Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 138:4

«Αυτός που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που λέει την αλήθεια, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα, δεν έκρυψα την αλήθεια σου από μεγάλο πλήθος.» «Αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου, ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου.» «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του.» Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του κατοικεί μαζί σου, Δέσποτα, «εγώ όμως πορεύθηκα με την ακακία μου. Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Αν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά,» ας μην κατοικήσω ως φίλος μαζί σου, αλλά «ας πέσω λοιπόν άδειος μπροστά στους εχθρούς μου. Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του, και δεν δέχθηκε χλευασμό για τους πιο κοντινούς του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν χλευάζεται εξαιτίας των οικείων του κατοικεί μαζί με τον Θεό, κι αυτό το κατόρθωσα: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα· με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε.»

«Ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου». Και αυτό είναι το μεγαλύτερο από τα κατορθώματα του Δαβίδ, το ότι δεν αδίκησε τη γλώσσα του ούτε με ψέμα, ούτε με επιορκία, ούτε με απάτη και δόλο, ούτε με κανέναν άλλον παρόμοιο τρόπο. «Ιδού, Κύριε, εσύ γνώρισας όλα τα έσχατα και τα αρχαία». Τα ενδιάμεσα έχουν αποσιωπηθεί, επειδή η κακία βρίσκεται στο μεταξύ. Διότι δεν υπήρχε στην αρχή, ούτε θα υπάρξει πάλι στο τέλος. «Εσύ με έπλασας και έθεσες πάνω μου το χέρι σου». Με έπλασας, λέει, και αφού με δημιούργησες, με διακρατείς· διότι η επίθεση του χεριού του Θεού σημαίνει τη δωρεά του Πνεύματος που μας έχει χορηγηθεί· όπως ακριβώς οι απόστολοι διά της επιθέσεως των χειρών παρείχαν το Άγιο Πνεύμα.

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαυίδ κατά τη διασπορά: Η προφητεία υποδηλώνει τα όσα πρόκειται να συμβούν στο τέλος σχετικά με τον Χριστό, κάνοντας μνεία στον Ζαχαρία. Διότι Ζαχαρίας ερμηνεύεται μνήμη. Θυμήθηκε λοιπόν ο προφήτης ότι, όταν φανερωθεί ο Χριστός, οι Ιουδαίοι διασπείρονται, δηλαδή σκορπίζονται. Κύριε: Ο Χριστός προς τον Πατέρα εκ προσώπου του ανθρώπου. Διότι γι' αυτό ήλθε, για να σώσει τον άνθρωπο. Συ έγνως: Εσύ, λέει, Πατέρα, και την εκ δεξιών καθέδρα μου γνωρίζεις και την έγερσή μου για την αναζήτηση του ανθρώπου γνώρισες· διότι με τη δική σου βουλή έγινε. Συ συνήκας: Ο Υιός προς τον Πατέρα· εσύ γνωρίζεις, Πατέρα, ότι εξ αρχής η βουλή μου αυτή υπήρξε για τον άνθρωπο. Την τρίβον: Τρίβος είναι η πλατιά οδός· σχοίνος είναι η πολύ στενή οδός, όπως λέει το Ευαγγέλιο. Και ο άνθρωπος: Την πλατιά και τη στενή οδό, λέει, και εκείνη και τούτη εσύ τις γνωρίζεις. Και πάσας: Διότι κατά την πλάση του ανθρώπου προγνώριζε ο Θεός κάθε πράξη του. Ότι ουκ έστιν: Διότι όταν πλάστηκε ο άνθρωπος ήταν αμύητος σε κάθε κακία και δόλο. Ιδού—έσχατα: Γνώρισες ως Θεός και την αρχική του διάθεση, ότι ήταν καθαρή από κάθε κακία, και τις έσχατες, ότι επρόκειτο να κυριευθεί από κακά. Και γι' αυτό από όλα σώσε με. Συ έπλασας: Είναι φανερό ότι ο άνθρωπος πλάστηκε από το χέρι του Θεού. Ως πλάστης λοιπόν του ανθρώπου, τίποτα δεν διαφεύγει από τον Θεό.

Όπως ακριβώς «κάθισμα» και «έγερση» ονομάζει τις πράξεις σύμφωνα με την κοινή συνήθεια· διότι και εμείς πολλές φορές λέμε: «Γνωρίζει ο τάδε πώς κάθεται και πώς σηκώνεται», μαρτυρώντας έτσι την ακριβή του γνώση· έτσι και εδώ, με τις λέξεις «τρίβο» και «σχοίνο», εννοεί ολόκληρη τη ζωή του. Γι' αυτό και προσθέτει: «Και όλες τις οδούς μου προείδες». Εξάλλου και η λέξη «εξιχνίασας», δεν είναι χαρακτηριστικό εκείνου που αναζητά, ούτε εκείνου που ερευνά, αλλά εκείνου που γνωρίζει με ακρίβεια. Και για να το δείξει αυτό προσέθεσε το «Προείδες»· δηλαδή, πριν καν γίνουν, γνωρίζεις όλες τις πράξεις, και τις πονηρές και τις αγαθές. «Διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου». Άλλος μεταφράζει: «Ετερολογία».

Αυτό είναι το μέγιστο τεκμήριο της αρετής, αυτό είναι το αποκορύφωμα των αγαθών, αυτό που προπάντων επιζητά ο Χριστός λέγοντας: «Εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», υπονοώντας το άκακο, το άδολο, το ανεπιτήδευτο και το απλό. Γι' αυτό και επέλεξε απλούς ανθρώπους, και έλεγε: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, διότι τα απέκρυψες αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα αποκάλυψες σε νήπια». Πρόσεξε· δεν είπε ότι «Τον δέχτηκα και έπειτα τον απέβαλα τον δόλο», αλλά ότι «Ούτε υπήρξε ποτέ, ούτε ανέβηκε στη γλώσσα μου αυτή η νόσος, αλλά έμεινε απλησίαστη από εμένα αυτή η πονηρία». «Ιδού, Κύριε, εσύ γνωρίζεις τα πάντα, τα έσχατα και τα αρχαία».

«Και όλες τις οδούς μου τις προείδες. Εσύ γνώρισες τα πάντα, τα έσχατα και τα αρχαία». Πώς λοιπόν εδώ πάλι λέει, σαν να μην έχει ακόμη δοκιμαστεί, «Δοκίμασέ με»; Βλέπεις ότι χρησιμοποιεί ανθρώπινες λέξεις, όχι για να παραμείνουμε στην ταπεινότητα της έκφρασης, αλλά για να ανέλθουμε σε υψηλά νοήματα, συνάγοντας μέσα από όλα αυτά τη θεοπρεπή έννοια. Διότι ζητά να δοκιμαστεί και να εξεταστεί, όχι για να γνωρίσει την καρδιά του Εκείνος που τα γνωρίζει όλα πριν από αυτό, ακόμη και πριν από τη γένεση, αλλά για να γνωρίσουμε εμείς, οι οποίοι μαθαίνουμε από την έκβαση των πραγμάτων. Διότι το «Δοκίμασέ με» εδώ, αυτό ακριβώς σημαίνει. «Και δες αν υπάρχει μέσα μου οδός ανομίας, και οδήγησέ με στην αιώνια οδό».

Ψαλμός ρλη΄ Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, με δοκίμασες» μέσα από πειρασμούς «και με γνώρισες», εσύ που προγνωρίζεις τα πάντα, «και το κάθισμά μου και την έγερσή μου», δηλαδή την ακρίβεια του βίου μου. «Και τους διαλογισμούς μου από μακριά» γνωρίζεις, και «το μονοπάτι του βίου μου» και το άμετρο της ζωής μου, σαν να μετρούσες με σχοινί, «εσύ τα εξιχνίασες». «Και όλες μου τις οδούς προείδες, διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου» ούτε κατά του νόμου σου ούτε κατά πιστού σου ανθρώπου. Και αυτό δεν το αγνοείς, Κύριε, «εσύ που γνωρίζεις όλα τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου» για να με βελτιώσεις περισσότερο. Και «έγινε θαυμαστή η γνώση σου εξαιτίας μου». Από τη δική μου διάπλαση προκαλεί θαυμασμό το άμετρο της σοφίας σου. «Έγινε τόσο κραταιά, που δεν θα μπορέσω προς αυτήν» να ατενίσω. «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Διότι το πνεύμα σου και το πρόσωπό σου πληρούν τα πάντα απερίγραπτα. Εάν κάποιος επιχειρήσει να σου ξεφύγει, και γίνει κάποια ξένη φύση και «αναβεί στον ουρανό, ή κατασκηνώσει στον πυθμένα της θάλασσας», και στην άβυσσο και στα καταχθόνια, θα σε βρει εκεί, επειδή τα πάντα πληροίς. Και «το σκότος και η νύχτα ενώπιόν σου θα φωτιστούν σαν ημέρα». «