Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 134:19

«Όσοι φοβείσθε τον Θεό, αινέστε τον· όλο το σπέρμα του Ιακώβ, δοξάστε τον· ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ». Ενώ ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων ήταν διαιρεμένο σε τρία τάγματα: πρώτον μεν στο κοινό πλήθος του έθνους, το οποίο ονομαζόταν Ισραήλ· έπειτα στο ιερατικό, το οποίο ήταν ο οίκος του Ααρών, και τρίτον στο υπηρετικό των ιερέων, το οποίο ήταν ο οίκος του Λευί. Ένας άλλος ψαλμός, αφού απαρίθμησε αυτά τα τρία, εισάγει ένα άλλο, τέταρτο τάγμα, πέρα από τα προαναφερθέντα, αυτό όσων φοβούνται τον Κύριο.

Αυτό δε ήταν [το πλήθος] εκείνων που από τα έθνη επιστρέφουν στον Θεό. Διότι είπε: «Οίκος Ισραήλ, ευλογήστε τον Κύριο· ομοίως και οίκος Ααρών, και οίκος Λευί· και στο τέλος οι φοβούμενοι τον Κύριο». Αλλά σε εκείνο μεν το σημείο προτάσσονταν εκείνων που φοβούνται τον Κύριο όσοι προέρχονταν από τον Ισραήλ· εδώ όμως, μετά την ανάσταση του Σωτήρος, οι φοβούμενοι τον Κύριο προτάσσονται του Ισραήλ. Διότι έπρεπε, εφόσον ο ίδιος είχε πει: «Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω», να παραδοθεί ο ύμνος πρώτα σε όσους ανήκουν στην Εκκλησία του. Αυτοί δε ήταν εκείνοι από τα έθνη που σώθηκαν εξαιτίας του, τους οποίους ακριβώς υποδηλώνει λέγοντας: «Οι φοβούμενοι τον Κύριο, αινέστε αυτόν». Με πολλή ακρίβεια υπόσχεται στους δικούς του αδελφούς και μαθητές να διηγηθεί το πατρικό όνομα, ως ανώτερους και δυνατότερους· στην Εκκλησία του όμως και στο πλήθος του λαού δεν παραδίδει πλέον το πατρικό όνομα, επειδή αυτοί δεν ήταν σε θέση να το χωρέσουν, αλλά τους διδάσκει ύμνο. Έπειτα προστάζει το σπέρμα του Ιακώβ να τον δοξάσει, θέτοντας ως δεύτερο τάγμα το ιουδαϊκό, μετά τον λαό που προέρχεται από τα έθνη· τους οποίους μάλιστα δεν ονομάζει Ιακώβ, αλλά σπέρμα του Ιακώβ και του Ισραήλ, με πολλή ακρίβεια, εξαιτίας της καταγωγής τους από τον πατριάρχη.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΙΑʹ. Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο, τις εντολές του θα τις επιθυμήσει πάρα πολύ. Δυνατό πάνω στη γη θα είναι το σπέρμα του, η γενιά των ευθέων θα ευλογηθεί. Δόξα και πλούτος θα υπάρχουν στον οίκο του, και η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα του αιώνα. Έτσι συνηθίζει να ονομάζει καθέναν από τα έθνη που προσέρχεται στον Θεό. Αυτό δε αποδεικνύεται από το γεγονός ότι, διακεκριμένα μετά τον Ισραήλ και μετά τον οίκο του Ααρών και μετά τον οίκο του Λευί, καλούνται να υμνήσουν τον Θεό «εκείνοι που φοβούνται τον Κύριο», όπως έχει λεχθεί και σε άλλα χωρία. Διότι ποιοι άλλοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί που φοβούνται τον Κύριο έπειτα από αυτούς, παρά οι αλλόφυλοι και αλλογενείς από τα έθνη; Επομένως, στον προκείμενο ψαλμό δεν θα μπορούσε να είναι άλλος αυτός που μακαρίζεται, παρά ο λαός που προήλθε από τα έθνη και προσήλθε στον Θεό· τον οποίο ονομάζει ως αυτόν που φοβάται τον Κύριο. Βεβαίως, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι ήδη μακάριος, εάν δεν πράττει και το επόμενο· δηλαδή το να επιθυμεί πάρα πολύ τις εντολές Του. Και κατέχει αυτή την επιθυμία σταθερά, έτσι ώστε να μην τηρεί κανείς τις εντολές καταναγκαστικά ούτε παρά τη θέλησή του, αλλά εθελοντικά, και με το να τις στέργει, με κάθε προθυμία και γνήσια να αγαπά την τήρηση των εντολών του Θεού.

Ας γίνουν όμοιοι με αυτά εκείνοι που τα κατασκευάζουν. Οι μεν προαναφερθέντες θα γίνουν, ή και έχουν ήδη γίνει, όμοιοι με τους θεούς τους· εκείνοι όμως που έχουν παραληφθεί στον κλήρο του Θεού και έχουν ονομαστεί λαός Του, «Ευλογήστε», λέει, «τον Κύριο», δηλαδή ανυμνήστε Τον, αποκομίζοντας μέγιστη ωφέλεια για τους εαυτούς σας. Καλείται δε πρώτα σε ευλογία ο λαός του Θεού, ο οποίος ονομάζεται οίκος Ισραήλ, η κατώτερη τάξη του πλήθους· δεύτερος δε, κατά ανοδική πορεία και υπεροχή, ο οίκος του Ααρών· και τρίτη, ολόκληρη η ιερατική φυλή που ονομάζεται οίκος Λευί. Και μετά από όλους αυτούς, σε υψηλότερη θέση, «οι φοβούμενοι τον Κύριο»· αυτοί δε ήταν εκείνοι προς τους οποίους έχει απευθυνθεί ολόκληρος ο ύμνος· εκείνοι που στην αρχή όλου του ψαλμού ονομάστηκαν δούλοι, δηλαδή όσοι προσέρχονται στην πίστη από τα έθνη. Διότι, εάν ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος έχει συμπεριληφθεί μέσω των τριών προαναφερθεισών τάξεων, δηλαδή του Ισραήλ, του οίκου του Ααρών και του οίκου του Λευί, ποιοι άλλοι εκτός από αυτούς θα μπορούσαν να είναι «οι φοβούμενοι τον Κύριο», εάν όχι εκείνοι που προσήλθαν από τα έθνη στον Λόγο του Θεού; Οι οποίοι και διδάσκονται να ευλογούν: «Ευλογητός ο Κύριος από τη Σιών, Αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ», δηλαδή στην αιώνια πόλη του Θεού, στην οποία θα μπορούσε να νοηθεί το αληθινό κατοικητήριο του Θεού.

Ποιος είναι λοιπόν αυτός ο Παλαμάς; Άραγε αυτός που γεννήθηκε σε αυτή τη μεγαλούπολη, και στα ανάκτορα ανατράφηκε και εκπαιδεύτηκε, έχοντας αξιωθεί τη βασιλική εύνοια από τους προγόνους του, και ο οποίος θαυμάστηκε σε μεγάλο βαθμό και από τους βασιλείς και από όλους τους γύρω τους για την παιδεία του στα γράμματα, αν και δεν είχε ακόμη εισέλθει στην ηλικία των εφήβων; Αυτός που μετά από λίγο καιρό θεώρησε όλα αυτά εντελώς χαμερπή, και υψώνοντας το βλέμμα της διανοίας του προς τον ουρανό και την εκεί πολιτεία, δηλαδή τον άγαμο βίο και την αντίστοιχη αγωγή, επεθύμησε το τέλειο σύμφωνα με τη θεία διδασκαλία και προτροπή των Ευαγγελίων, και έφτασε αμέσως σε τόσο υψηλό σημείο από την πρώτη κιόλας, ας πούμε, αφετηρία, ώστε να επιχειρήσει να μεταστρέψει και τον οίκο του προς την ίδια επιδίωξη, και όχι μόνο να το επιχειρήσει, αλλά και να κατορθώσει ένα τόσο σπουδαίο έργο, με τη συνέργεια φυσικά της χάριτος του Θεού, ώστε ακόμη και εκείνος ο μέγας βασιλιάς τότε, θαυμάζοντας το γεγονός, να πει με παρρησία: «Ο Δαβίδ βέβαια είπε, “οίκος Ααρών”, εγώ όμως θα έλεγα ταιριαστά τώρα, “οίκος Παλαμά”, “ευλογήσατε τον Κύριον”»;

Όμοιοι. Διότι κατ' ανάγκην όλοι όσοι δεν γνωρίζουν τον Θεό, αλλά κατασκευάζουν θεούς, εξομοιώνονται με τα έργα των χεριών τους. Και όλοι. Διότι πώς δεν είναι όμοιος με το είδωλο αυτός που του λέει: εσύ είσαι ο θεός μου, το λογικό ον προς το άλογο; Οίκος Ισραήλ. Η εκκλησία ως οίκος του Θεού. Οίκος Ααρών. Και πάλι η εκκλησία ως οίκος ιερέων· διότι το όνομα Ααρών ερμηνεύεται κιβωτός. Εννόησε δε το θυσιαστήριο. Οίκος Λευί. Αναφέρεται σε αυτούς που διακονούν τα μυστήρια. Οι φοβούμενοι. Εννοεί τους δικαίους, όσους παραμένουν σταθεροί στον φόβο του Θεού. Ευλογητός. Διότι μόνο σε Αυτόν αρμόζει ευλογία και δόξα.

Έπειτα πάλι, εισάγει ένα άλλο είδος χλευασμού, λέγοντας: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν». Αναλογίσου τι λογής θεοί είναι αυτοί, για τους οποίους η εξομοίωση με αυτούς λογίζεται ως κατάρα. Αλλά τα δικά μας δεν είναι τέτοια. Διότι το ύψιστο όριο της αρετής, και αυτό που μας ανεβάζει στην ίδια την κορυφή των αγαθών, είναι το να ομοιωθούμε με τον Θεό, στο μέτρο που μας είναι δυνατόν. Σε εκείνους όμως, λέει, η λατρεία και οι θεοί είναι τέτοιας φύσεως, ώστε η εξομοίωση με αυτούς να επέχει θέση της εσχάτης κατάρας. Ώστε, λοιπόν, και με το ότι αποτελούν άψυχη ύλη, και με το ότι κατασκευάζονται από εκείνους που τα λατρεύουν, και με το ότι είναι είδωλα ασχήμιας, και με το ότι στέκονται αναίσθητα, και με το ότι προσέθεσε ως κατάρα την εξομοίωση με αυτά· μέσα από όλα αυτά αποδεικνύεται το μέγεθος της πλάνης. Αφού, λοιπόν, εξέθεσε την αδυναμία τους, την απάτη, την πονηρία των δαιμόνων, και την ανοησία εκείνων που τα κατασκευάζουν, και αφού απαλλάχτηκε γρήγορα από αυτά, κατακλείει τον λόγο του με τη δοξολογία. Δεν διηγείται πλέον τα περί του Θεού, αλλά σαν να τα έχει αποδείξει σαφώς, θεωρώντας τα πλέον όλα κοινώς ομολογημένα, ζητά την υμνολογία από εκείνους που απολαμβάνουν την ευεργεσία Του· γι' αυτό και καλεί τους πάντες σε δοξολογία, λέγοντας τα εξής: «Οίκος Ισραήλ, ευλογήστε τον Κύριο. Οίκος Ααρών, ευλογήστε τον Κύριο».