Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 134:16

Εξαρχής, λοιπόν, σχετικά με την κατάργηση των ειδώλων, ο θείος Λόγος προφύλασσε εκ των προτέρων τον ιουδαϊκό λαό λέγοντας: «Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανένα ομοίωμα από όσα βρίσκονται πάνω στον ουρανό και κάτω στη γη». Την αιτία δε της καθαίρεσής τους την επισημαίνει διαφορετικά, λέγοντας: «Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών. Στόμα έχουν και δεν θα μιλήσουν· μάτια έχουν και δεν θα δουν· αυτιά έχουν και δεν θα ακούσουν· μύτες έχουν και δεν θα μυρίσουν. Χέρια έχουν και δεν θα ψηλαφίσουν· πόδια έχουν και δεν θα περπατήσουν». Δεν αποσιώπησε, όμως, ούτε τη διδασκαλία περί της κτίσεως· αντιθέτως, επειδή γνώριζε πολύ καλά την ομορφιά της, προκειμένου κάποιοι, ατενίζοντας την ομορφιά αυτών των δημιουργημάτων, να μην πλανηθούν και τα λατρέψουν όχι ως έργα του Θεού αλλά ως θεούς, προφυλάσσει εκ των προτέρων τους ανθρώπους λέγοντας: «Και όταν υψώσεις τα μάτια σου και δεις τον ήλιο και τη σελήνη και όλον τον διάκοσμο του ουρανού, να μην πλανηθείς και προσκυνήσεις αυτά που ο Κύριος ο Θεός σου παραχώρησε σε όλα τα έθνη κάτω από τον ουρανό». Τα παραχώρησε δε, όχι για να είναι θεοί γι' αυτούς, αλλά για να γνωρίσουν οι εθνικοί, μέσω της ενέργειας αυτών, τον Θεό που είναι ο δημιουργός των πάντων, όπως ακριβώς έχει ειπωθεί. Διότι ο ιουδαϊκός λαός κατά το παρελθόν κατείχε σε μεγαλύτερο βαθμό τη διδασκαλία, αφού είχαν τη γνώση περί του Θεού όχι μόνο από τα έργα της κτίσεως, αλλά και από τις θείες Γραφές.

Διότι Ωγ ερμηνεύεται διαχωριστικό φράγμα. Ο ίδιος δε είναι βασιλιάς της αισχύνης. Διότι Βασάν ερμηνεύεται αισχύνη. Και έδωσε. Αφού ελευθέρωσε τη γη από τα [έθνη και από τους] δαίμονες, την έδωσε στους πιστούς ως κατάσχεση [τη στάση και την παρρησία, την οποία είχαν στον ουρανό οι δαίμονες, την έδωσε στους πιστούς ο Θεός], όπως τότε τη γη των εθνών στον λαό των Εβραίων. Κληρονομιά. Στον πιστό λαό· διότι αυτοί είναι αληθινά ο Ισραήλ, επειδή βλέπουν πάντοτε τον Θεό. Κύριε. Διότι το να ονομάζονται Χριστιανοί δεν θα εκλείψει ποτέ στον αιώνα, αλλά θα παραμείνει ως μνημόσυνο σε γενεές γενεών. Οικτείρει. Διότι κατά την φοβερή εκείνη ημέρα θα κρίνει τότε ολόκληρο τον λαό, προπάντων τον πιστό. Και στους δούλους του. Στους δικαίους τότε είναι ολοφάνερο· διότι αυτούς τότε θα παρηγορήσει με τις ανταμοιβές. Τα είδωλα. Διότι τότε θα γνωρίσουν όλοι για τα είδωλα, ότι είναι μάταια, χυτά κατασκευάσματα των ανθρώπων. Στόμα. Διότι πώς είναι δυνατόν τα άψυχα (το άψυχο) να λαλούν; Ομοίως και τότε οι αμαρτωλοί καταδικαζόμενοι δεν θα μπορούν να λαλούν (να λαλήσουν). Οφθαλμούς. Διότι ο νεκρός και αναίσθητος δεν μπορεί να βλέπει· τέτοιοι δε είναι αυτοί που δεν γνωρίζουν τον Θεό. Ώτα. Διότι οι μη έχοντες [δεχόμενοι] αίσθηση πώς ακούνε (θα ενωτισθούν); Όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι έχουν το αυτί ανήκοο [κλειστό] περί του Χριστού. Ούτε γαρ έστι. Περί των ειδώλων είναι ο λόγος, αλλά ούτε στους Ιουδαίους και (ή) τους Έλληνες (στους ασεβείς και τους αιρετικούς) λαλεί το Πνεύμα το Άγιο.

Αυτό, λοιπόν, λέγει εδώ, ότι δηλαδή είναι βέβαια δυνατός και ισχυρός, και ικανός να επιβάλει τιμωρία· και αυτό είναι φανερό από όσα έγιναν στον ουρανό. Δεν το πράττει όμως αυτό, δείχνοντας παντού μακροθυμία και ελκύοντας σε μετάνοια όσους ζουν μέσα στην πονηρία. Τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών. Στόμα έχουν και δεν θα μιλήσουν· μάτια έχουν και δεν θα δουν· αυτιά έχουν και δεν θα ακούσουν· μύτη έχουν και δεν θα οσφρανθούν· χέρια έχουν και δεν θα ψηλαφίσουν· πόδια έχουν και δεν θα περπατήσουν· δεν θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτά είθε να γίνουν εκείνοι που τα κατασκευάζουν.

Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Έργα χειρών ανθρώπων», το οποίο αποτελεί τη μέγιστη κατηγορία εναντίον εκείνων που τα λατρεύουν· διότι, ενώ οι ίδιοι είναι αίτιοι της ίδιας της ύπαρξής τους, σε αυτά εναποθέτουν τις ελπίδες της σωτηρίας. Στόμα έχουν, και δεν θα μιλήσουν. Οφθαλμούς έχουν, και δεν θα δουν. Ώτα έχουν, και δεν θα ακούσουν.

Τι θέλεις λοιπόν, κορίτσι; Να θυσιάσεις στους θεούς, ή να εξολοθρευτείς από πικρές τιμωρίες; Σε αυτόν η μάρτυς, με σταθερό ήθος και γεμάτο παρρησία παράστημα, με λίγα λόγια ομολόγησε δυνατά την ευσεβή πίστη, και στηλίτευσε την άνοια και την ασέβεια των άθεων τυράννων. Τι είπε; «Εγώ», λέει, «είμαι έτοιμη να προσφέρω θυσία στον Κύριό μου Ιησού Χριστό, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη, και τη θάλασσα, και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτά. Τους δικούς σας θεούς, όμως, ορθά τους χλεύασε ο προφήτης: Στόμα έχουν, και δεν θα μιλήσουν· μάτια έχουν, και δεν θα δουν· αυτιά έχουν, και δεν θα ακούσουν· μύτη έχουν, και δεν θα οσφρανθούν· χέρια έχουν, και δεν θα ψηλαφήσουν· πόδια έχουν, και δεν θα περπατήσουν· ούτε θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτούς ας γίνουν εκείνοι που τους κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους σε αυτούς. Διότι, όπως ακριβώς το σεβάσμιο όνομα του Θεού τούς έχει αποδοθεί από εσάς ψευδωνύμως, έτσι στερούνται και είναι απογυμνωμένοι από κάθε ζωτική ενέργεια».

Αυτοί λοιπόν οι δύο βασιλιάδες, ο Αμορραίος και ο Ωγ, εξοντώθηκαν πρώτα πέραν του Ιορδάνου, ενώ βρισκόταν ακόμη στη ζωή ο μέγας Μωυσής, ενώ οι υπόλοιποι εξοντώθηκαν επί Ιησού του Ναυή στη γη Χαναάν. «Και έδωσε τη γη τους ως κληρονομιά στον Ισραήλ, τον λαό του. Κύριε, το όνομά σου μένει στον αιώνα και το μνημόσυνό σου σε γενεά και γενεά», χωρίς να έχει τέλος, όπως ακριβώς δεν έχει ούτε αρχή. «Τα είδωλα όμως των εθνών», τα οποία αφρόνως αποκαλούν θεούς, είναι ύλη φθαρτή, «έργα χεριών ανθρώπων. Έχουν στόμα και δεν πρόκειται να μιλήσουν», και έχουν τις υπόλοιπες αισθήσεις τους άλαλες και ανενεργές, ώστε όχι μόνο δεν διασώζουν τη θέση των θεών, αλλά ούτε καν των ανθρώπων. «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους σε αυτά». Κατάλληλη είναι η ευχή. Διότι αν μεν είναι θεοί, λέει, γίνε και εσύ θεός και μάλιστα ανώτερος από εκείνον, επειδή εσύ τον έκανες θεό, και ως θεός του θεού να έχεις μεγαλύτερη δόξα. Αν όμως πρόκειται για νεκρή ύλη που κατασκευάστηκε και θεοποιήθηκε από εσένα, τότε να γίνεις και εσύ όμοιος με αυτά, άλαλος και κουφός, «διότι, ενώ βρισκόσουν σε τιμή, δεν το κατενόησες». «Όσοι δε φοβάστε τον Κύριο, ευλογήστε τον Κύριο· ευλογητός είναι ο Κύριος από τη Σιών, αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Επειδή δηλαδή εξέλεξε την Ιερουσαλήμ εξαρχής, ώστε, ως κέντρο της γης, να κατεργαστεί τη σωτηρία μέσω του σταυρού, υπέθεταν οι άνθρωποι τότε ότι ο Θεός, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών, κατοικεί μόνο στην Ιερουσαλήμ.

Αλλά ιδού τώρα τα λόγια του προφήτη έγιναν πράξη· διότι κάθε χώρα, πόλη και χωριό των πιστών λιτανεύει το πρόσωπο της άχραντης Κόρης, και όχι μόνο οι πλούσιοι του λαού, αλλά γενικώς όλες οι τάξεις των πιστών λιτανεύουν με ευσέβεια μέσω της αγίας εικόνας το πρόσωπο της Πανάγνου, ενώ μας κατακρίνουν τα φύλα των άπιστων εθνών, ή μάλλον τα σκοτεινότατα φύλα του διαβόλου. Πώς, λένε, λιτανεύουν οι χριστιανοί από πλάνη το πρόσωπο της Μαρίας, μην ακούγοντας τον προφήτη που διακηρύσσει ξεκάθαρα ότι «τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών· έχουν στόμα και δεν μιλούν, έχουν οφθαλμούς και δεν βλέπουν, έχουν πόδια και δεν περπατούν»;

Πώς, λοιπόν, ο εναγής αποκαλεί νεκρά τα ομοιώματα των αγίων, και επιπλέον άλαλα και άδοξα; Επειδή τα εξισώνει με εκείνα που τιμώνται από τους Έλληνες, ώστε να μην αφήσει να φανεί καμία διαφορά μεταξύ χριστιανισμού και ελληνισμού. «Διότι τα είδωλα των εθνών έχουν στόμα και δεν μιλούν, έχουν μάτια και δεν βλέπουν», και τα υπόλοιπα που ψάλλει εναντίον τους ο μέγας Δαβίδ. Οι ευσεβείς, όμως, δεν φρονούν έτσι. Διότι, όπως ακριβώς, για να μιλήσουμε σύμφωνα με τους διδασκάλους της Εκκλησίας, οι συγγραφείς, στολίζοντας με τον λόγο τα ανδραγαθήματα των αρίστων ανδρών, τα εντυπώνουν στις ψυχές των ακροατών μέσω της ακοής· έτσι και οι ζωγράφοι, ιστορώντας τα πάνω σε πίνακες με τη μίμηση των πραγμάτων, τα φανερώνουν εξίσου μέσω της όρασης, προβάλλοντας και οι δύο το ίδιο θέμα, ο καθένας μέσω της δικής του τέχνης. Διότι με τον ίδιο τρόπο διεγείρουν, προς προτροπή και παραίνεση, τόσο αυτούς που ακούν όσο και αυτούς που βλέπουν.

Ο βέβηλος εξισώνει τα δικά μας άγια με τα ξόανα και τα είδωλα των Ελλήνων και των εθνών, θεωρώντας τα νεκρά, άδοξα και άλαλα, ώστε να μην επιτρέψει καμία διάκριση μεταξύ Χριστιανισμού και Ελληνισμού, επειδή «τα είδωλα των εθνών έχουν στόμα και δεν θα μιλήσουν» και όλα τα άλλα που ο μέγας Δαβίδ ψάλλει εναντίον τους. Τι άραγε είχε στο μυαλό του όταν έλεγε αυτά για τους ιερούς ναούς που έχουν ανεγερθεί από εμάς στο όνομα των αγίων; Ότι δηλαδή πρέπει οπωσδήποτε να τους αποφεύγουμε και να τους αποστρεφόμαστε, επειδή είναι πλέον άλαλοι και άδοξοι, και πολύ περισσότερο τα αγιόγραφα βιβλία των ευαγγελίων, καθώς και εκείνα που εξιστορούν τους μέχρις αίματος αγώνες των αγίων υπέρ της ευσέβειας και την αγγελική τους πολιτεία; Άραγε λοιπόν είναι πιο βδελυρά και πιο άδοξα, επειδή πράγματι κατασκευάστηκαν από νεκρά και άψυχα σώματα; Εξαιτίας αυτού λοιπόν και τα ιερά λείψανά τους θεωρούνται ατιμασμένα και οι πρεσβείες τους απορρίπτονται από αυτούς. Αλλά ο άφρων δεν μπόρεσε να κατανοήσει ότι, όπως ακριβώς τα γραφόμενα στα βιβλία, όταν αναγιγνώσκονται, αποτυπώνονται στις ακοές των ακροατών, έτσι και όσα εικονίζονται πάνω στους πίνακες εναποτίθενται στην όραση όσων τα βλέπουν.

5. Συνέβη λοιπόν κάποτε, όταν αυτός ήταν ακόμη νέος, να μεταβεί μαζί με τους γονείς του στην όχθη του τοπικού ποταμού, όπου υπήρχε ειδωλολατρικός ναός, καθώς εκείνοι είχαν τη συνήθεια να προσφέρουν θυσίες στις φαντασιώσεις των δαιμόνων. Και ενώ ο ιερέας ήθελε να τελέσει τα της μυσαρής θυσίας τους, η προσπάθειά του απέβη άκαρπη, όπως και η ενέργεια των δαιμόνων. Επειδή δε για πολλή ώρα παρέμενε και ο ίδιος άφωνος καθ' ομοίωση των θεών του και παραξενευόταν για την παντελή αφωνία του ειδώλου —διότι τα είδωλα των εθνών έχουν στόμα και δεν μιλούν, ούτε υπάρχει πνοή στο στόμα τους— αντιλήφθηκε ο μιαρός ιερέας ότι για κανέναν άλλον λόγο δεν πλησίαζαν οι δαίμονες στο ειδωλείο, παρά εξαιτίας της παρουσίας του νέου. Άρχισε λοιπόν να φωνάζει δυνατά και να κραυγάζει: «Γιατί φέρατε εδώ τον εχθρό των θεών;»