Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 137:2

Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά. Αυτή την εντολή έδωσε ο Σωτήρας στον πλούσιο, λέγοντας: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά και με όλη σου τη δύναμη». Και ενώπιον των αγγέλων θα σου ψάλω, θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου. Διότι οι άγγελοι είναι παρόντες και παρακολουθούν πάντοτε την κατά Θεόν νίκη του.

Και θα δοξολογήσω το όνομά σου για το έλεός σου και για την αλήθειά σου. Θα ευχαριστήσω, λέγει, διότι από τη μεν σκιά λυτρώθηκα, τη δε αλήθεια αξιώθηκα. Διότι εμεγάλυνας το άγιο όνομά σου πάνω από καθετί. Λέγει ότι αναπέμπει την ευχαριστία για την κλήση των εθνών. Δεν ευχαριστώ μόνο για τα αγαθά που δέχθηκα· αλλά και επειδή ατενίζω καθ' ολοκληρίαν τη δική σου δόξα, ως δημιουργού, ως ευεργέτη και ως τιμωρού.

Θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου. Υπόσχεται να προσκυνήσει προς τον άγιο ναό, υποδηλώνοντας την Εκκλησία ή την επουράνια Ιερουσαλήμ, της οποίας τύπος υπήρξε ο επίγειος ναός· έπειτα εκφράζει την ευγνωμοσύνη του, επειδή αξιώθηκε το έλεος και την αλήθεια του Θεού. Αντί αυτού ο Σύμμαχος αναφέρει: «για το έλεός σου και την αλήθειά σου»· διότι, εφόσον έτυχε του ελέους του Θεού, έχει απαλλαγεί από τους τύπους και τα σύμβολα, και έχει αξιωθεί να λατρεύει τον Θεό εν πνεύματι και αληθεία.

Στον Δαβίδ ειπώθηκε η προφητεία του Ζαχαρία για τον Χριστό, διότι θυμήθηκε τον Ζαχαρία, καθώς η μνήμη ονομάζεται Ιαώ, που σημαίνει εξουσία της δόξας. «Εξομολογήσομαι» (θα σε δοξολογήσω): Εννοεί τον πιστό λαό, ο οποίος κλήθηκε από τα έθνη· διότι αυτός εξομολογήθηκε με όλη του την καρδιά. «Καὶ ἐναντίον» (και ενώπιον): Ως διδαγμένος [από αυτούς] τον ύμνο των αγγέλων, τον οποίο οι πιστοί ψάλλουν κατά τα μυστήρια. «Ὅτι ἤκουσας» (διότι άκουσες): Διότι δεν διαφεύγουν της προσοχής του Θεού και των αγγέλων Του όλα όσα ο άνθρωπος και σκέπτεται και λέγει. «Προσκυνήσω»: Εννοεί την Εκκλησία, και νοητώς εννοεί το σώμα του Χριστού, για το οποίο λέγει: γκρεμίστε τον ναό τούτο και σε τρεις ημέρες και τα λοιπά. «Εξομολογήσομαι»: Διότι οι πιστοί του Χριστού εξομολογούνται, πάντοτε σωζόμενοι και ευχαριστώντας. «Ἐπὶ τῷ ἐλέει» (για το έλεος): Διότι οι πιστοί σώζονται έχοντας θάρρος στην αλήθεια του Θεού (του Χριστού) και στο έλεός Του. «Ὅτι ἐμεγάλυνας» (διότι εμεγάλυνας): Σε όλους, και απίστους και πιστούς, και μικρούς και μεγάλους, το όνομα του Κυρίου μεγαλύνθηκε και βασιλεύει. «Ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ» (σε όποια ημέρα): Αυτό αποτελεί φωνή του Αδάμ [και κάθε ανθρώπου]. «Πολυωρήσεις» (θα φροντίσεις): Δηλαδή θα με ανακαινίσεις, με ψυχή και σώμα, στους αιώνες των αιώνων, πράγμα που συνιστά φροντίδα. «Εξομολογησάσθωσαν» (ας δοξολογήσουν): Εννοεί όλους τους αγίους· διότι αυτούς η Γραφή αποκαλεί βασιλείς, ως υιούς της βασιλείας. Εννοεί δε και τους κατά κόσμον βασιλείς. «Ὅτι ἤκουσαν» (διότι άκουσαν): Διότι μόνον οι άγιοι άκουσαν πραγματικά τα λόγια του Θεού, και αφού τα άκουσαν τα τήρησαν.

Θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου. Δεν είναι μικρή αρετή και τούτο, το να μπορεί κανείς να εισέρχεται στον ναό, και εισερχόμενος να προσκυνά με καθαρή συνείδηση. Διότι βεβαίως το ζητούμενο δεν είναι απλώς το να λυγίσει τα γόνατα, ούτε το να μπει μέσα στον ναό, αλλά το να το πράττει με διάνοια θερμή και με νου απόλυτα προσηλωμένο, το να βρίσκεται μέσα όχι μόνο με το σώμα, αλλά και με τη σκέψη. Όπως ακριβώς δεν είναι μικρό αξίωμα το να προσκυνά κανείς τον Θεό των πάντων με τον τρόπο που πρέπει να προσκυνά. Διότι, αν ενώπιον των επίγειων βασιλέων αυτό συγκαταλέγεται στα αξιώματα, πολύ περισσότερο ισχύει ενώπιον του Θεού των συμπάντων. Και θα δοξολογήσω το όνομά σου για το έλεός σου και για την αλήθειά σου. Τι σημαίνει αυτό;

Θα σε ευχαριστήσω, λέγει, διότι απόλαυσα μεγάλη μέριμνα. Διότι δεν αξιώθηκα να ανακτήσω την πατρίδα και να δω τον ναό χάρη στα δικά μου κατορθώματα, αλλά χάρη στο έλεός σου και τη φιλανθρωπία σου. Γι' αυτά θα σε προσκυνήσω, γι' αυτά θα σε δοξολογήσω, διότι, ενώ ήμουν άξιος κολάσεως και τιμωρίας, και ενώ ήταν δίκαιο να διαμένω συνεχώς σε ξένη χώρα, εσύ με επανέφερες γρήγορα. Διότι εμεγάλυνας το άγιο όνομά σου πάνω από καθετί. Αυτό που λέγει έχει την εξής έννοια: Δεν θα σε ευχαριστήσω μόνο για τις ευεργεσίες, αλλά και για την ίδια την άφατη δόξα, και την άπειρη μεγαλωσύνη, και την άρρητη φύση. Διότι εμεγάλυνας, λέγει, το άγιο όνομά σου πάνω από καθετί· δηλαδή, διαμέσου των ευεργεσιών, διαμέσου των στοιχείων της φύσεως, διαμέσου των όσων βρίσκονται στους ουρανούς, διαμέσου των όσων βρίσκονται στη γη, διαμέσου των τιμωριών, διαμέσου όσων έπραξες στους εχθρούς, διαμέσου όσων έπραξες στους δικούς σου.

Διότι δεν υπάρχει κανένα απολύτως μέρος της κτίσεως, ούτε της άνω ούτε της κάτω, το οποίο να μην εκπέμπει φωνή λαμπρότερη από σάλπιγγα, ανακηρύσσοντας τη μεγαλωσύνη του ονόματός σου. Είτε, λοιπόν, αναφέρεις αγγέλους, είτε αρχαγγέλους, είτε δαίμονες και τα αναίσθητα στοιχεία της φύσεως, είτε λίθους, είτε σπόρους, είτε τον ήλιο, είτε τη σελήνη, είτε τη γη, είτε τα πελάγη, είτε τα νηκτά, είτε τα πετεινά, είτε λίμνες, είτε πηγές, είτε ποταμούς, μέσα από όλα αποδεικνύεται μέγα το όνομά σου. Κάποιος άλλος δε, αντί του «Εμεγάλυνας πάνω από καθετί το άγιο όνομά σου», είπε: «Διότι εμεγάλυνας τον λόγο σου πάνω από όλα τα ονόματά σου».

Ψαλμός 137. Ψαλμός του Δαβίδ, του Αγγαίου και του Ζαχαρία. «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά και ενώπιον των αγγέλων θα σου ψάλω». Θα σε ευχαριστήσω ολοκάρδια ενώπιον των αγγέλων. Διότι άγγελοι είναι και οι άγγελοι του Θεού αλλά και οι αγγελιαφόροι που αποστέλλονται από ανθρώπους, ενώπιον των οποίων θα σε ευχαριστήσω και θα σου ψάλω την πρέπουσα ωδή, «διότι άκουσες όλα τα λόγια του στόματός μου», δηλαδή τα αιτήματά μου. «Θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου και θα δοξολογήσω το όνομά σου, διότι εμεγάλυνας» σε κάθε έργο σου «το άγιο όνομά σου». Αλλά και πάλι: «Σε όποια ημέρα σε επικαλεστώ, εισάκουσέ με γρήγορα» και μην καθυστερήσεις, «θα με φροντίσεις», θα με διαφυλάξεις, «με τη δύναμή σου». «Ας σε δοξολογήσουν, Κύριε, όλοι οι βασιλείς της γης· διότι άκουσαν όλα τα λόγια του στόματός σου». Θα σε ευχαριστήσουν όλοι οι πιστοί βασιλείς της γης, τον επουράνιο Βασιλέα, αφού άκουσαν τα γραφόμενα στον νόμο, τα «λόγια του στόματός σου», και «θα ψάλουν σε εσένα ωδή, προς τον Κύριο», λέγοντας: «Ότι είναι μεγάλη η δόξα του Κυρίου» και ότι «αν και είναι υψηλός, επιβλέπει τα ταπεινά και τα υψηλά τα γνωρίζει από μακριά». Και «εάν πορευθώ εν μέσω θλίψεως, θα με κρατήσεις στη ζωή», δηλαδή, δεν θα με αφήσεις να πεθάνω· «ενάντια στην οργή των εχθρών άπλωσες σε εμένα χέρι, και θα με σώσει η δεξιά σου. Ο Κύριος θα ανταποδώσει για χάρη μου» σε όσους με πολεμούν. «