Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 133:1

Ωδή των αναβαθμών. ΡΛΓ΄. Ιδού, λοιπόν, ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι δούλοι του Κυρίου. Υπόθεση. Η δέκατη πέμπτη ωδή προτρέπει όσους είναι ακόμη κατηχούμενοι στην Εκκλησία να αινούν τον Θεό. Τους ονομάζει δε δούλους, επειδή δεν έχουν αξιωθεί ακόμη της υιοθεσίας.

Αλληλούια. ΡΛΔ'. Αινείτε το όνομα του Κυρίου, αινείτε, δούλοι, τον Κύριο. Και αυτός ο ψαλμός λέγεται στους εισαγομένους, προτρέποντας: Αινείτε τον Θεό. Διότι το μεν «αλληλού» ερμηνεύεται «αινείτε», το δε «ια», «τον Κύριο».

Ο καθένας, λοιπόν, ευεργετεί τον εαυτό του και τον ευλογεί, ευλογούμενος σε ανταπόδοση από τον Ποιητή των όλων. Γι' αυτό πρώτα έχει λεχθεί: «Ευλογείτε τον Κύριο»· και στη συνέχεια: «Είθε να σε ευλογήσει ο Κύριος».

Διότι το Αερμών ερμηνεύεται «καθαρό», ως κάτι που κατεβαίνει από τον αέρα επάνω στα όρη της Σιών, τα οποία είναι η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη. Διότι αυτά είναι τα όρη της Εκκλησίας. «Ότι εκεί». Εκεί. Πού; Στην Εκκλησία τον άρτο της ζωής. «Και ζωήν». Διότι αυτή είναι η αληθινή ζωή: το σώμα και το αίμα του Χριστού, και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. Ωδή των αναβαθμών: άσμα των υψηλών, δηλαδή των πλέον ακραιφνών· διότι, αν και οι αναβαθμοί αυτοί είναι σύντομοι ως προς την πρόρρηση, εντούτοις είναι οδηγοί μεγάλων θεωρημάτων.

Ιδού λοιπόν: Το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τους πιστούς να ευλογούν ακατάπαυστα τον Κύριο. Οι ιστάμενοι: Όσοι, λέει, στέκονται μέσα στην εκκλησία· διότι η εκκλησία είναι οίκος Θεού και αυλή [αγία] [επειδή σε αυτήν επαναπαύεται το Άγιο Πνεύμα]. Στις νύχτες: Προφανώς εννοεί το Δεσποτικό πάθος, όταν και ο καιρός του λουτρού της αφθαρσίας βρίσκεται στην ακμή του. Τότε βεβαίως [όλοι, οπωσδήποτε] οι πιστοί εκτείνουν τα χέρια τους για να δεχθούν τα Άγια των Αγίων. Ευλογείτε: Διότι τότε είναι καιρός δοξολογίας και αινέσεως. Θα ευλογήσει: Διότι όσοι ευλογούν τον Θεό, πάντοτε ευλογούνται.

Στον ΡΛΓ΄ Ψαλμό. Ιδού λοιπόν, ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι δούλοι του Κυρίου, εσείς που στέκεστε στον οίκο του Κυρίου. Εδώ ολοκλήρωσε τους ψαλμούς των αναβαθμών, κλείνοντας τον λόγο σε ένα καλό τέλος, σε δοξολογία και ευλογία. Θέλει δε να είναι δούλοι του Κυρίου όχι μόνο ως προς τα δόγματα, αλλά και ως προς την ακρίβεια του βίου· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Εσείς που στέκεστε στον οίκο του Κυρίου, στις αυλές του οίκου του Θεού μας». Διότι για τον ακάθαρτο και τον βέβηλο δεν είναι θεμιτό ούτε καν να εισέλθει στους ιερούς περιβόλους. Επομένως, εάν κάποιος είναι άξιος να εισέρχεται, είναι άξιος και να ευλογεί. Διότι ο οίκος του Θεού μοιάζει με τον ουρανό· και όπως ακριβώς εκεί δεν είναι θεμιτό να εισέλθει καμία από τις αντικείμενες δυνάμεις, έτσι δεν επιτρέπεται ούτε και στον οίκο του Θεού.

Είθε να σε ευλογήσει ο Κύριος από τη Σιών, αυτός που εποίησε τον ουρανό και τη γη. Δηλαδή, εάν τα πράττεις αυτά, θα λάβεις και την ευλογία του Θεού, εάν αγρυπνείς, εάν προσεύχεσαι με αγιότητα, εάν είσαι άξιος να στέκεσαι στον οίκο του Κυρίου, εάν καταστήσεις τον εαυτό σου κατάλληλο ναό.

Στον ΡΛΔʹ Ψαλμό. Αινείτε το όνομα του Κυρίου, αινείτε, δούλοι, τον Κύριο. Εσείς που στέκεστε στον οίκο του Κυρίου, στις αυλές του οίκου του Θεού μας. Αινείτε τον Κύριο, διότι ο Κύριος είναι αγαθός. 1. Πάλι προτρέπει σε αυτήν τη θυσία, τη θυσία μέσω των αίνων. Διότι και αυτό αποτελεί θυσία και προσφορά προς τον Θεό. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνεση· και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Συνεχώς δε μνημονεύει τον οίκο και τις αυλές, προσηλώνοντάς τους στον τόπο και μην επιτρέποντάς τους να απομακρυνθούν. Επειδή και εξ αρχής για τον λόγο αυτόν νομοθέτησε την ανέγερσή του, ώστε η συγκέντρωση όλων σε έναν τόπο να αποτελέσει για αυτούς κατάργηση κάθε ασέβειας και ειδωλολατρίας, και να μην περιπλανώνται παντού αυθαιρετώντας και ζώντας ασύδοτα, χρησιμοποιώντας τα άλση, τις πηγές, τα βουνά και τα όρη ως αφορμή για ασέβεια, προσφέροντας εκεί θυσίες και σπονδές στους υψηλούς τόπους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο κρίνει ως ένοχο φόνου εκείνον που θυσιάζει κάπου έξω από τον ναό, λέγοντας: «Όποιος δεν το φέρει στη σκηνή και δεν θυσιάσει εκεί, θα του καταλογιστεί ως ενοχή αίματος». Για τον λόγο αυτόν τους συγκεντρώνει από παντού σε εκείνον τον τόπο, ώστε ακούγοντας τον λόγο να σωφρονίζονται και να απέχουν από τις πλανεμένες αντιλήψεις.

Γιατί άραγε; Διότι τα μεν, αν και ήταν μεγάλα, παρέμεναν άδηλα στους πολλούς· αυτά δε, αν και μικρότερα, είναι ωστόσο φανερά και έχουν τους πάντες ως θεατές τους. Επειδή, λοιπόν, ο λόγος του απευθυνόταν σε ανθρώπους οι οποίοι δεν είχαν εκπαιδευτεί τόσο μέσω της πίστεως ώστε να έχουν την κατανόηση των αοράτων, όσο καθοδηγούνταν από τα ορατά πράγματα, από αυτό το σημείο υφαίνει τον λόγο και αρχίζει τη διδασκαλία, πράττοντας και ο ίδιος αυτό που προέτρεψε τους άλλους να κάνουν. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το να αινεί τον Θεό μέσα από τα έργα Του και να Του αναπέμπει ύμνους, κατανοώντας βαθιά το καθένα από τα δημιουργήματα και δοξολογώντας Τον για το καθένα. Επειδή, δηλαδή, προτρέποντας στην αίνεση του Θεού έλεγε συνεχώς: «Αινείτε το όνομα του Κυρίου, αινείτε, δούλοι, τον Κύριον», υποδεικνύει και το πώς πρέπει να αινεί κανείς: εξετάζοντας το σώμα της κτίσεως, και θαυμάζοντας, και μένοντας έκπληκτος για τη σοφία, την πρόνοια, τη δύναμη και την κηδεμονία Του. Από αυτό μαθαίνουμε ότι δεν υπάρχει μόνο μία θάλασσα, αυτή η δική μας, αλλά πολλές και διάφορες, και πέλαγα άπειρα. Διότι είπε: «Στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους». Επειδή και η Κασπία και η Ινδική και η Ερυθρά θάλασσα είναι σχεδόν διαχωρισμένες από αυτήν, καθώς και ο Ωκεανός που περιβάλλει από έξω. «Αυτός που ανεβάζει νεφέλες από τα πέρατα της γης». Άλλος (μεταφραστής λέει): «Αναβιβάζοντας».

«Ας είναι το όνομα», κ.τ.λ. «Δεν θα σε αινέσουν οι νεκροί, Κύριε, ούτε όλοι όσοι κατεβαίνουν στον άδη». «Σε εσένα θα προσφέρω θυσία αινέσεως, και στο όνομα του Κυρίου [θα επικαλεστώ]». «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη· επαινέστε τον». «Ιδού λοιπόν, ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι δούλοι του Κυρίου». «Ψάλτε στο όνομά του, διότι είναι καλό. Διότι τον Ιακώβ», κ.τ.λ. «Αινείτε τον Κύριο, διότι ο ψαλμός προς τον Θεό μας είναι αγαθός». «Τίμα τον Κύριο και θα αποκτήσεις ισχύ· και εκτός από αυτόν μη φοβάσαι κανέναν άλλον». «Τον ίδιο τον Κύριο να αγιάσετε, και αυτός θα είναι ο φόβος σου. Και εάν έχεις την πεποίθησή σου σε αυτόν, θα γίνει για εσένα αγιασμός». «Υμνήστε τον Θεό με νέο ύμνο· η εξουσία του δοξάζεται από την άκρη της γης». «Επειδή δεν με θυμήθηκες, ούτε με έβαλες στην καρδιά σου, κι εγώ βλέποντάς σε, σε παραβλέπω». «Υμνείτε τον Κύριο, αναφωνείτε το όνομά του». «Δώστε στον Θεό μας δόξα πριν σκοτεινιάσει, και πριν σκοντάψουν τα πόδια σας σε σκοτεινά βουνά». «Ας είναι το όνομα του Θεού ευλογημένο από τώρα και έως τον αιώνα, διότι δική του είναι η σοφία και η αίνεση». «Πρέπει να προλαβαίνει κανείς τον ήλιο για να προσφέρει ευχαριστία στον Θεό, και κατά την ανατολή του φωτός να προσεύχεται σε αυτόν». «Ο ζωντανός και υγιής θα αινέσει τον Κύριο». «Ευλόγησε τον Κύριο που σε δημιούργησε, και σε μεθάει αφθόνως από τα αγαθά του». «

Ψαλμός 133. Ωδή των αναβαθμών. «Ιδού δη ευλογείτε τον Κύριον», δηλαδή, επαινείτε, δοξάζετε, ευχαριστείτε τον Κύριο «όλοι οι δούλοι του Κυρίου». Είτε επειδή διασωθήκατε από την αιχμαλωσία και από τον άδη των αναβαθμών είτε επειδή πληγωθήκατε από τους τυράννους και τους εχθρούς, ως ευγνώμονες δούλοι «ευλογείτε τον Κύριο εσείς που στέκεστε στον οίκο του Κυρίου», και δεν καταλύετε στους αγρούς των παθών. «Τις νύχτες, υψώνοντας τα χέρια σας, ευλογείτε τον Κύριο λέγοντας: 'Ευλογητός ο Κύριος από τη Σιών, αυτός που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη'». Διότι, προσφέροντάς του ευλογία, την οποία εκείνος δεν έχει ανάγκη, θα ανταποδώσει σε εσένα ευλογία, την οποία εσύ έχεις ανάγκη, αποδεχόμενος την ευγνωμοσύνη σου. Είθε λοιπόν και εμείς, ευλογώντας τον στο μέτρο του δυνατού, να λάβουμε τη δική του ευλογία προς εμάς μέσω του ελέους του.

Απομένει, λοιπόν, σύμφωνα με τον νόμο της εορτής, να προσφέρουμε στον Θεό, τον χορηγό όλων των αγαθών, και ιδίως σε Αυτόν που μας χάρισε και βράβευσε αυτήν τη νίκη υπέρ της ευσέβειας, τις ευχαριστίες, θυσία, για να μιλήσουμε προφητικά, αινέσεως και αλαλαγμού· θυσία αναίμακτη, λογική, ζωντανή, άγια, ευάρεστη, την οποία, σαν τη δροσιά του Αερμών που κατεβαίνει στα όρη της Σιών, έδωσε ως εντολή ο Κύριος, ευλογία και ζωή αιώνια, την οποία πρώτος ο Θεός που είναι μαζί μας ετοίμασε για τον εαυτό Του στο υπερώο, και την παρέδωσε στους ιερούς μύστες Του για να την τελούν στο διηνεκές σε ανάμνησή Του, και για την οποία αγωνίστηκε, όσο ήταν δυνατό, ο παρών λόγος. Να στεφανώσουμε δε με επευφημίες εκείνους που αγωνίστηκαν προηγουμένως συνοδικά και οι οποίοι ήδη γιόρτασαν τις συνοδικές πράξεις, τους ιερούς προστάτες της Εκκλησίας, τους δούλους του Κυρίου που στέκονται στον οίκο Του και ευλογούν τον Κύριο, εκείνους που στηρίζουν τα πόδια τους σε ασφαλή πίστη και δεν υποχωρούν εύκολα ώστε να κλονιστούν, τους ποιμένες που αγρυπνούν στο ύπαιθρο με γνώση και μελωδούν αρμονικά το μυστήριο της πίστεως και ασφαλώς, όπως ειπώθηκε, φυλάνε τη νύχτα και γενναία αποσοβούν και εκδιώκουν τον λύκο, τον κλέφτη, τον επιδρομέα, ο οποίος αόρατα επιβουλεύεται διαρκώς την Εκκλησία και τη νύχτα σπέρνει τα δικά του ζιζάνια πάνω στον θείο σπόρο, μαζί με τους φανερούς ακολούθους και υπασπιστές του. Και πάνω από όλους, τον άγρυπνο φύλακα που δόθηκε από τον Θεό σε όλους μας, τον θεόστεπτο και κράτιστο Αυτοκράτορα, ο οποίος, επειδή κυριαρχεί πρώτα στον εαυτό του και κραταιώνει κατά το δυνατόν την ορθή πίστη, έτσι κυβερνά με ευσέβεια και την κοσμική αυτοκρατορία, προστατεύοντας και υπερασπιζόμενος την ευσέβεια όχι λιγότερο από τη βασιλεία. Αυτός, στην ένταση της εγρήγορσής του δεν υστερεί καθόλου από τα ακοίμητα άστρα, αλλά φιλονικεί να συναγωνιστεί και τους ασώματους νόες, περνώντας ολόκληρες νύχτες άγρυπνος σαν να ήταν ημέρες, φροντίζοντας για το κοινό συμφέρον. Αυτός, ο οποίος, διατηρώντας πάντοτε τέτοια εγρήγορση, όταν αντιλήφθηκε την ήδη φανερωμένη επιβουλή κατά της Εκκλησίας, αν και κατακλυζόταν από αμέτρητες τρικυμίες κοσμικών υποθέσεων, όλες τους άγριες, που άφριζαν μανιωδώς και απειλούσαν κάθε δεινό, οι οποίες ξεσηκώνονταν από παντού, από τη θάλασσα, από τη στεριά, από κοντά, από μακριά, από οικείους, από ξένους, από τα άκρα της γης, την ανατολή, τη δύση και τα περίχωρα —δικά σου είναι αυτά τα πανουργήματα, διάβολε, δημιουργέ κάθε κακίας, πονηρέ όφι, σκολιέ, διεστραμμένε προς κάθε τι το ευθύ, ώστε, εάν λυγίσει ο ακλόνητος στύλος της ευσέβειας από αυτά, να εγκαταλείψει την Εκκλησία αστήρικτη, ενώ έτσι κλονίζεται από εσένα— αυτός όμως, στέκοντας αλύγιστος, σταθερός, όρθιος, απέκρουσε όλες εκείνες τις κυματώδεις επιθέσεις σου με επιδεξιότητα, όσο ήταν δυνατόν, σαν εμπειρότατος πηδαλιούχος, και διέσωσε το κοσμικό σκάφος μέχρι τώρα χωρίς κλυδωνισμούς· ενώ προσφέρει τον εαυτό του και αναλαμβάνει την προστασία της Εκκλησίας, θεωρώντας πρωταρχικής σημασίας να μετατρέψει την τρικυμία της σε γαλήνη.

Διότι, ακόμη κι αν κρυφά και κακότροπα παρέσυρες κάποιους· ας μη λεχθεί βέβαια ότι τους κέρδισες· προς το παρόν λοιπόν φάνηκε ότι τους έφερες με το μέρος σου μέσω της κακοδοξίας, φουσκώνοντάς τους με κενή έπαρση, η οποία αποτελεί παλαιά σου ασθένεια, και πείθοντάς τους να φρονούν ανώτερα από όσα πρέπει να φρονούν, ή ίσως και να εναποθέτουν το θάρρος τους στην ψευδώνυμη σοφία, και, σύμφωνα με το Γραφικό ρητό που επιδικάζει σε τέτοιους ανθρώπους το «ουαί», να θεωρούν τους εαυτούς τους σοφούς και συνετούς ενώπιον των ιδίων· υπάρχουν όμως και αυτοί που δεν βρήκες να κοιμούνται, ούτε να είναι βυθισμένοι σε βαθύ ύπνο, ώστε να επισπείρεις και σε αυτούς τα ζιζάνια, όντας δούλοι του Κυρίου, που στέκονται στον οίκο του Κυρίου και ευλογούν τον Κύριο, ιεροί ποιμένες, που αγρυπνούν με επίγνωση για το μυστήριο της πίστης, κρατώντας τις σκοπιές της νύχτας και διώχνοντας μακριά εσένα, τον λύκο, τον κλέφτη, τον επιδρομέα, οι οποίοι στηρίζουν γερά τα πόδια τους στην ασφαλή πίστη και δεν ενδίδουν εύκολα στο να κλονιστούν· έχουν επιπλέον τον φύλακα που τους δόθηκε από τον Θεό, ο οποίος διόλου δεν νυστάζει, τον θεόστεπτο και κράτιστο Αυτοκράτορα, ο οποίος, κυριαρχώντας πρώτιστα στον εαυτό του και ισχυροποιώντας τα μέγιστα την ορθή πίστη, κατευθύνει έτσι και την κοσμική αυτοκρατορία με ευσεβές φρόνημα, και ο οποίος προΐσταται και προασπίζεται την ευσέβεια όχι λιγότερο από όσο τη βασιλεία· αυτός, με τη διαρκή ένταση της εγρήγορσής του, δεν υπολείπεται καθόλου από τα ακοίμητα άστρα, ενώ επιδιώκει να αμιλλάται και τους ασώματους νόες, περνώντας ολόκληρες νύχτες εξίσου με τις ημέρες άγρυπνος, ώστε να φροντίζει για το κοινό συμφέρον.

Αυτήν την πίστη κράτησαν ως ασφαλή άγκυρα και όσες σύνοδοι συγκροτήθηκαν θεοκίνητα μετά από αυτές. Δι’ αυτής έχει τελειωθεί όλη η χορεία των αγίων. Επομένως, από την κοινωνία όλων των αγίων αποξενώνεται όποιος δεν διαφυλάττει αυτή την πίστη απαραχάρακτη. Εάν, λοιπόν, πεισθείς και εσύ από τους καθοδηγητές μας, που είναι τόσο πολλοί και τόσο αξιόπιστοι, και υποταχθείς σύμφωνα με την αποστολική παραίνεση, και δεν ντραπείς να ψάλεις μαζί με τον θεοπάτορα μελωδό, προφήτη και βασιλιά: «ας στραφούν σε εμένα όσοι σε φοβούνται, και όσοι γνωρίζουν τα μαρτύριά σου», έλα να κατοικήσουμε αδελφικά μαζί, και να σταθούμε στον οίκο του Κυρίου μεγαλύνοντας τον Κύριο· και απολαμβάνοντας την άρρητη ωραιότητα και τερπνότητα από την ένωση. Εάν όμως δεν πεισθείς, τι να κάνω; Με απερίγραπτη οδύνη και άθελά μου, χωρίζομαι ωστόσο, για να μη χωριστώ από τον Θεό και από τα του Θεού. Αλλά είθε ο Κύριος να επιβλέψει στην ταπείνωσή μου και σε τούτον τον μικρό κόπο και να παραβλέψει όλες τις αμαρτίες μου, και να σου δώσει αυτί για να ακούσεις και να κατανοήσεις, και να επιστρέψεις από την πλάνη στην αλήθεια που σου υποδεικνύεται από Αυτόν, προς δόξαν του Θεού, Πατρός και Υιού και Αγίου Πνεύματος, της μίας θεότητος και βασιλείας, στην οποία πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.