Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 135:24

Αλλά πολλές φορές θέλεις να πεις ότι η αταξία μου και η αμέλειά μου έγιναν γνωστές σε όλους τους αδελφούς· γι' αυτό δεν μπορώ πλέον να κατοικώ σε αυτόν τον τόπο· διότι, ακόμη κι αν εγώ ποθήσω την αρετή, οι άνθρωποι με τους οποίους συγκατοικώ είναι οι ίδιοι. Άκουσε λοιπόν, αγαπητέ: εσύ πράττε το αγαθό, και θα δεις ότι ο Κύριος θα θεραπεύσει τη συνείδησή σου, καθώς και των αδελφών σου σχετικά με εσένα. Αν τυχόν ανέχεσαι να εγκαταλείψεις τον τόπο, ενώ οι αδελφοί έχουν σκανδαλιστεί με τη συμπεριφορά σου, αποφεύγεις μεν τον ονειδισμό των ανθρώπων και πηγαίνεις σε άλλον τόπο, όπου θα επιτύχεις δόξα, και δεν θα θυμάσαι πια το προηγούμενο ελάττωμα· ενώ ο Προφήτης λέει: ονειδισμό και ταλαιπωρία περίμενε η ψυχή μου. Διότι πάρα πολύ συμβάλλει ο ονειδισμός και η εξουθένωση από τους ανθρώπους, για χάρη του Κυρίου, στην κάθαρση των αμαρτιών. Και ας σε πείσει ο Προφήτης, που λέει: ότι στην ταπείνωσή μας μας θυμήθηκε ο Κύριος, και μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας. Αλλά εκεί όπου σε κατέβαλε ο αντίπαλος, αφού εγερθείς, πάλεψε νικηφόρα κατά του Εχθρού· ώστε σε αυτούς που έγιναν γνωστά τα ελαττώματά σου, να φανερωθεί επίσης το κατόρθωμά σου. Και με αυτόν τον τρόπο θα λάβεις μεγάλη δόξα από τον Κύριο· διότι ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός είπε: και θα είναι οι πρώτοι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι. Διότι, από τη στιγμή που θα πλυθεί το λερωμένο ένδυμα, δεν πρόκειται πλέον να συγκαταλεχθεί μαζί με τα ρυπαρά.

Διότι είναι γραμμένο ότι στην ταπείνωσή μας μας θυμήθηκε ο Κύριος, και μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας. Και πάλι: ταπεινώθηκα και με έσωσε.

Ότι στην ταπείνωσή μας μάς θυμήθηκε ο Κύριος. Και στα προηγούμενα με διάφορους τρόπους αποδείχθηκε ότι Ισραήλ δεν είναι το γένος των Ιουδαίων, αλλά αυτός που ακολουθεί τέτοιον τρόπο θεοσέβειας· Διότι δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ· ούτε είναι περιτομή η φανερή στη σάρκα, σύμφωνα με τον Απόστολο, αλλά εκείνος που είναι Ιουδαίος στο κρυπτό, και περιτομή είναι η περιτομή της καρδιάς, όχι κατά το γράμμα αλλά κατά το πνεύμα· του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από ανθρώπους, αλλά από τον Θεό. Επομένως, και εμάς που προερχόμαστε από τα έθνη (διότι εμείς είμαστε η περιτομή και ο αληθινός Ισραήλ), μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας περισσότερο από εκείνους· διότι εκείνοι μεν, όταν εξήλθαν από την Αίγυπτο, ξέφυγαν από τους σωματικούς τυράννους· επειδή όμως έφεραν μέσα στις ψυχές τους τους ασεβείς τρόπους, έπεσαν στην έρημο πέφτοντας στην ειδωλολατρία. Εμάς όμως αληθινά μας λύτρωσε από τους εχθρούς της ψυχής μας, και μας θυμήθηκε στην ταπείνωσή μας περισσότερο από εκείνους· διότι εκείνοι μεν δούλευαν σωματικά στους Αιγυπτίους, εμείς όμως, με τις ίδιες μας τις ψυχές ήμασταν παιχνίδια των δαιμόνων, και είχαμε ταπεινωθεί υπό την κυριαρχία των πονηρών πνευμάτων.

Καθαίρεσε δυνάστες από θρόνους και ύψωσε ταπεινούς από τη γη· πεινασμένους γέμισε με αγαθά〉, και συνέτριψε 〈βραχίονες υπερηφάνων〉, επιβεβαιώνοντας τη μνήμη των παλαιών διηγήσεων όχι μόνο στους πιστούς, αλλά και στους απίστους, ο θαυματουργός, ο μεγαλουργός, ο Δεσπότης των πάντων, ο Δημιουργός ολόκληρου του κόσμου, ο Παντοκράτορας, ο Πανάγαθος, ο ένας και μόνος Θεός, στον οποίο ας ψάλουμε το νέο άσμα αντιφωνώντας: 〈σε αυτόν που μόνος κάνει θαυμάσια, διότι το έλεός του μένει στον αιώνα· σε αυτόν που πάταξε μεγάλους βασιλείς και σκότωσε κραταιούς βασιλείς, διότι το έλεός του μένει στον αιώνα· διότι μέσα στην ταπείνωσή μας μάς θυμήθηκε και μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας〉.

κληρονομία: Διότι ο νοητός Ισραήλ, ο Χριστός, κληρονόμησε τον άνθρωπο. ότι εις τον: Επειδή είναι πολύ και μεγάλο το έλεος του Θεού αιωνίως. ότι στην ταπείνωση: Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη κραυγάζει, καθώς σώθηκε από τη θλίψη των δαιμόνων. ότι εις τον: Επειδή τα πάντα τα έκανε ελεώντας τον άνθρωπο. και λύτρωσε: Τους πιστούς από τους δαίμονες. ότι εις τον: Διότι είναι αναγκαίο σε κάθε ρητό να επικαλούμαστε το έλεος του Θεού, του Κυρίου, καθώς παραμένει στους αιώνες. ο δίδων: Και στους ανθρώπους και στα κτήνη. ότι εις τον: Επειδή το έλεος του Θεού δεν εκλείπει ποτέ. εξομολογείσθε: Προς Αυτόν που βρίσκεται στον ουρανό τα λέει αυτά. ότι εις τον: Διότι, όντας αιώνιος, ελεεί και αιωνίως.

Γι' αυτό και, δηλώνοντας αυτό, σε κάθε στίχο προσθέτει: «Ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού». Και το εκπληκτικό βεβαίως είναι ότι τα δημιούργησε μεν, και τα προσέφερε ευθύς εξ αρχής· όταν όμως ο άνθρωπος παρέβη την εντολή, ούτε και τότε τον απέβαλε· αλλά εκείνα που του έδωσε όταν ακόμη δεν είχε αμαρτήσει, του επέτρεψε να εξακολουθεί να ζει μέσα σε αυτά και μετά την αμαρτία, και δεν του εμπόδισε τη χρήση τους έπειτα από την αμαρτία εκείνη.

γ΄. Βλέπεις πώς δίκαια σε κάθε στίχο λέγει το «Εις τον αιώνα το έλεος αυτού»; Διότι όλα αυτά φανέρωναν τη διηνεκή Του πρόνοια. Διότι, ακόμη και αν αυτά που συνέβησαν έλαβαν τέλος, εντούτοις οι μνήμες τους παρείχαν στους μεταγενέστερους μεγάλη αφορμή για θεογνωσία. Επειδή, καθώς μεταβιβάζονταν μέσω της μνήμης στους απογόνους, τους καθοδηγούσαν σε βαθιά φιλοσοφία. Εξάλλου, δεν συντελέστηκαν μόνο εκείνα και έπειτα έπαυσε η πρόνοια του Θεού, ούτε σταμάτησαν τα έργα της φιλανθρωπίας Του στα γεγονότα της Αιγύπτου, αλλά κάθε εποχή και ολόκληρος ο χρόνος περιέχει συνεχιζόμενα τα δείγματα της άφατης φιλανθρωπίας Του.

Έπειτα πάλι, αποδεικνύοντας αυτό σαφέστερα, ότι δηλαδή δεν έγιναν κύριοι αυτών των αγαθών εξαιτίας της αξίας τους, αλλά μόνο από τη δική Του αγαθότητα, πρόσθεσε: «Ότι στην ταπείνωσή μας μας θυμήθηκε ο Κύριος»· φανερώνοντας έτσι ότι δεν μας θυμήθηκε όταν επιτελούσαμε κατορθώματα, ούτε όταν ευημερούσαμε, αλλά όταν βρισκόμασταν στην ταπείνωσή μας. Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: αρκούσε η συμφορά και το ότι υποφέραμε δεινά για να Τον κάμψει σε σπλαχνικότητα. Επειδή και εξ αρχής, όταν τους απάλλασσε από την Αίγυπτο, δεν είπε, «Είδα καλά τη στροφή τους προς το καλύτερο», αλλά, «Είδα καλά την κακοπάθεια του λαού μου στην Αίγυπτο». «Και μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας». Για να μην απαριθμεί λοιπόν λεπτομερώς τους πολέμους, τις επιδρομές, τις νίκες, τα τρόπαια, προσπερνώντας πάλι με έναν λόγο μια ολόκληρη σειρά από κατορθώματα και αφήνοντας τα μερικά γεγονότα που αφορούσαν τους Ιουδαίους, προχωρά στην καθολική Του πρόνοια, λέγοντας: «Αυτός που δίδει τροφή σε κάθε σάρκα».

Από την υπακοή γεννιέται η ταπείνωση, και από την ταπείνωση η απάθεια. Εάν, πράγματι, μέσα στην ταπείνωσή μας μας θυμήθηκε ο Κύριος και μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας, τίποτα δεν εμποδίζει να πούμε ότι από την υπακοή προέρχεται η απάθεια, μέσω της οποίας επιτυγχάνεται ο σκοπός της ταπεινώσεως. Διότι η απάθεια έχει ως αρχή την ταπείνωση, όπως ο Μωυσής τον νόμο· τελειοποιεί όμως η θυγατέρα τη μητέρα, όπως η Μαρία τη Συναγωγή. Άξιοι κάθε τιμωρίας ενώπιον του Θεού είναι εκείνοι που ασθενούν και, αφού δοκίμασαν τον ιατρό και ωφελήθηκαν από αυτόν, τον εγκαταλείπουν πριν από την τέλεια θεραπεία τους, προτιμώντας κάποιον άλλον. Μην ξεφεύγεις από τα χέρια εκείνου που σε προσέφερε στον Κύριο, διότι κανέναν άλλο δεν θα σεβαστείς σε όλη σου τη ζωή όσο αυτόν. Δεν είναι ασφαλές για τον άπειρο να αποχωριστεί από το πλήθος των στρατιωτών για να εμπλακεί σε μονομαχία, και δεν είναι ακίνδυνο για τον μοναχό να προχωρήσει στην ησυχία πριν αποκτήσει πείρα και πολλή άσκηση απέναντι στα ψυχικά πάθη. Διότι είναι φυσικό επόμενο ο μεν πρώτος να κινδυνεύει σωματικά, ο δε δεύτερος ψυχικά.

Το πλήρωμα του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός, προς δικαίωση κάθε πιστού. Κατάληξη δε των ακάθαρτων παθών είναι η κενοδοξία και η υπερηφάνεια για καθέναν που δεν προσέχει. Επειδή όμως αυτή η νοερή έλαφος [η ταπεινοφροσύνη] τα κατακρημνίζει, διαφυλάττει τον σύζυγό της άτρωτο από κάθε θανατηφόρο δηλητήριο. Διότι πού εμφανίζεται σε αυτήν το δηλητήριο της υποκρισίας; Πού της καταλαλιάς; Πού κρύβεται φίδι σε φωλιά; Αντιθέτως, δεν ανασύρεται στο φως από τη γη της καρδιάς για να θανατωθεί και να εξολοθρευτεί; Σε αυτή την πνευματική ένωση δεν εμφανίζεται μίσος, ούτε ίχνος αντιλογίας, ούτε οσμή ανυπακοής, παρά μόνο ίσως όταν ο λόγος αφορά την πίστη. Εκείνος που ενώθηκε μαζί της ως νυμφίος καθίσταται ήπιος, προσηνής, με εύκολη την κατάνυξη, συμπαθής, απολύτως γαλήνιος, φαιδρός, ευήνιος, απαλλαγμένος από λύπη, άγρυπνος, άοκνος. Και προς τι τα πολλά λόγια; Καθίσταται απαθής, διότι «στην ταπείνωσή μας μάς θυμήθηκε ο Κύριος και μας λύτρωσε από τους εχθρούς», και από τα πάθη, και από τους μολυσμούς μας. Ο ταπεινόφρων μοναχός δεν πολυπραγμονεί για τα άρρητα μυστήρια. Αντιθέτως, ο υπερήφανος πολυπραγμονεί για τις κρίσεις του Θεού. Σε κάποιον από τους πνευματικά εμπειρότατους αδελφούς εμφανίστηκαν οφθαλμοφανώς οι δαίμονες και τον μακάριζαν. Εκείνος όμως, ο πάνσοφος, τους είπε: «Αν σταματούσατε να με επαινείτε μέσα στην ψυχή μου, τότε από την αναχώρησή σας θα θεωρούσα τον εαυτό μου μεγάλο. Εφόσον όμως δεν παύετε να με επαινείτε, από τον δικό σας έπαινο θα συμπεράνω τη δική μου ακαθαρσία. Διότι είναι ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου κάθε υψηλόφρων».

Έπειτα πάλι, αφού υπενθύμισε τα γεγονότα στην έρημο και την εξόντωση των κραταιών βασιλέων και αφού εξιστόρησε την κληρονομιά της αγίας γης, και ότι, αφού κοπίασαν πολύ στην Αίγυπτο και ταπεινώθηκαν, «τους θυμήθηκε ο Κύριος» λέγοντας: «Είδα πράγματι την κακοπάθεια του λαού μου» και τα εξής. «Και μας λύτρωσε», λέει, «από τους εχθρούς μας», «εκείνος που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα». Και αφού δίδαξε μυσταγωγικά όλα αυτά περί του Θεού, ανυμνώντας μελωδικά, ολοκληρώνει πάλι τον ύμνο με ευχαριστία: «Δοξολογείτε», λέει, «τον Θεό του ουρανού». Μην απονέμετε στους ψευδώνυμους θεούς της γης την τιμή που οφείλεται στον αληθινό Θεό, αλλά «στον Θεό του ουρανού», δηλαδή σε αυτόν που βρίσκεται στον ουρανό, και στον δημιουργό του ουρανού.