Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 138:2

«Αυτός που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που λέει την αλήθεια, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα, δεν έκρυψα την αλήθεια σου από μεγάλο πλήθος.» «Αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου, ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου.» «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του.» Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του κατοικεί μαζί σου, Δέσποτα, «εγώ όμως πορεύθηκα με την ακακία μου. Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Αν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά,» ας μην κατοικήσω ως φίλος μαζί σου, αλλά «ας πέσω λοιπόν άδειος μπροστά στους εχθρούς μου. Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του, και δεν δέχθηκε χλευασμό για τους πιο κοντινούς του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν χλευάζεται εξαιτίας των οικείων του κατοικεί μαζί με τον Θεό, κι αυτό το κατόρθωσα: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα· με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε.»

Εσύ κατανόησες τους διαλογισμούς μου από μακριά, την τρίβο μου και τον σχοίνο μου εσύ εξιχνίασας. Εάν ο Θεός γνωρίζει την κίνηση των διανοημάτων, πολύ περισσότερο έχει τη γνώση της πορείας του βίου. Την τρίβο μου και τον σχοίνο μου εσύ εξιχνίασας. Ο σχοινισμός βεβαίως αποτελεί ένα καθορισμένο μέτρο της οδού. Εννοεί όμως ότι γνωρίζεις κάθε κίνηση του λογισμού· διότι μέσω των οδών υποδηλώνει τις κινήσεις.

Επειδή δε πρόσθεσε στα λόγια του γι' αυτόν το «Για να εκπληρωθεί η γραφή», πάλι αναφέρουμε αυτό με ωφέλιμο τρόπο για όσους πρόκειται να τα διαβάσουν. Διότι ο προδότης δεν χάθηκε επειδή το είπε η Γραφή, ούτε έφτασε σε τέτοιο σημείο φαυλότητας ώστε να προδώσει το τίμιο αίμα του Χριστού για λίγα αργύρια λόγω αυτής. Αλλά, επειδή επρόκειτο οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο να χαθεί, παραδίδοντας τον Κύριο εξαιτίας της διεστραμμένης προαίρεσης που υπήρχε μέσα του, η Γραφή, η οποία ήταν αδύνατον να διαψευστεί, προανήγγειλε ότι αυτό οπωσδήποτε θα συμβεί. Διότι είναι λόγος του Θεού, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα, και ο οποίος κατέχει στη δική του διάνοια τον χαρακτήρα και τον βίο του καθενός, καθώς και την πορεία του από την αρχή μέχρι το τέλος. Και γι' αυτό ο Ψαλμωδός, αποδίδοντάς Του τη γνώση των πάντων, τόσο αυτών που έχουν ήδη περάσει όσο και αυτών που αναμένεται να συμβούν, λέει κάπου προς Αυτόν: «Εσύ κατανόησες όλους τους διαλογισμούς μου από μακριά, την πορεία μου και το σκοινί μέτρησής μου εσύ εξιχνίασας, και όλες τις οδούς μου προείδες». Έχοντας, λοιπόν, προγνωρίσει τα πάντα και έχοντας παρατηρήσει τα μέλλοντα σαν να είναι ήδη παρόντα, εκτός από όλα τα άλλα που ανέφερε για τον Χριστό, ο θείος λόγος μάς προανήγγειλε ότι θα χαθεί προδίδοντας αυτός που είχε ταχθεί μεταξύ των μαθητών. Η πρόγνωση όμως και η εξαγγελία των μελλοντικών γεγονότων δεν αποτελούσε σε καμία περίπτωση θέλημα και πρόσταγμα του Θεού, ούτε η προφητεία ήταν καταναγκαστική για την πραγματοποίηση του προσημειωμένου κακού και της επιβουλής κατά του Σωτήρος, αλλά μάλλον είχε αποτρεπτικό χαρακτήρα.

Εκείνος που φύτεψε το αυτί, δεν ακούει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι, δεν κατανοεί; Και σε άλλο σημείο λέει: Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου· εσύ κατανόησες τους διαλογισμούς μου από μακριά· την πορεία μου και την ανάπαυσή μου εσύ τις εξιχνίασες· και όλες τις οδούς μου τις προείδες· διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου. Ιδού, Κύριε, εσύ γνώρισες τα πάντα· τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου. Έγινε θαυμαστή η γνώση σου σε μένα, κραταιώθηκε, και δεν μπορώ να τη φτάσω. Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου; Και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί, εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει το δεξί σου χέρι. Και είπα: Άραγε το σκοτάδι θα με καταπατήσει και η νύχτα θα γίνει φως στην τρυφή μου; Διότι το σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα· όπως είναι το σκοτάδι της, έτσι είναι και το φως της.

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαυίδ κατά τη διασπορά: Η προφητεία υποδηλώνει τα όσα πρόκειται να συμβούν στο τέλος σχετικά με τον Χριστό, κάνοντας μνεία στον Ζαχαρία. Διότι Ζαχαρίας ερμηνεύεται μνήμη. Θυμήθηκε λοιπόν ο προφήτης ότι, όταν φανερωθεί ο Χριστός, οι Ιουδαίοι διασπείρονται, δηλαδή σκορπίζονται. Κύριε: Ο Χριστός προς τον Πατέρα εκ προσώπου του ανθρώπου. Διότι γι' αυτό ήλθε, για να σώσει τον άνθρωπο. Συ έγνως: Εσύ, λέει, Πατέρα, και την εκ δεξιών καθέδρα μου γνωρίζεις και την έγερσή μου για την αναζήτηση του ανθρώπου γνώρισες· διότι με τη δική σου βουλή έγινε. Συ συνήκας: Ο Υιός προς τον Πατέρα· εσύ γνωρίζεις, Πατέρα, ότι εξ αρχής η βουλή μου αυτή υπήρξε για τον άνθρωπο. Την τρίβον: Τρίβος είναι η πλατιά οδός· σχοίνος είναι η πολύ στενή οδός, όπως λέει το Ευαγγέλιο. Και ο άνθρωπος: Την πλατιά και τη στενή οδό, λέει, και εκείνη και τούτη εσύ τις γνωρίζεις. Και πάσας: Διότι κατά την πλάση του ανθρώπου προγνώριζε ο Θεός κάθε πράξη του. Ότι ουκ έστιν: Διότι όταν πλάστηκε ο άνθρωπος ήταν αμύητος σε κάθε κακία και δόλο. Ιδού—έσχατα: Γνώρισες ως Θεός και την αρχική του διάθεση, ότι ήταν καθαρή από κάθε κακία, και τις έσχατες, ότι επρόκειτο να κυριευθεί από κακά. Και γι' αυτό από όλα σώσε με. Συ έπλασας: Είναι φανερό ότι ο άνθρωπος πλάστηκε από το χέρι του Θεού. Ως πλάστης λοιπόν του ανθρώπου, τίποτα δεν διαφεύγει από τον Θεό.

ΣΤΟΝ ΡΛΗʹ ΨΑΛΜΟ. Εις το τέλος, για τον νικοποιό. Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες. αʹ. Τι λες; Μετά τη δοκιμασία γνωρίζει ο Θεός, ενώ πριν από τη δοκιμασία δεν γνωρίζει; Όχι, μη γένοιτο! Διότι πώς είναι δυνατόν, Αυτός που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους; Αλλά το «Με δοκίμασες» σημαίνει «Με γνωρίζεις με απόλυτη ακρίβεια». Διότι, όπως ακριβώς ο Απόστολος, όταν λέει ότι ερευνά τις καρδιές, δεν το λέει για να φανερώσει άγνοια, αλλά την ακριβή γνώση· έτσι λοιπόν και αυτός εδώ, λέγοντας, «Με δοκίμασες», δηλώνει την πλέον σαφή γνώση, δηλαδή, «Με γνωρίζεις με ακρίβεια». Εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου. Ως κάθισμα και έγερση εννοεί ολόκληρο τον βίο· διότι σε αυτά συνίσταται ο βίος μας· στις πράξεις, στις ενέργειες, στις εισόδους, στις εξόδους. Έπειτα, επειδή στην αρχή έλεγε, «Με δοκίμασες», για να μη νομίσει κανένας από τους ανόητους ότι γνωρίζει από δοκιμή, ή από την πείρα των πραγμάτων, εξαιτίας του ότι είπε, «Γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου», δες πώς το διορθώνει αυτό με την προσθήκη που έκανε λέγοντας, «Εσύ κατανόησες τους διαλογισμούς μου από μακριά». Διότι μέσω αυτού αποδεικνύει, ότι δεν γνωρίζει μέσω δοκιμασίας, ούτε έχει ανάγκη να δοκιμάσει, αλλά με την προγνωστική του δύναμη γνωρίζει τα πάντα. Διότι αυτός που γνωρίζει τους λογισμούς που βρίσκονται στον νου, δεν έχει ανάγκη από τη δοκιμασία μέσω των έργων.

Εξάλλου, δεν τους γνωρίζει μόνο όταν κινούνται μέσα στον νου, αλλά και πριν καν κινηθούν· και όχι απλώς πριν κινηθούν, αλλά και πολύ χρόνο πριν. Γι' αυτό, θέλοντας να το δηλώσει αυτό, πρόσθεσε το: «Εσύ κατανόησες τους διαλογισμούς μου από μακριά». Εάν, λοιπόν, ο Θεός γνωρίζει ακόμη και τους διαλογισμούς, για ποιον λόγο επιφέρει τη δοκιμασία μέσω των έργων; Όχι για να μάθει ο ίδιος, αλλά για να καταστήσει δόκιμους εκείνους που υπομένουν. Επειδή και τον Ιώβ τον γνώριζε πριν από τη δοκιμασία· γι' αυτό και έδινε μαρτυρία λέγοντας: «Άνθρωπος δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής».

Όπως ακριβώς «κάθισμα» και «έγερση» ονομάζει τις πράξεις σύμφωνα με την κοινή συνήθεια· διότι και εμείς πολλές φορές λέμε: «Γνωρίζει ο τάδε πώς κάθεται και πώς σηκώνεται», μαρτυρώντας έτσι την ακριβή του γνώση· έτσι και εδώ, με τις λέξεις «τρίβο» και «σχοίνο», εννοεί ολόκληρη τη ζωή του. Γι' αυτό και προσθέτει: «Και όλες τις οδούς μου προείδες». Εξάλλου και η λέξη «εξιχνίασας», δεν είναι χαρακτηριστικό εκείνου που αναζητά, ούτε εκείνου που ερευνά, αλλά εκείνου που γνωρίζει με ακρίβεια. Και για να το δείξει αυτό προσέθεσε το «Προείδες»· δηλαδή, πριν καν γίνουν, γνωρίζεις όλες τις πράξεις, και τις πονηρές και τις αγαθές. «Διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου». Άλλος μεταφράζει: «Ετερολογία».

Εξέτασέ με, και γνώρισε τις τρίβους μου, και δες εάν υπάρχει μέσα μου οδός ανομίας, και οδήγησέ με στην αιώνια οδό. Μολονότι βέβαια στην αρχή έλεγε: Με δοκίμασες, και με γνώρισες. Εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου. Εσύ κατενόησας τους διαλογισμούς μου από μακριά· την τρίβο μου και την πορεία μου εξιχνίασας.

Ψαλμός ρλη΄ Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, με δοκίμασες» μέσα από πειρασμούς «και με γνώρισες», εσύ που προγνωρίζεις τα πάντα, «και το κάθισμά μου και την έγερσή μου», δηλαδή την ακρίβεια του βίου μου. «Και τους διαλογισμούς μου από μακριά» γνωρίζεις, και «το μονοπάτι του βίου μου» και το άμετρο της ζωής μου, σαν να μετρούσες με σχοινί, «εσύ τα εξιχνίασες». «Και όλες μου τις οδούς προείδες, διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου» ούτε κατά του νόμου σου ούτε κατά πιστού σου ανθρώπου. Και αυτό δεν το αγνοείς, Κύριε, «εσύ που γνωρίζεις όλα τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου» για να με βελτιώσεις περισσότερο. Και «έγινε θαυμαστή η γνώση σου εξαιτίας μου». Από τη δική μου διάπλαση προκαλεί θαυμασμό το άμετρο της σοφίας σου. «Έγινε τόσο κραταιά, που δεν θα μπορέσω προς αυτήν» να ατενίσω. «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Διότι το πνεύμα σου και το πρόσωπό σου πληρούν τα πάντα απερίγραπτα. Εάν κάποιος επιχειρήσει να σου ξεφύγει, και γίνει κάποια ξένη φύση και «αναβεί στον ουρανό, ή κατασκηνώσει στον πυθμένα της θάλασσας», και στην άβυσσο και στα καταχθόνια, θα σε βρει εκεί, επειδή τα πάντα πληροίς. Και «το σκότος και η νύχτα ενώπιόν σου θα φωτιστούν σαν ημέρα». «