Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 135:1

Ήταν πλέον νύχτα, και κάποιοι από τους πιστούς αγρυπνούσαν εν αναμονή της συνάξεως· ο στρατηλάτης Συριανός, όμως, εμφανίστηκε ξαφνικά με περισσότερους από πέντε χιλιάδες στρατιώτες, οι οποίοι έφεραν όπλα, γυμνά ξίφη, τόξα, βέλη και ρόπαλα, όπως έχει ήδη αναφερθεί προηγουμένως. Εκείνος περικύκλωσε τον ναό, τοποθετώντας τους στρατιώτες σε κοντινή απόσταση, ώστε να μην μπορεί κανείς από όσους έβγαιναν από την εκκλησία να τους ξεφύγει. Εγώ, ωστόσο, θεωρώντας παράλογο μέσα σε τόση σύγχυση να εγκαταλείψω τον λαό και να μην εκτεθώ ο ίδιος στον κίνδυνο για χάρη του, κάθισα στον θρόνο και προέτρεψα τον διάκονο να αναγινώσκει έναν ψαλμό, και τον λαό να αποκρίνεται: «ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού», και έπειτα να αναχωρούν όλοι με αυτόν τον τρόπο και να επιστρέφουν στις οικίες τους. Όμως, καθώς ο στρατηλάτης εισέβαλε πλέον με τη βία και οι στρατιώτες περικύκλωσαν το ιερό για να μας συλλάβουν, οι κληρικοί που βρίσκονταν εκεί και ορισμένοι από τον λαό φώναζαν, παρακαλώντας να αναχωρήσουμε αμέσως κι εμείς. Εγώ, εντούτοις, αρνιόμουν, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται να αναχωρήσω προτού αποχωρήσουν όλοι ένας προς έναν. Αφού σηκώθηκα, λοιπόν, και έδωσα εντολή να γίνει προσευχή, ζήτησα με τη σειρά μου να αποχωρήσουν πρώτα όλοι οι άλλοι, λέγοντας: «Είναι προτιμότερο να κινδυνεύσω εγώ, παρά να πάθει κακό κάποιος από εσάς».

Αλληλούια. ΡΛΕ΄. Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός Του παραμένει εις τον αιώνα. Σε εκείνον που διαίρεσε την Ερυθρά Θάλασσα σε τμήματα. Μια αρχαία παράδοση αναφέρει ότι η θάλασσα διαιρέθηκε σε δώδεκα τμήματα, παραχωρώντας στην κάθε φυλή από μία οδό.

Διότι οι πόρνοι και οι μοιχοί και οι μαλακοί και οι αρσενοκοίτες και όλοι οι εργάτες της αισχύνης βρίσκονται υπό τη βασιλεία του Ωγ, ο οποίος απεργάζεται την αποκοπή από τον Θεό· τον οποίο συντρίβει ο Κύριος για την ελευθερία των κρατουμένων. Διότι, να δοξολογείτε τον Κύριο επειδή είναι αγαθός, αυτόν που πάταξε μεγάλους βασιλείς και θανάτωσε κραταιούς βασιλείς, τον Σηών και τον Ωγ.

Κανείς λοιπόν, αδελφοί, ας μην απελπιστεί για τη σωτηρία του. Ο Σαμψών εκείνος, ο ισχυρός στους πολέμους, ο οποίος προαναγγέλθηκε πριν από τη γέννησή του, όπως ο άγγελος διέταξε τη μητέρα του να μην πιει τίποτα από όσα παράγει η άμπελος ούτε σίκερα (το να μην πίνει ήταν υπόθεση νηστείας και εγκράτειας). Και όσο μεν ήταν οχυρωμένος με τη νηστεία, την προσευχή και τη μετάνοια, οι αλλόφυλοι έπεφταν κατά χιλιάδες, οι πύλες των πόλεων ξεριζώνονταν, και τα λιοντάρια έπεφταν από τη δύναμη του δικαίου. Όταν όμως βύθισε τον εαυτό του στη μέθη, έγινε υποχείριο και περίγελος στους αλλοφύλους. Ας νηστέψουμε λοιπόν, αδελφοί, για να επιστρέψουμε στον παράδεισο, από τον οποίο εκπέσαμε. Εάν ο Αδάμ είχε νηστέψει και είχε τηρήσει την εντολή, δεν θα είχαμε πέσει εμείς στα πάθη της ατιμίας· δεν θα είχαμε καταδικαστεί να εργαζόμαστε τη γη· δεν θα είχαν αναφυτρώσει οι τρίβολοι, και δεν θα είχε σφραγιστεί η καταδίκη μας με λύπες· διότι τέτοιοι είναι οι μισθοί της αμαρτίας. Αλλά εμείς, αγαπητοί, πάντοτε και διαρκώς ας εξομολογούμαστε, σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ, ότι το έλεός Του παραμένει εις τον αιώνα.

Και πάλι ο ίδιος ο Κύριος έλεγε στους μαθητές του: Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό. Ιδού, σας δίνω την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του Εχθρού, και τίποτα δεν πρόκειται να σας βλάψει. Γι' αυτό, αγαπητέ, να είσαι ανδρείος και να δυναμώνεις στον Θεό σου, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα. Εάν δε μας φέρουν στη μνήμη τους κατά σάρκα γονείς μας, ας τους πούμε: έχει γραφτεί, θησαυρίζει και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει. Και πάλι: μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν και θα εγκαταλείψουν σε άλλους τον πλούτο τους, ώστε σε εμένα μεν να μείνουν οι αμαρτίες, σε άλλον δε τα χρήματα. Αυτό δεν με ωφελεί· είναι μεγάλη πονηριά! Γι' αυτό, δεν έχουμε διδαχθεί να θησαυρίζουμε στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τα αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν. Διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί, λέει, θα είναι και η καρδιά σου. Ας είναι ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος μας δίνει δύναμη εναντίον των αόρατων εχθρών. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι ευθύς μόλις αρχίζει τον λόγο του λέει: «Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι εις τον αιώνα παραμένει το έλεός Του»· καθώς, λοιπόν, η εξομολόγηση εδώ νοείται ως ευχαριστία και όχι ως εξαγόρευση αμαρτιών, προτρέπει να δοξάζουμε τον Θεό αποκλειστικά για την αγαθότητά Του, υποδηλώνοντας τούτο: ότι όλα όσα αγαθά και σωτήρια έγιναν από τον Θεό για τους ανθρώπους, έγιναν όλα κατά χάριν και αγαθότητα. Χωρίς εμείς να έχουμε παράσχει καμία αιτία για το αγαθό, αλλά αντίθετα, ενώ εμείς βρισκόμασταν σε κάθε είδους κακία, Εκείνος δεν απομακρύνεται από τη δική Του φύση, αλλά πράττει ακριβώς αυτό το οποίο είναι. Διότι δεν θα ήταν λογικό Αυτός που είναι αγαθός εκ φύσεως να ενεργήσει οτιδήποτε άλλο πέρα από αυτό που επιτάσσει η φύση Του. «Ας το πουν», λέει, «οι λελυτρωμένοι από τον Κύριο, αυτούς που λύτρωσε από τα χέρια του εχθρού, και τους συγκέντρωσε από τις χώρες, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Ο λόγος αυτός ευαγγελίζεται την παντελή επάνοδο του ανθρωπίνου γένους προς το αγαθό. Διότι η λέξη «λύτρωση» δηλώνει την ανάκληση από την αιχμαλωσία. Ο δε Θεός έδωσε τον εαυτό Του ως λύτρο υπέρ εκείνων που κρατούνταν από τον θάνατο, σε αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου· και επειδή όλοι βρίσκονταν στη φυλακή του θανάτου, είναι φανερό ότι εξαγοράζει τους πάντες με το λύτρο, ώστε κανένας να μην εναπομείνει στη δυναστεία του θανάτου μετά την απολύτρωση των πάντων που συντελέστηκε. Διότι δεν είναι δυνατόν να βρίσκεται κάποιος μέσα στον θάνατο, εφόσον ο θάνατος δεν υπάρχει.

Αλληλούια της διπλής· ας προσφέρεται, λέγει, διπλός ο ύμνος [σε αυτόν τον ψαλμό πάλι η προφητεία ονειδίζει τους ασεβείς Ιουδαίους, καθώς ο προφήτης κατέγραψε πάντοτε όλη την ασέβειά τους]. «Εξομολογείσθε»· πολλή, λέγει, είναι η αγαθότητα του Θεού· γι' αυτό, λέγει, το Άγιο Πνεύμα προστάζει να εξομολογείσθε με προθυμία. «Ότι εις τον αιώνα»· διότι το έλεος του Θεού και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα παραμένει ανεξάλειπτο. «Εξομολογείσθε τω Θεώ»· στον Θεό των αγίων, για τους οποίους έχει λεχθεί: «εγώ είπα θεοί είστε», διότι δεν είναι (Θεός) των ειδωλικών και μάταιων θεών. «Ότι εις τον»· διότι ο Θεός δεν ελεεί προσωρινά, αλλά αιωνίως. «Εξομολογείσθε τω Κυρίω»· διότι επί της γης υπάρχουν μεν πολλοί κύριοι, ένας όμως είναι ο Κύριος των πάντων στον ουρανό. «Ότι εις τον»· διότι ο Θεός, όταν ελεεί, ελεεί αιωνίως. «Τω ποιούντι»· διότι μόνο σε Αυτόν ως Θεό αρμόζει να πράττει ένδοξα θαυμάσια. «Ότι εις τον»· διότι, όπως ο Θεός είναι αιώνιος, έτσι και αιωνίως ελεεί. «Τω ποιήσαντι»· ποιους ουρανούς; πρώτον μεν τους αισθητούς ουρανούς, οι οποίοι στερεώθηκαν από τον Λόγο και Θεό· έπειτα δε τους νοητούς, οι οποίοι είναι οι δυνάμεις στους ουρανούς. «Ότι εις τον»· διότι εξαιτίας του μεγάλου Του ελέους, το οποίο επρόκειτο να δείξει στον άνθρωπο, έκτισε τα πάντα. «Τω στερεώσαντι»· την αισθητή γη πάνω στα αισθητά ύδατα, <τη δε νοητή, που είναι ο άνθρωπος,> πάνω στα ύδατα του βαπτίσματος. «Ότι εις τον»· διότι εξαιτίας του μεγάλου Του ελέους τα παρήγαγε αυτά ο Θεός.

Και αυτό το λέω, όχι για να προτρέψω στην αμαρτία, αλλά για να προσκαλέσω όσους αμαρτάνουν σε εξομολόγηση· επειδή ο Θεός, όντας φιλάνθρωπος, εξαλείφει και τα μεγάλα αμαρτήματα. Διότι τι είναι βαρύτερο από τον φόνο και τη μοιχεία; Και όμως, άκουσε τον Προφήτη, τον ίδιο που αμάρτησε, να λέει: «Είπα: θα ομολογήσω εναντίον του εαυτού μου την ανομία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Γι' αυτό και τα μεγάλα αμαρτήματα ο Χριστός με την έλευσή Του στον κόσμο τα συγχώρησε· τον ληστή εισήγαγε στον παράδεισο, τον τελώνη ανέδειξε ευαγγελιστή, τον υβριστή και βλάσφημο Παύλο κατέστησε απόστολο της οικουμένης, ώστε και εσύ να μην απελπίζεσαι όταν αμαρτάνεις, αλλά μέσω της εξομολόγησης να δεχθείς τη θεραπεία. Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός Του παραμένει στον αιώνα.

Τι σημαίνει, λοιπόν, η φράση: «ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού»; Σημαίνει, λέει, ότι είναι διηνεκές, δεν διακόπτεται, αλλά λάμπει και φανερώνεται μέσα από όλα τα πράγματα. Αν, όμως, πολλοί δεν το βλέπουν, δεν το βλέπουν εξαιτίας της ασθένειας των δικών τους λογισμών. Επειδή και τον ήλιο, όσοι πάσχουν στην όραση, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο δεν τον βλέπουν· όπως εξάλλου ούτε και όσοι έχουν υγιή όραση μπορούν πάντοτε να τον ατενίζουν, εξαιτίας της υπερβολικής του λαμπρότητας. Έτσι, δεν είναι δυνατόν να κατανοήσει κανείς με ακρίβεια όλη την πρόνοια του Θεού, επειδή το μεγαλείο της συνέσεως και της σοφίας Του υπερβαίνει πάρα πολύ τους ανθρώπινους λογισμούς.

Γι' αυτό και, δηλώνοντας αυτό, σε κάθε στίχο προσθέτει: «Ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού». Και το εκπληκτικό βεβαίως είναι ότι τα δημιούργησε μεν, και τα προσέφερε ευθύς εξ αρχής· όταν όμως ο άνθρωπος παρέβη την εντολή, ούτε και τότε τον απέβαλε· αλλά εκείνα που του έδωσε όταν ακόμη δεν είχε αμαρτήσει, του επέτρεψε να εξακολουθεί να ζει μέσα σε αυτά και μετά την αμαρτία, και δεν του εμπόδισε τη χρήση τους έπειτα από την αμαρτία εκείνη.

Είδες πώς το έλεός του διαρκεί εις τον αιώνα, και πώς σε καθέναν από τους στίχους ο Προφήτης το επαναλαμβάνει αυτό; Ένας άλλος ερμηνευτής, για τη φράση «Εις εξουσίαν της ημέρας», είπε: «Να επικρατεί της ημέρας». Άλλος, «Εις εξουσίαν εν νυκτί». «Σε αυτόν που πάταξε την Αίγυπτο μαζί με τα πρωτότοκά τους και που έβγαλε τον Ισραήλ μέσα από αυτούς. Με χέρι κραταιό και με βραχίονα υψηλό». Συνεχώς επανέρχεται στο θαύμα της Αιγύπτου, εξαιτίας της πολλής τους αγνωμοσύνης, και του γεγονότος ότι διαρκώς, αν και τα άκουγαν, τα ξεχνούσαν. Και δεν αποτελεί μικρό σημείο το έλεος· διότι αυτό τους απάλλαξε από την αιχμαλωσία, από τη δουλεία, και για τους μεταγενέστερους έγινε αφορμή θεογνωσίας. Υπαινίσσεται όμως εδώ και κάτι άλλο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Ότι, και μετά την πληγή εκείνη της δύναμής του, κατόρθωσε να τους απαλλάξει από τη δουλεία, αφού τους συγκλόνισε με τον φόβο και τους καταπόντισε στη θάλασσα. Αυτά τα λέει, για να μη νομίσει κανείς από τους πιο ανόητους ότι, όταν τους πρόσταζε να πάρουν τον χρυσό και τα αργυρά σκεύη, τους το πρόσταζε από αδυναμία. Διότι το έπραξε και αυτό, επειδή ήθελε από κάθε άποψη να καταστεί φοβερός στους εχθρούς του, και να δείξει ότι έχει τη δυνατότητα να ενεργεί τα πάντα με δύναμη και εξουσία, και να τους εξαπατά και να τους παραπλανά.

γ΄. Βλέπεις πώς δίκαια σε κάθε στίχο λέγει το «Εις τον αιώνα το έλεος αυτού»; Διότι όλα αυτά φανέρωναν τη διηνεκή Του πρόνοια. Διότι, ακόμη και αν αυτά που συνέβησαν έλαβαν τέλος, εντούτοις οι μνήμες τους παρείχαν στους μεταγενέστερους μεγάλη αφορμή για θεογνωσία. Επειδή, καθώς μεταβιβάζονταν μέσω της μνήμης στους απογόνους, τους καθοδηγούσαν σε βαθιά φιλοσοφία. Εξάλλου, δεν συντελέστηκαν μόνο εκείνα και έπειτα έπαυσε η πρόνοια του Θεού, ούτε σταμάτησαν τα έργα της φιλανθρωπίας Του στα γεγονότα της Αιγύπτου, αλλά κάθε εποχή και ολόκληρος ο χρόνος περιέχει συνεχιζόμενα τα δείγματα της άφατης φιλανθρωπίας Του.

Για τα οποία εκπλησσόμενος και ο ίδιος, προσθέτει συνεχώς το: «Διότι στον αιώνα παραμένει το έλεός Του». Και ορθώς πρόσθεσε: «Σε Εκείνον που οδήγησε τον Ισραήλ μέσα από αυτήν»· επειδή και αυτό είναι έργο της δυνάμεως του Θεού. Διότι δεν αρκούσε το να υποχωρήσει η θάλασσα και να καταστήσει εύκολη σε αυτούς τη διάβαση· τουναντίον, αυτό ακριβώς το γεγονός κυρίως θα τους είχε καταπλήξει και φοβίσει, και θα τους είχε αποτρέψει από το να τολμήσουν, προκαλώντας τους μεγάλη δειλία με το παράδοξο του πράγματος. Αλλά ήταν έργο της δυνάμεως του Θεού το να τους εμφυσήσει θάρρος και μετά την υποχώρηση της θάλασσας, και να τους πείσει να διασχίσουν εκείνη τη νέα και πρωτόγνωρη οδό.

Γιατί; Διότι απολάμβαναν διαρκώς τη φιλανθρωπία του. Διότι αυτό υπονοεί λέγοντας συνεχώς, «ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού». «Και σε αυτόν που έδωσε τη γη τους ως κληρονομιά, κληρονομιά στον Ισραήλ, τον δούλο του». Διπλή είναι η ευεργεσία: και το ότι επικράτησαν των εχθρών, και το ότι έγιναν κύριοι των κτήσεών τους. Διότι και αυτό αποτελούσε γνώρισμα μεγάλης δύναμης, όχι μόνο το να εκδιώξουν τους κατοίκους, αλλά και το να μπορέσουν να καταλάβουν και να κυριαρχήσουν στην ξένη γη.

Ψαλμός ρλε'. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του μένει στον αιώνα». Διότι τότε ήταν μεγάλη και φοβερότατη η επικράτηση της ειδωλομανίας, και μεγάλη ήταν η προσπάθεια των προφητών να οδηγήσουν τον λαό στη θεογνωσία, γι' αυτό διαρκώς και με πολύ κόπο κηρύττουν τον αληθινό Θεό. Γι' αυτό και ο θείος αυτός Δαβίδ, σε ολόκληρο τον παρόντα ψαλμό, θεολογεί ξεκάθαρα, διδάσκοντας να ευχαριστούμε και να δοξολογούμε μόνο τον Θεό, «διότι είναι αγαθός», λέει, και «διότι το έλεός του μένει στον αιώνα», δηλαδή παραμένει στο διηνεκές. Έπειτα δικαίως τον ονομάζει «Θεό των θεών» και «Κύριο των κυρίων» και «αυτουργό μεγάλων θαυμασίων», και αναφέρει ότι «με σύνεση», δηλαδή με σοφία, «ποίησε τους ουρανούς» και «τη γη», την τόσο βαριά και δυσβάστακτη, «τη θεμελίωσε πάνω στα ύδατα», και πάνω στη ρευστή και απαλότατη φύση στερέωσε τη βαριά και στερεά, και ότι «αυτός μόνος εποίησε μεγάλα φώτα» μέσω ποικίλων φωστήρων, με τον ήλιο φώτισε την ημέρα και με τη σελήνη και τα άστρα κατηύγασε τη νύχτα, «έπληξε την Αίγυπτο», «τον λαό του» με υψηλό βραχίονα «εξήγαγε από εκεί», και ότι «αφού χώρισε την Ερυθρά θάλασσα στα δύο, πέρασε τον λαό του μέσα από ξηρά», ενώ τον διώκτη «Φαραώ τον καταπόντισε με όλο του τον στρατό».