Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 138:3

«Αυτός που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που λέει την αλήθεια, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα, δεν έκρυψα την αλήθεια σου από μεγάλο πλήθος.» «Αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου, ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου.» «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του.» Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του κατοικεί μαζί σου, Δέσποτα, «εγώ όμως πορεύθηκα με την ακακία μου. Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Αν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά,» ας μην κατοικήσω ως φίλος μαζί σου, αλλά «ας πέσω λοιπόν άδειος μπροστά στους εχθρούς μου. Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του, και δεν δέχθηκε χλευασμό για τους πιο κοντινούς του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν χλευάζεται εξαιτίας των οικείων του κατοικεί μαζί με τον Θεό, κι αυτό το κατόρθωσα: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα· με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε.»

Εσύ κατανόησες τους διαλογισμούς μου από μακριά, την τρίβο μου και τον σχοίνο μου εσύ εξιχνίασας. Εάν ο Θεός γνωρίζει την κίνηση των διανοημάτων, πολύ περισσότερο έχει τη γνώση της πορείας του βίου. Την τρίβο μου και τον σχοίνο μου εσύ εξιχνίασας. Ο σχοινισμός βεβαίως αποτελεί ένα καθορισμένο μέτρο της οδού. Εννοεί όμως ότι γνωρίζεις κάθε κίνηση του λογισμού· διότι μέσω των οδών υποδηλώνει τις κινήσεις.

Επειδή δε πρόσθεσε στα λόγια του γι' αυτόν το «Για να εκπληρωθεί η γραφή», πάλι αναφέρουμε αυτό με ωφέλιμο τρόπο για όσους πρόκειται να τα διαβάσουν. Διότι ο προδότης δεν χάθηκε επειδή το είπε η Γραφή, ούτε έφτασε σε τέτοιο σημείο φαυλότητας ώστε να προδώσει το τίμιο αίμα του Χριστού για λίγα αργύρια λόγω αυτής. Αλλά, επειδή επρόκειτο οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο να χαθεί, παραδίδοντας τον Κύριο εξαιτίας της διεστραμμένης προαίρεσης που υπήρχε μέσα του, η Γραφή, η οποία ήταν αδύνατον να διαψευστεί, προανήγγειλε ότι αυτό οπωσδήποτε θα συμβεί. Διότι είναι λόγος του Θεού, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα, και ο οποίος κατέχει στη δική του διάνοια τον χαρακτήρα και τον βίο του καθενός, καθώς και την πορεία του από την αρχή μέχρι το τέλος. Και γι' αυτό ο Ψαλμωδός, αποδίδοντάς Του τη γνώση των πάντων, τόσο αυτών που έχουν ήδη περάσει όσο και αυτών που αναμένεται να συμβούν, λέει κάπου προς Αυτόν: «Εσύ κατανόησες όλους τους διαλογισμούς μου από μακριά, την πορεία μου και το σκοινί μέτρησής μου εσύ εξιχνίασας, και όλες τις οδούς μου προείδες». Έχοντας, λοιπόν, προγνωρίσει τα πάντα και έχοντας παρατηρήσει τα μέλλοντα σαν να είναι ήδη παρόντα, εκτός από όλα τα άλλα που ανέφερε για τον Χριστό, ο θείος λόγος μάς προανήγγειλε ότι θα χαθεί προδίδοντας αυτός που είχε ταχθεί μεταξύ των μαθητών. Η πρόγνωση όμως και η εξαγγελία των μελλοντικών γεγονότων δεν αποτελούσε σε καμία περίπτωση θέλημα και πρόσταγμα του Θεού, ούτε η προφητεία ήταν καταναγκαστική για την πραγματοποίηση του προσημειωμένου κακού και της επιβουλής κατά του Σωτήρος, αλλά μάλλον είχε αποτρεπτικό χαρακτήρα.

Δοκίμασέ με, Θεέ. Ενώ στην αρχή είπε, Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες, τώρα, σαν να μην είχε δοκιμαστεί ακόμη, λέει: Δοκίμασέ με, Κύριε, και γνώρισε την καρδιά μου. Και τότε μεν ελέχθη: Το μονοπάτι μου και την πορεία μου τα εξιχνίασας, και όλες τις οδούς μου τις προείδες· τώρα δε λέει: Εξέτασέ με, και γνώρισε τα μονοπάτια μου· ίσως λοιπόν να μην λέει αντιφατικά πράγματα. Διότι τότε μεν είπε ότι είχε απλώς δοκιμαστεί και γνωριστεί, ενώ τώρα εύχεται να δοκιμαστεί, ώστε να γνωριστεί η καρδιά του· επειδή είναι ανώτερο το να είναι κανείς καθαρός και ευθύς στην καρδιά, από το να είναι απλώς καθαρός και ευθύς· και υπερέχει από το να γνωριστεί έχοντας απλώς δοκιμαστεί, το να δοκιμαστεί προκειμένου να γνωριστεί η καρδιά του· αλλά και από το να προβλεφθούν απλώς οι οδοί του, είναι ανώτερο το να γίνουν γνωστά τα μονοπάτια του αφού εξεταστούν. Γι' αυτό και πρόσθεσε: Και δες αν υπάρχει ανομία μέσα μου, δηλαδή στην έξη και στη διάθεσή μου. Παραδίδεται και ως εξής: Και δες αν υπάρχει οδός ανομίας μέσα μου· δηλαδή, κατανόησε αν βάδισε ποτέ στην ψυχή μου η ανομία, ώστε να έχουν μείνει τα ίχνη της πορείας της σε μένα. Όμως, ακόμη κι αν έχει κατορθωθεί σε μένα τόσο μεγάλη αναμαρτησία από εσένα και εξαιτίας σου, πάλι εσύ με οδήγησες σε αιώνια οδό, η οποία οδηγεί στην αθανασία και στην αφθαρσία.

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαυίδ κατά τη διασπορά: Η προφητεία υποδηλώνει τα όσα πρόκειται να συμβούν στο τέλος σχετικά με τον Χριστό, κάνοντας μνεία στον Ζαχαρία. Διότι Ζαχαρίας ερμηνεύεται μνήμη. Θυμήθηκε λοιπόν ο προφήτης ότι, όταν φανερωθεί ο Χριστός, οι Ιουδαίοι διασπείρονται, δηλαδή σκορπίζονται. Κύριε: Ο Χριστός προς τον Πατέρα εκ προσώπου του ανθρώπου. Διότι γι' αυτό ήλθε, για να σώσει τον άνθρωπο. Συ έγνως: Εσύ, λέει, Πατέρα, και την εκ δεξιών καθέδρα μου γνωρίζεις και την έγερσή μου για την αναζήτηση του ανθρώπου γνώρισες· διότι με τη δική σου βουλή έγινε. Συ συνήκας: Ο Υιός προς τον Πατέρα· εσύ γνωρίζεις, Πατέρα, ότι εξ αρχής η βουλή μου αυτή υπήρξε για τον άνθρωπο. Την τρίβον: Τρίβος είναι η πλατιά οδός· σχοίνος είναι η πολύ στενή οδός, όπως λέει το Ευαγγέλιο. Και ο άνθρωπος: Την πλατιά και τη στενή οδό, λέει, και εκείνη και τούτη εσύ τις γνωρίζεις. Και πάσας: Διότι κατά την πλάση του ανθρώπου προγνώριζε ο Θεός κάθε πράξη του. Ότι ουκ έστιν: Διότι όταν πλάστηκε ο άνθρωπος ήταν αμύητος σε κάθε κακία και δόλο. Ιδού—έσχατα: Γνώρισες ως Θεός και την αρχική του διάθεση, ότι ήταν καθαρή από κάθε κακία, και τις έσχατες, ότι επρόκειτο να κυριευθεί από κακά. Και γι' αυτό από όλα σώσε με. Συ έπλασας: Είναι φανερό ότι ο άνθρωπος πλάστηκε από το χέρι του Θεού. Ως πλάστης λοιπόν του ανθρώπου, τίποτα δεν διαφεύγει από τον Θεό.

Γι' αυτό και ο Μονογενής έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, κι αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστέψετε στα έργα». Επειδή, δηλαδή, πολλοί που έχουν παχυλή και αναίσθητη αντίληψη ξεστομίζουν πολλά τέτοια λόγια, ότι τάχα «τον δείνα επέλεξε και τον δείνα αγάπησε, ενώ τον δείνα μίσησε, και γι' αυτό ο ένας έγινε πονηρός και ο άλλος φαύλος»· για τον λόγο αυτόν ο Θεός τούς πείθει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, διορθώνοντας την αντίληψη του καθενός από αυτούς και φέρνοντας στο προσκήνιο την απόδειξη που προκύπτει από τα έργα. Και αποφαίνεται μεν, ακόμη και πριν από τα γεγονότα, ότι ο δείνα είναι ενάρετος, προκειμένου να μάθουν την προγνωστική Του δύναμη· προσθέτει όμως και την επιβεβαίωση μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, ώστε να μην πει κανένας από τους ανόητους ότι εξαιτίας της προφητείας έγινε ο δείνα τέτοιος. Δες, λοιπόν, πώς το δηλώνει αυτό και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι προτού ακόμη γεννηθούν και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, για να παραμένει σταθερή η πρόθεση του Θεού που γίνεται κατ' εκλογήν, όχι εξαιτίας των έργων, αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, ειπώθηκε σε αυτήν ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο». Διότι δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη να περιμένει την έκβαση των έργων, αλλά και πριν από αυτά γνωρίζει ο Ίδιος ποιος πρόκειται να γίνει φαύλος και ποιος όχι. «Την πορεία μου και την ανάπαυσή μου Εσύ τα ερεύνησες, και προείδες όλους τους δρόμους μου».

Όπως ακριβώς «κάθισμα» και «έγερση» ονομάζει τις πράξεις σύμφωνα με την κοινή συνήθεια· διότι και εμείς πολλές φορές λέμε: «Γνωρίζει ο τάδε πώς κάθεται και πώς σηκώνεται», μαρτυρώντας έτσι την ακριβή του γνώση· έτσι και εδώ, με τις λέξεις «τρίβο» και «σχοίνο», εννοεί ολόκληρη τη ζωή του. Γι' αυτό και προσθέτει: «Και όλες τις οδούς μου προείδες». Εξάλλου και η λέξη «εξιχνίασας», δεν είναι χαρακτηριστικό εκείνου που αναζητά, ούτε εκείνου που ερευνά, αλλά εκείνου που γνωρίζει με ακρίβεια. Και για να το δείξει αυτό προσέθεσε το «Προείδες»· δηλαδή, πριν καν γίνουν, γνωρίζεις όλες τις πράξεις, και τις πονηρές και τις αγαθές. «Διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου». Άλλος μεταφράζει: «Ετερολογία».

«Και όλες τις οδούς μου τις προείδες. Εσύ γνώρισες τα πάντα, τα έσχατα και τα αρχαία». Πώς λοιπόν εδώ πάλι λέει, σαν να μην έχει ακόμη δοκιμαστεί, «Δοκίμασέ με»; Βλέπεις ότι χρησιμοποιεί ανθρώπινες λέξεις, όχι για να παραμείνουμε στην ταπεινότητα της έκφρασης, αλλά για να ανέλθουμε σε υψηλά νοήματα, συνάγοντας μέσα από όλα αυτά τη θεοπρεπή έννοια. Διότι ζητά να δοκιμαστεί και να εξεταστεί, όχι για να γνωρίσει την καρδιά του Εκείνος που τα γνωρίζει όλα πριν από αυτό, ακόμη και πριν από τη γένεση, αλλά για να γνωρίσουμε εμείς, οι οποίοι μαθαίνουμε από την έκβαση των πραγμάτων. Διότι το «Δοκίμασέ με» εδώ, αυτό ακριβώς σημαίνει. «Και δες αν υπάρχει μέσα μου οδός ανομίας, και οδήγησέ με στην αιώνια οδό».

Ψαλμός ρλη΄ Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, με δοκίμασες» μέσα από πειρασμούς «και με γνώρισες», εσύ που προγνωρίζεις τα πάντα, «και το κάθισμά μου και την έγερσή μου», δηλαδή την ακρίβεια του βίου μου. «Και τους διαλογισμούς μου από μακριά» γνωρίζεις, και «το μονοπάτι του βίου μου» και το άμετρο της ζωής μου, σαν να μετρούσες με σχοινί, «εσύ τα εξιχνίασες». «Και όλες μου τις οδούς προείδες, διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου» ούτε κατά του νόμου σου ούτε κατά πιστού σου ανθρώπου. Και αυτό δεν το αγνοείς, Κύριε, «εσύ που γνωρίζεις όλα τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου» για να με βελτιώσεις περισσότερο. Και «έγινε θαυμαστή η γνώση σου εξαιτίας μου». Από τη δική μου διάπλαση προκαλεί θαυμασμό το άμετρο της σοφίας σου. «Έγινε τόσο κραταιά, που δεν θα μπορέσω προς αυτήν» να ατενίσω. «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Διότι το πνεύμα σου και το πρόσωπό σου πληρούν τα πάντα απερίγραπτα. Εάν κάποιος επιχειρήσει να σου ξεφύγει, και γίνει κάποια ξένη φύση και «αναβεί στον ουρανό, ή κατασκηνώσει στον πυθμένα της θάλασσας», και στην άβυσσο και στα καταχθόνια, θα σε βρει εκεί, επειδή τα πάντα πληροίς. Και «το σκότος και η νύχτα ενώπιόν σου θα φωτιστούν σαν ημέρα». «