Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 134:5

Διότι εγώ γνώρισα ότι ο Κύριος είναι μέγας, και ο Κύριός μας είναι ανώτερος από όλους τους θεούς. Από τη δημιουργική του δύναμη τον αναγνώρισε ως Κύριο. Στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους. Αυτός που ανεβάζει τα σύννεφα από τα πέρατα της γης. Αυτό το αναφέρει, επειδή οι θάλασσες περιβάλλουν εξωτερικά τη γη, και από αυτές ανυψώνει τα σύννεφα. Δημιούργησε αστραπές για τη βροχή. Και αυτό αποτελεί σύμβολο της θεοπρεπούς δυνάμεως, το να αναμειγνύει στον ίδιο χώρο το πύρινο στοιχείο των αστραπών και το νερό. Αυτός που εξάγει τους ανέμους από τους θησαυρούς τους. Μέσω των θησαυρών φανέρωσε το ακατάληπτο της φύσεως των ανέμων για τους ανθρώπους.

Αναφέρει δε και τα κτήνη, επειδή αυτά έχουν δημιουργηθεί για τον άνθρωπο, και εξαιτίας του τιμωρούνται. Έτσι, για την αύξηση του φόβου, αποδεικνύεται ότι η πληγή ήταν θεόσταλτη. Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών. Μετά την κατάδειξη της θείας πρόνοιας και τη δοξολογία, απευθυνόμενος σε εκείνους από τα έθνη που προσφάτως είχαν προσέλθει στην πίστη, σαν να ήταν ακόμη δούλοι, προβάλλει ακολούθως τον έλεγχο των θεών που πίστευαν παλαιότερα. Όπως ακριβώς είπε: «Διότι εγώ έχω γνωρίσει ότι ο Κύριος είναι μέγας, και ο Κύριός μας είναι ανώτερος από όλους τους θεούς». Επειδή Αυτός μεν έχει δημιουργήσει τόσα και τέτοια θαυμαστά έργα, ενώ οι προηγούμενοι θεοί σας είναι μόνο είδωλα νεκρά και κωφά, με τα οποία ας γίνουν όμοιοι εκείνοι που τα κατασκευάζουν. Διότι, πώς είναι δυνατόν αυτοί που προσκυνούν τα άψυχα να μην απολιθώθηκαν κατά τις ψυχές; Και αυτούς που προηγουμένως, κατά τη συνήθεια, ονόμασε θεούς, τώρα τους καταντροπιάζει και τους αποκαλεί είδωλα, απαξιώνοντάς τους τόσο ως προς την ύλη όσο και ως προς την κατασκευή.

Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο. Αφού ολοκλήρωσε τη θεολογία περί του Κυρίου και απαρίθμησε τα μεγαλουργήματα της πρόνοιάς Του, μιλώντας σαν σε δούλους ακόμη προς εκείνους που μόλις είχαν προσέλθει από την πολυθεϊστική πλάνη, προβάλλει κατ' αντιπαράθεση τον έλεγχο των θεών που παλαιότερα πίστευαν, σε συνέχεια όσων είχε πει προηγουμένως: ότι, «Εγώ εγνώρισα ότι ο Κύριος είναι μέγας, και ο Κύριός μας είναι πάνω από όλους τους θεούς»· διότι ο μεν Κύριός μας έπραξε αυτά και αυτά τόσο στα γενικά όσο και στα επιμέρους· οι δε θεοί των εθνών, τους οποίους και εσείς από πλάνη νομίζατε (θεούς) πρωτύτερα, δεν ήταν τίποτε άλλο παρά είδωλα νεκρά και κωφά. Πολύ εύστοχα μάλιστα και ο Σύμμαχος, αντί της φράσης «όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν», το απέδωσε ερμηνευτικά λέγοντας, «σαν αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και καθένας που στηρίζει την πεποίθησή του σε αυτά». Διότι πράγματι, εκείνοι που προσηλώνονται στα άψυχα ως να ήταν θεοί, σαν να έχουν απολιθωθεί κατά την ψυχή, έχουν πάθει και οι ίδιοι το ίδιο ακριβώς με τα αντικείμενα που προσκυνούν: έχοντας μάτια δεν βλέπουν, και έχοντας αυτιά δεν ακούν.

Ισραήλ: Τον πιστό λαό τον απέκτησε ως δική του περιουσία· διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται ως αυτός που βλέπει τον Θεό. Ο λαός δε που προέρχεται από τα έθνη βλέπει τον Θεό, ως εκλεγμένος από τον Θεό (από αυτόν). «Ότι γνώρισα»: Διότι ο πιστός λαός γνώρισε ότι ο Κύριος είναι μέγας.

Διότι οι Ιουδαίοι εξάπαντος δεν γνώρισαν <δεν γνώρισαν τα γενόμενα>. «Και ο Κύριος»: Διότι, υπεράνω των ψευδώνυμων θεών, ο Κύριος (ο Χριστός) είναι αψευδής και αληθινός [ως] Θεός. «Όλα όσα»: Ως Θεός εξουσιαστής τα παρήγαγε όλα <εξουσιαστής όλης της κτίσεως> με τον λόγο της δυνάμεώς του. «Στον ουρανό»: Δηλαδή και τον ουρανό και τη γη και όλο τον κόσμο τους, με τον λόγο τα εδημιούργησαν. «Στις θάλασσες»: Και τη θάλασσα και την άβυσσο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτές τα παρήγαγε με ένα νεύμα. «Ανάγοντας»: Δηλαδή από τα έσχατα άκρα της γης. Διότι εκείνος είναι ο χορός των νεφελών [ο μανδρότοιχος όπου κρύβονται]. «Αστραπές»: Για να σημάνει με το φως τη βροχή. «Αυτός που εξάγει»: Διότι υπάρχουν τόποι, όπου αποταμιεύονται οι θησαυροί της σοφίας του Θεού. Διότι με τη θεϊκή σοφία (του Θεού) κατασκευάστηκαν οι άνεμοι και οι αστραπές και οι βροντές, όλα για χάρη του ανθρώπου. «Ο οποίος επάταξε»: Για να καταστήσει τότε τον λαό των Εβραίων φοβερό (φανερό) στους Αιγυπτίους. «Από άνθρωπο»: Για να μάθουν οι Αιγύπτιοι πόση και πόσο μεγάλη είναι η δύναμη του Θεού. «Εξαπέστειλε»: Εννοεί την παρουσία του Χριστού στην Αίγυπτο και πώς συνετρίβησαν πέφτοντας τα χειροποίητα είδωλά της. «Στον Φαραώ»: Εννοεί τον σατανά και τους δαίμονες· διότι αυτοί θορυβήθηκαν αρκετά. «Επάταξε»: Τα γένη των δαιμόνων. «Και απέκτεινε»: Εκείνους που εγκατέστησε ο διάβολος στην αμαρτία. «Τον Σιών»: Τον διάβολο ως υπερόπτη· διότι το όνομα Σιών ερμηνεύεται ως υπερόπτης.

«Διότι εγώ εγνώρισα ότι είναι μέγας ο Κύριος». Ιδού, παραθέτει και άλλη αιτία για την υμνολογία. Πες μου λοιπόν· εσύ το εγνώρισας, ενώ οι άλλοι δεν το γνωρίζουν; Το γνωρίζουν μεν, όχι όμως όπως εγώ. Διότι είναι ίδιον κυρίως των αγίων και όσων έχουν ανέλθει πνευματικά, το να γνωρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη μεγαλωσύνη Του· όχι απόλυτα, στο σύνολό της (διότι αυτό είναι αδύνατον), αλλά πιο ξεκάθαρα από τους άλλους. «Και ο Κύριός μας υπερέχει από όλους τους θεούς». Ιδού, λέγει κάποιος, αυτός που είπε ότι είναι μέγας ο Κύριος και ότι εσύ το γνώρισας, προχωρώντας μειώνει τη βαρύτητα του λόγου του και Τον συγκρίνει με τους άλλους, αποδίδοντάς Του την υπεροχή μέσω σύγκρισης. Καθόλου, απαντά, αλλά μιλούσε προσαρμοζόμενος στην πνευματική ασθένεια των τότε ακροατών, ανυψώνοντάς τους λίγο-λίγο προς τη γνώση αυτή. Διότι δεν είναι και τόσο ενδεικτικό του μεγαλείου Του το να λέγεται ο Θεός μεγαλύτερος και να θεωρείται μέγας σε σύγκριση με εκείνους· αλλά, όπως μόλις προείπα, προσαρμόζει τον λόγο στην πνευματική πενιχρότητα των ακροατών, ανυψώνοντάς τους σταδιακά. Διότι ήταν ευκταίο γι' αυτούς, προς το παρόν, να ακούσουν έστω αυτό και να πεισθούν.

Και, Στον Κύριο των κυρίων. Στον προηγούμενο, λοιπόν, ψαλμό έλεγε ότι είναι ανώτερος από όλους τους θεούς· εδώ όμως αναφέρει κάτι ακόμη περισσότερο, ότι είναι και Κύριός τους και Δεσπότης τους, είτε αναφέρεσαι στα είδωλα είτε στους δαίμονες.

Ψαλμός ρλδ΄ Αλληλούια. «Αινείτε το όνομα του Κυρίου». Αινείτε το όνομά του, διότι η φύση του είναι ακατάληπτη. «Αινείτε οι δούλοι τον Κύριο». Ο αίνος από τους δούλους προς τον Κύριο είναι αληθινός και καθαρότατος έπαινος. «Εσείς που στέκεστε στον οίκο του Κυρίου» και δεν στέκεστε στον δυσώδη και σκοτεινό οίκο της απεχθούς αμαρτίας, «αινείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός, και ψάλετε στο όνομά του διότι είναι καλό», ώστε ως αγαθός να μας ανταποδώσει τις αμοιβές των αίνων με το καλό. «Διότι τον Ιακώβ», δηλαδή τον περιούσιο λαό που προέρχεται από τον Ιακώβ, «εξέλεξε για τον εαυτό του ο Κύριος» ανάμεσα σε όλα τα έθνη, εξαιτίας των πατέρων του. «Διότι εγώ γνώρισα», περισσότερο από εσάς, «ότι ο Κύριός μας είναι μέγας, πάνω από όλους τους θεούς». Διότι εκείνοι είναι ψευδώνυμοι θεοί και συνήγοροι της αμαρτίας. Αυτός όμως, ως αληθινός Θεός και δημιουργός, «όλα όσα θέλησε τα εποίησε» μόνο με τη θέλησή του, αγγέλους και ουρανούς και γη και θάλασσες και αβύσσους και τα μυριοειδή κτίσματα μεταξύ αυτών. «Ανυψώνοντας νεφέλες από τα πέρατα της γης» και δημιουργώντας «αστραπές για βροχή»· ανέμειξε τα ασύμμικτα, και ούτε το πυρώδες της αστραπής καταστρέφει τη φύση της βροχής, ούτε η ραγδαιότητα της βροχής σβήνει τη φλόγα της αστραπής. «Αυτός που εξάγει ανέμους από τους θησαυρούς του». Όχι ότι είναι αποθηκευμένοι σαν σε ασκί, αλλά ότι με το νεύμα του Θεού εξάγονται από τη γη για να πνέουν σύμφωνα με τις ανάγκες.

Αυτά, πριν γίνουν πράξη, τα φανέρωσε ο Θεός πολλά χρόνια πριν μέσω της φωνής των προφητών. «Θα συνάψω», λέει, «καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες σας»· αλλά ποια είναι αυτή; Αυτή, λέει, είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα: «θέτοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και στις καρδιές τους θα τους γράψω», όχι ρυθμίζοντάς τα μέσω φωνής, αλλά άμεσα ο ίδιος ο νομοθέτης. «Διότι δεν θα διδάσκουν πλέον», λέει, «ο καθένας τον αδελφό του και ο καθένας τον πλησίον του λέγοντας, 'Γνώρισε τον Κύριο', επειδή όλοι θα με γνωρίζουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς». Αφού έλαβε αυτόν τον νόμο, και ο Δαβίδ άρθρωσε εκείνη τη μακάρια φωνή ότι «εγώ γνώρισα ότι είναι μέγας ο Κύριος». Εγώ γνώρισα, λέει, αφού έλαβα ο ίδιος πείρα, όχι επειδή άκουσα άλλους να διδάσκουν. Γι' αυτό, προτρέποντας και τους άλλους στα ίδια, λέει, γευθείτε και δείτε ότι είναι αγαθός ο Κύριος.

Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός ο νόμος είναι πνευματικός, επειδή το Πνεύμα κατεργάζεται τα πάντα, ενώ εκείνος ήταν γραπτός, επειδή σταμάτησε στα γράμματα και τις φωνές. Γι' αυτό και εκείνος ήταν σκιά και εικόνα, ενώ τα παρόντα είναι πραγματικότητα και αλήθεια. Διότι τα λόγια και τα γράμματα, σε σχέση με την ίδια την ύπαρξη των πραγμάτων, έχουν τη θέση εικόνας. Αυτά, πριν γίνουν πράξη, τα προανήγγειλε ο Θεός πολλά χρόνια πριν μέσω της γλώσσας των προφητών: «Θα συνάψω», λέει, «καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες σας». Αλλά ποια είναι αυτή; «Αυτή», λέει, «είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα: θα θέσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους και θα τους γράψω στις καρδιές τους». Όχι ρυθμίζοντάς τα μέσω φωνής, αλλά ο ίδιος ο νομοθέτης άμεσα. «Διότι δεν θα διδάσκει πλέον», λέει, «ο καθένας τον πλησίον του λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο, επειδή όλοι θα με γνωρίζουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς». Έχοντας λάβει αυτόν τον νόμο και ο Δαβίδ, άφησε εκείνη τη μακάρια φωνή λέγοντας: «Εγώ γνώρισα ότι ο Κύριος είναι μέγας». «Εγώ γνώρισα», λέει, λαμβάνοντας ο ίδιος προσωπική πείρα, και όχι ακούγοντας άλλους να διδάσκουν. Γι' αυτό, προτρέποντας και τους άλλους στα ίδια: «Γευθείτε», λέει, «και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός». Αν και ο μακάριος ύμνησε την αγαθότητα του Θεού με πολλούς και ποικίλους λόγους, επειδή τα λόγια δεν μπορούσαν να χωρέσουν την πραγματικότητα αυτών των πραγμάτων, καλεί τους ακροατές στην προσωπική πείρα όσων υμνούνται.