Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 134:6

Διότι εγώ γνώρισα ότι ο Κύριος είναι μέγας, και ο Κύριός μας είναι ανώτερος από όλους τους θεούς. Από τη δημιουργική του δύναμη τον αναγνώρισε ως Κύριο. Στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους. Αυτός που ανεβάζει τα σύννεφα από τα πέρατα της γης. Αυτό το αναφέρει, επειδή οι θάλασσες περιβάλλουν εξωτερικά τη γη, και από αυτές ανυψώνει τα σύννεφα. Δημιούργησε αστραπές για τη βροχή. Και αυτό αποτελεί σύμβολο της θεοπρεπούς δυνάμεως, το να αναμειγνύει στον ίδιο χώρο το πύρινο στοιχείο των αστραπών και το νερό. Αυτός που εξάγει τους ανέμους από τους θησαυρούς τους. Μέσω των θησαυρών φανέρωσε το ακατάληπτο της φύσεως των ανέμων για τους ανθρώπους.

Παντού όλοι αναφέρονται στην ύπαρξη του Λόγου και πουθενά δεν λένε ότι αυτός δημιουργήθηκε από βούληση ή ότι έχει διόλου πλαστεί. Αυτοί, λοιπόν, πού άραγε βρήκαν βούληση ή θέληση που να προηγείται του Λόγου του Θεού, εκτός εάν, έχοντας εγκαταλείψει τις Γραφές, υποκρίνονται και ενστερνίζονται την κακοδοξία του Ουαλεντίνου; Διότι ο Πτολεμαίος, ο οπαδός του Ουαλεντίνου, έλεγε ότι ο αγένητος έχει δύο συζυγίες, τη σκέψη και τη θέληση. Και πρώτα σκέφθηκε, έπειτα θέλησε. Και αυτά που σκεπτόταν δεν μπορούσε να τα προβάλει, παρά μόνο όταν προστέθηκε και η δύναμη της θελήσεως. Από εκεί μαθαίνοντας οι Αρειανοί, ισχυρίζονται ότι το θέλημα και η βούληση προηγούνται του Λόγου. Εκείνοι λοιπόν ας μιμούνται τις διδασκαλίες του Ουαλεντίνου. Εμείς, αντίθετα, προσεγγίζοντας τους θείους λόγους, βρήκαμε για μεν τον Υιό το ρήμα «ήταν», και ακούσαμε ότι μόνο αυτός υπάρχει μέσα στον Πατέρα και είναι εικόνα του Πατέρα. Μόνο όμως για τα γενητά δημιουργήματα, επειδή εκ φύσεως αυτά κάποτε δεν υπήρχαν, αλλά δημιουργήθηκαν μεταγενέστερα, διαβάσαμε ότι προηγείται η βούληση και η θέληση, καθώς ο Δαβίδ ψάλλει στον εκατοστό δέκατο τρίτο ψαλμό ως εξής: «Ο Θεός μας στον ουρανό και στη γη έκανε όλα όσα θέλησε». Και στον εκατοστό δέκατο: «Μεγάλα είναι τα έργα του Κυρίου, εξερευνημένα ως προς όλα τα θελήματά του». Και πάλι στον εκατοστό τριακοστό τέταρτο: «Όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έκανε στον ουρανό και στη γη, στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους».

Από εκεί οι Αρειανοί, έχοντας διδαχθεί αυτά, θέλουν να προηγείται του Λόγου το «θέλημα και η βούληση». Εκείνοι μεν, λοιπόν, ας μιμούνται τις διδασκαλίες του Ουαλεντίνου· εμείς όμως, μελετώντας τα θεία λόγια, για μεν τον Υιό βρήκαμε το «ήταν» και ακούσαμε ότι μόνο Αυτός υπάρχει μέσα στον Πατέρα και είναι εικόνα του Πατέρα. Μόνο δε για τα γενητά, επειδή αυτά από τη φύση τους κάποτε δεν υπήρχαν αλλά δημιουργήθηκαν εκ των υστέρων, διαβάσαμε ότι προηγείται η βούληση και το θέλημα, καθώς ψάλλει ο Δαβίδ στον εκατοστό δέκατο τρίτο ψαλμό ως εξής: «ο Θεός μας στον ουρανό και στη γη έκανε τα πάντα, όσα θέλησε», και στον εκατοστό δέκατο: «μεγάλα είναι τα έργα του Κυρίου, εξερευνημένα ως προς όλα τα θελήματά του», και πάλι στον εκατοστό τριακοστό τέταρτο: «όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έκανε στον ουρανό και στη γη, στις θάλασσες και στις αβύσσους». Εάν, λοιπόν, είναι έργο και ποίημα και ένα από όλα τα δημιουργήματα, ας λέγεται και για αυτόν ότι έγινε «με βούληση»· διότι έτσι υπέδειξε η Γραφή ότι γίνονται τα ποιήματα. Και ο Αστέριος μάλιστα, ο υπερασπιστής της αιρέσεως, συμφωνώντας με αυτό, γράφει τα εξής: «Διότι, είτε είναι ανάξιο για τον δημιουργό το να δημιουργεί με τη θέλησή του, οπότε ας αναιρεθεί το θέλειν εξίσου για όλα, προκειμένου να διατηρηθεί σε αυτόν ακέραιο το αξίωμά του, είτε αρμόζει στον Θεό το να βούλεται, οπότε ας ισχύει το ανώτερο αυτό στοιχείο και για το πρώτο γέννημα».

Ερωτούμε, λοιπόν: Εγέννησε ή όχι; Απαντούν, ναι. Από την ουσία, ή από τη θέληση; Όχι από την ουσία, λέγει, αλλά από τη βούληση. Διότι άραγε εσύ ο ίδιος θεωρείς την αγαθότητα και τη βούληση ως κάτι διαφορετικό από την ουσία, ή ως το ίδιο; Εάν μεν λοιπόν λες ότι είναι το ίδιο, και ότι εγέννησε εκ της θελήσεως και της αγαθότητος, τότε ομολογείς τον Υιό ως ομοούσιο με τον Πατέρα· πράγμα το οποίο δεν θέλεις. Λες δε ότι και τα πάντα δημιουργήθηκαν εκ της βουλήσεως του Θεού δια του Υιού. Εάν όμως η θέληση ταυτίζεται με την ουσία, τα πάντα θα είναι ομοούσια με τον Θεό, είτε τα ερπετά, είτε τα νηκτά, και όλα τα υπόλοιπα· «Διότι πάντα όσα ηθέλησε, τα εποίησε στον ουρανό και στη γη»· έτσι λοιπόν, εφόσον είναι εικόνα της ενέργειας, με βάση όσα εσύ ο ίδιος υποστηρίζεις, δεν είναι άραγε απαράλλακτος και της ουσίας; Εάν μεν, λοιπόν, επιχειρείς να διαψεύσεις τους ομοδόξους σου, έβγαλες το σωστό συμπέρασμα· εάν όμως επιχειρείς να ανατρέψεις τον αληθινό λόγο, μου φαίνεται ότι δεν έχεις υπάρξει ούτε καν ακροατής του. Διότι το ότι ο Υιός είναι εικόνα της ουσίας, το είπε ο Απόστολος: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξης, και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Διότι το «χαρακτήρας της υποστάσεως» δεν είναι τίποτε άλλο παρά η εικόνα της ουσίας. Και το ότι δεν είναι το ίδιο η θέληση και η ουσία, αυτή είναι η δική μας θέση. Διότι γι' αυτόν τον λόγο λέμε ότι ο μεν Υιός είναι γέννημα της ουσίας, ενώ εμείς της θελήσεως. Εξάλλου, ακόμη και κατά τη δική σου άποψη, η θέληση δεν ταυτίζεται με την ουσία· και η ουσία ούτε άρχισε να υπάρχει, ούτε παύει. Συνεπώς, ούτε η εικόνα άρχισε να υπάρχει, ούτε έπαυσε.

Δημιούργησε, λοιπόν, τα πάντα σύμφωνα με την ανάγκη του καθενός, χωρίς να επινοήσει τις διαφορές πιεζόμενος από κάποια ανάγκη. Εκείνος που δημιούργησε τις φύσεις των όντων αποδεικνύει ότι και τις διαφορές Αυτός τις έπλασε, επειδή έδωσε απόδειξη μέσω των δεύτερων για τα πρώτα. Η αιτία τόσης ομορφιάς δεν προέρχεται από ανάγκη· διαφορετικά το έργο θα αποδεικνυόταν ότι ανήκει σε άλλον και όχι στον Θεό· διότι η ανάγκη αποκλείει την ελεύθερη προαίρεση. Αντιθέτως, όσα θέλησε τα δημιούργησε στους ουρανούς και στη γη, όπως αναφέρει η Γραφή.

Είθε ο Κύριος ο Θεός ο παντοκράτωρ να μας οδηγήσει με τη βουλή Του, και να μας σκεπάσει με το κραταιό Του χέρι. Διότι αλίμονο και απώλεια στον άνθρωπο που δεν έχει τον Θεό βοηθό του, επειδή δεν υπάρχει άλλος εκτός από τον ζωντανό Θεό. Διότι Αυτός είναι Κύριος του ουρανού και της γης, και όλα όσα θέλει τα κάνει ψηλά στον ουρανό και κάτω στη γη, στη θάλασσα και στην άβυσσο. Και δεν υπάρχει κανείς που θα αντισταθεί στο θέλημά Του. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και η μεγαλωσύνη και η μεγαλοπρέπεια στους αιώνες των αιώνων.

Όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έπραξε στον ουρανό και στη γη, στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους. Όλα όσα δημιούργησε ο Κύριος είναι καλά, καθότι έχουν γίνει με το θέλημα του Θεού· αν όμως υπάρχει κάτι στον ουρανό, όπως τα πνεύματα της πονηρίας, ή στη γη, όπως οι αμαρτωλοί άνθρωποι, ή στις θάλασσες, όπως η κακία του δράκοντα, ή στις αβύσσους, όπως η πονηρία των κακών που διατάσσονται να μεταβούν εκεί, αυτό δεν το δημιούργησε ο Θεός με το θέλημά Του· διότι από το στόμα του Κυρίου δεν θα εξέλθουν τα κακά και το αγαθό.

Διότι οι Ιουδαίοι εξάπαντος δεν γνώρισαν <δεν γνώρισαν τα γενόμενα>. «Και ο Κύριος»: Διότι, υπεράνω των ψευδώνυμων θεών, ο Κύριος (ο Χριστός) είναι αψευδής και αληθινός [ως] Θεός. «Όλα όσα»: Ως Θεός εξουσιαστής τα παρήγαγε όλα <εξουσιαστής όλης της κτίσεως> με τον λόγο της δυνάμεώς του. «Στον ουρανό»: Δηλαδή και τον ουρανό και τη γη και όλο τον κόσμο τους, με τον λόγο τα εδημιούργησαν. «Στις θάλασσες»: Και τη θάλασσα και την άβυσσο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτές τα παρήγαγε με ένα νεύμα. «Ανάγοντας»: Δηλαδή από τα έσχατα άκρα της γης. Διότι εκείνος είναι ο χορός των νεφελών [ο μανδρότοιχος όπου κρύβονται]. «Αστραπές»: Για να σημάνει με το φως τη βροχή. «Αυτός που εξάγει»: Διότι υπάρχουν τόποι, όπου αποταμιεύονται οι θησαυροί της σοφίας του Θεού. Διότι με τη θεϊκή σοφία (του Θεού) κατασκευάστηκαν οι άνεμοι και οι αστραπές και οι βροντές, όλα για χάρη του ανθρώπου. «Ο οποίος επάταξε»: Για να καταστήσει τότε τον λαό των Εβραίων φοβερό (φανερό) στους Αιγυπτίους. «Από άνθρωπο»: Για να μάθουν οι Αιγύπτιοι πόση και πόσο μεγάλη είναι η δύναμη του Θεού. «Εξαπέστειλε»: Εννοεί την παρουσία του Χριστού στην Αίγυπτο και πώς συνετρίβησαν πέφτοντας τα χειροποίητα είδωλά της. «Στον Φαραώ»: Εννοεί τον σατανά και τους δαίμονες· διότι αυτοί θορυβήθηκαν αρκετά. «Επάταξε»: Τα γένη των δαιμόνων. «Και απέκτεινε»: Εκείνους που εγκατέστησε ο διάβολος στην αμαρτία. «Τον Σιών»: Τον διάβολο ως υπερόπτη· διότι το όνομα Σιών ερμηνεύεται ως υπερόπτης.

Πρόσεξε· διότι προσθέτει: Όλα όσα θέλησε ο Κύριος, τα έπραξε στον ουρανό και στη γη, στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους. Είδες δύναμη ικανή για τα πάντα; Είδες πηγή ζωής; Είδες ακαταμάχητη ισχύ; Είδες ασύγκριτη υπεροχή; Είδες εξουσία που δεν εμποδίζεται πουθενά; Είδες ότι τα πάντα είναι για εκείνον απλά και εύκολα;

Διότι όλα, λέγει, όσα θέλησε, τα έπραξε. Πες μου και πού; Στον ουρανό και στη γη. Δηλαδή, όχι μόνο εδώ, αλλά και στον ουρανό. Όχι μόνο στον ουρανό, αλλά και στη γη. Όχι μόνο στη γη, αλλά και στις θάλασσες, και σε όλες τις αβύσσους. Διότι μέσω της αβύσσου εννοεί τα όσα βρίσκονται κάτω από τη γη, όπως ακριβώς λέγοντας, στον ουρανό, εννοεί τα υπεράνω των ουρανών. Από όλα αυτά, παρότι είναι τόσα πολλά, πουθενά δεν εμποδίζεται το θέλημά του, αλλά εκτείνεται στα πάντα. Και το αξιοθαύμαστο είναι ότι ο Δημιουργός δεν τα έκανε με κόπο, ούτε με μόχθο, ούτε με πρόσταγμα, αλλά με το θέλημά του· διότι μόνον το βουλήθηκε, και το έργο ακολούθησε.

Γιατί άραγε; Διότι τα μεν, αν και ήταν μεγάλα, παρέμεναν άδηλα στους πολλούς· αυτά δε, αν και μικρότερα, είναι ωστόσο φανερά και έχουν τους πάντες ως θεατές τους. Επειδή, λοιπόν, ο λόγος του απευθυνόταν σε ανθρώπους οι οποίοι δεν είχαν εκπαιδευτεί τόσο μέσω της πίστεως ώστε να έχουν την κατανόηση των αοράτων, όσο καθοδηγούνταν από τα ορατά πράγματα, από αυτό το σημείο υφαίνει τον λόγο και αρχίζει τη διδασκαλία, πράττοντας και ο ίδιος αυτό που προέτρεψε τους άλλους να κάνουν. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το να αινεί τον Θεό μέσα από τα έργα Του και να Του αναπέμπει ύμνους, κατανοώντας βαθιά το καθένα από τα δημιουργήματα και δοξολογώντας Τον για το καθένα. Επειδή, δηλαδή, προτρέποντας στην αίνεση του Θεού έλεγε συνεχώς: «Αινείτε το όνομα του Κυρίου, αινείτε, δούλοι, τον Κύριον», υποδεικνύει και το πώς πρέπει να αινεί κανείς: εξετάζοντας το σώμα της κτίσεως, και θαυμάζοντας, και μένοντας έκπληκτος για τη σοφία, την πρόνοια, τη δύναμη και την κηδεμονία Του. Από αυτό μαθαίνουμε ότι δεν υπάρχει μόνο μία θάλασσα, αυτή η δική μας, αλλά πολλές και διάφορες, και πέλαγα άπειρα. Διότι είπε: «Στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους». Επειδή και η Κασπία και η Ινδική και η Ερυθρά θάλασσα είναι σχεδόν διαχωρισμένες από αυτήν, καθώς και ο Ωκεανός που περιβάλλει από έξω. «Αυτός που ανεβάζει νεφέλες από τα πέρατα της γης». Άλλος (μεταφραστής λέει): «Αναβιβάζοντας».

Και τι χρειάζεται να λέμε για τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και τη φύση των ανθρώπων; Ας ανεβούμε με τον λόγο πάνω από τον ουρανό και ας έλθουμε στους αγγέλους. Διότι γνωρίζετε βεβαίως ότι ένας μόνο άγγελος είναι ισάξιος με όλη αυτήν την ορατή κτίση· μάλλον δε και κατά πολύ ανώτερος. Διότι, εάν ολόκληρος ο κόσμος δεν θα ήταν αντάξιος ενός δίκαιου ανθρώπου, καθώς λέγει ο Παύλος: «... των οποίων δεν ήταν άξιος ο κόσμος τούτος», πολύ περισσότερο δεν θα γινόταν ποτέ αντάξιος ενός αγγέλου· διότι οι άγγελοι είναι κατά πολύ ανώτεροι από τους δικαίους. Αλλά όμως, υπάρχουν μύριες μυριάδες αγγέλων άνωθεν και χίλιες χιλιάδες αρχαγγέλων, και θρόνοι και κυριότητες και αρχές και εξουσίες και άπειρα πλήθη ασώματων δυνάμεων και αμέτρητα φύλα· και όλες αυτές τις δυνάμεις τις εδημιούργησε με τόση ευκολία, την οποία κανένας λόγος δεν δύναται να παραστήσει. Διότι του αρκούσε η θέληση για τα πάντα· και όπως ακριβώς σε εμάς η βούληση δεν προκαλεί κόπο, έτσι ούτε και σε Εκείνον η δημιουργία τόσων πολλών και τόσο μεγάλων δυνάμεων. Και φανερώνοντας αυτό, ο προφήτης έλεγε: «Πάντα όσα ηθέλησε, τα εποίησε στον ουρανό και στη γη». Βλέπεις ότι όχι μόνον για τη δημιουργία των επίγειων, αλλά και για την κτίση των άνω δυνάμεων ήρκεσε η θέλησή Του και μόνον;

Αλλά δεν είναι δυνατόν, επειδή στο χέρι του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του· τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, και δεν θα μπορέσεις να κρυφτείς από το πρόσωπό του. Εάν ανεβείς στον ουρανό, αυτός είναι εκεί· εάν κατεβείς στην άβυσσο, είναι εκεί παρών. Διότι είναι γραμμένο ότι όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έκανε στον ουρανό και στη γη, στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους. Τι να κάνουμε λοιπόν, αδελφοί; Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο από παντού· διότι Αυτός γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς και τα νεφρά. Το να ξεφύγουμε δεν είναι δυνατόν· διότι δεν υπάρχει κανείς που θα μας γλιτώσει από τα χέρια του. Το να κρυφτούμε είναι αδύνατον· διότι κατέχει τον γύρο της γης, και όσους κατοικούν σε αυτήν σαν να είναι ακρίδες. Το να αντισταθούμε δεν γίνεται, καθώς είναι γραμμένο: Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί; Διότι Αυτός δεσπόζει στα επουράνια, στα επίγεια και στα καταχθόνια, αυτός που πρόκειται να καταργήσει κάθε αρχή, εξουσία και δύναμη. Απολογία δεν υπάρχει, ούτε πρόφαση, ούτε δικαιολογία. Γι' αυτό, από τα πέρατα της γης έως τα πέρατα, η θεία Γραφή βοά, και προτρέπει, και ελέγχει, και νουθετεί, και διαμαρτύρεται, και απειλεί. Για τον λόγο αυτό λέει ο Δεσπότης μας: Εκείνος που με αθετεί και δεν δέχεται τα λόγια μου, δεν κρίνεται από εμένα· ο λόγος που ελάλησα, αυτός θα τον κρίνει κατά την έσχατη ημέρα.

Περί προνοίας Πρόνοια, λοιπόν, είναι η επιμέλεια που παρέχεται από τον Θεό προς τα όντα. Και πάλι: Πρόνοια είναι η βούληση του Θεού, δια της οποίας όλα τα όντα λαμβάνουν την κατάλληλη καθοδήγηση και διακυβέρνηση. Εάν, όμως, η πρόνοια είναι βούληση του Θεού, είναι απόλυτη ανάγκη όλα όσα γίνονται μέσω της προνοίας, σύμφωνα με τον ορθό λόγο, να γίνονται με τον καλύτερο και πλέον θεοπρεπή τρόπο, και έτσι ώστε να μην μπορούν να γίνουν καλύτερα. Διότι είναι ανάγκη ο δημιουργός των όντων και ο προνοητής να είναι ο ίδιος. Επειδή δεν είναι ούτε πρέπον ούτε λογικό άλλος να είναι ο δημιουργός των όντων και άλλος ο προνοητής. Διότι σε μια τέτοια περίπτωση οπωσδήποτε και οι δύο θα βρίσκονταν σε κατάσταση αδυναμίας, ο ένας ως προς το να δημιουργεί και ο άλλος ως προς το να προνοεί. Ο Θεός, λοιπόν, είναι και ο δημιουργός και ο προνοητής, και η δημιουργική, η συνεκτική και η προνοητική Του δύναμη ταυτίζονται με την αγαθή Του θέληση· «διότι όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα εποίησε», και στο θέλημά Του κανείς δεν μπόρεσε να αντισταθεί. Θέλησε να δημιουργηθούν τα πάντα, και δημιουργήθηκαν· θέλει να συντηρείται ο κόσμος, και συντηρείται, και όλα όσα θέλει γίνονται.

«Διότι, οσάκις τρώγετε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, καταγγέλλετε τον θάνατο του Υιού του ανθρώπου και ομολογείτε την ανάστασή του, έως ότου έλθει». Εάν λοιπόν «ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός» και «όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έπραξε»· εάν είπε: «Ας γίνει φως, και έγινε· ας γίνει στερέωμα, και έγινε»· εάν «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»· εάν ο ουρανός και η γη, το νερό, η φωτιά, ο αέρας και όλος ο κόσμος τους δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Κυρίου, καθώς και τούτο το πολυθρύλητο ον, ο άνθρωπος· εάν, επειδή το θέλησε, ο ίδιος ο Θεός Λόγος έγινε άνθρωπος και από τα καθαρά και αμώμητα αίματα της αγίας Παρθένου έδωσε ασπόρως υπόσταση σε σάρκα για τον εαυτό του, —δεν μπορεί άραγε να κάνει τον άρτο δικό του σώμα, και τον οίνο και το νερό αίμα; Είπε στην αρχή: «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι», και μέχρι τώρα, όταν πέφτει βροχή, βγάζει τα ίδια βλαστάρια, παρακινούμενη και ενδυναμούμενη από το θείο πρόσταγμα. Είπε ο Θεός: «Τούτο είναι το σώμα μου», και: «Τούτο είναι το αίμα μου», και: «Τούτο ποιείτε», και με το παντοδύναμο πρόσταγμά του αυτό γίνεται, έως ότου έλθει· διότι έτσι είπε: «Έως ότου έλθει».

ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί του άφρονος, πονηρού και απαίδευτου υιού. «Στον δόλιο υιό τίποτα το αγαθό δεν θα υπάρξει.» «Ο άφρων υιός λυπεί τη μητέρα του. Σαν καταστροφικός άνεμος κατά τον θερισμό γίνεται ο παράνομος υιός.» «Δεν ευφραίνεται ο πατέρας για τον απαίδευτο υιό.» «Ο άφρων υιός περιπαίζει τη μητέρα του.» «Ο ανυπάκουος υιός θα καταλήξει στην απώλεια.» «Οργή προκαλεί στον πατέρα του ο άφρων υιός, και οδύνη σε εκείνη που τον γέννησε.» «Το κακό τέκνο καταριέται τον πατέρα του και δεν ευλογεί τη μητέρα του. Το κακό τέκνο θεωρεί τον εαυτό του δίκαιο. Το κακό τέκνο έχει αλαζονικό βλέμμα και με τα βλέφαρά του υπερηφανεύεται.» «Αποτελεί ντροπή για τον πατέρα το απαίδευτο τέκνο.» «Η κληρονομιά των αμαρτωλών τέκνων θα χαθεί, και το όνειδος θα παραμένει διαρκώς στους απογόνους τους.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί του υετού και της βροχής· και ότι τα ύδατα ανέρχονται από τη γη στον ουρανό. «Αυτόν που δίνει βροχή πάνω στη γη, αυτόν που αποστέλλει νερό σε όλα τα μέρη κάτω από τον ουρανό.» «Όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έκανε, στον ουρανό και στη γη,» και τα λοιπά. «Εκείνος που προσκαλεί το νερό της θάλασσας και το εκχέει σε όλο το πρόσωπο της γης, Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτωρ είναι το όνομά Του.» ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί της υγείας· και ότι υπερέχει των πάντων. «Καλύτερα να είναι κανείς φτωχός και υγιής, παρά πλούσιος και να μαστίζεται το σώμα του (από ασθένειες).» «Η υγεία και η ευεξία είναι ανώτερες από κάθε χρυσάφι· το ίδιο και ένα εύρωστο σώμα από τον αμέτρητο πλούτο.»

Διότι εμείς ομολογούμε έναν Θεό αγαθό, δίκαιο, δημιουργό των πάντων, κυρίαρχο των πάντων, παντοδύναμο, ο οποίος δύναται όσα θέλει, και ότι από αυτόν έχουν κτιστεί τα πάντα, τόσο τα ορατά όσο και τα αόρατα, όχι από την ουσία του, αλλά από το μη ον στην ύπαρξη —«διότι πάντα όσα θέλησε, τα έπραξε ο Κύριος»—, και θεωρούμε αγαθό αυτό που Εκείνος θέλει· διότι τα δημιουργήματα δεν κρίνουν τον δημιουργό. Αλλά ούτε γνωρίζουμε τον λόγο της πρόνοιάς του· «διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός του;». Εάν ήταν γνωστή η βουλή του και το θέλημά του, δεν θα ήταν Θεός ούτε θαυμαστός.

Είναι αδύνατον λοιπόν να πούμε ή να εννοήσουμε κάτι για τον Θεό, παρά μόνον ό,τι ο ίδιος μας φανέρωσε μέσω των Αγίων Γραφών, και είναι αδύνατον να πούμε στον Θεό: «Γιατί το έκανες έτσι;» —«διότι ο Κύριος έκανε τα πάντα, όσα θέλησε»—, και δεν πρέπει με ανθρώπινους λογισμούς να λέμε: Πώς είναι δυνατόν αυτό; «Ας είναι ο Θεός αληθής, και κάθε άνθρωπος ψεύτης». Επειδή, πες μου: Από πού γνωρίζουμε ότι ο Θεός δημιούργησε τα πάντα; Πώς ο Πατέρας γέννησε τον Υιό; Ή πώς το Άγιο Πνεύμα δεν γεννάται, αλλά εκπορεύεται; Ή πώς «ο Λόγος έγινε σάρκα»; Το ότι βεβαίως ο Υιός γεννάται, ενώ το Πνεύμα εκπορεύεται, το παραλάβαμε από την Αγία Γραφή, καθώς και το ότι «ο Λόγος έγινε σάρκα»· το πώς όμως, κανείς δεν το γνωρίζει παρά μόνον ο Πατέρας που γέννησε και ο γεννηθείς Υιός και Λόγος που έγινε σάρκα και το εκπορευόμενο Άγιο Πνεύμα.

Επειδή, πες μου εσύ το μικρότερο —διότι είναι μικρότερο, όπως προαναφέραμε: Πώς δημιούργησε εκ του μηδενός τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά; Αν όμως δεν έχεις να πεις κάτι για αυτά, μην περιεργάζεσαι το πιο θαυμαστό, δηλαδή το πώς ενανθρώπησε ή πώς έπαθε απάθως διά της σαρκός, και μην επιχειρείς να τα ερμηνεύσεις με φυσικούς νόμους. Αλλά να πιστεύεις ότι, επειδή είναι παντοδύναμος, όπως θέλησε, έτσι και έπραξε. Ή δεν έχεις ακούσει τη Γραφή που λέει ότι: «Όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα εποίησε»;

Ψαλμός ρλδ΄ Αλληλούια. «Αινείτε το όνομα του Κυρίου». Αινείτε το όνομά του, διότι η φύση του είναι ακατάληπτη. «Αινείτε οι δούλοι τον Κύριο». Ο αίνος από τους δούλους προς τον Κύριο είναι αληθινός και καθαρότατος έπαινος. «Εσείς που στέκεστε στον οίκο του Κυρίου» και δεν στέκεστε στον δυσώδη και σκοτεινό οίκο της απεχθούς αμαρτίας, «αινείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός, και ψάλετε στο όνομά του διότι είναι καλό», ώστε ως αγαθός να μας ανταποδώσει τις αμοιβές των αίνων με το καλό. «Διότι τον Ιακώβ», δηλαδή τον περιούσιο λαό που προέρχεται από τον Ιακώβ, «εξέλεξε για τον εαυτό του ο Κύριος» ανάμεσα σε όλα τα έθνη, εξαιτίας των πατέρων του. «Διότι εγώ γνώρισα», περισσότερο από εσάς, «ότι ο Κύριός μας είναι μέγας, πάνω από όλους τους θεούς». Διότι εκείνοι είναι ψευδώνυμοι θεοί και συνήγοροι της αμαρτίας. Αυτός όμως, ως αληθινός Θεός και δημιουργός, «όλα όσα θέλησε τα εποίησε» μόνο με τη θέλησή του, αγγέλους και ουρανούς και γη και θάλασσες και αβύσσους και τα μυριοειδή κτίσματα μεταξύ αυτών. «Ανυψώνοντας νεφέλες από τα πέρατα της γης» και δημιουργώντας «αστραπές για βροχή»· ανέμειξε τα ασύμμικτα, και ούτε το πυρώδες της αστραπής καταστρέφει τη φύση της βροχής, ούτε η ραγδαιότητα της βροχής σβήνει τη φλόγα της αστραπής. «Αυτός που εξάγει ανέμους από τους θησαυρούς του». Όχι ότι είναι αποθηκευμένοι σαν σε ασκί, αλλά ότι με το νεύμα του Θεού εξάγονται από τη γη για να πνέουν σύμφωνα με τις ανάγκες.

36. Ας ψαλλεί μαζί με τον προφήτη, σε ακολουθία με όσα έχουν ειπωθεί, το γεγονός ότι η Εκκλησία έχει ιδρυθεί στον Θεό και παραμένει ακλόνητη: «Ο Θεός βρίσκεται στο μέσο της και δεν θα σαλευτεί· θα τη βοηθήσει ο Θεός πολύ νωρίς το πρωί». Και αν χιλιάδες φορές οι κακόβουλες απειλές των ανόμων ενσκήψουν σαν νεροποντές, και τα πνεύματα της πονηρίας πνεύσουν πιο σφοδρά, και οι χείμαρροι της ασέβειας που κοχλάζουν με το ρεύμα τους και βουίζουν δυνατά σηκώσουν κύματα· διότι έχει θεμελιωθεί πάνω στην άσειστη πέτρα, που είναι ο Χριστός. «Διότι όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έκανε, και στον ουρανό και πάνω στη γη». Ας καταισχυνθούν οι παράνομοι.

Ότι δε, εφόσον γνωρίζει να σώζει, θέλει και να σώζει, ας τους πείσει πρώτα μεν τούτο, «Όλα όσα θέλησε ο Κύριος, τα έπραξε στον ουρανό και στη γη»· έπειτα δε, ότι το αρχαίο και αληθινό θέλημα του Πατρός, που είναι η σωτηρία, το εκπλήρωσε ο Άγγελος της μεγάλης βουλής, του οποίου η θέληση σε τίποτα δεν διαφέρει από εκείνη του Πατρός· μάλλον δε, ο Ίδιος ταυτίζεται με αυτήν, όπως ακριβώς είναι η σοφία και η δύναμη και τα παρόμοια· και πώς δεν είχε τη σωτηρία ως εκούσιο έργο αυτός που λέει:

Το γινόμενο δεν είναι αμετάβλητο· διότι πάντως γίνεται χωρίς να υπάρχει προηγουμένως, αλλά μεταβάλλεται από το μη ον στο είναι, και από τη φύση του έχει την ιδιότητα να μεταβάλλεται από το ον στο μη ον, εκτός αν η αγαθότητα του Δημιουργού το συγκρατεί και το διατηρεί στο είναι. Είναι καλύτερο, λοιπόν, να αναθέτουμε στο βούλημα του Δημιουργού τόσο τον τρόπο της δημιουργίας όσο και τη διατήρηση ή τη μεταβολή αυτών που έχουν γίνει ή δημιουργηθεί, καθώς Εκείνος ορίζει κατά το δικό Του θέλημα και τον τρόπο της δημιουργίας, και τα μέτρα της διατήρησης, και την τάξη, και την αμοιβαία μετάβαση των δημιουργημάτων, σύμφωνα με το γραφικό ρητό: «όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα εποίησε στον ουρανό και στη γη», δηλαδή σε αυτά που διαμένουν αιώνια και σε αυτά που μεταβάλλονται. Αυτός όμως, απορρίπτοντας το θείο θέλημα και περιορίζοντας την παραγωγή του γινομένου μόνο στην ύπαρξη του δημιουργού, φαίνεται να παρουσιάζει τη δημιουργία ως ακούσια για τον δημιουργό· γι' αυτό και δεν την ονομάζει δημιουργία, αλλά παραγωγή. Εμείς όμως απέχουμε τόσο πολύ από το να αποκαλούμε ακούσια τη γένεση αυτών που δημιουργούνται μέσα στον χρόνο από τον Θεό που δημιουργεί τα πάντα, ώστε ούτε στη δημιουργία των αιώνιων όντων να αποδίδουμε το ακούσιο, με την αιτιολογία τάχα ότι η δική τους ύπαρξη είναι σύγχρονη με την ύπαρξη του δημιουργού, αλλά λέμε ότι και τους ίδιους τους αιώνες τους εποίησε με το θέλημά Του· και αν εποίησε τους αιώνες, τότε προφανώς εποίησε και όλα τα αιώνια.

ρμδ΄. Όλα τα όντα και όλες οι διακοσμήσεις των όντων έχουν προέλθει σε τέτοιο βαθμό, όσο και οι διατάξεις των θεών... 126,19-32 Το ότι βέβαια όλα τα όντα και όλες οι διακοσμήσεις τους έχουν προέλθει σε τέτοιο βαθμό, όσο διέταξε ο Θεός, το λέω και εγώ. Διότι όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα εποίησε στον ουρανό και στη γη και σε όλη την κτίση, νοητή και αισθητή, και με τη δική Του διάταξη έγιναν τα πάντα εξαρχής, και ακόμη γίνονται όσα γίνονται, και υπάρχουν και κοσμούνται και εντάσσονται σε τάξη και ζουν και λαμβάνουν μορφή και τελειοποιούνται και προς Αυτόν επιστρέφουν, και τα πάντα σε Αυτόν τρόπον τινά είναι ριζωμένα και διασώζονται και συγκρατούνται. Το να λέει όμως κανείς ότι υπάρχουν πολλοί και διάφοροι θεοί που τα διασώζουν και τα συγκρατούν, έτσι ώστε και οι ίδιοι να έχουν ανάγκη από άλλους ή από άλλον που να τους διασώζει και να τους συγκρατεί, μου φαίνεται γελοίο, και μάλιστα κατά πολύ γελοιότατο το ότι οι θεοί συμπαρήγαγαν τα όντα μαζί με τους εαυτούς τους, σαν να μην υπήρχαν ούτε οι ίδιοι πριν παραχθούν, αλλά αυτομάτως παρήγαγαν στην ύπαρξη και τους εαυτούς τους και τα υπόλοιπα, τα οποία επίσης δεν υπήρχαν προηγουμένως. Επομένως, ούτε υπήρξαν ούτε υπάρχουν τέτοιοι θεοί, ούτε παρήγαγαν όντα, και ορθώς έχει ειπωθεί για αυτούς: οι θεοί, οι οποίοι δεν εποίησαν τον ουρανό και τη γη, ας εξολοθρευτούν.

Ο Κύρος και ο Ιωάννης, οι μάρτυρες που παρέχουν τις θεραπείες εκ Θεού, βλέποντας την παρούσα ασθένεια, δεν έπραξαν τίποτα τέτοιο, ούτε τρόμαξαν μπροστά στο θέαμα, ούτε την απέρριψαν ως δύσκολη, ούτε διακήρυξαν ότι δεν έχει οριστεί το φάρμακό της από τον Θεό, τον ιατρό των πάντων. [6] Διότι γνώριζαν με ακρίβεια ότι όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα εποίησε στον ουρανό και στη γη, στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους, και ότι τα αδύνατα στους ανθρώπους είναι δυνατά στον Θεό, και ότι ελεεί τους πάντες, διότι τα πάντα δύναται, όπως είπε ο Ιώβ· και όπως ο μελωδός Δαβίδ έψαλε στους ψαλμούς, οι οικτιρμοί του εκχέονται πλουσιοπάροχα σε όλα τα έργα του. [7] Όθεν, αφού δέχθηκαν τον ασθενή, πρώτα του συμπεριφέρθηκαν με καλοσύνη, και έπειτα ενθάρρυναν την τροφό του, η οποία παρακολουθούσε τα παράδοξα θαύματά τους. Και αφού περίμεναν για λίγο χρόνο, όχι επειδή αναλογίζονταν τη θεραπεία, αλλά για να μη φτάσει ένα τέτοιο θαυμαστό γεγονός σε εντελώς λίγους και μετρημένους ανθρώπους, αλλά μάλλον για να καταστεί πιο φανερό και πιο γνωστό στους περισσότερους.