Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 138:11

Το νόημα λοιπόν είναι το εξής: «Έχοντας συμπεριλάβει τα πάντα, Κύριε», λέγει, «και έχοντας προλάβει τα πάντα, τα γνωρίζεις, και είσαι πανταχού παρών, και πληροίς τα πάντα ως Θεός». Έπειτα: Τι θα γίνω, εάν μου συμβεί κάποιο αμάρτημα, και εάν παραστεί ανάγκη δρασμού και φυγής, εφόσον εσύ ο Κύριος έχεις προκαταλάβει τα πάντα; Και είπα: Άραγε το σκοτάδι θα με καταπατήσει; Το «καταπατήσει», χρησιμοποιείται αντί του «θα με σκεπάσει και θα με αποκρύψει από τους οφθαλμούς σου». Αλλά και αυτό, λέγει, το σκοτάδι βρίσκεται με τέτοιον τρόπο στη δική σου γνώση, όπως ακριβώς θα βρισκόταν και το ίδιο το φως.

Εκείνος που φύτεψε το αυτί, δεν ακούει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι, δεν κατανοεί; Και σε άλλο σημείο λέει: Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου· εσύ κατανόησες τους διαλογισμούς μου από μακριά· την πορεία μου και την ανάπαυσή μου εσύ τις εξιχνίασες· και όλες τις οδούς μου τις προείδες· διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου. Ιδού, Κύριε, εσύ γνώρισες τα πάντα· τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου. Έγινε θαυμαστή η γνώση σου σε μένα, κραταιώθηκε, και δεν μπορώ να τη φτάσω. Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου; Και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί, εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει το δεξί σου χέρι. Και είπα: Άραγε το σκοτάδι θα με καταπατήσει και η νύχτα θα γίνει φως στην τρυφή μου; Διότι το σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα· όπως είναι το σκοτάδι της, έτσι είναι και το φως της.

«Εθαυμαστώθη»: Ο Θεός λέει στον άνθρωπο: Σε έκανα γνωστό σε όλη την κτίση, καθιστώντας σε πιο τιμημένο από όλους. «Εκραταιώθη»: Διότι, όταν ο άνθρωπος παρέβη την εντολή, έχασε και την παρρησία του και δεν μπορεί πλέον να αντιμιλήσει στις ουράνιες δυνάμεις. «Πού πορευθώ»: Διότι το Άγιο Πνεύμα δεσπόζει επί πάντων, των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων. Επειδή ο Αδάμ, αφού παρέβη την εντολή, κατέφυγε σε φυγή, όπως νόμιζε. «Και από του προσώπου»: Διότι ο οφθαλμός του Θεού επιβλέπει τα πάντα, ώστε όποιος νομίζει ότι διαφεύγει της προσοχής, πλανάται. «Εάν αναβώ»: Σημαίνει (όπως σήμαινε η προφητεία), ότι ο άνθρωπος επρόκειτο να αναβεί στον ουρανό, εκεί όπου βρίσκεται ο Χριστός. «Εάν καταβώ»: Το Άγιο Πνεύμα υποδήλωνε την κάθοδο του Χριστού και Θεού στον Άδη για τον άνθρωπο. Διότι, κατεβαίνοντας εκεί, τον κατέτρωσε, δηλαδή τον καθαίρεσε. «Εάν αναλάβω»: Σημαίνει τον καιρό της αναστάσεως· διότι τότε ο άνθρωπος έβγαλε φτερά σαν αετός και ξεπήδησε από το μνήμα, όπως από φωλιά. «Και κατασκηνώσω»: Ως θάλασσα αναφέρει αυτήν του βίου· διότι στο τέλος σαρκώθηκε ο Θεός και σώθηκε ο άνθρωπος. «Και γαρ εκεί»: Διότι και μετά τη σωτηρία του ανθρώπου, ενώ κολυμπά ακόμη στη βιωτική θάλασσα, το χέρι του Θεού σώζει τον άνθρωπο. «Και είπα»: Σημαίνει το σκότος που έγινε κατά το Πάθος· διότι μέσα σε αυτό πραγματοποιήθηκε η σωτηρία για τον άνθρωπο.

«και νύξ»: Διότι στα μέσα της ημέρας του πάθους επήλθε νύχτα, στην οποία βρήκε αγαλλίαση ο άνθρωπος, πιστεύοντας μυστικά στον Χριστό. «ως το σκότος»: Διότι το σκοτάδι, δηλαδή αυτό που συνέβη πάνω στον σταυρό, έγινε πρόξενος του αθάνατου φωτός. «και νύξ»: Διότι, αν και έγινε σκοτάδι, ο καιρός και ο τόπος της ημέρας διασώθηκαν. Γι' αυτό πάλι μεταβλήθηκε στο φως της ημέρας. «ως το σκότος»: Διότι το σκοτάδι ήταν τότε πρόξενος του φωτός και τύγχανε να είναι μέρος της ημέρας. «ότι συ»: Διότι Αυτός ερευνά και τους νεφρούς και την καρδιά του ανθρώπου. «αντελάβου»: Διότι από την κοιλιά της μητέρας [μου, του] ο άνθρωπος είναι γνωστός στον Θεό, γι' αυτό και σώζεται με τη χάρη Του. «εξομολογήσομαι»: Διότι ο άνθρωπος, κυριευμένος από τον φόβο του Θεού, προσφέρει την εξομολόγηση. «θαυμάσια»: Διότι από τα κτίσματα αναλόγως γνωρίζεται ο Δημιουργός. Επομένως ο άνθρωπος, εκπλησσόμενος από τα θαύματα, υποτάχθηκε. «ουκ εκρύβη»: Αυτό που στους ανθρώπους μεν κρύβεται, από Εσένα όμως γνωρίζεται, το τι είδους, ποιας λογής και πόσα είναι στον αριθμό. Και αυτά βρίσκονταν απογυμνωμένα από τον Αδάμ [μέσα στον Άδη]. «και η υπόστασις»: [Διότι στα κατώτατα της γης], δηλαδή στον Άδη, εκεί, λέει, ο άνθρωπος, τον οποίο έπλασες με τα χέρια σου <έπλασα με τα χέρια μου>, κρατείται, και πρέπει εγώ να τον αναγάγω από εκεί, λέει ο Κύριος.

Το σκοτάδι εδώ σημαίνει τη θλίψη. Και αυτό που λέει, είναι το εξής: Περικυκλώθηκα από τα δεινά, και είπα μέσα μου ότι τα δεινά θα με κυριεύσουν. Διότι αυτό σημαίνει το, «Το σκοτάδι θα με καταπατήσει». Κάποιος άλλος λέει, «Το σκοτάδι θα με σκεπάσει». «Και η νύχτα θα είναι φωτισμός στην απόλαυσή μου». Άλλος λέει, «Νύχτα φωτεινή γύρω μου». Τι σημαίνει όμως αυτό; Εγώ, λέει, αυτά μεν τα είπα, κρίνοντας αναλογικά από τη φύση των πραγμάτων· ξαφνικά όμως τα δεινά μεταβλήθηκαν σε αγαθά· μάλλον δε δεν μεταβλήθηκαν τα δεινά σε αγαθά, αλλά, ενώ παρέμεναν τα δεινά, εγώ απολάμβανα πολλή αγαθότητα. Διότι δεν είπε ότι «Η νύχτα εξαφανίστηκε», αλλά ότι «Η νύχτα ήταν φωτεινή»· δηλαδή, ενώ η νύχτα παρέμενε νύχτα —είναι δε φανερό ότι τα δεινά και οι συμφορές (διότι αυτά υποδηλώνει με το όνομα της νύχτας) δεν μπόρεσαν να με καταπατήσουν— έγινε μέσα στη νύχτα φως, δηλαδή, βοήθεια και προστασία για εμένα. Διότι τα αντίθετα μέσα στα αντίθετα και δημιουργούνται και φανερώνονται, όταν το θέλει ο Θεός. Ή μήπως δεν είδες και καμίνι να ανάβει και δροσιά να φυσά ανάμεσα, και ούτε το ένα να σβήνει ούτε η άλλη να ξηραίνεται, καθώς και χαλάζι και φλόγα μαζί; Από πού, λοιπόν, έγινε αυτό; Πες μου. Πώς συνέβη, θέλω να μάθω. Μάλλον, ούτε να μάθω τον τρόπο θέλω· διότι δεν είναι δυνατόν· πιστεύω όμως σε αυτό που έγινε, και προσκυνώ Εκείνον που το έπραξε. Διότι τα περισσότερα από τα έργα Του είναι απόκρυφα.