Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 138:9

Εάν αναλάβω τις πτέρυγές μου κατά την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας. Δηλαδή, εάν λάβω πτέρυγες πτηνών που δεν έχουν ακόμη κοπιάσει· διότι αυτό σημαίνει το «κατά την αυγή», πτέρυγες δηλαδή ακμαίες στο πέταγμα και πλήρεις δυνάμεως.

Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, διότι και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει, και θα με κρατήσει η δεξιά σου.

«Με τον λόγο του Κυρίου», λέει ο Ψαλμωδός, «στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους». Και στο βιβλίο του Ιώβ είναι γραμμένο: «Το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με εποίησε». Και όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να υποθέσουμε κανέναν άλλον Λόγο, εκτός από τον Υιό, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν οι ουρανοί (διότι τότε δεν θα είχαν πλέον δημιουργηθεί μέσω του Κυρίου, εάν είχαν δημιουργηθεί μέσω κάποιου άλλου λόγου)· έτσι δεν είναι δυνατόν να υποθέσουμε και κάποιο άλλο Πνεύμα, το οποίο μαζί με τον Λόγο στερεώνει τις δυνάμεις των ουρανών. Και όταν ακούμε για Πνεύμα του στόματος, δεν το κατανοούμε με ανθρώπινο τρόπο, αλλά όπως αρμόζει στον Θεό, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον Λόγο. Διότι ούτε ο Λόγος είναι ένας απλός φθόγγος που διαλύεται, αλλά όπως λέει ο ψαλμωδός: «Στον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος Σου παραμένει στον ουρανό». Ούτε το Πνεύμα είναι κάποια πνοή που διασκορπίζεται, αλλά έχει σταθερή υπόσταση και παραμένει. «Διότι πού να πάω μακριά από το Πνεύμα Σου;» λέει ο Δαβίδ, εφόσον δηλαδή αυτό είναι υπαρκτό, και έχει πληρώσει τα σύμπαντα, και κατέχει θεϊκή αξία. Διότι αυτό που είπε για το Πνεύμα, το ίδιο λέει και για το πρόσωπο του Θεού, και για τη δεξιά Του, αναφέροντας στη συνέχεια: «Και από το πρόσωπό Σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, Εσύ είσαι εκεί· εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών· εάν πάρω τις φτερούγες μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας· γιατί και εκεί το χέρι Σου θα με οδηγήσει, και θα με κρατήσει η δεξιά Σου».

Επομένως, είναι πιο οικείο και πρέπον για την ανθρώπινη φύση το να φωτίζεται ευθύς εξαρχής, και να λαμβάνει τη σύνεση συνυφασμένη και συνδημιουργημένη με την ύπαρξή της από το φως που υπάρχει στον κόσμο, δηλαδή από τον Μονογενή, ο οποίος με την άρρητη δύναμη της θεότητάς του γεμίζει τα πάντα, και συμπαρίσταται μεν στους αγγέλους στον ουρανό, βρίσκεται δε μαζί με όσους είναι στη γη, και δεν αφήνει κενό από τη θεότητά του ούτε τον ίδιο τον άδη, και, ενώ παρευρίσκεται παντού στα πάντα, δεν απουσιάζει από πουθενά. Γι' αυτόν τον λόγο πολύ φυσιολογικά ο σοφότατος μελωδός λέγει με θαυμασμό: «Πού να πάω από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Αν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· αν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών· αν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει, και θα με κρατήσει η δεξιά σου». Διότι το θείο χέρι περιβάλλει κάθε τόπο και όλη την κτίση, συγκρατώντας στην ύπαρξη τα δημιουργήματα, και συντηρώντας στη ζωή όσα έχουν ανάγκη ζωής, και σπέρνοντας το νοητό φως σε όσους είναι δεκτικοί της συνέσεως. Δεν βρίσκεται όμως σε συγκεκριμένο τόπο, όπως ήδη προείπαμε, ούτε υπόκειται σε μεταβατική κίνηση· διότι αυτό είναι γνώρισμα των σωμάτων· αλλά μάλλον γεμίζει τα πάντα ως Θεός.

Βλέπεις λοιπόν πώς δικαιολογημένα έχει αποκληθεί λαός όντως μωρός και ασύνετος· διότι, μη μπορώντας να ανασηκώσουν το μάτι της διανοίας ούτε κατ' ελάχιστον από τα επίγεια, αποδεικνύουν αληθινό αυτό που ελέχθη γι' αυτούς: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και κύρτωσε διαπαντός τη ράχη τους»· διότι των μεν άλογων ζώων οι ράχες έχουν κυρτωθεί, καθώς αυτό το σχήμα το έχουν από τη φύση τους, και δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το όρθιο. Αλλά και ο νους των Ιουδαίων έγινε, κατά κάποιον τρόπο, σαν των κτηνών, και γέρνει πάντα προς τα κάτω, και δεν βλέπει τίποτα από τα επουράνια. Ή μήπως, καθοδηγούμενοι άριστα από το ίδιο το γεγονός προς αυτόν τον συλλογισμό, δεν σκεπτόμαστε και δεν κρίνουμε γι' αυτούς το αληθές; Διότι, αν πράγματι αναλογίζονταν τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό, πώς θα αναζητούσαν τον ασώματο σε κάποιον τόπο; Και πώς, πες μου, λέγοντας τόσο απερίσκεπτα για τον Θεό που γεμίζει τα πάντα το «Πού είναι;», δεν έρχονται σε αντίθεση με ολόκληρη τη θεία Γραφή, μολονότι ο θεσπέσιος μελωδός, αναπτύσσοντας τον λόγο περί Θεού όσο είναι δυνατόν, και αποδίδοντάς Του την ιδιότητα να πληροί τα πάντα, λέει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Αν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί, αν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών· αν πάρω τα φτερά μου την αυγή και πορευθώ στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει, και θα με κρατήσει η δεξιά σου».

«Εάν αναβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν καταβώ στον άδη, είσαι παρών· εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει η δεξιά σου». Διότι το θείο είναι παντεπόπτη και, επιπλέον, παντοδύναμο, και κανείς δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από το άγρυπνο μάτι του. Επειδή είπε: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά. Μήπως θα μπορούσε κάτι να κρυφτεί από εμένα;» Αλλά κανείς δεν θα μπορούσε ποτέ να αποφύγει τη συμφορά που του επιβλήθηκε από θεϊκό πρόσταγμα, διότι «Το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Ποιο μέσο άραγε θα μας ωφελήσει; Ή με ποιον τρόπο γενικά θα μπορέσουμε να προστατευθούμε, όταν ο Θεός καθορίζει ότι πρέπει να υποστούμε τη δοκιμασία;

ΑΛΛΟ. Λέει κάπου ψάλλοντας ο μακάριος Δαβίδ, και απευθύνοντας τα λόγια του προς τον Θεό: «Πού να πάω μακριά από το Πνεύμα σου; Και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν αναβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν καταβώ στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τα φτερά μου το πρωί και κατασκηνώσω στα έσχατα της θάλασσας, ακόμη και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει, και θα με κρατήσει η δεξιά σου.» Εφόσον, λοιπόν, αποκαλεί το Πνεύμα και πρόσωπο του Πατρός, επειδή εικονίζει μέσω της θεοπρεπούς ενέργειας την ουσία από την οποία προέρχεται· το αποκαλεί δε και χέρι, λόγω της παντουργικής δύναμης που ενυπάρχει σε αυτό, πώς θα μπορούσε να μην είναι Θεός, ενωμένο κατ' ουσίαν με τον Πατέρα, προερχόμενο από αυτόν και ευρισκόμενο μέσα σε αυτόν, ακριβώς όπως και το χέρι δεν είναι χωρισμένο από το ανθρώπινο σώμα, αλλά μάλλον είναι συνδεδεμένο με αυτό και φυσικά ριζωμένο;

ΕΠΙΛΥΣΗ. Κάποιοι, όπως έμαθα, περιφέρουν λόγια άπιστα και γεμάτα από την έσχατη γελοιότητα, μιλώντας «από την καρδιά τους και όχι από το στόμα του Κυρίου», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι, όπου δεν διαφαίνεται το κάλλος της αλήθειας, εκεί οπωσδήποτε ο πατέρας του ψεύδους εκχέει τον ανθρωποκτόνο ιό της σκαιότητας που υπάρχει μέσα του. Μαθαίνω λοιπόν ότι κάποιοι, από υπερβολική ασυνεσία, υποστηρίζουν και λένε ότι ο Μονογενής Λόγος του Θεού, όταν έγινε άνθρωπος και συναναστράφηκε με σάρκα με αυτούς που βρίσκονται στη γη, άφησε τους ουρανούς κενούς από τη θεότητά Του. Αυτό όμως δεν είναι τίποτε άλλο από το να ισχυρίζονται ότι είναι μετρήσιμος ως προς την ποσότητα, ότι έχει φύση που μπορεί να περιοριστεί, και ότι μένει σε κάποιον τόπο όπως τα σώματα, δηλαδή όπως τα υπόλοιπα κτίσματα. Αγνοούν ίσως ότι το θείο είναι ασώματο, χωρίς σχήμα, αμερές, δεν μετριέται με ποσότητα, δεν περιγράφεται από τόπο, αλλά γεμίζει τα πάντα και υπάρχει μέσα σε όλα, όντας αχώρητο από την ίδια του τη φύση. Διότι έχει γραφτεί: «Πού να πάω μακριά από το πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών· εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει».

Ας φροντίσουμε λοιπόν, αδελφοί, για την αλήθεια, ώστε η αλήθεια να μας περικυκλώσει. Διότι εδώ, εάν κάποιος διαπράξει κάτι κακό και καταγγελθεί στον άρχοντα, διαφεύγοντας σε άλλους τόπους ίσως σωθεί. Από το πρόσωπο του Θεού όμως πού να φύγουμε; Σύμφωνα με εκείνον που λέει: Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμά σου και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί, εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, ακόμη και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει η δεξιά σου.

Εκείνος που φύτεψε το αυτί, δεν ακούει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι, δεν κατανοεί; Και σε άλλο σημείο λέει: Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου· εσύ κατανόησες τους διαλογισμούς μου από μακριά· την πορεία μου και την ανάπαυσή μου εσύ τις εξιχνίασες· και όλες τις οδούς μου τις προείδες· διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου. Ιδού, Κύριε, εσύ γνώρισες τα πάντα· τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου. Έγινε θαυμαστή η γνώση σου σε μένα, κραταιώθηκε, και δεν μπορώ να τη φτάσω. Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου; Και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί, εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει το δεξί σου χέρι. Και είπα: Άραγε το σκοτάδι θα με καταπατήσει και η νύχτα θα γίνει φως στην τρυφή μου; Διότι το σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα· όπως είναι το σκοτάδι της, έτσι είναι και το φως της.

«εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας· διότι και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει». Αλλά αυτά, καθώς και τα παρόμοια με αυτά, προέρχονται από τους θεολόγους μετά τον Μωυσή, οι οποίοι ήταν και αυτοί Εβραίοι και θεολογούσαν σε πλήρη συμφωνία με τους αρχαιότατους προπάτορες. Άκουσε όμως και τους θεοφιλείς και τρισμακάριους άνδρες πριν από τον Μωυσή, δηλαδή τους πρώτους Εβραίους, και πρωτίστως τον ίδιο τον Αβραάμ, ο οποίος έχει ανακηρυχθεί προπάτορας ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους: «Είπε δε ο Αβραάμ προς τον βασιλιά των Σοδόμων: Θα εκτείνω το χέρι μου προς τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη». Και πριν ακόμη από τον Αβραάμ εισάγεται ο Μελχισεδέκ, ο ιερέας του Θεού του Υψίστου, να ευλογεί τον Αβραάμ με αυτά τα λόγια: «Ευλογημένος ο Αβραάμ από τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος παρέδωσε τους εχθρούς σου υποχείριους σε σένα· και ευλογητός ο Θεός, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη». Επιπλέον, ο λόγος της Γραφής παρουσιάζει τον Αβραάμ να συνομιλεί με τον οικείο του ως εξής: «Βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου, και θα σε βάλω να ορκιστείς στον Κύριο, τον Θεό του ουρανού και τον Θεό της γης». Και προσθέτει: «Ο Κύριος, ο Θεός του ουρανού και ο Θεός της γης, ο οποίος με πήρε από τον οίκο του πατέρα μου και από τη γη στην οποία γεννήθηκα».

ΙΣΤ΄. Είναι λοιπόν φοβερό, αδελφοί, το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· φοβερό είναι και το πρόσωπο του Κυρίου απέναντι σε όσους πράττουν το κακό, το οποίο εξαφανίζει την κακία με πανωλεθρία· φοβερή είναι και η ακοή του Θεού, η οποία αντιλαμβάνεται τη φωνή του Άβελ μέσα από το σιωπηλό αίμα· φοβερά και τα πόδια που καταλαμβάνουν την πονηρία· φοβερή και η παρουσία Του που γεμίζει τα πάντα, ώστε να μην υπάρχει πουθενά τρόπος να αποφύγει κανείς την κίνηση του Θεού, ούτε αν πετάξει στον ουρανό, ούτε αν κατεβεί στον άδη, ούτε αν αποδράσει προς την ανατολή, ούτε αν κρυφτεί στα βάθη ή στα πέρατα της θάλασσας. Πριν από εμένα φοβάται και ο Ναούμ ο Ελκεσαίος, στα λόγια με τα οποία δημοσιοποιεί την προφητεία κατά της Νινευή, τον ζηλωτή Θεό και τον Κύριο που εκδικείται με οργή τους αντιπάλους Του, και ο οποίος μεταχειρίζεται τόση περίσσεια αυστηρότητας, ώστε να μην υπολείπεται δεύτερη εκδίκηση κατά των πονηρών. Διότι, όταν ακούω τον Ησαΐα να απειλεί τον λαό των Σοδόμων και τους άρχοντες των Γομόρρων, και να λέει: «Γιατί να δεχθείτε κι άλλες πληγές, αυξάνοντας την ανομία;», σχεδόν γεμίζω από φρίκη και συγχύζομαι από τα δάκρυα. Δεν είναι δυνατόν, λέει, να βρεθεί επιπλέον πληγή για την επιπλέον αμαρτία· τόσο πολύ τα έχετε διατρέξει όλα και έχετε εξαντλήσει κάθε είδος πληγής, προκαλώντας πάντοτε κάποια νεότερη εξαιτίας της δικής σας κακίας.

Διότι ύψωσε το βλέμμα σου προς τον ουρανό και κατανόησε με τον λογισμό σου τα κατώτατα βάθη, άπλωσε τη διάνοιά σου στα πλάγια και στα άκρα της σύστασης του σύμπαντος και αναλογίσου, ποια είναι η δύναμη που τα συγκρατεί αυτά, αποτελώντας τρόπον τινά έναν σύνδεσμο των πάντων. Και θα δεις πώς αυτομάτως, κατά την ενθύμηση της θείας δυνάμεως, χαράσσεται στη διάνοιά σου το σχήμα του σταυρού, το οποίο κατέρχεται από τα ύψη προς τα βάθη και εκτείνεται εγκάρσια προς τα πέρατα των άκρων. Αυτό το σχήμα ύμνησε και ο μέγας Δαβίδ στους λόγους του, λέγοντας: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν αναβώ στον ουρανό (αυτό είναι το ύψος), εάν καταβώ στον άδη (αυτό είναι το βάθος), εάν αναλάβω τις πτέρυγές μου την αυγή (δηλαδή την ανατολή του ηλίου — αυτό είναι το πλάτος), ή εάν κατασκηνώσω στα έσχατα της θάλασσας (διότι έτσι ονομάζει τη δύση — αυτό είναι το μήκος)». Βλέπεις πώς διαζωγραφίζει το σχήμα του σταυρού μέσα από τα λόγια του; Εσύ είσαι, λέγει, εκείνος που διαπερνά τα πάντα και γίνεται ο σύνδεσμος των πάντων, εμπεριέχοντας όλα τα πέρατα μέσα στον εαυτό σου· επάνω είσαι εσύ, κάτω εσύ παρευρίσκεσαι, σε τούτο το πέρας βρίσκεται το χέρι σου και στο έτερο η δεξιά σου καθοδηγεί.

Διότι δεν νομίζω ότι το Ευαγγέλιο αναφέρει το στοιχείο του ουρανού ως κάποια ξεχωριστή κατοικία του Θεού, στα σημεία όπου μας προστάζει να γίνουμε τέλειοι σύμφωνα με το πρότυπο του επουράνιου Πατέρα, επειδή το θείο υπάρχει εξίσου στα πάντα και διαπερνά με τον ίδιο τρόπο ολόκληρη την κτίση, και τίποτε, εάν αποχωριζόταν από το κατεξοχήν Ον, δεν θα μπορούσε να παραμείνει στην ύπαρξη. Αντιθέτως, η θεία φύση εφάπτεται ισότιμα με το καθένα από τα όντα, περικλείοντας τα πάντα εντός της με την περιεκτική της δύναμη. Όπως ακριβώς διδάσκει αυτό και ο προφήτης λέγοντας ότι, κι αν βρεθώ με τη διάνοια στον ουρανό, κι αν καταδυθώ με τον λογισμό και εξετάσω τα υπόγεια, κι αν επεκτείνω τη νοερή δύναμη της ψυχής ως τα πέρατα των όντων, βλέπω ότι τα πάντα συγκρατούνται από τη δεξιά σου. Τα δε λόγια της Γραφής έχουν ως εξής: «Εάν αναβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν καταβώ στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τις φτερούγες μου την αυγή και κατασκηνώσω στα έσχατα της θάλασσας· διότι και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει η δεξιά σου». Επομένως, από αυτά μπορεί να μάθει κανείς ότι δεν έχει οριστεί η ουράνια κατοικία κατ' αποκλειστικότητα για τον Θεό.

«Εθαυμαστώθη»: Ο Θεός λέει στον άνθρωπο: Σε έκανα γνωστό σε όλη την κτίση, καθιστώντας σε πιο τιμημένο από όλους. «Εκραταιώθη»: Διότι, όταν ο άνθρωπος παρέβη την εντολή, έχασε και την παρρησία του και δεν μπορεί πλέον να αντιμιλήσει στις ουράνιες δυνάμεις. «Πού πορευθώ»: Διότι το Άγιο Πνεύμα δεσπόζει επί πάντων, των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων. Επειδή ο Αδάμ, αφού παρέβη την εντολή, κατέφυγε σε φυγή, όπως νόμιζε. «Και από του προσώπου»: Διότι ο οφθαλμός του Θεού επιβλέπει τα πάντα, ώστε όποιος νομίζει ότι διαφεύγει της προσοχής, πλανάται. «Εάν αναβώ»: Σημαίνει (όπως σήμαινε η προφητεία), ότι ο άνθρωπος επρόκειτο να αναβεί στον ουρανό, εκεί όπου βρίσκεται ο Χριστός. «Εάν καταβώ»: Το Άγιο Πνεύμα υποδήλωνε την κάθοδο του Χριστού και Θεού στον Άδη για τον άνθρωπο. Διότι, κατεβαίνοντας εκεί, τον κατέτρωσε, δηλαδή τον καθαίρεσε. «Εάν αναλάβω»: Σημαίνει τον καιρό της αναστάσεως· διότι τότε ο άνθρωπος έβγαλε φτερά σαν αετός και ξεπήδησε από το μνήμα, όπως από φωλιά. «Και κατασκηνώσω»: Ως θάλασσα αναφέρει αυτήν του βίου· διότι στο τέλος σαρκώθηκε ο Θεός και σώθηκε ο άνθρωπος. «Και γαρ εκεί»: Διότι και μετά τη σωτηρία του ανθρώπου, ενώ κολυμπά ακόμη στη βιωτική θάλασσα, το χέρι του Θεού σώζει τον άνθρωπο. «Και είπα»: Σημαίνει το σκότος που έγινε κατά το Πάθος· διότι μέσα σε αυτό πραγματοποιήθηκε η σωτηρία για τον άνθρωπο.

Γι' αυτό, αφού είπε, «Έγινε θαυμαστή η γνώση σου σε εμένα», πρόσθεσε: «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας». Ένας άλλος μεταφραστής λέει, «παραμείνω». «Διότι και εκεί» (άλλος λέει, «Ακόμη και εκεί») «το χέρι σου θα με οδηγήσει, και θα με κρατήσει η δεξιά σου». Ως πνεύμα και πρόσωπο εννοεί τον ίδιο τον Θεό. Δηλαδή, πού να πορευθώ μακριά από εσένα; Τα πάντα γεμίζεις, σε όλα είσαι παρών, όχι κατά ένα μέρος, αλλά ολόκληρος ταυτόχρονα στα πάντα. Και αναφέροντας τα πάνω, τα κάτω, πλάτος, μήκος, βάθος, ύψος, φανερώνει ότι Αυτός είναι παντού παρών. Και δεν είπε, «Όπου κι αν πάω, θα με ακολουθήσεις και θα με κρατήσεις»· αλλά, «Όπου κι αν πάω, εκεί είσαι»· δηλαδή, «Εκεί σε βρίσκω να με προλαβαίνεις». Γι' αυτό λέει, «Έγινε θαυμαστή η γνώση σου σε εμένα». Και εάν δεν τη γνωρίζεις με ακρίβεια, λέει, πώς γνωρίζεις ότι είναι θαυμαστή; Διότι ξεπερνά τον λογισμό μου, διότι νικά τη διάνοιά μου. Επειδή και την ηλιακή ακτίνα δεν μπορούμε να την κατανοήσουμε με σαφήνεια, και όμως ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο τη θαυμάζουμε περισσότερο· έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τη γνώση του Θεού· ούτε την αγνοούμε παντελώς· διότι γνωρίζουμε ότι υπάρχει, και ότι είναι φιλάνθρωπος, και ότι είναι αγαθός, και ότι είναι χρηστός, και επιεικής, και ότι βρίσκεται παντού· το τι όμως είναι ως προς την ουσία Του, ή σε ποιο μέγεθος είναι τα όσα αναφέρθηκαν, ή πώς είναι πανταχού παρών, αυτό το αγνοούμε.

Ψαλμός ρλη΄ Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, με δοκίμασες» μέσα από πειρασμούς «και με γνώρισες», εσύ που προγνωρίζεις τα πάντα, «και το κάθισμά μου και την έγερσή μου», δηλαδή την ακρίβεια του βίου μου. «Και τους διαλογισμούς μου από μακριά» γνωρίζεις, και «το μονοπάτι του βίου μου» και το άμετρο της ζωής μου, σαν να μετρούσες με σχοινί, «εσύ τα εξιχνίασες». «Και όλες μου τις οδούς προείδες, διότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου» ούτε κατά του νόμου σου ούτε κατά πιστού σου ανθρώπου. Και αυτό δεν το αγνοείς, Κύριε, «εσύ που γνωρίζεις όλα τα έσχατα και τα αρχαία. Εσύ με έπλασες και έθεσες πάνω μου το χέρι σου» για να με βελτιώσεις περισσότερο. Και «έγινε θαυμαστή η γνώση σου εξαιτίας μου». Από τη δική μου διάπλαση προκαλεί θαυμασμό το άμετρο της σοφίας σου. «Έγινε τόσο κραταιά, που δεν θα μπορέσω προς αυτήν» να ατενίσω. «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Διότι το πνεύμα σου και το πρόσωπό σου πληρούν τα πάντα απερίγραπτα. Εάν κάποιος επιχειρήσει να σου ξεφύγει, και γίνει κάποια ξένη φύση και «αναβεί στον ουρανό, ή κατασκηνώσει στον πυθμένα της θάλασσας», και στην άβυσσο και στα καταχθόνια, θα σε βρει εκεί, επειδή τα πάντα πληροίς. Και «το σκότος και η νύχτα ενώπιόν σου θα φωτιστούν σαν ημέρα». «

Διότι το ευαγγελικό κήρυγμα σαγήνευσε και προσέλκυσε τους πάντες· και η γνώση της σεπτής Τριάδος, δια της φωνής εκείνων που μαθήτευσαν τα έθνη, απλώθηκε πάνω σε όλη την υφήλιο, και παντού εδραιώθηκε η επίγνωση του ενός και μόνου αληθινού Θεού και Δεσπότη των όλων. Και αναφωνούν δυνατά και αυτοί μαζί με τον Ψαλμωδό, έχοντας κατανοήσει πλήρως το κράτος και την παντεπόπτη μεγαλειότητά Του δια της πίστεως: «Εάν αναβώ στον ουρανό, Εσύ είσαι εκεί· εάν καταβώ στον άδη, είσαι παρών· εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι Σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει η δεξιά Σου». Από αυτά, τι θα μπορούσε να είναι σπουδαιότερο ή πιο λαμπρό για τη θεοσέβεια;

Έτσι, από παντού τον στρέφει προς τον Εαυτό Του, και δεν αφήνει τον νου να προσηλωθεί σε τίποτα από τα άλλα, ούτε να νιώσει έρωτα για κανένα από τα όντα· διότι, αν κινήσουμε την επιθυμία μας προς τα εδώ, Αυτός την σταματά και την αναπαύει· αν προς τα εκεί, πάλι Αυτός· αν αλλού, κατέχει και αυτήν την οδό, και μας κυριεύει καθώς περνάμε. «Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί», λέει· «εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών· εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει η δεξιά σου»· με μια θαυμαστή ανάγκη και φιλάνθρωπη τυραννία, ελκύοντάς μας μόνο προς τον Εαυτό Του και ενώνοντάς μας μόνο με τον Εαυτό Του· και νομίζω ότι αυτή είναι η ανάγκη με την οποία συγκέντρωσε στην οικία και στο συμπόσιο εκείνους που καλούσε, λέγοντας στον δούλο: «Ανάγκασέ τους να εισέλθουν, για να γεμίσει ο οίκος μου». Ας είναι. Ότι λοιπόν η εν Χριστώ ζωή δεν αναφέρεται μόνο στο μέλλον, αλλά ήδη από το παρόν είναι παρούσα στους αγίους, και ζουν σύμφωνα με αυτήν και ενεργούν, είναι φανερό από όσα ειπώθηκαν. Το πώς όμως είναι δυνατόν να ζήσουμε έτσι και, όπως λέει ο Παύλος, «να περπατήσουμε σε νέα ζωή», εννοώ δηλαδή το τι πράττουμε ώστε ο Χριστός να ενώνεται έτσι και να προσκολλάται σε εμάς, και δεν ξέρω πώς αλλιώς πρέπει να το ονομάσω, θα πρέπει να το πούμε στη συνέχεια.

Πού να πορευτώ μακριά από το Πνεύμα σου; Και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Εάν ανέβω στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί. Και εάν στρώσω την κλίνη μου στον άδη, είσαι παρών. Εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει και θα με κρατήσει η δεξιά σου. [4] Γι' αυτό ο Αγάπιος, ως φυγάς, φτάνοντας στην Αλεξάνδρεια, δεν διέφυγε από τη δεξιά της θείας δίκης, αλλά, αφού συνελήφθη από αυτήν, τιμωρούνταν. Δεν παραδόθηκε στους νόμους όπως προηγουμένως (διότι πάλι θα απέφευγε την τιμωρία με χρήματα, επειδή όλοι αναζητούν τα δικά τους συμφέροντα και όχι εκείνα του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο), αλλά χτυπήθηκε αόρατα με μια σκληρή και αναπόφευκτη πληγή. Η πληγή αυτή ήταν μια ασθένεια που εξαπλωνόταν σε όλο το σώμα, την οποία οι γιατροί ονομάζουν πάρεση. Ελπίζοντας δε να διαφύγει και από αυτή την ασθένεια (διότι δεν θεωρούσε την πάθηση έργο της θείας δίκης, αλλά σωματικό σύμπτωμα), καλούσε συνεχώς τους γιατρούς.

Και πού να απελθούμε ή πού να φύγουμε, αδελφοί, από το πρόσωπό του; Διότι εάν ανεβούμε στον ουρανό, εκεί θα τον βρούμε να υπάρχει· εάν κατεβούμε στον άδη, και εκεί παρευρίσκεται· εάν πάμε στα πέρατα της θάλασσας, δεν θα ξεφύγουμε από το χέρι του, αλλά η δεξιά του θα κρατήσει τις ψυχές και τα σώματά μας. Επειδή λοιπόν δεν μπορούμε να αντισταθούμε, αδελφοί, ή να ξεφύγουμε από το πρόσωπο του Κυρίου, ελάτε να παραδώσουμε τους εαυτούς μας ως δούλους στον Κύριο και Θεό, ο οποίος για εμάς ενδύθηκε μορφή δούλου και πέθανε για εμάς, ελάτε να ταπεινωθούμε κάτω από το κραταιό του χέρι, το οποίο αναβλύζει σε όλους την αιώνια ζωή και τη μεταδίδει πλουσιοπάροχα σε όσους την αναζητούν, μέσω του Πνεύματος.

Γιατί δεν προστρέχουμε, αδελφοί, στον εύσπλαχνο Θεό που μας αγάπησε τόσο πολύ; Γιατί δεν παραδίδουμε τις ψυχές μας στον θάνατο υπέρ του Χριστού και Θεού, ο οποίος πέθανε για εμάς; Ή δεν βλέπουμε πολλούς ανθρώπους, εξαιτίας της επιθυμίας τους για ορισμένα πρόσκαιρα πράγματα, να υπομένουν πολλούς κόπους και πόνους και να πραγματοποιούν μακρινά ταξίδια, και όχι μόνο αυτό, αλλά και να περιφρονούν τη γυναίκα και τα παιδιά τους και κάθε άλλη δόξα και απόλαυση, μη προτιμώντας τίποτε άλλο πέρα από το δικό τους θέλημα, ώστε να μην αποτύχουν στον σκοπό τους; Εάν, λοιπόν, για πρόσκαιρα και φθαρτά πράγματα κάποιοι άνθρωποι καταβάλλουν όλο αυτόν τον αγώνα και θυσιάζουν ακόμη και την ίδια τους την ψυχή, εμείς για τον Βασιλέα των βασιλευόντων και τον Κύριο των κυριευόντων, τον Κτίστη και Εξουσιαστή των πάντων, δεν θα παραδώσουμε τις ψυχές και τα σώματά μας στον θάνατο; Διότι ο Ίδιος λέει: Εκείνος που θα χάσει την ψυχή του, δηλαδή θα την νεκρώσει ως προς τον κόσμο και δεν θα βρεθεί σε κανένα σαρκικό θέλημα, για εμένα και το Ευαγγέλιο, αυτός θα τη σώσει· ενώ εκείνος που θα βρει την ψυχή του σε κάποια αμαρτία, θα την χάσει. Πού να φύγουμε λοιπόν, αδελφοί, από το πρόσωπό Του ή πού να πάμε; Διότι, εάν ανεβούμε στον ουρανό, εκεί θα Τον βρούμε· εάν κατεβούμε στον άδη, και εκεί είναι παρών· εάν πάμε στα πέρατα της θάλασσας, δεν θα ξεφύγουμε από το χέρι Του, αλλά η δεξιά Του θα κρατήσει τις ψυχές και τα σώματά μας.