Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 137:8

Τότε λοιπόν, όταν δημιουργούνταν τα πάντα, η δημιουργία τους έγινε με ένα πρόσταγμα, όπως το «ας εξαγάγει» και το «ας γίνει»· για την αποκατάστασή τους όμως, έπρεπε να παραδοθούν τα πάντα σε Αυτόν, ώστε να γίνει ο Ίδιος άνθρωπος και στο πρόσωπό Του να ανακαινιστούν τα πάντα. Διότι ο άνθρωπος, ευρισκόμενος σε Αυτόν, ζωοποιούνταν· γι' αυτό ακριβώς ενώθηκε ο Λόγος με τον άνθρωπο, ώστε να μην ισχύει πλέον η κατάρα εναντίον του ανθρώπου. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό λέγουν ότι εκείνοι που ικετεύουν τον Θεό για το ανθρώπινο γένος λένε: «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά», ώστε και η καταδίκη του θανάτου, η οποία ήταν εναντίον μας, να παραδοθεί στον Υιό, και εν συνεχεία Αυτός στο πρόσωπό Του να την εξαφανίσει, πεθαίνοντας υπέρ ημών. Αυτό υποδηλώνοντας και ο Ίδιος έλεγε στον ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό: «Πάνω μου στηρίχθηκε ο θυμός σου». Διότι τον θυμό που στρεφόταν εναντίον μας τον εβάστασε ο Ίδιος, όπως λέει και στον εκατοστό τριακοστό έβδομο ψαλμό: «Ο Κύριος θα ανταποδώσει για χάρη μου».

Διότι δεν πέθανε επειδή ήταν ο ίδιος ένοχος, αλλά έπασχε για χάρη μας, και βάσταξε πάνω του την οργή που στρεφόταν εναντίον μας εξαιτίας της παράβασης, όπως λέει μέσω του Ησαΐα: «Αυτός πήρε τις ασθένειές μας»· και ενώ εμείς λέμε στον εκατοστό τριακοστό έβδομο ψαλμό: «Ο Κύριος θα ανταποδώσει για χάρη μου»· λέει επίσης και το Πνεύμα στον εβδομηκοστό πρώτο: «Και θα σώσει τους υιούς των πενήτων, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη, και τον πένητα, που δεν είχε κανέναν βοηθό».

Ο Κύριος θα ανταποδώσει υπέρ εμού. Διότι, αφού έκρινε την εναντίον μας αδικία, εξέβαλε τον άρχοντα του κόσμου.

Και πάλι, επειδή το έργο του Θεού, δηλαδή ο άνθρωπος, αν και δημιουργήθηκε τέλειος, κατέστη ελλιπής εξαιτίας της παραβάσεως και νεκρώθηκε από την αμαρτία, ήταν απρεπές να παραμείνει το έργο του Θεού ατελές· γι' αυτό και όλοι οι άγιοι ικέτευαν για τούτο λέγοντας στον εκατοστό τριακοστό έβδομο ψαλμό: «Κύριε, θα ανταποδώσεις υπέρ εμού· Κύριε, τα έργα των χειρών σου μην τα παραβλέψεις»· για τον λόγο αυτό ο τέλειος Λόγος του Θεού περιβάλλεται το ατελές σώμα, και λέγεται ότι κτίζεται για τα έργα, ώστε, αποδίδοντας την οφειλή αντί για εμάς, να τελειοποιήσει μέσω του εαυτού του όσα λείπουν από τον άνθρωπο. Του έλειπε δε η αθανασία και η οδός προς τον παράδεισο. Και αυτό είναι εκείνο που λέγεται από τον Σωτήρα: «Εγώ σε δόξασα επί της γης· ολοκλήρωσα το έργο που μου έδωσες για να κάνω»· και πάλι: «Τα έργα που μου έδωσε ο Πατέρας για να τα τελειώσω, αυτά τα ίδια τα έργα που κάνω μαρτυρούν για μένα»· τα έργα δε που λέει εδώ ότι του έχει δώσει ο Πατέρας προς τελείωση, αυτά είναι εκείνα για τα οποία κτίζεται, όταν λέει στις Παροιμίες: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του»· διότι είναι ισοδύναμο το να πει «Μου έδωσε ο Πατέρας τα έργα» με το «Με έκτισε ο Κύριος για τα έργα».

Πάλι δε, επειδή το έργο του Θεού, δηλαδή ο άνθρωπος που πλάστηκε τέλειος, κατέστη ελλιπής εξαιτίας της παραβάσεως και έγινε νεκρός λόγω της αμαρτίας, και επειδή ήταν απρεπές να παραμείνει το έργο του Θεού ατελές, γι' αυτό και δέονταν όλοι οι άγιοι γι' αυτό το ζήτημα, λέγοντας στον εκατοστό τριακοστό έβδομο ψαλμό: «Ο Κύριος θα ανταποδώσει για χάρη μου· Κύριε, μην παραβλέψεις τα έργα των χεριών σου». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο τέλειος Λόγος του Θεού περιβάλλεται το ατελές σώμα και λέγεται ότι «κτίζεται για τα έργα», ώστε, εξοφλώντας την οφειλή αντί για εμάς, να τελειοποιήσει μέσω του εαυτού του όσα έλειπαν από τον άνθρωπο. Του έλειπε δε η αθανασία και η οδός προς τον παράδεισο. Και αυτό είναι εκείνο που λέγεται από τον Σωτήρα: «Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη· ολοκλήρωσα το έργο που μου έδωσες για να κάνω»· και πάλι: «Τα έργα που μου έδωσε ο Πατέρας για να τα τελειώσω, αυτά τα ίδια τα έργα που εγώ πράττω, μαρτυρούν για μένα». Τα έργα δε που λέει εδώ ότι του έδωσε ο Πατέρας προς τελείωση, είναι αυτά για τα οποία κτίζεται, λέγοντας στις Παροιμίες: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του»· διότι είναι ισοδύναμο το να πει «μου έδωσε ο Πατέρας τα έργα» και το «με έκτισε για τα έργα».

Και όταν ήρθε στο χωριό, τους είδε να κυριεύονται από τη μανία της ειδωλολατρίας, και αναστενάζοντας έκλαψε. Υψώνοντας δε το βλέμμα του στον ουρανό, είπε: Ο μόνος αναμάρτητος, ο μόνος εύσπλαχνος, ο μόνος φιλάνθρωπος, μην παραβλέψεις τα έργα των χειρών σου. Και σπεύδοντας έστειλε στην πόλη προς τον γνήσιο φίλο του, για να του στείλει τα χρήματα που είχαν απομείνει. Και αφού τα έλαβε, μέσα σε λίγες ημέρες οικοδόμησε εκκλησία και ανέπεμψε σε αυτήν προσευχή στον Θεό, παρακαλώντας με πολλά δάκρυα και λέγοντας: Κύριε, συγκέντρωσε τον σκορπισμένο λαό σου και εισάγαγέ τον σε τούτον τον ναό σου, και φώτισε τα μάτια της διανοίας τους, ώστε να γνωρίσουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό.

Εάν πορευθώ εν μέσω θλίψεως, θα με διατηρήσεις στη ζωή, κ.λπ. Πιο ξεκάθαρα, όμως, ο Σύμμαχος ανέφερε: Εάν πορευθώ στο μέσο της θλίψης, θα με διασώσεις· ενάντια στην πνοή των εχθρών μου θα εκτείνεις το χέρι σου, και θα με σώσει η δεξιά σου· ο Κύριος θα ενεργήσει υπέρ εμού.

«Και ας ψάλουν»: Διότι αυτοί, ψάλλοντας και υμνώντας [σύμφωνα με τον απόστολο] <στην πραγματικότητα> δεν σταμάτησαν. «Ότι η δόξα»: Η δόξα Του ως Θεού και Δημιουργού είναι ακατάληπτη. «Ότι υψηλός»: Διότι ως Θεός που υπάρχει υπεράνω όλων, επιβλέπει όχι μόνο τα επίγεια, αλλά και τα καταχθόνια, και μάλιστα τις σκέψεις των ταπεινών. «Και τα υψηλά»: Τα υψηλά φρονήματα των υπερηφάνων, μολονότι βρίσκεται μακριά από αυτούς, τα γνωρίζει σαν να είναι παρών. «Εάν πορευθώ»: Ο λόγος αναφέρεται στον Χριστό, ότι ανέλαβε τις ασθένειές μας και βάσταξε τις νόσους μας. «Επ' οργήν»: Είναι ολοφάνερο ότι εναντίον του λαού των Ιουδαίων εξέτεινε ο Θεός το χέρι Του και αφαίρεσε από αυτούς όλη τη δόξα τους· διότι αυτοί είναι αληθινά εχθροί του Κυρίου. Αλλά και εναντίον των δαιμόνων, οι οποίοι ταλαιπώρησαν τον άνθρωπο, εξέτεινε ο Θεός το χέρι Του. «Και έσωσε»: Η δεξιά του Θεού, του ενοικούντος στον άνθρωπο, δηλαδή στον Αδάμ, τον έσωσε από την κυριαρχία των δαιμόνων. «Κύριε»: Ο Πατέρας υπέρ του Υιού, το οποίο σημαίνει υπέρ του Αδάμ. «Κύριε το έλεος»: Ως ελεήμων, λέει, μην παραβλέψεις τον άνθρωπο που πλάστηκε από Εσένα και έπεσε στην αμαρτία, αλλά ανάστησέ τον.

Διότι εμένα, λέει, ενώ βρίσκομαι στο μέσο των δεινών, θα μπορέσεις να με διασώσεις, και εκείνους που μαίνονται και λυσσομανούν και πνέουν πυρ να τους ταπεινώσεις και να τους καταστείλεις. «Και με έσωσε η δεξιά σου». Άλλος αναφέρει: «Και θα με σώσει η δεξιά σου», δηλαδή η δύναμή σου, η ισχύς σου. Διότι ο Θεός διαθέτει άπειρα μέσα και είναι πολυμήχανος, και ικανός να αναγάγει σε σωτηρία μέσα από τις πιο απελπιστικές καταστάσεις. «Ο Κύριος θα ανταποδώσει για χάρη μου». Έτερος αναφέρει: «Θα συντελέσει».

Άλλος ερμηνευτής λέει: «Θα επιτελέσει», δηλαδή θα αποκρούσει τους εχθρούς. Και δεν είπε, «Θα αμυνθεί», αλλά, «Θα ανταποδώσει», δηλώνοντας ότι: «Ακόμη και αν είμαι υπόλογος, Αυτός θα καταβάλει και θα εξοφλήσει το χρέος· διότι είναι φιλάνθρωπος». Είναι δυνατόν δε αυτό να αναφέρεται και σε όσα έπραξε ο Χριστός για εμάς. Διότι Αυτός ανταπέδωσε για χάρη μας. «Κύριε, το έλεός σου παραμένει στον αιώνα. Τα έργα των χειρών σου μην τα παραβλέψεις». Προβάλλει αυτά τα δύο ως δικαιώματα για να τύχει της φιλανθρωπίας του Θεού: πρώτον μεν, το ότι Αυτός είναι ελεήμων και αγαθός, και διαρκώς ελεήμων, ώστε ποτέ να μην διακόπτεται και να μην σταματά η φιλανθρωπία Του, ούτε να μειώνεται· και δεύτερον, το ότι Αυτός είναι ο Δημιουργός και ο Ποιητής.

Ψαλμός 137. Ψαλμός του Δαβίδ, του Αγγαίου και του Ζαχαρία. «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά και ενώπιον των αγγέλων θα σου ψάλω». Θα σε ευχαριστήσω ολοκάρδια ενώπιον των αγγέλων. Διότι άγγελοι είναι και οι άγγελοι του Θεού αλλά και οι αγγελιαφόροι που αποστέλλονται από ανθρώπους, ενώπιον των οποίων θα σε ευχαριστήσω και θα σου ψάλω την πρέπουσα ωδή, «διότι άκουσες όλα τα λόγια του στόματός μου», δηλαδή τα αιτήματά μου. «Θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου και θα δοξολογήσω το όνομά σου, διότι εμεγάλυνας» σε κάθε έργο σου «το άγιο όνομά σου». Αλλά και πάλι: «Σε όποια ημέρα σε επικαλεστώ, εισάκουσέ με γρήγορα» και μην καθυστερήσεις, «θα με φροντίσεις», θα με διαφυλάξεις, «με τη δύναμή σου». «Ας σε δοξολογήσουν, Κύριε, όλοι οι βασιλείς της γης· διότι άκουσαν όλα τα λόγια του στόματός σου». Θα σε ευχαριστήσουν όλοι οι πιστοί βασιλείς της γης, τον επουράνιο Βασιλέα, αφού άκουσαν τα γραφόμενα στον νόμο, τα «λόγια του στόματός σου», και «θα ψάλουν σε εσένα ωδή, προς τον Κύριο», λέγοντας: «Ότι είναι μεγάλη η δόξα του Κυρίου» και ότι «αν και είναι υψηλός, επιβλέπει τα ταπεινά και τα υψηλά τα γνωρίζει από μακριά». Και «εάν πορευθώ εν μέσω θλίψεως, θα με κρατήσεις στη ζωή», δηλαδή, δεν θα με αφήσεις να πεθάνω· «ενάντια στην οργή των εχθρών άπλωσες σε εμένα χέρι, και θα με σώσει η δεξιά σου. Ο Κύριος θα ανταποδώσει για χάρη μου» σε όσους με πολεμούν. «

«Κύριε, το έλεός σου παραμένει εις τον αιώνα, τα έργα των χειρών σου μην τα παραβλέψεις», δηλαδή, εξαιτίας του ατελεύτητου ελέους σου «μην παραβλέψεις τα έργα των χειρών σου» εξαιτίας των πονηρών έργων των ανθρώπων.