Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 138:13

Όπως το σκοτάδι της, έτσι και το φως της. Διότι, όπως για εμένα η νύχτα είναι ζοφερή, έτσι για εσένα είναι φωτεινή. Λέει δε ότι οι νεφροί είναι εκείνοι που προκαλούν τον φόβο. Λέει, μάλιστα, ότι Σε φοβόμουν πάντοτε, επειδή είχα πάντοτε προ οφθαλμών την κρίση Σου. Με ανέλαβες από την κοιλιά της μητέρας μου. Εύλογα, λέει, απέκτησα τον φόβο Σου, επειδή η πρόνοιά Σου με περιφρουρεί ενώ ακόμη κυοφορούμαι.

Διότι διαχωρίζει το περιττό από το χρήσιμο. Κάτι παρόμοιο κάνει και ο νους μέσα μας. Διότι, αν είναι βέβαια σοφός, αποδοκιμάζει αυτό που από τη φύση του προκαλεί αδικία, και αποδέχεται με μεγάλη χαρά αυτό που συντελεί στην ωφέλεια. Ψάλλει δε κάπου και ο μακάριος Δαβίδ, σαν από το πρόσωπο του Χριστού: «Ενώπιόν σου βρίσκεται όλη η επιθυμία μου». Και πάλι: «Διότι εσύ απέκτησες τους νεφρούς μου, Κύριε». Το ότι δε ο Εμμανουήλ είναι γεμάτος από θεοπρεπή αρετή, μας το υποδεικνύει τυπολογικά πάλι η «πιμελή». Διότι, όπως ακριβώς η πιμελή δημιουργείται στα άριστα τρεφόμενα ζώα, με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο δημιουργείται και η αρετή στον νου που λαμβάνει την τροφή από τον ουρανό. Άγιος λοιπόν και άμωμος είναι ο Χριστός, και γεμάτος αρετή, ιερός και ευώδης, νοητό ολοκαύτωμα, που προσφέρθηκε με κάθε μορφή θυσίας, δηλαδή και ως μόσχος, και ως κριός, και ως τράγος. Διότι έγινε σωτήρια θυσία υπέρ ημών, και παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ πάντων Αυτός ο Ένας, που είναι αντάξιος όλων. Μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο στον Θεό και Πατέρα ανήκει η δόξα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ιεροί, λοιπόν, και αφιέρωμα στον Θεό είναι οι νεφροί των αγίων, δηλαδή η διάκριση που έχουν στον νου τους. Διότι δόκιμοι και ακριβείς τραπεζίτες είναι εκείνοι που είναι αφοσιωμένοι στον Θεό, απορρίπτοντας πάντοτε ως κίβδηλο το φαύλο, ενώ συνηθίζουν να τιμούν με άριστη κρίση εκείνο που συντελεί στην ωφέλεια. Έτσι, νομίζω, και ο θεσπέσιος Μελωδός, ο οποίος πάντοτε ευδοκιμούσε, αναφωνούσε προς τον Θεό: «Ότι συ εκτήσω τους νεφρούς μου, Κύριε». Ο δε λοβός του ήπατος, μας υποδηλώνει εξίσου την ενέργεια της ψυχής, δηλαδή την κίνηση του νου, με την οποία αυτός κατευθύνεται προς τις επιθυμίες.

Διότι σε κανέναν άλλον δεν είναι δυνατόν να προσέχει ολόκληρο τον εαυτό του. Αυτήν, λοιπόν, τη φύλαξη τοποθέτησε ως επιστάτη και στην ψυχή και στο σώμα· διότι μέσω αυτής θα απαλλαγείς εύκολα και από τα σωματικά και από τα ψυχικά πονηρά πάθη. Γίνε, λοιπόν, προστάτης του εαυτού σου, επίστησε την προσοχή στον εαυτό σου, επισκέψου τον εαυτό σου, ή μάλλον να προΐστασαι και να επισκέπτεσαι και να εξετάζεις· διότι έτσι θα υποτάξεις στο Πνεύμα τη σάρκα που αφηνιάζει και «ποτέ δεν θα υπάρξει κρυφός λόγος στην καρδιά σου». «Εάν πνεύμα αυτού που εξουσιάζει», δηλαδή των πονηρών πνευμάτων και παθών, «ανέβει πάνω σου», λέει ο Εκκλησιαστής, «τον τόπο σου μην εγκαταλείψεις», δηλαδή να μην αφήσεις κανένα μέρος της ψυχής, ούτε μέλος του σώματος χωρίς επιστασία. Διότι έτσι θα παραμείνεις ανώτερος από τα πνεύματα που επηρεάζουν από κάτω, και «σε Εκείνον που εξετάζει καρδιές και νεφρούς», εφόσον εσύ ο ίδιος τα έχεις πρωτύτερα εξετάσει, θα παραστείς χωρίς να υποβληθείς σε εξέταση, με παρρησία. «Διότι, εάν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν», λέει ο Παύλος. Και, έχοντας βιώσει εκείνο το μακάριο πάθος του Δαβίδ, θα πεις κι εσύ προς τον Θεό ότι «το σκοτάδι δεν θα είναι σκοτεινό για εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν ημέρα για εμένα, διότι εσύ απέκτησες τους νεφρούς μου». «Όχι μόνο ολόκληρο το επιθυμητικό μέρος της ψυχής μου», λέει, «το έκανες δικό σου, αλλά και αν υπήρχε στο σώμα κάποιος σπινθήρας αυτής της επιθυμίας, επιστρέφοντας προς αυτήν που τον προκάλεσε, μέσω αυτής πέταξε ψηλά προς εσένα και από εσένα εξαρτάται και σε εσένα προσκολλάται».

«και νύξ»: Διότι στα μέσα της ημέρας του πάθους επήλθε νύχτα, στην οποία βρήκε αγαλλίαση ο άνθρωπος, πιστεύοντας μυστικά στον Χριστό. «ως το σκότος»: Διότι το σκοτάδι, δηλαδή αυτό που συνέβη πάνω στον σταυρό, έγινε πρόξενος του αθάνατου φωτός. «και νύξ»: Διότι, αν και έγινε σκοτάδι, ο καιρός και ο τόπος της ημέρας διασώθηκαν. Γι' αυτό πάλι μεταβλήθηκε στο φως της ημέρας. «ως το σκότος»: Διότι το σκοτάδι ήταν τότε πρόξενος του φωτός και τύγχανε να είναι μέρος της ημέρας. «ότι συ»: Διότι Αυτός ερευνά και τους νεφρούς και την καρδιά του ανθρώπου. «αντελάβου»: Διότι από την κοιλιά της μητέρας [μου, του] ο άνθρωπος είναι γνωστός στον Θεό, γι' αυτό και σώζεται με τη χάρη Του. «εξομολογήσομαι»: Διότι ο άνθρωπος, κυριευμένος από τον φόβο του Θεού, προσφέρει την εξομολόγηση. «θαυμάσια»: Διότι από τα κτίσματα αναλόγως γνωρίζεται ο Δημιουργός. Επομένως ο άνθρωπος, εκπλησσόμενος από τα θαύματα, υποτάχθηκε. «ουκ εκρύβη»: Αυτό που στους ανθρώπους μεν κρύβεται, από Εσένα όμως γνωρίζεται, το τι είδους, ποιας λογής και πόσα είναι στον αριθμό. Και αυτά βρίσκονταν απογυμνωμένα από τον Αδάμ [μέσα στον Άδη]. «και η υπόστασις»: [Διότι στα κατώτατα της γης], δηλαδή στον Άδη, εκεί, λέει, ο άνθρωπος, τον οποίο έπλασες με τα χέρια σου <έπλασα με τα χέρια μου>, κρατείται, και πρέπει εγώ να τον αναγάγω από εκεί, λέει ο Κύριος.

Διότι αυτός είναι που πλάθει και ζωογονεί τα βρέφη μέσα στη μήτρα, όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ: «Εσύ με ανέλαβες από την κοιλιά της μητέρας μου». Και παρατήρησε πώς μας δείχνει η θεία Γραφή τον Δημιουργό της φύσεως να κατεργάζεται και τα δύο με τη δική του δύναμη, της μίας μεν να διεγείρει τη μήτρα, της δε Ραχήλ να την αναστέλλει.

Διότι, εάν εσύ το θελήσεις, τέτοια θα είναι η νύχτα και έτσι θα έχει το φως συνυφασμένο μαζί της, όπως ακριβώς το σκοτάδι. Γι' αυτό, δηλώνοντάς το αυτό, πρόσθεσε: «Όπως το σκοτάδι της, έτσι και το φως της». Αυτά βέβαια λέγονται κυριολεκτικά μεν για τα φυσικά στοιχεία, μεταφορικά δε για τις ανθρώπινες καταστάσεις. Από τα οποία αποδεικνύεται ότι ο Θεός μπορεί, μέσα στις θλίψεις, να προσφέρει τόση ανακούφιση σε όσους περιπίπτουν σε αυτές, όση θα πρόσφερε σε όσους βρίσκονται σε κατάσταση ανέσεως, προνοώντας για εκείνους κατά την περίοδο της θλίψης. Διότι αυτό ακριβώς είναι το θαυμαστό και παράδοξο, το οποίο άλλωστε συνέβη και στην περίπτωση του Ιωσήφ. Επειδή εκείνος δεν απόλαυσε τόση άνεση και τιμή όταν κατοικούσε στο πατρικό του σπίτι, όση όταν πουλήθηκε και συντηρούνταν σε σπίτι βαρβάρων. Και μέσω αυτών ακριβώς που τον επιβουλεύτηκαν του υφαινόταν το διάδημα και κατασκευαζόταν η πορφύρα, και αυτή η αφορμή της ατιμίας έγινε για εκείνον αιτία τιμής και βασιλείας. Είδες πώς ερμηνεύσαμε το ότι «η νύχτα θα φωτιστεί σαν ημέρα»; Ως προς το δε, «Όπως το σκοτάδι της, έτσι και το φως της», και πάλι είναι ανάγκη να πούμε το ίδιο: όπως ακριβώς το ένα, έτσι και το άλλο θα της ανήκει, όχι κατά φαντασίαν, αλλά επειδή εσύ, που είσαι ο Κύριος των φύσεων, μεταβάλλεις τα πράγματα. «Διότι εσύ κατέχεις τους νεφρούς μου, Κύριε· με προστάτευσες από την κοιλιά της μητέρας μου». Και ποια είναι η λογική αλληλουχία αυτού του στίχου με τα προηγούμενα; Είναι πάρα πολύ μεγάλη, και συνδέεται στενότατα μαζί τους.

Επειδή, λοιπόν, μίλησε για την τόσο μεγάλη δύναμή Του, δείχνει στη συνέχεια ότι τη δύναμη αυτήν τη χρησιμοποιεί για το συμφέρον των ανθρώπων και για την ευεργεσία τους. Διότι, για να μην πει κανείς από τους ανόητους: «Και τι σημασία έχουν αυτά για εμένα, αν είναι μέγας, και δυνατός, και προγνώστης των πάντων; Δείξε αν κερδίζουμε κάτι από αυτό»· πρόσθεσε το: «Διότι εσύ έκανες κτήμα σου τους νεφρούς μου», εννοώντας ολόκληρο τον άνθρωπο μέσα από ένα μέρος του. Δεν είναι δε μικρό αυτό ως στοιχείο εγκωμίου και πρόνοιας, το να είναι δηλαδή κανείς κτήμα του Θεού.

Διότι εκείνος που κάνει κάτι κτήμα του, το φροντίζει και προνοεί γι' αυτό. Γι' αυτό και, για να το δηλώσει αυτό, προσθέτει τα εξής, λέγοντας: «Με ανέλαβες από την κοιλιά της μητέρας μου». Δηλαδή, πάντοτε με περιτείχισες, προνόησες για μένα, με διασφάλισες από την πρώτη μου ηλικία, από τα ίδια μου τα σπάργανα, και αυτά που ανέφερα τα δίδαξες μέσα από τα ίδια σου τα έργα.

Ευχή δεύτερη Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Κύριε και Θεέ μου, ο μέγας και φοβερός και ένδοξος, ο δημιουργός όλης της ορατής και νοητής κτίσεως, εσύ που τηρείς τη διαθήκη σου και το έλεός σου σε όσους σε αγαπούν και φυλάσσουν τα προστάγματά σου· και τώρα και πάντοτε σε ευχαριστώ για όλες τις φανερές και αφανείς ευεργεσίες σου που έγιναν προς εμένα. Και μέχρι τώρα σε αινώ και σε δοξάζω και σε μεγαλύνω, διότι έκανες θαυμαστά σε εμένα τα πλούσια ελέη σου και τους οικτιρμούς σου, αφού με ανέλαβες από την κοιλιά της μητέρας μου, και προνοώντας για τα πάντα, συντηρώντας και κυβερνώντας με οσιότητα τη ζωή μου, μόνο από τη δική σου χρηστότητα και φιλανθρωπία. Διότι δεν περιφρόνησες την ταπείνωσή μου εξαιτίας της αναξιότητας και της εμπάθειάς μου, αλλά εξαιτίας της φιλανθρωπίας και της συμπάθειάς σου δεν έπαψες να με ευεργετείς και να προνοείς για εμένα. Και έως τα γηρατειά και την πρεσβυτική ηλικία, Θεέ μου, μην με εγκαταλείπεις, Ιησού Χριστέ, το καλό όνομα, ο γλυκασμός μου, και η επιθυμία μου, και η ελπίδα μου· εσύ που ενανθρώπησες για εμάς, και υπέμεινες τον σταυρικό θάνατο, και οικονόμησες και διευθέτησες τα πάντα με σοφία για τη δική μας σωτηρία.

«Διότι εσύ δημιούργησες τα νεφρά μου», δηλαδή, εσύ με έπλασες «και με ανέλαβες από την κοιλιά της μητέρας μου» και με σπλαχνίστηκες. «Θα σε δοξολογήσω», δηλαδή, θα σε ευχαριστήσω, «διότι με φοβερό τρόπο αναδείχθηκες θαυμαστός».

Και μακάρι να ήταν ελαφρύ και να μην ήταν γεμάτο αδικία· διότι δεν θα εμπόδιζε τον νου να αφοσιώνεται στο να φωνάζει: «Άνοιξε». Άνοιξε, Κύριε, άνοιξέ μου τη θύρα της ευσπλαχνίας σου πριν από τον καιρό της αναχωρήσεώς μου· διότι πρέπει να αναχωρήσω και να έλθω ενώπιόν σου και να απολογηθώ για όλα όσα λέγω με λόγια και πράττω με έργα και συλλογίζομαι μέσα στην καρδιά μου· διότι και ο παραμικρός θόρυβος των γογγυσμών δεν κρύβεται από το αυτί σου. «Εσύ δημιούργησες τους νεφρούς μου», φωνάζει προς εσένα ο Δαβίδ ψάλλοντας, και «στο βιβλίο σου είναι γραμμένα τα πάντα»· στο οποίο, διαβάζοντας τα στίγματα των κακών μου πράξεων, διέγραψέ τα με τον σταυρό σου, διότι σε αυτόν καυχώμαι φωνάζοντας προς εσένα: «Άνοιξε».