Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 138:12

Διότι σε αυτόν έλεγε ο προφήτης: «Ότι το σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα σαν ημέρα θα φωτιστεί.» Ώ νύχτα λαμπρότερη από την ημέρα! Ώ νύχτα φαιδρότερη από τον ήλιο! Ώ νύχτα λευκότερη από το χιόνι! Ώ νύχτα πιο φωτεινή από την αστραπή! Ώ νύχτα πιο διαυγής από τις λαμπάδες! Ώ νύχτα πιο τερπνή από τον παράδεισο! Ώ νύχτα απαλλαγμένη από το σκοτάδι! Ώ νύχτα γεμάτη φως! Ώ νύχτα που διώχνεις τον ύπνο! Ώ νύχτα που μας διδάσκεις να αγρυπνούμε με τους αγγέλους! Ώ νύχτα φοβερή στους δαίμονες! Ώ νύχτα που αποτελεί την επιθυμία του έτους! Ώ νύχτα νυμφαγωγέ της Εκκλησίας! Ώ νύχτα μητέρα των νεοφωτίστων! Ώ νύχτα κατά την οποία νύσταξε ο διάβολος και απογυμνώθηκε! Ώ νύχτα κατά την οποία ο κληρονόμος εισήγαγε στην κληρονομιά την κληρονόμο! «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης.» Διότι, επειδή η Συναγωγή επιβουλεύτηκε τον Χριστό όπως η Αιγυπτία τον Ιωσήφ, και, όντας συζευγμένη με τον Νόμο ως αρχιμάγειρα, που την γέμιζε καπνό με τις θυσίες —διότι ο ιουδαϊκός Νόμος ήταν αρχιμάγειρας, καθώς χαιρόταν με τις κνίσες— ήθελε να ενωθεί με τον Χριστό παρά τον νόμο του Ευαγγελίου και ήθελε να αποκλείσει την παρθένο Ασενέθ, δηλαδή την Εκκλησία, ώστε, αφού ληστέψει τον πλούτο και το κάλλος του Νυμφίου, να κάνει τη νύμφη αποκληρονόμο. Για τον λόγο αυτό, όταν ο Χριστός εξήλθε από τον τάφο, όπως ο Ιωσήφ από τη φυλακή, και κάθισε πάνω στο βασιλικό του άρμα, πάνω στα Χερουβίμ —«Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευφραίνονται»— τότε οι άγιοι προσεύχονταν σε αυτόν «υπέρ της κληρονομούσης».

Όπως το σκοτάδι της, έτσι και το φως της. Διότι, όπως για εμένα η νύχτα είναι ζοφερή, έτσι για εσένα είναι φωτεινή. Λέει δε ότι οι νεφροί είναι εκείνοι που προκαλούν τον φόβο. Λέει, μάλιστα, ότι Σε φοβόμουν πάντοτε, επειδή είχα πάντοτε προ οφθαλμών την κρίση Σου. Με ανέλαβες από την κοιλιά της μητέρας μου. Εύλογα, λέει, απέκτησα τον φόβο Σου, επειδή η πρόνοιά Σου με περιφρουρεί ενώ ακόμη κυοφορούμαι.

Κάτι τέτοιο είπε για την εξ εθνών Εκκλησία ο Μελωδός: «Όπως το σκοτάδι της, έτσι και το φως της». Διότι, όπως ακριβώς νόσησε από αμέτρητο και βαθύ σκοτάδι κατά τον καιρό της πλάνης, έτσι πάλι έγινε υπέρλαμπρη και υπερφυσικά λευκασμένη.

Θα δω την προθυμία του καθενός, θα δω την ευλάβεια της καθεμιάς. Ας πυρωθεί η διάνοια προς την ευλάβεια, ας σφυρηλατηθεί η ψυχή, ας σφυροκοπηθεί το σκληρό της απιστίας, ας πέσουν τα περιττά λέπια του σιδήρου, ας μείνει το καθαρό. ας πέσει η σκουριά του σιδήρου, και ας μείνει το γνήσιο. Είθε κάποτε να σας δείξει ο Θεός εκείνη τη νύχτα, το σκοτάδι που λάμπει σαν μέρα, για το οποίο έχει ειπωθεί: Σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα. τότε στον καθένα και στην καθεμιά σας ας ανοίξει η θύρα του παραδείσου. Τότε ας απολαύσετε τα χριστοφόρα ύδατα, που έχουν ευωδία. Τότε ας λάβετε την προσωνυμία του Χριστού, και την ενέργεια των θείων πραγμάτων. Από τώρα ανοίξτε για χάρη μου το μάτι της διανοίας. από τώρα σκεφτείτε τους αγγελικούς χορούς, και τον Θεό, τον Δεσπότη των όλων να κάθεται στον θρόνο, τον Μονογενή Υιό να συγκάθεται στα δεξιά, και το Πνεύμα να είναι συμπαρόν, και τους Θρόνους και τις Κυριότητες να λειτουργούν. και τον καθένα και την καθεμιά από εσάς να σώζεται.

Διότι σε κανέναν άλλον δεν είναι δυνατόν να προσέχει ολόκληρο τον εαυτό του. Αυτήν, λοιπόν, τη φύλαξη τοποθέτησε ως επιστάτη και στην ψυχή και στο σώμα· διότι μέσω αυτής θα απαλλαγείς εύκολα και από τα σωματικά και από τα ψυχικά πονηρά πάθη. Γίνε, λοιπόν, προστάτης του εαυτού σου, επίστησε την προσοχή στον εαυτό σου, επισκέψου τον εαυτό σου, ή μάλλον να προΐστασαι και να επισκέπτεσαι και να εξετάζεις· διότι έτσι θα υποτάξεις στο Πνεύμα τη σάρκα που αφηνιάζει και «ποτέ δεν θα υπάρξει κρυφός λόγος στην καρδιά σου». «Εάν πνεύμα αυτού που εξουσιάζει», δηλαδή των πονηρών πνευμάτων και παθών, «ανέβει πάνω σου», λέει ο Εκκλησιαστής, «τον τόπο σου μην εγκαταλείψεις», δηλαδή να μην αφήσεις κανένα μέρος της ψυχής, ούτε μέλος του σώματος χωρίς επιστασία. Διότι έτσι θα παραμείνεις ανώτερος από τα πνεύματα που επηρεάζουν από κάτω, και «σε Εκείνον που εξετάζει καρδιές και νεφρούς», εφόσον εσύ ο ίδιος τα έχεις πρωτύτερα εξετάσει, θα παραστείς χωρίς να υποβληθείς σε εξέταση, με παρρησία. «Διότι, εάν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν», λέει ο Παύλος. Και, έχοντας βιώσει εκείνο το μακάριο πάθος του Δαβίδ, θα πεις κι εσύ προς τον Θεό ότι «το σκοτάδι δεν θα είναι σκοτεινό για εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν ημέρα για εμένα, διότι εσύ απέκτησες τους νεφρούς μου». «Όχι μόνο ολόκληρο το επιθυμητικό μέρος της ψυχής μου», λέει, «το έκανες δικό σου, αλλά και αν υπήρχε στο σώμα κάποιος σπινθήρας αυτής της επιθυμίας, επιστρέφοντας προς αυτήν που τον προκάλεσε, μέσω αυτής πέταξε ψηλά προς εσένα και από εσένα εξαρτάται και σε εσένα προσκολλάται».

«και νύξ»: Διότι στα μέσα της ημέρας του πάθους επήλθε νύχτα, στην οποία βρήκε αγαλλίαση ο άνθρωπος, πιστεύοντας μυστικά στον Χριστό. «ως το σκότος»: Διότι το σκοτάδι, δηλαδή αυτό που συνέβη πάνω στον σταυρό, έγινε πρόξενος του αθάνατου φωτός. «και νύξ»: Διότι, αν και έγινε σκοτάδι, ο καιρός και ο τόπος της ημέρας διασώθηκαν. Γι' αυτό πάλι μεταβλήθηκε στο φως της ημέρας. «ως το σκότος»: Διότι το σκοτάδι ήταν τότε πρόξενος του φωτός και τύγχανε να είναι μέρος της ημέρας. «ότι συ»: Διότι Αυτός ερευνά και τους νεφρούς και την καρδιά του ανθρώπου. «αντελάβου»: Διότι από την κοιλιά της μητέρας [μου, του] ο άνθρωπος είναι γνωστός στον Θεό, γι' αυτό και σώζεται με τη χάρη Του. «εξομολογήσομαι»: Διότι ο άνθρωπος, κυριευμένος από τον φόβο του Θεού, προσφέρει την εξομολόγηση. «θαυμάσια»: Διότι από τα κτίσματα αναλόγως γνωρίζεται ο Δημιουργός. Επομένως ο άνθρωπος, εκπλησσόμενος από τα θαύματα, υποτάχθηκε. «ουκ εκρύβη»: Αυτό που στους ανθρώπους μεν κρύβεται, από Εσένα όμως γνωρίζεται, το τι είδους, ποιας λογής και πόσα είναι στον αριθμό. Και αυτά βρίσκονταν απογυμνωμένα από τον Αδάμ [μέσα στον Άδη]. «και η υπόστασις»: [Διότι στα κατώτατα της γης], δηλαδή στον Άδη, εκεί, λέει, ο άνθρωπος, τον οποίο έπλασες με τα χέρια σου <έπλασα με τα χέρια μου>, κρατείται, και πρέπει εγώ να τον αναγάγω από εκεί, λέει ο Κύριος.

Όπως ακριβώς, δηλαδή, οι μεθυσμένοι κάνουν την ημέρα νύχτα, έτσι και όσοι συμμετέχουν σε παννυχίδα και αγρυπνούν μετατρέπουν τη νύχτα σε ημέρα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σε όλη τη διάρκεια της νύχτας έψαλλαν εκείνο το προφητικό λόγιο: «Η νύχτα είναι φωτισμός στην τρυφή μου· διότι το σκοτάδι δεν θα είναι σκοτεινό για εσένα, και η νύχτα θα φωτισθεί όπως η ημέρα· όπως είναι το σκοτάδι της, έτσι είναι και το φως της». Διότι, από ποια ημέρα δεν έγινε πιο λαμπρή αυτή η νύχτα, εφόσον όλοι σκιρτούσαν από τόσο μεγάλη και υπερβολική χαρά, έχοντας χαρά πνευματική, καθώς ξεχύθηκαν τόσο μεγάλα πλήθη και κατέκλυσαν και τον δρόμο και την αγορά;

Όταν, λοιπόν, ακόμη και όταν δεν ελέγχεται η συνείδησή μας για τίποτε δεν μπορούμε να είμαστε καθαροί από κατηγορίες, και όταν πράττουμε κάτι καλό, αλλά δεν το πράττουμε με ορθή πρόθεση, είμαστε υπόλογοι τιμωρίας, αναλογίσου πόση πλάνη υπάρχει στους ανθρώπους ως προς τις κρίσεις τους. Διότι όλα αυτά δεν είναι αντιληπτά στους ανθρώπους, παρά μόνο στον ακοίμητο οφθαλμό. Και αν ακόμη εξαπατήσουμε τους ανθρώπους, Εκείνον δεν θα τον ξεγελάσουμε ποτέ. Μη λες, λοιπόν: Σκοτάδι υπάρχει γύρω μου και τοίχοι· ποιος με βλέπει; Διότι Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας, Αυτός γνωρίζει τα πάντα, διότι το σκοτάδι δεν θα είναι σκοτεινό γι' Αυτόν. Πολύ σωστά, όμως, λέει αυτός που αμαρτάνει ότι: Σκοτάδι υπάρχει γύρω μου και τοίχοι. Διότι, αν δεν υπήρχε σκοτάδι στη διάνοιά του, δεν θα είχε αποβάλει τον φόβο του Θεού, για να πράττει με τόση αφοβία.

Έπειτα, ας εξετάσουμε αν αυτό το απέκτησε από επίκτητη γνώση ή αν το έχει εκ φύσεως. Διότι λέγει και το εξής: «Αυτός αποκαλύπτει τα βαθιά και τα απόκρυφα»· δεν είπε «τα βρίσκει», αλλά ότι αποκαλύπτει σε άλλους αυτά που για εμάς είναι βαθιά και απόκρυφα, αυτά δηλαδή που απέχουν πολύ στον χρόνο και παραμένουν κρυμμένα. «Γνωρίζει αυτά που βρίσκονται στο σκοτάδι, και το φως είναι μαζί του». Πρόσεξε τι λέει. Όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ: «Όπως είναι το σκοτάδι της, έτσι είναι και το φως της». Με αυτό εννοεί το πλήθος της γνώσης, δηλαδή ότι, ακόμη και αν κάποια πράγματα είναι άδηλα, για αυτόν δεν υπάρχει σκοτάδι, ή ότι ο ίδιος αποτελεί το φως τους. Πώς γνωρίζει, λοιπόν, όσα βρίσκονται στο σκοτάδι;

Για τους πιστούς και η νύχτα λογίζεται ως ημέρα, ενώ για τους απίστους και η ημέρα μετατρέπεται σε νύχτα. Γι' αυτό τον λόγο, μιλώντας για τους πιστούς η Γραφή λέει: «Και η νύχτα θα είναι φως μέσα στην τρυφή μου, διότι το σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει εξαιτίας σου και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα». Στον πιστό, λοιπόν, και η νύχτα μεταβάλλεται σε ημέρα, ενώ στον άπιστο και η ημέρα μετατρέπεται σε νύχτα, καθώς αναφωνεί ο προφήτης λέγοντας: «Θα ψηλαφίσουν τον τοίχο σαν τυφλοί και θα περπατήσουν μέσα στην ημέρα σαν να βρίσκονται στα μεσάνυχτα».

Και η νύχτα θα φωτιστεί σαν ημέρα. Ένας άλλος λέει: Αλλά και η νύχτα θα φανεί σαν ημέρα. Όπως το σκοτάδι της, έτσι και το φως της. Άλλος: Όμοιο είναι το σκοτάδι και το φως της. Ορθώς είπε το «από εσένα», δηλαδή, «σε εσένα»· δηλώνοντας ότι, εάν το θελήσεις, το σκοτάδι δεν θα είναι σκοτάδι, αλλά θα επιδείξει τα γνωρίσματα του φωτός. Γι' αυτό προσέθεσε: «Και η νύχτα θα φωτιστεί σαν ημέρα», καθιστώντας σαφέστερο το προηγούμενο, και δείχνει ότι η νύχτα θα επιδείξει τα γνωρίσματα της ημέρας σαν να ήταν δικά της. Διότι, όταν ο Θεός το θελήσει, η ενέργεια των στοιχείων μεταστρέφεται προς τα αντίθετα, και μάλιστα με τόση ακρίβεια προς τα αντίθετα, με όση ακριβώς από την αρχή είχε καθοριστεί προς τα οικεία της.

Διότι, εάν εσύ το θελήσεις, τέτοια θα είναι η νύχτα και έτσι θα έχει το φως συνυφασμένο μαζί της, όπως ακριβώς το σκοτάδι. Γι' αυτό, δηλώνοντάς το αυτό, πρόσθεσε: «Όπως το σκοτάδι της, έτσι και το φως της». Αυτά βέβαια λέγονται κυριολεκτικά μεν για τα φυσικά στοιχεία, μεταφορικά δε για τις ανθρώπινες καταστάσεις. Από τα οποία αποδεικνύεται ότι ο Θεός μπορεί, μέσα στις θλίψεις, να προσφέρει τόση ανακούφιση σε όσους περιπίπτουν σε αυτές, όση θα πρόσφερε σε όσους βρίσκονται σε κατάσταση ανέσεως, προνοώντας για εκείνους κατά την περίοδο της θλίψης. Διότι αυτό ακριβώς είναι το θαυμαστό και παράδοξο, το οποίο άλλωστε συνέβη και στην περίπτωση του Ιωσήφ. Επειδή εκείνος δεν απόλαυσε τόση άνεση και τιμή όταν κατοικούσε στο πατρικό του σπίτι, όση όταν πουλήθηκε και συντηρούνταν σε σπίτι βαρβάρων. Και μέσω αυτών ακριβώς που τον επιβουλεύτηκαν του υφαινόταν το διάδημα και κατασκευαζόταν η πορφύρα, και αυτή η αφορμή της ατιμίας έγινε για εκείνον αιτία τιμής και βασιλείας. Είδες πώς ερμηνεύσαμε το ότι «η νύχτα θα φωτιστεί σαν ημέρα»; Ως προς το δε, «Όπως το σκοτάδι της, έτσι και το φως της», και πάλι είναι ανάγκη να πούμε το ίδιο: όπως ακριβώς το ένα, έτσι και το άλλο θα της ανήκει, όχι κατά φαντασίαν, αλλά επειδή εσύ, που είσαι ο Κύριος των φύσεων, μεταβάλλεις τα πράγματα. «Διότι εσύ κατέχεις τους νεφρούς μου, Κύριε· με προστάτευσες από την κοιλιά της μητέρας μου». Και ποια είναι η λογική αλληλουχία αυτού του στίχου με τα προηγούμενα; Είναι πάρα πολύ μεγάλη, και συνδέεται στενότατα μαζί τους.

Και λάβε την απόδειξη του λόγου. Είπε ο Κύριος στον Πέτρο, όταν ρωτούσε τους μαθητές, λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;» «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος, όχι ο νομιζόμενος επίγειος». Εξέφρασες τον μακαρισμό, δώσε και τη χάρη της βασιλείας των ουρανών. Είδες τη χάρη να ακολουθεί τον λόγο; Και μόλις προηγουμένως, στους μακαρισμούς που μας αναγνώστηκαν, ακούσαμε ότι καθένας από αυτούς έχει την κατάλληλη χάρη. Ας επανέλθουμε όμως στο προκείμενο θέμα της σημερινής εορτής. Διότι η παρουσία ενός επίγειου βασιλιά συνηθίζει να προσφέρει χαρά και ευφροσύνη στους παρευρισκόμενους· όταν όμως ο επουράνιος Βασιλιάς έρχεται εδώ από τους ουρανούς στη γη, δεν αγαλλιούμε μόνο εμείς που είμαστε παρόντες, αλλά και ολόκληρη η γη ευφραίνεται. Εάν δηλαδή με την ανατολή του ήλιου φωτίζεται καθετί το υποκείμενο, όταν ανατείλει ο Ήλιος της δικαιοσύνης, πώς να μη φωτιστεί κάθε ψυχή σε τούτη τη φωτοφόρο νύχτα, για την οποία ο προφήτης Δαβίδ, βλέποντας με το Άγιο Πνεύμα, έλεγε: «Ότι το σκότος δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα»· και πάλι: «Όπως το σκότος της, έτσι και το φως της». Βλέπεις ότι ομιλεί για την παρούσα νύχτα; Διότι, όπως ακριβώς το σκοτάδι της βλέπεται με τα μάτια της σάρκας, έτσι και το φως της φανερώνεται στα μάτια της ψυχής. Ω, νύχτα φωτοφόρα και θαυμαστή, πιο φωτεινή από κάθε ημέρα!

Ψαλμός ρλη΄ Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, με δοκίμασες» μέσα από πειρασμούς «και με γνώρισες», εσύ που προγνωρίζεις τα πάντα, «και το κάθισμά μου και την έγερσή μου», δηλαδή την ακρίβεια του βίου μου. «Και τους διαλογισμούς μου από μακριά» γνωρίζεις, και «το μονοπάτι του βίου μου» και το άμετρο της ζωής μου, σαν να μετρούσες με σχοινί, «εσύ τα εξιχνίασες». «Και όλες μου τις οδούς προείδες, διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου» ούτε κατά του νόμου σου ούτε κατά πιστού σου ανθρώπου. Και αυτό δεν το αγνοείς, Κύριε, «εσύ που γνωρίζεις όλα τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου» για να με βελτιώσεις περισσότερο. Και «έγινε θαυμαστή η γνώση σου εξαιτίας μου». Από τη δική μου διάπλαση προκαλεί θαυμασμό το άμετρο της σοφίας σου. «Έγινε τόσο κραταιά, που δεν θα μπορέσω προς αυτήν» να ατενίσω. «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Διότι το πνεύμα σου και το πρόσωπό σου πληρούν τα πάντα απερίγραπτα. Εάν κάποιος επιχειρήσει να σου ξεφύγει, και γίνει κάποια ξένη φύση και «αναβεί στον ουρανό, ή κατασκηνώσει στον πυθμένα της θάλασσας», και στην άβυσσο και στα καταχθόνια, θα σε βρει εκεί, επειδή τα πάντα πληροίς. Και «το σκότος και η νύχτα ενώπιόν σου θα φωτιστούν σαν ημέρα». «

Μην αποδίδεις, λέει, το παν της ανθρώπινης ζωής στους επτά αιώνες· διότι υπάρχει και η ογδόη κατάσταση που διαδέχεται την παρούσα. Διότι, έστω κι αν ο παρών κύκλος αποτελείται από επτά αιώνες, εντούτοις είναι μία μερίδα και αυτή παροδική. Γι' αυτό και το «δώσε μερίδα», δηλαδή τέλος, «στους επτά και βεβαίως» να θυμάσαι «την όγδοη», η οποία είναι μία ημέρα και εντελώς ανέσπερη, την οποία δεν διακόπτει νύχτα, ούτε χειμερινό σκοτάδι, ούτε ο κύκλος του ηλίου και της σελήνης, ούτε η πορεία των άστρων και η διαδοχή των μηνών, ούτε οι τροπές των ετών θα εμφανιστούν τότε φέρνοντας κάθε τέταρτο έτος υπολογισμό τόσων ή τόσων ημερών, αλλά όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία θα πάψουν να λειτουργούν και όλες οι μεταβολές θα σταματήσουν και η νύχτα θα γίνει ημέρα —«και η νύχτα», λέει, «θα φωτιστεί σαν την ημέρα»— και ολόκληρος εκείνος ο αιώνας θα γίνει μία ανέσπερη και απέραντη ημέρα, η οποία θα λάβει αρχή μόλις φτάσει το τέλος αυτών των επτά αιώνων, αλλά δεν θα προχωρήσει ποτέ προς το τέλος, όπως διδάσκουν οι θείες αποκαλύψεις γι' αυτήν. Αλλά, όπως στους δικαίους εκείνη η όγδοη ημέρα της βασιλείας θα φανεί ως μία ολόφωτη και ανέσπερη ημέρα, έτσι και στους αιρετικούς, τους απίστους και τους αμαρτωλούς εκείνη η ογδοάδα θα φανεί ως μία σκοτεινή και απέραντη ολονυχτία και νύχτα.

Διότι έπρεπε, αφού ενδύθηκε το σώμα, να έλθει και να επιστρέψει και να συμφιλιώσει τους ανθρώπους με τον δικό Του Πατέρα. Ερχόμενος άοπλος, έλαβε το όπλο του ανθρώπου, που είναι το σώμα, και δι' αυτού πολέμησε και θανάτωσε τον θάνατο. Δια μέσου ενός νεκρού σώματος θανατώθηκε ο εχθρός. Δια του ιδίου όπλου κατέκρινε την αμαρτία μέσα στο σώμα. Διότι, όπως ακριβώς οι εχθροί, όταν επιτίθενται με τα ίδια τα όπλα και τις πολεμικές μηχανές της πόλης, δηλαδή τους καταπέλτες ή κάποια άλλα, σπεύδουν να γκρεμίσουν τα τείχη, έτσι και ο εχθρός, αφού υπέταξε τον Αδάμ, χρησιμοποιώντας ως όπλο το σώμα του, μέσω αυτού λυμάνθηκε και αιχμαλώτισε όλους τους ανθρώπους. Ομοίως και ο Κύριος, παίρνοντας ως όπλο τον άνθρωπο, μέσω αυτού διέλυσε και εξαφάνισε τα τείχη και τα οχυρώματα του πονηρού και κάθε μηχανή και πονηρή κατασκευή του, την οποία χρησιμοποίησε εναντίον του ανθρώπου, σύμφωνα με το ρητό: Όπως το σκοτάδι της, έτσι και το φως της. Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν. Διότι η ανθρώπινη φύση ήταν προηγουμένως νεκρή ως προς τον Θεό, άκαρπη, στείρα και άγονη η ψυχή. Τώρα δέχθηκε σπέρμα από τον ουρανό, ώστε να μπορέσει να φέρει τους καρπούς του Πνεύματος.

Διότι και το Πνεύμα διά του προφήτου αληθινά λέγει: «όπως το σκότος της, έτσι και το φως της».

Και παρατήρησε εδώ το μέγεθος της ντροπής. Διότι, όπως όταν βρίσκεται κανείς μέσα σε ένα σπίτι που έχει κλειστές τις πόρτες, εάν κάποιος από εμάς νομίζοντας ότι δεν τον βλέπει κανένας από όσους είναι έξω, αμαρτάνει αδίστακτα, διαπράττοντας μοιχείες και παιδοφθορίες ή κάνοντας άλλα μυσαρά έργα, και έπειτα φανερωθεί ξαφνικά να πράττει το πονηρό, υφίσταται μεγάλη ντροπή. Ή πάλι αλλιώς, εάν κάποιος μηχανεύεται κάτι κατά του βασιλιά και εκθέτει εγγράφως όσα σχεδιάζει εναντίον του, ή εάν απλώς λέει κάτι και σχεδιάζει τα μη πρέποντα, κρυμμένος, όπως ειπώθηκε, μέσα στο σπίτι, και έπειτα ο βασιλιάς, μαζί με ολόκληρη τη σύγκλητο και την άλλη συνηθισμένη του φρουρά, εμφανιστεί και περικυκλώσει το σπίτι, και ξαφνικά, αφού αφαιρεθεί ολόκληρο το οίκημα, φανερωθεί αυτός και όλα τα σχέδιά του, υφίσταται μεγάλη τιμωρία και καταδίκη. Έτσι και τότε, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο θα συμβεί σε όλους όσους βρίσκονται στον κόσμο· και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα, κάθε σπίτι και σπήλαιο και ο ίδιος ο ουρανός και η γη θα αφαιρεθούν, και όλοι όσοι δεν έχουν ενδυθεί τον Χριστό, δηλαδή όσοι δεν έλαβαν το φως, όπως προείπαμε, και δεν υπάρχουν μέσα σε αυτό και δεν είναι φως, θα φανούν γυμνοί και θα γεμίσουν από παντού με πολλή ντροπή.

ΚΕ'. Ω, μακαριώτατε μεταξύ των μακαρίων Αρσένιε, το καθαρό κατοικητήριο του Πνεύματος. Ποιος λόγος μπορεί να διηγηθεί επάξια τα κατορθώματά σου; Και ποιο είδος αρετής θα επαινέσω πρώτα σε εσένα; Την αναχώρηση από τον κόσμο; Και ποιος, έχοντας ακούσει τη θεία φωνή, εγκατέλειψε τόσο γρήγορα ολόκληρο τον κόσμο; Προς τον τρόπο και τον τόπο της σωτηριώδους αναπαύσεως έτρεξε ο πατριάρχης Αβραάμ, αλλά με τη γυναίκα του και τις αποσκευές του· εσύ όμως, ολομόναχος, χωρίς αποσκευές και χωρίς περιττά πράγματα, φέροντας μόνο τον σταυρό του Χριστού στους ώμους σου, κατοίκησες στην έρημο. Οι βασιλικές αυλές δεν σε τράβηξαν, οι υπεροχές των αξιωμάτων δεν σε κράτησαν. Τόσο πολύ πιο θαυμαστά έργα πέτυχες σε σχέση με εκείνον. Ποιος, έχοντας έτσι αποτραβήξει τις αισθήσεις του έξω από τον κόσμο, και έχοντας ξεπεράσει τα φαντασιώδη σχήματα των γήινων πραγμάτων, αξιώθηκε να συνομιλήσει με τον Θεό; Ο μέγας Μωυσής ανέβηκε στο Σινά· αλλά κι εσύ, φτάνοντας στον στύλο της προσευχής, αξιωνόσουν να ομιλείς κάθε φορά με τον Θεό. Και εκείνου το πρόσωπο έλαμπε από δόξα εξαιτίας αυτού· εσύ όμως δεν φαινόσουν σε όποιον σε έβλεπε να είσαι ολόκληρος πυρ; Ω του θαύματος! Λόγω της ενώσεως με τον Θεό δια της προσευχής εμφανιζόσουν ως φλόγα, γινόμενος εσύ που μετείχες όμοιος με Εκείνον στον οποίο μετείχες, ως άγγελος πυρπολούμενος, και, αν δεν είναι τολμηρό να ειπωθεί, ανώτερος και από τη δόξα του Μωυσή. Και τι να πει κανείς για την ολονύκτια στάση σου; Η νύχτα φωτιζόταν σαν ημέρα από τις προσευχές, όπως το έψαλε ο θείος Δαβίδ.