Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 133:2

Και προς αυτόν ας πει ο Σωτήρας: Έκτεινε το χέρι σου, καθώς λέγει ο Απόστολος: «Θέλω να προσεύχονται οι άνδρες, υψώνοντας σε κάθε τόπο όσια χέρια». Αφού δε οι λόγοι μας προχώρησαν επαρκώς, ας εγερθούμε και εμείς και ας εκτείνουμε τα χέρια μας, και όχι μόνο κατά την ημέρα, αλλά και κατά τη νύχτα: «Τις νύχτες υψώστε τα χέρια σας προς τα άγια, και ευλογείτε τον Κύριο». Και ας απλώσουμε χέρια όσια, αφού νιφτούμε με αθωότητα, ώστε, επικαλούμενοι τον Θεό των συμπάντων, να απολαύσουμε τη δική Του βοήθεια, την εν Χριστώ Ιησού τον Κύριό μας, δια του οποίου ανήκει στον Θεό η δόξα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Κατά τις νύχτες, υψώστε τα χέρια σας προς τα άγια». Λέει ότι αυτοί στέκονται ακόμη μέσα στη νύχτα, καθώς δεν έχουν αξιωθεί τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος. «Είθε να σε ευλογήσει ο Κύριος από τη Σιών». Και λέει «από τη Σιών», επειδή και το όνομα αυτό τους ήταν ποθητό, εκεί όπου βρισκόταν η βάση κάθε ιερουργίας. Έπειτα, διδάσκει να τον επικαλούνται από παντού, λέγοντας: «Αυτός που εποίησε τον ουρανό και τη γη».

Ιδού λοιπόν: Το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τους πιστούς να ευλογούν ακατάπαυστα τον Κύριο. Οι ιστάμενοι: Όσοι, λέει, στέκονται μέσα στην εκκλησία· διότι η εκκλησία είναι οίκος Θεού και αυλή [αγία] [επειδή σε αυτήν επαναπαύεται το Άγιο Πνεύμα]. Στις νύχτες: Προφανώς εννοεί το Δεσποτικό πάθος, όταν και ο καιρός του λουτρού της αφθαρσίας βρίσκεται στην ακμή του. Τότε βεβαίως [όλοι, οπωσδήποτε] οι πιστοί εκτείνουν τα χέρια τους για να δεχθούν τα Άγια των Αγίων. Ευλογείτε: Διότι τότε είναι καιρός δοξολογίας και αινέσεως. Θα ευλογήσει: Διότι όσοι ευλογούν τον Θεό, πάντοτε ευλογούνται.

Ούτε κιθάρα, ούτε αυλοί, ούτε κανένα άλλο μουσικό όργανο δεν παράγει τέτοια φωνή, σαν αυτήν που μπορεί να ακούσει κανείς μέσα σε βαθιά ησυχία και στην έρημο, όταν ψάλλουν εκείνοι οι άγιοι. Και τα ίδια τα άσματα είναι κατάλληλα και γεμάτα από αγάπη προς τον Θεό. «Κατά τις νύχτες», λέει, «υψώστε τα χέρια σας προς τον Θεό»· και πάλι, «Από τη νύχτα ορθρίζει το πνεύμα μου προς εσένα, Θεέ, διότι τα προστάγματά σου είναι φως πάνω στη γη». Και τα δαβιτικά άσματα κινούν πολλές πηγές δακρύων. Διότι, όταν ψάλλει λέγοντας: «Κοπίασα στον στεναγμό μου, κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· και πάλι: «Έφαγα στάχτη σαν ψωμί»· και πάλι: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι;»

Σκέψου, άνθρωπε, πόσο μεγάλη αξία απολαμβάνεις, εφόσον και ο ίδιος έχεις γίνει ναός, και πόση καθαρότητα είναι δίκαιο να προσφέρεις. Και πώς θα μπορούσες να προσφέρεις αυτή την καθαρότητα; Αν αποβάλεις κάθε πονηρό λογισμό, αν κάνεις τον χώρο της διάνοιας άβατο στις διαβολικές ενέργειες, αν παραμένεις στολίζοντας τη διάνοιά σου σαν να βρίσκεσαι σε άγια άδυτα. Διότι, αν στον ιουδαϊκό ναό δεν ήταν κάθε τόπος βατός σε όλους, αλλά υπήρχαν πολλοί και διάφοροι διαχωρισμοί, και άλλος μεν ήταν για τους προσηλύτους, άλλος για τους εκ καταγωγής Ιουδαίους, άλλος για τους ιερείς, και άλλος μόνο για τον αρχιερέα, και μάλιστα ούτε σε αυτόν πάντοτε, αλλά μία φορά τον χρόνο· αναλογίσου πόση αγιοσύνη χρειάζεται σε εσένα που έχεις δεχθεί πολύ ανώτερα σύμβολα από εκείνα που δέχθηκαν τα Άγια των Αγίων τότε. Διότι δεν έχεις Χερουβίμ, αλλά έχεις να κατοικεί μέσα σου τον ίδιο τον Δεσπότη των Χερουβίμ, ούτε τη στάμνα, και το μάννα, και τις λίθινες πλάκες, και τη ράβδο του Ααρών, αλλά το δεσποτικό Σώμα και Αίμα, και το Πνεύμα αντί για το γράμμα του νόμου, και χάρη που υπερβαίνει τον ανθρώπινο λογισμό, και δωρεά ανεκδιήγητη. Όσο δε αξιώθηκες ανώτερα σύμβολα και φρικτά μυστήρια, τόσο πιο υπεύθυνος είσαι για μεγαλύτερη αγιοσύνη, και για αυστηρότερη τιμωρία, αν παραβείς τα προσταζόμενα. «Μέσα στις νύχτες υψώστε τα χέρια σας προς τα άγια». Κάποιος άλλος ερμηνευτής αποδίδει, «Με αγιότητα». Και άλλος, «Αγιασμένα». «Και ευλογείτε τον Κύριο». Γιατί άραγε λέει: «Στις νύχτες»;

Εκπαιδεύοντάς μας να μην την καταναλώνουμε ολόκληρη στον ύπνο, και δείχνοντας ότι οι προσευχές είναι πιο καθαρές τότε που και ο νους είναι ελαφρύτερος και η άνεση χρόνου μεγαλύτερη. Αν λοιπόν πρέπει μέσα στη νύχτα να προσερχόμαστε στα άγια, αναλογίσου ποιας συγγνώμης θα τύχει εκείνος που ούτε καν στο σπίτι του δεν τελεί προσευχές εκείνη την ώρα. Διότι ο μεν Προφήτης σε σηκώνει από το κρεβάτι και σε οδηγεί στον ναό, προστάζοντάς σε να διανυκτερεύσεις εκεί· εσύ όμως ούτε καν παραμένοντας στο σπίτι σου δεν το πράττεις αυτό. Και πολύ ορθά είπε, «Άγια», δηλώνοντας ότι πρέπει να προσευχόμαστε χωρίς πονηρούς διαλογισμούς, χωρίς μνησικακία, χωρίς πλεονεξία, χωρίς καμία άλλη τέτοιου είδους αμαρτία που φθείρει τη διάνοια. «Και ευλογείτε τον Κύριο». Διότι αυτή κυρίως είναι η τέλεια ευλογία, όταν μαζί με τα λόγια εναρμονίζεται πλήρως και ο βίος, και μέσω των έργων σου δοξάσεις τον Θεό που σε δημιούργησε, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο που λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα, και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς».

Έκτοτε, λοιπόν, με κάθε επαγρύπνηση φύλαγε τον εαυτό του, εξασφαλίζοντας για τον εαυτό του καθαρότητα ψυχής και σώματος, ζώντας με εγκράτεια και με ολονύκτιες προσευχές και δεήσεις. Διότι, επειδή κατά τη διάρκεια της ημέρας συχνά διακοπτόταν από τη συναναστροφή με αυτούς που βρίσκονταν μαζί του, και ορισμένες φορές από την επίσκεψη του βασιλιά σε αυτόν ή από την κλήση του προς εκείνον, η νύχτα αναπλήρωνε γι' αυτόν τα υστερήματα της ημέρας, καθώς στεκόταν όρθιος με προσευχές και δάκρυα μέχρι τα ξημερώματα και επικαλούνταν τον Θεό. Γι' αυτό και εκπληρωνόταν σε αυτόν εκείνος ο προφητικός λόγος: «Τις νύχτες υψώστε τα χέρια σας προς τα άγια, και ευλογείτε τον Κύριο».

Ψαλμός 133. Ωδή των αναβαθμών. «Ιδού δη ευλογείτε τον Κύριον», δηλαδή, επαινείτε, δοξάζετε, ευχαριστείτε τον Κύριο «όλοι οι δούλοι του Κυρίου». Είτε επειδή διασωθήκατε από την αιχμαλωσία και από τον άδη των αναβαθμών είτε επειδή πληγωθήκατε από τους τυράννους και τους εχθρούς, ως ευγνώμονες δούλοι «ευλογείτε τον Κύριο εσείς που στέκεστε στον οίκο του Κυρίου», και δεν καταλύετε στους αγρούς των παθών. «Τις νύχτες, υψώνοντας τα χέρια σας, ευλογείτε τον Κύριο λέγοντας: 'Ευλογητός ο Κύριος από τη Σιών, αυτός που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη'». Διότι, προσφέροντάς του ευλογία, την οποία εκείνος δεν έχει ανάγκη, θα ανταποδώσει σε εσένα ευλογία, την οποία εσύ έχεις ανάγκη, αποδεχόμενος την ευγνωμοσύνη σου. Είθε λοιπόν και εμείς, ευλογώντας τον στο μέτρο του δυνατού, να λάβουμε τη δική του ευλογία προς εμάς μέσω του ελέους του.

Γ'. Την δε Κυριακή της Λαμπροφόρου αρχίζει και ο εξάψαλμος, και λέμε το «Θεός Κύριος» σε ήχο πλάγιο του τετάρτου· και αμέσως τους αναβαθμούς στον ίδιο ήχο· καθώς και το προκείμενο· και το «Πάσα πνοή»· έπειτα το Ευαγγέλιο, και το «Εν ταις νυξί». Και μετά τον πεντηκοστό ψαλμό, αρχίζει ο κανόνας· γίνονται δε δύο αναγνώσεις.