Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 135:8

Δεν υπάρχει ο λαμπαδούχος, και ποιος σου έδωσε τη σελήνη σαν ασημένια λαμπάδα μέσα στη νύχτα; Δεν υπάρχει αυτός που φωτίζει, και ποιος σου έδωσε τους φωστήρες ως φωταγωγούς και φεγγίτες; Δεν υπάρχει αυτός που μόνος του δημιουργεί τα μεγάλα φώτα, και ποιος τοποθέτησε για σένα ψηλά τη λυχναψία των άστρων, σύμφωνα με τον προφήτη που λέει: «Σε εκείνον που μόνος δημιούργησε μεγάλα φώτα, τον ήλιο για να άρχει την ημέρα και τη σελήνη για να άρχει τη νύχτα;» Δεν υπάρχει ο Δημιουργός, και πώς η ομορφιά των κτισμάτων μαρτυρεί τον Κτίστη; «Διότι από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων αναλογικά θεωρείται ο γενεσιουργός τους.»

«Ας χρησιμεύσουν δε», λέγει, «και για τις ημέρες»· όχι για να δημιουργούν τις ημέρες, αλλά για να άρχουν επί των ημερών. Διότι η ημέρα και η νύχτα είναι προγενέστερες της δημιουργίας των φωστήρων. Αυτό άλλωστε μας υποδεικνύει και ο ψαλμός λέγοντας: «Έθεσε τον ήλιο εις εξουσίαν της ημέρας, τη σελήνη και τα άστρα εις εξουσίαν της νυκτός». Πώς λοιπόν έχει την εξουσία της ημέρας ο ήλιος;

Διότι οι πόρνοι και οι μοιχοί και οι μαλακοί και οι αρσενοκοίτες και όλοι οι εργάτες της αισχύνης βρίσκονται υπό τη βασιλεία του Ωγ, ο οποίος απεργάζεται την αποκοπή από τον Θεό· τον οποίο συντρίβει ο Κύριος για την ελευθερία των κρατουμένων. Διότι, να δοξολογείτε τον Κύριο επειδή είναι αγαθός, αυτόν που πάταξε μεγάλους βασιλείς και θανάτωσε κραταιούς βασιλείς, τον Σηών και τον Ωγ.

Καθαίρεσε δυνάστες από θρόνους και ύψωσε ταπεινούς από τη γη· πεινασμένους γέμισε με αγαθά〉, και συνέτριψε 〈βραχίονες υπερηφάνων〉, επιβεβαιώνοντας τη μνήμη των παλαιών διηγήσεων όχι μόνο στους πιστούς, αλλά και στους απίστους, ο θαυματουργός, ο μεγαλουργός, ο Δεσπότης των πάντων, ο Δημιουργός ολόκληρου του κόσμου, ο Παντοκράτορας, ο Πανάγαθος, ο ένας και μόνος Θεός, στον οποίο ας ψάλουμε το νέο άσμα αντιφωνώντας: 〈σε αυτόν που μόνος κάνει θαυμάσια, διότι το έλεός του μένει στον αιώνα· σε αυτόν που πάταξε μεγάλους βασιλείς και σκότωσε κραταιούς βασιλείς, διότι το έλεός του μένει στον αιώνα· διότι μέσα στην ταπείνωσή μας μάς θυμήθηκε και μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας〉.

Και ούτε εκείνο μπόρεσε να κατανοήσει, ότι η λέξη «μόνος» και «μόνη» και «μόνο», όταν αναφέρεται στον Θεό, ως προς καθένα από τα υποστατικά ιδιώματα δεν συμπεριλαμβάνει καθετί άκτιστο, ενώ όταν αναφέρεται σε καθένα από τα φυσικά ιδιώματα δεν αφήνει απέξω τίποτα το άκτιστο. Και όπως ακριβώς, αν κάποιος αντιλέγοντας σε αυτούς που υποστηρίζουν ότι οι ακτίνες του ηλίου δημιουργούν την ημέρα, επικαλείτο εκείνους που λένε ότι ένας μόνο φωστήρας δημιουργεί την ημέρα, ο ήλιος, και ένας είναι αυτός ο μεγάλος φωστήρας, τον οποίο μόνο ο Θεός έπλασε για να κυβερνά την ημέρα, σύμφωνα με τον Μωυσή, και ένα μεγάλο φως, ο ήλιος, για να εξουσιάζει την ημέρα, σύμφωνα με τον Δαβίδ· όπως λοιπόν αν κάποιος τα έλεγε αυτά αντιλέγοντας σε αυτούς που είπαν ότι οι ακτίνες δημιουργούν την ημέρα, αγνοώντας ότι εκείνος που ανέφερε τον ήλιο συμπεριέλαβε και τις ηλιακές ακτίνες, έτσι και ο Γρηγοράς, εναντιούμενος με πάθος σε αυτούς που σε συμφωνία με όλους τους θεηγόρους ανά τους αιώνες λένε και διατείνονται ότι όλα τα φυσικά ιδιώματα, τα μεγαλεία, τα πλεονεκτήματα, τα αξιώματα της θείας φύσεως είναι άκτιστα, προβάλλει τους θεολόγους που λένε ότι ένα άκτιστο υπάρχει, η θεία και τρισυπόστατη φύση, αγνοώντας ότι αυτός που αποκάλεσε άκτιστη τη θεία και τρισυπόστατη φύση συμπεριέλαβε σε αυτήν και όλα τα προαναφερθέντα.

Σε αυτόν που έκανε τον ήλιο και τη σελήνη: Διότι αυτά είναι τα μεγάλα φώτα, επειδή φωτίζουν όσα βρίσκονται κάτω από τον ουρανό. Να εννοείς δε και τους αποστόλους, ως εκείνους που φώτισαν την οικουμένη. «Ότι εις τον»: Διότι μεγάλο είναι το έλεος του Θεού, επειδή δώρισε το φως στον κόσμο Του. «Τον ήλιο»: Ο αισθητός ήλιος φωτίζει την αισθητή ημέρα. Ο Χριστός [ως δίκαιος ήλιος] εξουσιάζει εκείνη τη φοβερή ημέρα. Και τα δύο όμως αυτός τα φωτίζει. «Ότι εις τον»: Διότι το έλεος του Θεού μένει εις τον αιώνα και δεν εκλείπει. «Τη σελήνη»: Την αισθητή σελήνη την έθεσε για την αισθητή νύχτα. Κατά τη νοητή έννοια, εννοεί την Εκκλησία, η οποία φωτίζει τον άνθρωπο μέσα στη νύχτα της αμαρτίας. «Ότι εις τον»: Διότι είναι αληθώς αιώνιο το έλεος του Θεού. «Σε αυτόν που πάταξε»: Η λέξη Αίγυπτος ερμηνεύεται ως εκείνη που προκαλεί θλίψη, και η αμαρτία θλίβει τον άνθρωπο. Αυτήν λοιπόν την πάταξε ο Χριστός (ο Κύριος) με την επιφάνειά Του [όπως την Αίγυπτο τότε]. «Ότι εις τον»: Διότι, πατάσσοντας την αμαρτία, ελέησε αιωνίως. «Και εξήγαγε»: Τον πιστό λαό μέσα από τη νοητή Αίγυπτο, εννοώ από τα είδωλα. «Ότι εις τον»: Διότι, ελεώντας αιωνίως, έπραξε αυτά. «Με το χέρι»: Διότι με τη δύναμη της δεξιάς Του έπραξε αυτά, ως δυνατός Θεός. «Ότι εις τον»: Διότι ανεξάλειπτο υπάρχει το έλεος του Θεού εις τον αιώνα του αιώνος. «Σε αυτόν που διαχώρισε»: Την αιμάτινη, τη γεμάτη βόρβορο, αυτήν της ειδωλολατρίας, την αιματοβαμμένη, την διαχώρισε και την κατέστρεψε.

Γι' αυτό και, δηλώνοντας αυτό, σε κάθε στίχο προσθέτει: «Ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού». Και το εκπληκτικό βεβαίως είναι ότι τα δημιούργησε μεν, και τα προσέφερε ευθύς εξ αρχής· όταν όμως ο άνθρωπος παρέβη την εντολή, ούτε και τότε τον απέβαλε· αλλά εκείνα που του έδωσε όταν ακόμη δεν είχε αμαρτήσει, του επέτρεψε να εξακολουθεί να ζει μέσα σε αυτά και μετά την αμαρτία, και δεν του εμπόδισε τη χρήση τους έπειτα από την αμαρτία εκείνη.

Είδες πώς το έλεός του διαρκεί εις τον αιώνα, και πώς σε καθέναν από τους στίχους ο Προφήτης το επαναλαμβάνει αυτό; Ένας άλλος ερμηνευτής, για τη φράση «Εις εξουσίαν της ημέρας», είπε: «Να επικρατεί της ημέρας». Άλλος, «Εις εξουσίαν εν νυκτί». «Σε αυτόν που πάταξε την Αίγυπτο μαζί με τα πρωτότοκά τους και που έβγαλε τον Ισραήλ μέσα από αυτούς. Με χέρι κραταιό και με βραχίονα υψηλό». Συνεχώς επανέρχεται στο θαύμα της Αιγύπτου, εξαιτίας της πολλής τους αγνωμοσύνης, και του γεγονότος ότι διαρκώς, αν και τα άκουγαν, τα ξεχνούσαν. Και δεν αποτελεί μικρό σημείο το έλεος· διότι αυτό τους απάλλαξε από την αιχμαλωσία, από τη δουλεία, και για τους μεταγενέστερους έγινε αφορμή θεογνωσίας. Υπαινίσσεται όμως εδώ και κάτι άλλο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Ότι, και μετά την πληγή εκείνη της δύναμής του, κατόρθωσε να τους απαλλάξει από τη δουλεία, αφού τους συγκλόνισε με τον φόβο και τους καταπόντισε στη θάλασσα. Αυτά τα λέει, για να μη νομίσει κανείς από τους πιο ανόητους ότι, όταν τους πρόσταζε να πάρουν τον χρυσό και τα αργυρά σκεύη, τους το πρόσταζε από αδυναμία. Διότι το έπραξε και αυτό, επειδή ήθελε από κάθε άποψη να καταστεί φοβερός στους εχθρούς του, και να δείξει ότι έχει τη δυνατότητα να ενεργεί τα πάντα με δύναμη και εξουσία, και να τους εξαπατά και να τους παραπλανά.

γ΄. Βλέπεις πώς δίκαια σε κάθε στίχο λέγει το «Εις τον αιώνα το έλεος αυτού»; Διότι όλα αυτά φανέρωναν τη διηνεκή Του πρόνοια. Διότι, ακόμη και αν αυτά που συνέβησαν έλαβαν τέλος, εντούτοις οι μνήμες τους παρείχαν στους μεταγενέστερους μεγάλη αφορμή για θεογνωσία. Επειδή, καθώς μεταβιβάζονταν μέσω της μνήμης στους απογόνους, τους καθοδηγούσαν σε βαθιά φιλοσοφία. Εξάλλου, δεν συντελέστηκαν μόνο εκείνα και έπειτα έπαυσε η πρόνοια του Θεού, ούτε σταμάτησαν τα έργα της φιλανθρωπίας Του στα γεγονότα της Αιγύπτου, αλλά κάθε εποχή και ολόκληρος ο χρόνος περιέχει συνεχιζόμενα τα δείγματα της άφατης φιλανθρωπίας Του.

Ψαλμός ρλε'. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του μένει στον αιώνα». Διότι τότε ήταν μεγάλη και φοβερότατη η επικράτηση της ειδωλομανίας, και μεγάλη ήταν η προσπάθεια των προφητών να οδηγήσουν τον λαό στη θεογνωσία, γι' αυτό διαρκώς και με πολύ κόπο κηρύττουν τον αληθινό Θεό. Γι' αυτό και ο θείος αυτός Δαβίδ, σε ολόκληρο τον παρόντα ψαλμό, θεολογεί ξεκάθαρα, διδάσκοντας να ευχαριστούμε και να δοξολογούμε μόνο τον Θεό, «διότι είναι αγαθός», λέει, και «διότι το έλεός του μένει στον αιώνα», δηλαδή παραμένει στο διηνεκές. Έπειτα δικαίως τον ονομάζει «Θεό των θεών» και «Κύριο των κυρίων» και «αυτουργό μεγάλων θαυμασίων», και αναφέρει ότι «με σύνεση», δηλαδή με σοφία, «ποίησε τους ουρανούς» και «τη γη», την τόσο βαριά και δυσβάστακτη, «τη θεμελίωσε πάνω στα ύδατα», και πάνω στη ρευστή και απαλότατη φύση στερέωσε τη βαριά και στερεά, και ότι «αυτός μόνος εποίησε μεγάλα φώτα» μέσω ποικίλων φωστήρων, με τον ήλιο φώτισε την ημέρα και με τη σελήνη και τα άστρα κατηύγασε τη νύχτα, «έπληξε την Αίγυπτο», «τον λαό του» με υψηλό βραχίονα «εξήγαγε από εκεί», και ότι «αφού χώρισε την Ερυθρά θάλασσα στα δύο, πέρασε τον λαό του μέσα από ξηρά», ενώ τον διώκτη «Φαραώ τον καταπόντισε με όλο του τον στρατό».