπές της δικής μας κοινής ζωής, αναφώνησε τα εξής: «Ιδού, λοιπόν, τι το καλό ή τι το τερπνό;»

παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί. — Τι ζητώντας με αυτό, παρά να λατρεύσουν τον Θεό και να ανέλθουν ξανά στο αρχικό αξίωμα του πρωτόπλαστου Αδάμ, και να γίνουν όμοιοι με τους αγγέλους, και να ονομαστούν υιοί Θεού· καταρρίπτοντας τον διάβολο, πολεμώντας τα πάθη και παλεύοντας ενάντια στις ηδονές· και εδώ μεν έχετε αγώνες και κόπους και αθλήματα, δοκιμαζόμενοι σαν σε χωνευτήρι, αγωνιζόμενοι σαν σε παλαίστρα και καταπονούμενοι σαν σε στάδιο· αλλά να γνωρίζετε ότι έχει ετοιμαστεί για εσάς στην άλλη ζωή η ανάπαυση των αιώνιων αμοιβών της απρόσιτης βασιλείας των ουρανών· και σαν μοσχάρια που έχουν λυθεί από τα δεσμά, σύμφωνα με το προφητικό λόγιο, τότε εσείς θα σκιρτήσετε και θα χορέψετε εκεί τον αιώνιο χορό. Και σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: τη χαρά σας κανείς δεν την παίρνει από εσάς.

Ήταν αδύνατο, συνεπώς, να διαψευστεί ο λόγος του Κυρίου στα θεία Ευαγγέλια και να κρυφτεί μια πόλη που βρίσκεται χτισμένη πάνω σε βουνό, δηλαδή η πολιτεία αυτών των ιερών ανδρών, η οποία είχε εγκατασταθεί στο ύψος της αρετής και είχε υψωθεί πάνω από την κοιλάδα του κλαυθμώνος, μακριά από την ταπεινότητα των γήινων και χαμερπών πραγμάτων. Αντιθέτως, όσο προσπαθούσαν να μείνουν στην αφάνεια, τόσο πιο περιφανείς γίνονταν, και μάλιστα σε όσους αγαπούσαν την αρετή. Αυτοί, θεωρώντας ανυπόφορο, ενώ διψούσαν, να μην προστρέξουν στην πηγή που ανέβλυζε εξαιρετικά γλυκό και διαυγές νάμα, έτρεξαν με προθυμία. Ήταν δε αυτοί ο Πέτρος και ο Ιωάννης, ο Σέργιος, ο Θεόδωρος και ο Νικηφόρος, οι οποίοι δοξολογούσαν τον Κύριο από την τάξη των πρεσβυτέρων. Μαζί με αυτούς ο Βασίλειος και ο Θωμάς, που είχαν τον βαθμό του διακόνου, και από τους μοναχούς ο Ιερόθεος, ο Δανιήλ και ο Χαρίτων. Ο Σωκράτης, που υπηρετούσε με σύνεση στις τάξεις του στρατού, έχοντας αρκετό πλούτο και δόξα, αφού τα αποτίναξε όλα σαν σκόνη, έγινε και αυτός μέλος αυτής της ευλογημένης συνοδείας των Πατέρων. Όταν, λοιπόν, συγκεντρώθηκαν όλοι μαζί, ακολουθούσαν πράγματι αγγελικό βίο και, μελετώντας τον νόμο του Θεού ημέρα και νύχτα, εκπλήρωναν στο πρόσωπό τους εκείνο το δαβιτικό λόγιο: «Ιδού δη, τι καλόν ή τι τερπνόν, αλλ' ή το κατοικείν αδελφούς επί το αυτό;».