Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 138:1

«Αυτός που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που λέει την αλήθεια, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα, δεν έκρυψα την αλήθεια σου από μεγάλο πλήθος.» «Αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου, ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου.» «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του.» Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του κατοικεί μαζί σου, Δέσποτα, «εγώ όμως πορεύθηκα με την ακακία μου. Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Αν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά,» ας μην κατοικήσω ως φίλος μαζί σου, αλλά «ας πέσω λοιπόν άδειος μπροστά στους εχθρούς μου. Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του, και δεν δέχθηκε χλευασμό για τους πιο κοντινούς του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν χλευάζεται εξαιτίας των οικείων του κατοικεί μαζί με τον Θεό, κι αυτό το κατόρθωσα: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα· με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε.»

Εις το τέλος, τω Δαβίδ. Ψαλμός διά του Ζαχαρίου εν τη διασπορά. ΡΛΗ΄. Υπόθεση. Ο ψαλμός αναφέρεται στο πρόσωπο του Ζαχαρία, όταν οι υιοί του Ισραήλ βρίσκονταν ακόμη στην αιχμαλωσία, και φυσικά και ο ίδιος ο Προφήτης μαζί τους. Περιγράφει τον τρόπο της φροντίδας του Θεού για εμάς· και ότι δεν προνοεί μόνο για τα γενικά, αλλά και για τα επιμέρους, έτσι ώστε ούτε οι κινήσεις ούτε οι σκέψεις μας να στερούνται της πρόνοιάς Του. Εκφράζει, επιπλέον, θαυμασμό για το βάθος της θείας οικονομίας, υποδηλώνει με σαφήνεια την κλήση των εθνών, καθώς και την εναντίωση που υπέστη ο Σωτήρας Χριστός από τον λαό του Ισραήλ. Εξαιτίας όλων αυτών φέρει την επιγραφή «Εις το τέλος, τω Δαβίδ». Έχουμε δε πει πολλές φορές ότι οι ψαλμοί που φέρουν αυτή την επιγραφή ανάγονται στον καιρό της ενσάρκου ελεύσεως του Χριστού.

Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες. Έχοντας το θάρρος ότι διατηρεί σταθερή την πίστη στον Χριστό, και ότι δεν είχε καμία απολύτως συμμετοχή στην παρανομία του φαύλου λαού, επικαλείται ως μάρτυρα τον Πλάστη των ίδιων των καρδιών.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΗ΄. Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες. Επειδή λοιπόν και ο χρόνος της ζωής μας έχει κάποια διαστήματα μετρημένα από τον Θεό, ολόκληρο τον χρόνο της ζωής μου, λέει, και την οδό την οποία διένυσα, εσύ ο ίδιος την εξιχνίασες.

Δοκίμασέ με, Θεέ. Ενώ στην αρχή είπε, Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες, τώρα, σαν να μην είχε δοκιμαστεί ακόμη, λέει: Δοκίμασέ με, Κύριε, και γνώρισε την καρδιά μου. Και τότε μεν ελέχθη: Το μονοπάτι μου και την πορεία μου τα εξιχνίασας, και όλες τις οδούς μου τις προείδες· τώρα δε λέει: Εξέτασέ με, και γνώρισε τα μονοπάτια μου· ίσως λοιπόν να μην λέει αντιφατικά πράγματα. Διότι τότε μεν είπε ότι είχε απλώς δοκιμαστεί και γνωριστεί, ενώ τώρα εύχεται να δοκιμαστεί, ώστε να γνωριστεί η καρδιά του· επειδή είναι ανώτερο το να είναι κανείς καθαρός και ευθύς στην καρδιά, από το να είναι απλώς καθαρός και ευθύς· και υπερέχει από το να γνωριστεί έχοντας απλώς δοκιμαστεί, το να δοκιμαστεί προκειμένου να γνωριστεί η καρδιά του· αλλά και από το να προβλεφθούν απλώς οι οδοί του, είναι ανώτερο το να γίνουν γνωστά τα μονοπάτια του αφού εξεταστούν. Γι' αυτό και πρόσθεσε: Και δες αν υπάρχει ανομία μέσα μου, δηλαδή στην έξη και στη διάθεσή μου. Παραδίδεται και ως εξής: Και δες αν υπάρχει οδός ανομίας μέσα μου· δηλαδή, κατανόησε αν βάδισε ποτέ στην ψυχή μου η ανομία, ώστε να έχουν μείνει τα ίχνη της πορείας της σε μένα. Όμως, ακόμη κι αν έχει κατορθωθεί σε μένα τόσο μεγάλη αναμαρτησία από εσένα και εξαιτίας σου, πάλι εσύ με οδήγησες σε αιώνια οδό, η οποία οδηγεί στην αθανασία και στην αφθαρσία.

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαυίδ κατά τη διασπορά: Η προφητεία υποδηλώνει τα όσα πρόκειται να συμβούν στο τέλος σχετικά με τον Χριστό, κάνοντας μνεία στον Ζαχαρία. Διότι Ζαχαρίας ερμηνεύεται μνήμη. Θυμήθηκε λοιπόν ο προφήτης ότι, όταν φανερωθεί ο Χριστός, οι Ιουδαίοι διασπείρονται, δηλαδή σκορπίζονται. Κύριε: Ο Χριστός προς τον Πατέρα εκ προσώπου του ανθρώπου. Διότι γι' αυτό ήλθε, για να σώσει τον άνθρωπο. Συ έγνως: Εσύ, λέει, Πατέρα, και την εκ δεξιών καθέδρα μου γνωρίζεις και την έγερσή μου για την αναζήτηση του ανθρώπου γνώρισες· διότι με τη δική σου βουλή έγινε. Συ συνήκας: Ο Υιός προς τον Πατέρα· εσύ γνωρίζεις, Πατέρα, ότι εξ αρχής η βουλή μου αυτή υπήρξε για τον άνθρωπο. Την τρίβον: Τρίβος είναι η πλατιά οδός· σχοίνος είναι η πολύ στενή οδός, όπως λέει το Ευαγγέλιο. Και ο άνθρωπος: Την πλατιά και τη στενή οδό, λέει, και εκείνη και τούτη εσύ τις γνωρίζεις. Και πάσας: Διότι κατά την πλάση του ανθρώπου προγνώριζε ο Θεός κάθε πράξη του. Ότι ουκ έστιν: Διότι όταν πλάστηκε ο άνθρωπος ήταν αμύητος σε κάθε κακία και δόλο. Ιδού—έσχατα: Γνώρισες ως Θεός και την αρχική του διάθεση, ότι ήταν καθαρή από κάθε κακία, και τις έσχατες, ότι επρόκειτο να κυριευθεί από κακά. Και γι' αυτό από όλα σώσε με. Συ έπλασας: Είναι φανερό ότι ο άνθρωπος πλάστηκε από το χέρι του Θεού. Ως πλάστης λοιπόν του ανθρώπου, τίποτα δεν διαφεύγει από τον Θεό.

ΣΤΟΝ ΡΛΗʹ ΨΑΛΜΟ. Εις το τέλος, για τον νικοποιό. Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες. αʹ. Τι λες; Μετά τη δοκιμασία γνωρίζει ο Θεός, ενώ πριν από τη δοκιμασία δεν γνωρίζει; Όχι, μη γένοιτο! Διότι πώς είναι δυνατόν, Αυτός που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους; Αλλά το «Με δοκίμασες» σημαίνει «Με γνωρίζεις με απόλυτη ακρίβεια». Διότι, όπως ακριβώς ο Απόστολος, όταν λέει ότι ερευνά τις καρδιές, δεν το λέει για να φανερώσει άγνοια, αλλά την ακριβή γνώση· έτσι λοιπόν και αυτός εδώ, λέγοντας, «Με δοκίμασες», δηλώνει την πλέον σαφή γνώση, δηλαδή, «Με γνωρίζεις με ακρίβεια». Εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου. Ως κάθισμα και έγερση εννοεί ολόκληρο τον βίο· διότι σε αυτά συνίσταται ο βίος μας· στις πράξεις, στις ενέργειες, στις εισόδους, στις εξόδους. Έπειτα, επειδή στην αρχή έλεγε, «Με δοκίμασες», για να μη νομίσει κανένας από τους ανόητους ότι γνωρίζει από δοκιμή, ή από την πείρα των πραγμάτων, εξαιτίας του ότι είπε, «Γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου», δες πώς το διορθώνει αυτό με την προσθήκη που έκανε λέγοντας, «Εσύ κατανόησες τους διαλογισμούς μου από μακριά». Διότι μέσω αυτού αποδεικνύει, ότι δεν γνωρίζει μέσω δοκιμασίας, ούτε έχει ανάγκη να δοκιμάσει, αλλά με την προγνωστική του δύναμη γνωρίζει τα πάντα. Διότι αυτός που γνωρίζει τους λογισμούς που βρίσκονται στον νου, δεν έχει ανάγκη από τη δοκιμασία μέσω των έργων.

Ψαλμός ρλη΄ Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, με δοκίμασες» μέσα από πειρασμούς «και με γνώρισες», εσύ που προγνωρίζεις τα πάντα, «και το κάθισμά μου και την έγερσή μου», δηλαδή την ακρίβεια του βίου μου. «Και τους διαλογισμούς μου από μακριά» γνωρίζεις, και «το μονοπάτι του βίου μου» και το άμετρο της ζωής μου, σαν να μετρούσες με σχοινί, «εσύ τα εξιχνίασες». «Και όλες μου τις οδούς προείδες, διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου» ούτε κατά του νόμου σου ούτε κατά πιστού σου ανθρώπου. Και αυτό δεν το αγνοείς, Κύριε, «εσύ που γνωρίζεις όλα τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου» για να με βελτιώσεις περισσότερο. Και «έγινε θαυμαστή η γνώση σου εξαιτίας μου». Από τη δική μου διάπλαση προκαλεί θαυμασμό το άμετρο της σοφίας σου. «Έγινε τόσο κραταιά, που δεν θα μπορέσω προς αυτήν» να ατενίσω. «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Διότι το πνεύμα σου και το πρόσωπό σου πληρούν τα πάντα απερίγραπτα. Εάν κάποιος επιχειρήσει να σου ξεφύγει, και γίνει κάποια ξένη φύση και «αναβεί στον ουρανό, ή κατασκηνώσει στον πυθμένα της θάλασσας», και στην άβυσσο και στα καταχθόνια, θα σε βρει εκεί, επειδή τα πάντα πληροίς. Και «το σκότος και η νύχτα ενώπιόν σου θα φωτιστούν σαν ημέρα». «