Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 134:18

Μαθαίνουμε, λοιπόν, ποιο τέλος επιφυλάσσεται στην ειδωλολατρία. Διότι όσοι προσκολλούνται σε αυτήν δίχως πνευματική αίσθηση, σε τίποτα δεν θα διαφέρουν από τα είδωλα ως προς τον νου, καθώς τόση μεγάλη βλάβη τους προξενεί η δαιμονική ενέργεια που εμφωλεύει μέσα τους. Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν.

Αναφέρει δε και τα κτήνη, επειδή αυτά έχουν δημιουργηθεί για τον άνθρωπο, και εξαιτίας του τιμωρούνται. Έτσι, για την αύξηση του φόβου, αποδεικνύεται ότι η πληγή ήταν θεόσταλτη. Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών. Μετά την κατάδειξη της θείας πρόνοιας και τη δοξολογία, απευθυνόμενος σε εκείνους από τα έθνη που προσφάτως είχαν προσέλθει στην πίστη, σαν να ήταν ακόμη δούλοι, προβάλλει ακολούθως τον έλεγχο των θεών που πίστευαν παλαιότερα. Όπως ακριβώς είπε: «Διότι εγώ έχω γνωρίσει ότι ο Κύριος είναι μέγας, και ο Κύριός μας είναι ανώτερος από όλους τους θεούς». Επειδή Αυτός μεν έχει δημιουργήσει τόσα και τέτοια θαυμαστά έργα, ενώ οι προηγούμενοι θεοί σας είναι μόνο είδωλα νεκρά και κωφά, με τα οποία ας γίνουν όμοιοι εκείνοι που τα κατασκευάζουν. Διότι, πώς είναι δυνατόν αυτοί που προσκυνούν τα άψυχα να μην απολιθώθηκαν κατά τις ψυχές; Και αυτούς που προηγουμένως, κατά τη συνήθεια, ονόμασε θεούς, τώρα τους καταντροπιάζει και τους αποκαλεί είδωλα, απαξιώνοντάς τους τόσο ως προς την ύλη όσο και ως προς την κατασκευή.

Ανώτερη μαρτυρία για αυτά υπάρχει και από τη θεία Γραφή, η οποία προδιδάσκει εξ αρχής και λέει: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών. Έχουν οφθαλμούς, αλλά δεν βλέπουν· έχουν στόμα, αλλά δεν μιλούν· έχουν αυτιά, αλλά δεν ακούν· έχουν μύτη, αλλά δεν οσφραίνονται· έχουν χέρια, αλλά δεν ψηλαφούν· έχουν πόδια, αλλά δεν περπατούν· δεν πρόκειται να βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν». Δεν απουσιάζει επίσης η προφητική μομφή για αυτά, αλλά υπάρχει και σε αυτούς ο έλεγχος εναντίον τους, καθώς λέει το Πνεύμα: «Θα καταισχυνθούν αυτοί που πλάθουν θεό, και όλοι όσοι λαξεύουν μάταια είδωλα· και όλοι από τους οποίους προήλθαν, ξηράνθηκαν. Και οι κωφοί μεταξύ των ανθρώπων ας συγκεντρωθούν όλοι, και ας σταθούν μαζί, και ας ντραπούν και ας καταισχυνθούν όλοι μαζί. Διότι ο τεχνίτης ακόνισε τον σίδηρο, και το κατεργάστηκε με το σκεπάρνι, και του έδωσε σχήμα με το τρυπάνι, και το διαμόρφωσε με τον ισχυρό του βραχίονα· και θα πεινάσει και θα εξασθενήσει, και δεν πρόκειται να πιει νερό. Διότι, αφού ο ξυλουργός επέλεξε το ξύλο, το σημάδεψε με μέτρο και το προσάρμοσε με κόλλα, το έφτιαξε δίνοντάς του μορφή άνδρα και ωραιότητα ανθρώπου, και το έστησε μέσα σε οίκο. Το ξύλο αυτό που έκοψε από το δάσος, το οποίο φύτεψε ο Κύριος και η βροχή το μεγάλωσε, προορίζεται για να χρησιμεύει στους ανθρώπους ως καύσιμη ύλη, ώστε παίρνοντας από αυτό να ζεσταίνονται».

Αφού λοιπόν τον ανέδειξε ανώτερο από κάθε τι που έχει δημιουργηθεί και κληθεί σε ύπαρξη, χλευάζει έπειτα την κατασκευή των ειδώλων και λέει ότι ο ξυλουργός επιλέγει ξύλο που δεν σαπίζει, και αναζητά με επιδεξιότητα πώς θα στήσει την εικόνα του, για να μην κλονίζεται. Ώστε από την εμπειρία του ξυλουργού εξαρτάται, σύμφωνα με το μέτρο της σύνεσης που διαθέτει, να κατασκευάσει για τους πλανεμένους έναν θεό όπως αυτοί νομίζουν, και ο οποίος θα υποστηρίζεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια, για να μην κλονιστεί και συντριβεί πέφτοντας. Επομένως, οι προσκυνητές των ειδώλων θα είχαν έλλειψη θεών, εάν δεν υπήρχε η ξυλουργική εμπειρία πάνω στη γη. Αλλά ούτε και θα διασώζονταν τα χειροποίητα δημιουργήματα, αν ο τεχνίτης δεν αναζητούσε με επιδεξιότητα τα μέσα με τα οποία θα μπορούσαν να σταθούν και να έχουν ακλόνητη τη βάση τους. Θα μπορούσε, νομίζω, κάποιος να πει, και μάλιστα πολύ εύλογα, αυτό που λέγεται μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα χειρών ανθρώπων». Και προσθέτει σε αυτά: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά». Αφού λοιπόν χλεύασε την κατασκευή των ειδώλων, στρέφει τον λόγο προς νουθεσία και επανόρθωση των πλανεμένων, και αποδεικνύει αδικαιολόγητο το σφάλμα τους σε αυτό, λέγοντας: Δεν θα γνωρίσετε; δεν θα ακούσετε; αντί του, δεν γνωρίσατε; δεν ακούσατε; δεν σας αναγγέλθηκε εξ αρχής; δεν γνωρίσατε τα θεμέλια της γης; Και ως θεμέλια της γης εννοεί τα έσχατα και τα άκρα της.

Διότι κάπου ψάλλει και λέει ο μακάριος Ψαλμωδός: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα χεριών ανθρώπων. Στόμα έχουν και δεν θα μιλήσουν· οφθαλμούς έχουν και δεν θα δουν· αυτιά έχουν και δεν ακούν.» Και προσθέτει σε αυτά: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά.» Διότι ως καρποί της έσχατης αναισθησίας θα μπορούσαν να θεωρηθούν τέτοιου είδους κακά. Και παρόλο που γνώρισαν από την ίδια την εμπειρία τον εκ φύσεως και αληθώς υπάρχοντα Θεό, έπειτα αναπέμπουν σε λίθους και ξύλα τη δόξα που αρμόζει κατεξοχήν μόνο σε Αυτόν· πώς λοιπόν να μην θεωρηθούν μωροί και άμυαλοι, έχοντας την καρδιά τους γεμάτη από την υπέρτατη αποβλάκωση, και μάλιστα ότι ελάχιστα διαφέρουν από τα ίδια τους τα δημιουργήματα; <Ας συναχθούν όλοι, και ας σταθούν μαζί, και ας ντραπούν, και ας καταισχυνθούν μαζί, διότι ο ξυλουργός ακόνισε το σίδερο, το κατεργάστηκε με το σκεπάρνι, και το τρύπησε με το τρυπάνι. Το κατεργάστηκε με τον βραχίονα της ισχύος του, και θα πεινάσει, και θα εξασθενήσει, και δεν θα πιει καθόλου νερό.> Λέει λοιπόν ότι οι λάτρεις των ειδώλων θα ντραπούν για τις δικές τους παράλογες επιλογές, όχι καθένας χωριστά, αλλά, αν το επιθυμούν, ακόμη και συγκεντρωμένοι σε πλήθος, και καλούνται να επιλύσουν το προτεινόμενο ζήτημα. Και ποιο άραγε είναι αυτό, το προσθέτει αμέσως λέγοντας: Ακόνισε, λέει, ο ξυλουργός το σίδερο.

Διότι, επειδή είναι γεμάτοι από αφροσύνη, τους προστάζει να στραφούν προς τον σώφρονα νου, προς την αξιοθαύμαστη και άμεμπτη σύνεση, μέσω της οποίας θα μπορούσαν να διακρίνουν τη δύναμη και τη δόξα του Θεού που κυβερνά τα πάντα. Αλλά δεν το γνώρισαν αυτό, λέει, δηλαδή, πρέπει να θεωρηθούν εντελώς ανόητοι και γεμάτοι από έσχατη ασυνεσία. «Αυτοί που σηκώνουν το ξύλο το γλυπτό τους». Το «σηκώνουν» εδώ θα το κατανοήσεις αντί του «υψώνουν», ώστε να αποδίδουν σε αυτό τη δόξα που αρμόζει στον Θεό, και μάλιστα σε ένα ξύλο που έχει σκαλιστεί από αυτούς τους ίδιους. Και έπειτα προσεύχονται σε αυτά σαν σε θεούς, οι οποίοι όμως δεν μπορούν να σώσουν. Άρα, λοιπόν, είναι αμαθείς και δεν απέχουν πολύ από τα αντικείμενα που προσκυνούν ως προς την αναισθησία τους, αφού προσκυνούν τα έργα της δικής τους τέχνης, αναζητούν βοήθεια από αναίσθητη ύλη και αποδίδουν την ονομασία του Θεού σε αυτά που οι ίδιοι έχουν κατασκευάσει και τεχνουργήσει. Ας ακούσουν τη λύρα του Ψαλμωδού που τους χλευάζει και βοά: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι εναποθέτουν την ελπίδα τους σε αυτά.» <Αν πρόκειται να τα αναγγείλουν, ας πλησιάσουν, για να μάθουν συγχρόνως ποιος τα έκανε αυτά ακουστά από την αρχή.>

Και είπε ο Μωυσής στις φυλές του Ισραήλ: «Ας σκοτώσει ο καθένας τον δικό του άνθρωπο, αυτόν που έχει μυηθεί στη λατρεία του Βεελφεγώρ». Όταν δε αυτό εκτελέστηκε, έπεσε ένα πλήθος όχι μικρό από τους Ισραηλίτες. Παρατήρησε λοιπόν ότι, προσφέροντας στα είδωλα τα δικαιώματα του Θεού κατά την εποχή του Μωυσή, ο Ισραήλ πέθανε οικτρά. Διότι ο πλανημένος σφαζόταν από τα ξίφη των δικών του ανθρώπων, όχι από ξένο χέρι· αλλά εξακολούθησε να αμαρτάνει. Διότι κατασκεύασαν για τους εαυτούς τους χρυσά χωνευτά είδωλα, και έργα τεχνιτών, και θεούς φτιαγμένους με τις ικανότητες των δημιουργών τους. Ο λόγος λοιπόν σχεδόν μειδιά με τη ματαιοπονία τους. Επειδή πίστεψαν πως είναι θεοί εκείνοι που οι ίδιοι κατασκευάζουν. Ας αναφωνήσει, επομένως, και σε αυτούς ο ψαλμωδός: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την ελπίδα τους σε αυτά». Αυτοί λένε: «Θυσιάστε ανθρώπους, διότι τα μοσχάρια έχουν πλέον εκλείψει».

Διότι καταστράφηκαν και έπεσαν οι ναοί τους από το χέρι του Ισραήλ, και έγιναν παρανάλωμα του πυρός τα χειροποίητα είδωλα παντού και σε κάθε έθνος από όσα αιχμαλωτίστηκαν. Πού βρίσκεται, λοιπόν, η δύναμη των θεών; Ή πώς θα μπορούσαν να σώσουν άλλους, αυτοί που δεν είναι ικανοί να υπερασπιστούν τους ίδιους τους εαυτούς τους; Ή μάλλον, τι γενικά αποτελεί η κωφή και αναίσθητη ύλη; «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα χειρών ανθρώπων», και, αν δεν είναι φορτικό να το πω, ή μάλλον θα ειπωθεί: «Σε τι ωφελεί το γλυπτό, που το σκάλισαν και το έπλασαν ως χυτό είδωλο, ως ψευδή φαντασία», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη; Και όπως λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά». <Και θα τον προσκυνήσει ο καθένας από τον τόπο του, όλα τα νησιά των εθνών.> Λέμε ότι ο Κύριος φανερώθηκε επάνω τους, επειδή εξολόθρευσε όλους τους θεούς τους, παλαιά μεν μέσω των Ισραηλιτών, οι οποίοι κατέκαιγαν σθεναρά μαζί με τις πόλεις των αλλοφύλων και τα αγάλματα μέσα στους ναούς τους και τους βωμούς που υπήρχαν σε αυτούς. Κατά τον καιρό όμως της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς, θα μπορούσε κανείς να δει ότι αυτό εκπληρώθηκε αληθέστερα, όταν ο Λόγος, αν και ήταν Θεός, έγινε όμοιος με εμάς και επιφανής· γι' αυτό εξάλλου οι θεσπέσιοι μαθητές έλεγαν ότι αυτόν που υπήρχε από την αρχή, τον οποίο άκουσαν, αυτόν τον ίδιο ψηλάφησαν με τα χέρια τους και τον είδαν με τα μάτια τους.

Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο. Αφού ολοκλήρωσε τη θεολογία περί του Κυρίου και απαρίθμησε τα μεγαλουργήματα της πρόνοιάς Του, μιλώντας σαν σε δούλους ακόμη προς εκείνους που μόλις είχαν προσέλθει από την πολυθεϊστική πλάνη, προβάλλει κατ' αντιπαράθεση τον έλεγχο των θεών που παλαιότερα πίστευαν, σε συνέχεια όσων είχε πει προηγουμένως: ότι, «Εγώ εγνώρισα ότι ο Κύριος είναι μέγας, και ο Κύριός μας είναι πάνω από όλους τους θεούς»· διότι ο μεν Κύριός μας έπραξε αυτά και αυτά τόσο στα γενικά όσο και στα επιμέρους· οι δε θεοί των εθνών, τους οποίους και εσείς από πλάνη νομίζατε (θεούς) πρωτύτερα, δεν ήταν τίποτε άλλο παρά είδωλα νεκρά και κωφά. Πολύ εύστοχα μάλιστα και ο Σύμμαχος, αντί της φράσης «όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν», το απέδωσε ερμηνευτικά λέγοντας, «σαν αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και καθένας που στηρίζει την πεποίθησή του σε αυτά». Διότι πράγματι, εκείνοι που προσηλώνονται στα άψυχα ως να ήταν θεοί, σαν να έχουν απολιθωθεί κατά την ψυχή, έχουν πάθει και οι ίδιοι το ίδιο ακριβώς με τα αντικείμενα που προσκυνούν: έχοντας μάτια δεν βλέπουν, και έχοντας αυτιά δεν ακούν.

Ας γίνουν όμοιοι με αυτά εκείνοι που τα κατασκευάζουν. Οι μεν προαναφερθέντες θα γίνουν, ή και έχουν ήδη γίνει, όμοιοι με τους θεούς τους· εκείνοι όμως που έχουν παραληφθεί στον κλήρο του Θεού και έχουν ονομαστεί λαός Του, «Ευλογήστε», λέει, «τον Κύριο», δηλαδή ανυμνήστε Τον, αποκομίζοντας μέγιστη ωφέλεια για τους εαυτούς σας. Καλείται δε πρώτα σε ευλογία ο λαός του Θεού, ο οποίος ονομάζεται οίκος Ισραήλ, η κατώτερη τάξη του πλήθους· δεύτερος δε, κατά ανοδική πορεία και υπεροχή, ο οίκος του Ααρών· και τρίτη, ολόκληρη η ιερατική φυλή που ονομάζεται οίκος Λευί. Και μετά από όλους αυτούς, σε υψηλότερη θέση, «οι φοβούμενοι τον Κύριο»· αυτοί δε ήταν εκείνοι προς τους οποίους έχει απευθυνθεί ολόκληρος ο ύμνος· εκείνοι που στην αρχή όλου του ψαλμού ονομάστηκαν δούλοι, δηλαδή όσοι προσέρχονται στην πίστη από τα έθνη. Διότι, εάν ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος έχει συμπεριληφθεί μέσω των τριών προαναφερθεισών τάξεων, δηλαδή του Ισραήλ, του οίκου του Ααρών και του οίκου του Λευί, ποιοι άλλοι εκτός από αυτούς θα μπορούσαν να είναι «οι φοβούμενοι τον Κύριο», εάν όχι εκείνοι που προσήλθαν από τα έθνη στον Λόγο του Θεού; Οι οποίοι και διδάσκονται να ευλογούν: «Ευλογητός ο Κύριος από τη Σιών, Αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ», δηλαδή στην αιώνια πόλη του Θεού, στην οποία θα μπορούσε να νοηθεί το αληθινό κατοικητήριο του Θεού.

Είχε παγώσει κάποτε στον παγετό της ειδωλολατρίας το ανθρώπινο γένος, καθώς η ευκίνητη φύση των ανθρώπων είχε μεταβληθεί προς τη φύση των ακίνητων αντικειμένων λατρείας. Διότι, όπως λέει, «όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι εναποθέτουν την ελπίδα τους σε αυτά». Και ήταν απολύτως φυσικό αυτό που συνέβαινε: διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που προσβλέπουν στην αληθινή θεότητα δέχονται στον εαυτό τους τα ιδιώματα της θείας φύσεως, έτσι και αυτός που ήταν προσκολλημένος στη ματαιότητα των ειδώλων μεταστοιχειωνόταν σύμφωνα με εκείνο που έβλεπε, γινόμενος από άνθρωπος πέτρα. Επειδή, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση, έχοντας απολιθωθεί εξαιτίας της λατρείας των ειδώλων, παρέμενε ακίνητη προς το αγαθό, καθηλωμένη στον παγετό της ειδωλολατρίας, για τον λόγο αυτό ανατέλλει σε τούτον τον βαρύ χειμώνα ο Ήλιος της δικαιοσύνης και φέρνει την άνοιξη του μεσημβρινού πνεύματος, το οποίο διαλύει αυτήν την παγωνιά, θερμαίνοντας παράλληλα με την ανατολή των ακτίνων όλη την κτίση. Έτσι, ο άνθρωπος που είχε γίνει πέτρα από το κρύο, αφού θερμανθεί από το Πνεύμα και ζωογονηθεί από την ακτίνα του Λόγου, γίνεται και πάλι «ύδωρ αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον». Διότι «θα φυσήξει το πνεύμα του και θα τρέξουν τα ύδατα», μετατρέποντας την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον απόκρημνο βράχο σε πηγές υδάτων. Αυτό ακριβώς διακήρυξε πιο ξεκάθαρα στους Ιουδαίους ο Βαπτιστής, λέγοντας ότι αυτές οι πέτρες εγείρονται για να γίνουν τέκνα του πατριάρχη, αποκτώντας ομοιότητα με αυτόν μέσω της αρετής.

Το χωρίο έχει ως εξής: «Θα έλθεις και θα διέλθεις από την αρχή της πίστεως, από την κορυφή του Σανίρ και του Ερμών». Διαμέσου αυτών υποδηλώνει το μυστήριο της άνωθεν γεννήσεως· διότι από εκεί λένε ότι αναβλύζουν οι πηγές του Ιορδάνου, πάνω από τις οποίες υψώνεται αυτό το όρος που χωρίζεται σε δύο κορυφές, στις οποίες αποδίδονται αυτά τα ονόματα, Σανίρ και Ερμών. Επειδή, λοιπόν, το ρεύμα από αυτές τις πηγές έγινε για εμάς η αρχή της μεταμορφώσεως προς το θείο, για τον λόγο αυτόν ακούει εκείνον που την καλεί προς τον εαυτό του και λέει: «Έλα από τον Λίβανο και από την αρχή της πίστεως και από την κορυφή αυτών των ορέων, από όπου προήλθαν για εσένα οι πηγές του μυστηρίου». Πολύ σωστά δε προσθέτει την αναφορά στους λέοντες και τις παρδάλεις, ώστε μέσω της παραθέσεως των λυπηρών καταστάσεων να καταστήσει γλυκύτερη την απόλαυση των ευφρόσυνων· διότι, επειδή ο άνθρωπος απέβαλε κάποτε τη θεία μορφή, αποθηριώθηκε προς την ομοιότητα της άλογης φύσης, και έγινε πάρδαλη και λέοντας εξαιτίας των πονηρών επιτηδευμάτων του (διότι εκείνος που παρασύρθηκε από τον λέοντα που ενεδρεύει στη μάνδρα, όπως λέει ο προφήτης, και ταπεινώθηκε μέσα στην παγίδα του, μεταμορφώνεται προς τη φύση εκείνου, επειδή το θηρίο κυριάρχησε επί της ανθρώπινης φύσεως. Διότι λέει: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι στηρίζουν τις ελπίδες τους σε αυτά»).

Όμοιοι. Διότι κατ' ανάγκην όλοι όσοι δεν γνωρίζουν τον Θεό, αλλά κατασκευάζουν θεούς, εξομοιώνονται με τα έργα των χεριών τους. Και όλοι. Διότι πώς δεν είναι όμοιος με το είδωλο αυτός που του λέει: εσύ είσαι ο θεός μου, το λογικό ον προς το άλογο; Οίκος Ισραήλ. Η εκκλησία ως οίκος του Θεού. Οίκος Ααρών. Και πάλι η εκκλησία ως οίκος ιερέων· διότι το όνομα Ααρών ερμηνεύεται κιβωτός. Εννόησε δε το θυσιαστήριο. Οίκος Λευί. Αναφέρεται σε αυτούς που διακονούν τα μυστήρια. Οι φοβούμενοι. Εννοεί τους δικαίους, όσους παραμένουν σταθεροί στον φόβο του Θεού. Ευλογητός. Διότι μόνο σε Αυτόν αρμόζει ευλογία και δόξα.

Στους οποίους καταρώμενος ο Δαβίδ έλεγε: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν εκείνοι που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι στηρίζουν την πεποίθησή τους σε αυτά.» Αυτά τα έθνη εξαπέλυσε τώρα εναντίον τους ο Θεός, τα οποία πράττουν τα εξής που ειπώθηκαν από τον νομοθέτη: «Και θα σας καταφάγει, και θα αφανίσει τα κτήνη σας, και θα σας καταστήσει ολιγάριθμους, και οι δρόμοι σας θα ερημώσουν.» Διότι το καθένα από αυτά έχει συμβεί σε αυτούς, τόσο κατά την αισθητή όσο και κατά τη νοητή διάσταση, αφού κυριεύθηκαν από τα έθνη.

Έπειτα πάλι, εισάγει ένα άλλο είδος χλευασμού, λέγοντας: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν». Αναλογίσου τι λογής θεοί είναι αυτοί, για τους οποίους η εξομοίωση με αυτούς λογίζεται ως κατάρα. Αλλά τα δικά μας δεν είναι τέτοια. Διότι το ύψιστο όριο της αρετής, και αυτό που μας ανεβάζει στην ίδια την κορυφή των αγαθών, είναι το να ομοιωθούμε με τον Θεό, στο μέτρο που μας είναι δυνατόν. Σε εκείνους όμως, λέει, η λατρεία και οι θεοί είναι τέτοιας φύσεως, ώστε η εξομοίωση με αυτούς να επέχει θέση της εσχάτης κατάρας. Ώστε, λοιπόν, και με το ότι αποτελούν άψυχη ύλη, και με το ότι κατασκευάζονται από εκείνους που τα λατρεύουν, και με το ότι είναι είδωλα ασχήμιας, και με το ότι στέκονται αναίσθητα, και με το ότι προσέθεσε ως κατάρα την εξομοίωση με αυτά· μέσα από όλα αυτά αποδεικνύεται το μέγεθος της πλάνης. Αφού, λοιπόν, εξέθεσε την αδυναμία τους, την απάτη, την πονηρία των δαιμόνων, και την ανοησία εκείνων που τα κατασκευάζουν, και αφού απαλλάχτηκε γρήγορα από αυτά, κατακλείει τον λόγο του με τη δοξολογία. Δεν διηγείται πλέον τα περί του Θεού, αλλά σαν να τα έχει αποδείξει σαφώς, θεωρώντας τα πλέον όλα κοινώς ομολογημένα, ζητά την υμνολογία από εκείνους που απολαμβάνουν την ευεργεσία Του· γι' αυτό και καλεί τους πάντες σε δοξολογία, λέγοντας τα εξής: «Οίκος Ισραήλ, ευλογήστε τον Κύριο. Οίκος Ααρών, ευλογήστε τον Κύριο».

Επιστρέφοντας δε και γυρίζοντας πίσω στον δικό της πύργο η καλή παρθένος, βλέπει τα άψυχα και αναίσθητα είδωλα, στα οποία ο πατέρας της προσέφερε τον σεβασμό του, και αφού πληρώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και ανέλαβε ζήλο ένθεο και φλογερό, έφτυσε τα άτιμα πρόσωπά τους, λέγοντας πολύ εύστοχα το μελώδημα του προφήτη Δαβίδ: «Όμοιοί σας ας γίνουν όσοι σας κατασκευάζουν, και όλοι όσοι εναποθέτουν την πεποίθησή τους σε εσάς». Ω, αληθινά μακάρια και φιλόθεη ψυχή! Ω, νεάνιδα που φλέγεσαι από πίστη, με την πίστη στολισμένη!

Τι θέλεις λοιπόν, κορίτσι; Να θυσιάσεις στους θεούς, ή να εξολοθρευτείς από πικρές τιμωρίες; Σε αυτόν η μάρτυς, με σταθερό ήθος και γεμάτο παρρησία παράστημα, με λίγα λόγια ομολόγησε δυνατά την ευσεβή πίστη, και στηλίτευσε την άνοια και την ασέβεια των άθεων τυράννων. Τι είπε; «Εγώ», λέει, «είμαι έτοιμη να προσφέρω θυσία στον Κύριό μου Ιησού Χριστό, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη, και τη θάλασσα, και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτά. Τους δικούς σας θεούς, όμως, ορθά τους χλεύασε ο προφήτης: Στόμα έχουν, και δεν θα μιλήσουν· μάτια έχουν, και δεν θα δουν· αυτιά έχουν, και δεν θα ακούσουν· μύτη έχουν, και δεν θα οσφρανθούν· χέρια έχουν, και δεν θα ψηλαφήσουν· πόδια έχουν, και δεν θα περπατήσουν· ούτε θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτούς ας γίνουν εκείνοι που τους κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους σε αυτούς. Διότι, όπως ακριβώς το σεβάσμιο όνομα του Θεού τούς έχει αποδοθεί από εσάς ψευδωνύμως, έτσι στερούνται και είναι απογυμνωμένοι από κάθε ζωτική ενέργεια».

Έτσι, λοιπόν, συμπεριφέρονται ανόητα και όσοι ελπίζουν στα είδωλα· διότι τα κατασκεύασαν με τα ίδια τους τα χέρια, και προσκυνούν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, λέγοντας: Αυτοί είναι οι πλάστες μας. Πώς, λοιπόν, θεωρούν πλάστες αυτούς που δημιουργήθηκαν και πλάστηκαν από τους ίδιους; Αλλά και ενώ τα φυλάνε με ασφάλεια, για να μην συληθούν από κλέφτες, τα αποκαλούν φύλακες της δικής τους σωτηρίας· και βέβαια πόση αφροσύνη δείχνουν αυτά, και το να μη γνωρίζουν ότι, εφόσον δεν επαρκούν να φυλάξουν και να βοηθήσουν τον ίδιο τους τον εαυτό, πώς θα μπορούσαν να γίνουν φύλακες και σωτήρες για άλλους; Διότι γιατί, λέγει, ζητούν από τους νεκρούς βοήθεια για τους ζωντανούς; Σπαταλούν χρήματα για να αναγείρουν στήλες και αγάλματα στους δαίμονες, και φλυαρούν ανόητα ότι αυτοί είναι πάροχοι αγαθών, ζητώντας να λάβουν από αυτούς πράγματα τα οποία ούτε απέκτησαν ποτέ τους, ούτε πρόκειται βέβαια να αποκτήσουν. Γι' αυτό έχει γραφτεί: Όμοιοι με αυτά ας γίνουν εκείνοι που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι ελπίζουν σε αυτά· οι οποίοι, λέγει, αφού μίσθωσαν χρυσοχόο, έφτιαξαν χειροποίητα είδωλα, και σκύβοντας τα προσκύνησαν. Τα σηκώνουν στους ώμους και πορεύονται· και εάν τα τοποθετήσουν σε έναν τόπο, θα παραμείνουν εκεί, δεν πρόκειται να κινηθούν. Και όποιος φωνάξει προς αυτά, δεν πρόκειται να τον εισακούσουν, ούτε πρόκειται να τον σώσουν από τα δεινά. Γι' αυτό να ντραπείτε με αιώνια ντροπή, εσείς που ελπίζετε στα γλυπτά, εσείς που λέτε στα χυτά είδωλα: Εσείς είστε οι θεοί μας.

Αυτοί λοιπόν οι δύο βασιλιάδες, ο Αμορραίος και ο Ωγ, εξοντώθηκαν πρώτα πέραν του Ιορδάνου, ενώ βρισκόταν ακόμη στη ζωή ο μέγας Μωυσής, ενώ οι υπόλοιποι εξοντώθηκαν επί Ιησού του Ναυή στη γη Χαναάν. «Και έδωσε τη γη τους ως κληρονομιά στον Ισραήλ, τον λαό του. Κύριε, το όνομά σου μένει στον αιώνα και το μνημόσυνό σου σε γενεά και γενεά», χωρίς να έχει τέλος, όπως ακριβώς δεν έχει ούτε αρχή. «Τα είδωλα όμως των εθνών», τα οποία αφρόνως αποκαλούν θεούς, είναι ύλη φθαρτή, «έργα χεριών ανθρώπων. Έχουν στόμα και δεν πρόκειται να μιλήσουν», και έχουν τις υπόλοιπες αισθήσεις τους άλαλες και ανενεργές, ώστε όχι μόνο δεν διασώζουν τη θέση των θεών, αλλά ούτε καν των ανθρώπων. «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους σε αυτά». Κατάλληλη είναι η ευχή. Διότι αν μεν είναι θεοί, λέει, γίνε και εσύ θεός και μάλιστα ανώτερος από εκείνον, επειδή εσύ τον έκανες θεό, και ως θεός του θεού να έχεις μεγαλύτερη δόξα. Αν όμως πρόκειται για νεκρή ύλη που κατασκευάστηκε και θεοποιήθηκε από εσένα, τότε να γίνεις και εσύ όμοιος με αυτά, άλαλος και κουφός, «διότι, ενώ βρισκόσουν σε τιμή, δεν το κατενόησες». «Όσοι δε φοβάστε τον Κύριο, ευλογήστε τον Κύριο· ευλογητός είναι ο Κύριος από τη Σιών, αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Επειδή δηλαδή εξέλεξε την Ιερουσαλήμ εξαρχής, ώστε, ως κέντρο της γης, να κατεργαστεί τη σωτηρία μέσω του σταυρού, υπέθεταν οι άνθρωποι τότε ότι ο Θεός, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών, κατοικεί μόνο στην Ιερουσαλήμ.

Διότι όμοιοι με αυτούς ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι στηρίζουν τις ελπίδες τους σε αυτά. Επειδή είναι καλύτερο και πιο ωφέλιμο να σιωπά κανείς, παρά να μιλά με δυσσέβεια και αθεΐα για πράγματα που δεν είναι θεμιτό ούτε να λέγονται ούτε να νοούνται από εκείνους που αγαπούν αληθινά το ανώτερο. Ποιος άλλωστε είναι τόσο παραδομένος στη ματαιότητα, ώστε να αποδεχθεί τους μάταιους και ασύνετους λόγους τους; Ποιος είναι τόσο στερημένος από αίσθηση και έχει χάσει τα λογικά του; Κανείς δεν είναι τόσο κτηνώδης και πιο ανόητος από κάθε κτηνώδη άνοια, ή μάλλον ούτε καν κάποιος από τους δαιμονισμένους ή τους παράφρονες, ώστε να ανέχεται τις άναρθρες κραυγές και τα φληναφήματά τους. Αλλά αυτά ας τα φλυαρούν τα παιδιά των Ελλήνων, τόσο οι παλαιοί όσο και αυτοί που ανάμεσά μας τώρα ακολουθούν τα ειδωλολατρικά ήθη. Για εμάς όμως ας τιμάται ο Χριστός, ο Θεός μας, και ας προσκυνείται με πνεύμα και αλήθεια, καθώς αναγνωρίζεται ταυτόχρονα ως Θεός και άνθρωπος. Ας προσκυνείται επίσης και η σεβαστή του απεικόνιση, όπως οφείλουμε να την προσκυνούμε, και ας αγιογραφείται. Διότι είναι αληθινά απεικονίσιμο και περιγραπτό και παθητό το σώμα το οποίο προσέλαβε από την αγία Αειπάρθενο Θεοτόκο, εφόσον και η ίδια ήταν απεικονίσιμη και περιγραπτή, έστω κι αν δεν το θέλουν οι παράφρονες. Όμως το σώμα δεν χωρίζεται, έστω κι αν απεικονίζεται, από τον Θεό Λόγο που είναι ενωμένος μαζί του καθ' υπόστασιν, όπως ακριβώς δεν διαχωρίστηκε από αυτόν ούτε όταν υπέμενε τα πάθη για χάρη μας. Διότι τίποτα από αυτά δεν μπορεί να προκαλέσει διαχωρισμό.

Εκείνοι λοιπόν που προσήλθαν, εφάρμοζαν πάνω του την ιατρική τέχνη τους, αν και γνώριζαν ότι δεν θα ζήσει, ούτε θα απέφευγε αυτή την ασθένεια, αλλά απατούσαν τον άθλιο με την ελπίδα των αμοιβών. [5] Καθώς δε περνούσε ο χρόνος, και η ασθένεια προχωρούσε, ώστε να αγγίξει και την παράλυση της γλώσσας, η οποία πλέον είχε παραλύσει από τη μάστιγα, μη έχοντας πια τη δύναμη να αρθρώσει φωνή· και ενώ ο ίδιος δεν απέρχονταν από τη ζωή, αλλά τιμωρούνταν τόσο φρικτά, συμβουλεύεται από κάποιους να πάει στους μάρτυρες Κύρο και Ιωάννη, καθώς εκείνοι μπορούσαν να τον λυτρώσουν από το πάθος, αν τους πλησίαζε με πίστη και δάκρυα. [6] Αυτός δε, δειλιάζοντας μήπως τον κρίνουν ως Έλληνα (ειδωλολάτρη) αν δεν ήθελε να πάει στους αγίους (διότι ο καταραμένος υποκρινόταν τον Χριστιανό και φορούσε την προβιά του προβάτου, παρόλο που ο ασεβής αναγνωριζόταν στην πραγματικότητα ως λύκος), δέχτηκε τη συμβουλή και συγκατένευσε να γίνει η μετάβαση, νομίζοντας αφενός ότι με αυτόν τον τρόπο θα ξεγελάσει τους ανθρώπους, και αφετέρου θεωρώντας ότι θα απατήσει τους μάρτυρες, πιστεύοντας πως δεν έχουν θεϊκή γνώση των δικών μας πραγμάτων· αλλά εξισώνοντάς τους με τους δικούς του θεούς, οι οποίοι όχι μόνο τα μακρινά ή τα κρυφά των ανθρώπων αγνοούν, αλλά ούτε αυτά που βρίσκονται μπροστά στα πόδια τους δεν γνωρίζουν. Διότι τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα ανθρώπινων χεριών· στόμα έχουν, και δεν θα μιλήσουν· οφθαλμούς έχουν, και δεν θα δουν· ώτα έχουν, και δεν θα ακούσουν· χέρια έχουν, και δεν θα ψηλαφήσουν· πόδια έχουν, και δεν θα περπατήσουν· δεν θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Σε αυτούς είναι φυσικό επακόλουθο να προσθέσουμε και τούτο: Όμοιοί τους να γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την ελπίδα τους σε αυτά. [7] Έτσι λοιπόν αποκαλύφθηκε ο άθλιος, απατώντας τον εαυτό του και όχι τους μάρτυρες, και διαφεύγοντας από τον ίδιο του τον εαυτό και όχι από εκείνους, οι οποίοι δεν είχαν αυτή τη γνώμη γι' αυτόν.

Επομένως, εκτός από αυτά λέμε: οι θεοί, οι οποίοι δεν δημιούργησαν τον ουρανό και τη γη, ας αφανιστούν. Όμοιοι με αυτούς ας γίνουν όσοι τους κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε αυτούς. Για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και ενεργεί μέσα από όλους και βρίσκεται μέσα σε όλους. Και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, ο αληθινός Θεός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα. Αυτόν πιστεύουμε και ομολογούμε και προσκυνούμε και λατρεύουμε με όλη μας την ψυχή και από τα βάθη της καρδιάς μας, με καθαρή συνείδηση και αταλάντευτο φρόνημα και λογισμό, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, στους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αφού είπαν αυτά προς τον τύραννο με παρρησία, εκείνος, γεμίζοντας πάλι από άφθονο θυμό και ακατάσχετη μανία, αμέσως τους παρέδωσε σε φρικτά δημόσια βασανιστήρια και θανάτους. Πολλοί δε, καταφέρνοντας να διαφύγουν, άλλοι μεν κατέφυγαν στα όρη και στις ερήμους, άλλοι δε διασκορπίστηκαν σε διάφορους τόπους, θεωρώντας ως μηδέν το αγαπημένο έδαφος της πατρίδας, τους συγγενείς, τους γνωστούς και όλα τα υπάρχοντά τους, προκειμένου να κερδίσουν μόνο τον Χριστό, τον όντως αληθινό Θεό και Κύριο και Βασιλέα των βασιλευόντων και όλων των αιώνων και εις τους αιώνας.