Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 138:14

Θα σε δοξολογήσω, διότι με τρόπο φοβερό κατέστης θαυμαστός. Επίκαιρα, μετά την προαναφερθείσα θεολογία, αναφωνεί την εξομολόγηση. Θαυμαστά είναι τα έργα σου, και η ψυχή μου το γνωρίζει πάρα πολύ. Όποια απόρρητη δύναμη υπάρχει σε εμένα, λέγει, και αυτή τυγχάνει να είναι φανερή σε εσένα τον Θεό.

«Εθαυμαστώθη»: Ο Θεός λέει στον άνθρωπο: Σε έκανα γνωστό σε όλη την κτίση, καθιστώντας σε πιο τιμημένο από όλους. «Εκραταιώθη»: Διότι, όταν ο άνθρωπος παρέβη την εντολή, έχασε και την παρρησία του και δεν μπορεί πλέον να αντιμιλήσει στις ουράνιες δυνάμεις. «Πού πορευθώ»: Διότι το Άγιο Πνεύμα δεσπόζει επί πάντων, των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων. Επειδή ο Αδάμ, αφού παρέβη την εντολή, κατέφυγε σε φυγή, όπως νόμιζε. «Και από του προσώπου»: Διότι ο οφθαλμός του Θεού επιβλέπει τα πάντα, ώστε όποιος νομίζει ότι διαφεύγει της προσοχής, πλανάται. «Εάν αναβώ»: Σημαίνει (όπως σήμαινε η προφητεία), ότι ο άνθρωπος επρόκειτο να αναβεί στον ουρανό, εκεί όπου βρίσκεται ο Χριστός. «Εάν καταβώ»: Το Άγιο Πνεύμα υποδήλωνε την κάθοδο του Χριστού και Θεού στον Άδη για τον άνθρωπο. Διότι, κατεβαίνοντας εκεί, τον κατέτρωσε, δηλαδή τον καθαίρεσε. «Εάν αναλάβω»: Σημαίνει τον καιρό της αναστάσεως· διότι τότε ο άνθρωπος έβγαλε φτερά σαν αετός και ξεπήδησε από το μνήμα, όπως από φωλιά. «Και κατασκηνώσω»: Ως θάλασσα αναφέρει αυτήν του βίου· διότι στο τέλος σαρκώθηκε ο Θεός και σώθηκε ο άνθρωπος. «Και γαρ εκεί»: Διότι και μετά τη σωτηρία του ανθρώπου, ενώ κολυμπά ακόμη στη βιωτική θάλασσα, το χέρι του Θεού σώζει τον άνθρωπο. «Και είπα»: Σημαίνει το σκότος που έγινε κατά το Πάθος· διότι μέσα σε αυτό πραγματοποιήθηκε η σωτηρία για τον άνθρωπο.

«και νύξ»: Διότι στα μέσα της ημέρας του πάθους επήλθε νύχτα, στην οποία βρήκε αγαλλίαση ο άνθρωπος, πιστεύοντας μυστικά στον Χριστό. «ως το σκότος»: Διότι το σκοτάδι, δηλαδή αυτό που συνέβη πάνω στον σταυρό, έγινε πρόξενος του αθάνατου φωτός. «και νύξ»: Διότι, αν και έγινε σκοτάδι, ο καιρός και ο τόπος της ημέρας διασώθηκαν. Γι' αυτό πάλι μεταβλήθηκε στο φως της ημέρας. «ως το σκότος»: Διότι το σκοτάδι ήταν τότε πρόξενος του φωτός και τύγχανε να είναι μέρος της ημέρας. «ότι συ»: Διότι Αυτός ερευνά και τους νεφρούς και την καρδιά του ανθρώπου. «αντελάβου»: Διότι από την κοιλιά της μητέρας [μου, του] ο άνθρωπος είναι γνωστός στον Θεό, γι' αυτό και σώζεται με τη χάρη Του. «εξομολογήσομαι»: Διότι ο άνθρωπος, κυριευμένος από τον φόβο του Θεού, προσφέρει την εξομολόγηση. «θαυμάσια»: Διότι από τα κτίσματα αναλόγως γνωρίζεται ο Δημιουργός. Επομένως ο άνθρωπος, εκπλησσόμενος από τα θαύματα, υποτάχθηκε. «ουκ εκρύβη»: Αυτό που στους ανθρώπους μεν κρύβεται, από Εσένα όμως γνωρίζεται, το τι είδους, ποιας λογής και πόσα είναι στον αριθμό. Και αυτά βρίσκονταν απογυμνωμένα από τον Αδάμ [μέσα στον Άδη]. «και η υπόστασις»: [Διότι στα κατώτατα της γης], δηλαδή στον Άδη, εκεί, λέει, ο άνθρωπος, τον οποίο έπλασες με τα χέρια σου <έπλασα με τα χέρια μου>, κρατείται, και πρέπει εγώ να τον αναγάγω από εκεί, λέει ο Κύριος.

Διότι μεταβάλλεις τις φύσεις των πραγμάτων και, ενώ αυτές παραμένουν ίδιες, τις κάνεις να επιδεικνύουν τα αντίθετά τους, και προβάλλεις πάλι τα αντίθετα με τέτοιον τρόπο, σαν να είναι οικεία και συνδεδεμένα εκ φύσεως. Συγκεντρώνοντας λοιπόν πάλι όλα αυτά, και αφού καταλήφθηκε από ένθεο ζήλο, αναφώνησε δυνατά, λέγοντας: «Θα σε δοξολογήσω, διότι με φοβερό τρόπο αναδείχθηκες θαυμαστός», δηλαδή, φάνηκες θαυμαστός και είσαι θαυμαστός. «Θαυμαστά είναι τα έργα σου, και η ψυχή μου το γνωρίζει πάρα πολύ καλά». Και τι να πω, λέει, για εσένα, εφόσον βέβαια και τα όσα δημιουργούνται από εσένα προκαλούν μεγάλο θαυμασμό; Έπειτα, αφήνοντας την αναλυτική εξέταση των πάντων, αρκείται στην προσωπική του επίγνωση, λέγοντας: «Και η ψυχή μου το γνωρίζει πάρα πολύ καλά». Δεν το γνωρίζει απλώς, λέει, αλλά με μεγάλη ένταση, με σφοδρότητα.

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου, Λόγοι κατά Ιουδαίων, Λόγος πρώτος. αʹ. Θα επιθυμούσα σήμερα να σας παραδώσω τα υπόλοιπα στοιχεία του θέματος, για το οποίο σας μίλησα προηγουμένως, και να δείξω με μεγαλύτερη σαφήνεια πώς ο Θεός είναι ακατάληπτος. Διότι περί αυτού εκφωνήσαμε την περασμένη Κυριακή εκείνους τους πολλούς και μακροσκελείς λόγους, οπότε και παρουσιάσαμε ως μάρτυρες τόσο τον Ησαΐα, όσο και τον Δαβίδ και τον Παύλο. Διότι ο μεν πρώτος αναφωνούσε: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;», ο δε δεύτερος τον ευχαριστούσε για την ακαταληψία του, λέγοντας: «Θα σε δοξολογήσω, διότι αναδείχθηκες φοβερά θαυμαστός· θαυμαστά είναι τα έργα σου»· και πάλι: «Έγινε θαυμαστή η γνώση σου σε σχέση με εμένα, υπερίσχυσε, αδυνατώ να τη φτάσω».

Γι' αυτό σας προτρέπω να αποφεύγετε τη μανία τους· διότι εγώ τουλάχιστον θεωρώ πως είναι έσχατη μανία το να φιλονικεί κανείς ισχυριζόμενος ότι γνωρίζει τι είναι ο Θεός κατά την ουσία Του. Και για να μάθεις ότι αυτό αποτελεί έσχατη μανία, θα σας το αποδείξω μέσα από τους προφήτες. Διότι οι προφήτες όχι μόνο φαίνεται να αγνοούν το τι είναι ο Θεός κατά την ουσία Του, αλλά απορούν ακόμη και για τη σοφία Του, ως προς το πόσο μεγάλη είναι· καίτοι βέβαια η ουσία δεν προέρχεται από τη σοφία, αλλά η σοφία πηγάζει από την ουσία. Όταν όμως οι προφήτες δεν μπορούν να κατανοήσουν με ακρίβεια ούτε καν αυτήν, πόσης μανίας θα ήταν δείγμα το να νομίζει κανείς ότι μπορεί να υποτάξει την ίδια την ουσία στους δικούς του συλλογισμούς; Ας ακούσουμε λοιπόν τι λέει ο προφήτης γι' αυτήν: «Έγινε θαυμαστή η γνώση Σου για εμένα». Ή μάλλον ας αναφέρουμε τα πιο πάνω λόγια: «Θα σε δοξολογήσω, διότι έγινες φοβερά θαυμαστός». Τι σημαίνει «φοβερά»; Πολλά πράγματα τα θαυμάζουμε απλώς, χωρίς ωστόσο να αισθανόμαστε φόβο, όπως το κάλλος των κιόνων, τις τοιχογραφίες, την ομορφιά των σωμάτων. Από την άλλη, θαυμάζουμε το πέλαγος της θάλασσας και τον απέραντο βυθό, αλλά με φόβο, όταν σκύβουμε να κοιτάξουμε το βάθος του. Έτσι λοιπόν και ο προφήτης, αφού έσκυψε στο απέραντο και αχανές πέλαγος της σοφίας του Θεού και ένιωσε ίλιγγο, θαύμασε με πολύ φόβο και υποχώρησε, αναφωνώντας και λέγοντας: «Θα σε δοξολογήσω, διότι έγινες φοβερά θαυμαστός· θαυμαστά είναι τα έργα Σου». Και πάλι: «Έγινε θαυμαστή η γνώση Σου για εμένα, αποδείχθηκε κραταιή, και είναι αδύνατον να την φτάσω».

«Διότι εσύ δημιούργησες τα νεφρά μου», δηλαδή, εσύ με έπλασες «και με ανέλαβες από την κοιλιά της μητέρας μου» και με σπλαχνίστηκες. «Θα σε δοξολογήσω», δηλαδή, θα σε ευχαριστήσω, «διότι με φοβερό τρόπο αναδείχθηκες θαυμαστός».

Με φόβο θαυμάζουν οι συνετοί τα δημιουργήματά σου· «θαυμαστά είναι τα έργα σου», δηλαδή τα κτίσματά σου, «και η ψυχή μου γνωρίζοντάς τα» εκπλήσσεται «πάρα πολύ». «Δεν κρύφτηκε το οστό μου από εσένα, το οποίο έπλασες στα κρυφά». Στα κρυφά έπλασες το οστό του Αδάμ σε γυναίκα· «δεν κρύφτηκε από εσένα», δηλαδή δεν εξαφανίστηκε μετά θάνατον. Διότι, αν και «στα κατώτατα της γης η υπόσταση του ανθρώπου» καταλήγει και γίνεται αδρανής, ωστόσο, σαν να είναι γραμμένοι σε βιβλίο, όλοι οι άνθρωποι θα αναστηθούν πάλι, όταν έρθει ο καιρός. «Ημέρες θα διαπλαστούν και κανένας δεν θα είναι ανάμεσά τους», δηλαδή θα αναπλαστούν και θα αναστηθούν και κανείς από αυτούς δεν θα στερηθεί την ανάσταση, έστω κι αν είναι λίγοι αυτοί που σώζονται σύμφωνα με τη θεία φωνή. «Από εμένα δε τιμήθηκαν πάρα πολύ οι» σωζόμενοι «φίλοι σου, Θεέ», και «κραταιώθηκαν πάρα πολύ οι αρχές» των ένθεων πράξεών τους. «Θα τους απαριθμήσω και θα πληθύνουν περισσότερο από την άμμο».