Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 139:12

Ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα κατευθυνθεί ορθά πάνω στη γη. Το μεν αιώνιο πυρ περιμένει τους ασεβείς. Αλλά και σε αυτήν εδώ τη ζωή, τελικά, ο φλύαρος δεν θα κατευθυνθεί ορθά. Διότι κανένας εριστικός και λοίδορος, ο οποίος διακατέχεται από γήινη προαίρεση, δεν κατευθύνεται ορθά, καθώς διαστρέφεται από την ίδια του την εριστικότητα. Εφόσον, λοιπόν, οι άνθρωποι αυτοί είναι φιλαμαρτήμονες, πώς είναι δυνατόν να κατευθύνονται από την αρετή;

Τον άδικο άνθρωπο θα τον καταδιώξουν τα κακά μέχρι την καταστροφή του. Διότι, όπως ακριβώς φθείρεται κανείς από εσωτερική ασθένεια χωρίς τη δική του κακία, υφίσταται την αρμόζουσα τιμωρία. Διότι η κακία είναι ικανή, αντί για κάθε άλλη τιμωρία, να καταστρέψει την ψυχή που την κατέχει.

Διότι είναι γραμμένο: ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα προκόψει πάνω στη γη· τον άδικο άνθρωπο τα κακά θα τον καταδιώξουν μέχρι την καταστροφή του. Γνωρίζω ότι ο Κύριος θα υπερασπιστεί την υπόθεση των φτωχών και το δίκαιο των πενήτων. Και βέβαια, οι δίκαιοι θα δοξολογήσουν το όνομά σου και οι ευθείς θα κατοικήσουν μπροστά στο πρόσωπό σου. Και πάλι λέει: σε ποιον θα στρέψω το βλέμμα μου, παρά μόνο στον πράο και τον ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τους λόγους μου; Αυτός δε ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έχει την εξουσία της ζωής και του θανάτου, είθε να φωτίσει τα μάτια της διανοίας σας, ώστε να τον υπηρετείτε με αρετή όλες τις ημέρες σας, και να βρείτε έλεος ενώπιόν του κατά την ημέρα εκείνη.

Τον άδικο άνθρωπο τα κακά θα τον θηρεύσουν οδηγώντας τον στη φθορά. Τι σημαίνει, όμως, το «στη φθορά»; Ότι πολλοί θηρεύονται με σκοπό τη σωτηρία, όπως εκείνοι που αλιεύθηκαν από τους αποστόλους και από τους αγίους άνδρες· οι πονηροί, αντίθετα, θηρεύονται από την κακία και τη φθορά. Διότι κάθε άδικος, αφού καταστραφεί από την ίδια του την κακία όπως από μια εσωτερική ασθένεια, θα υποστεί την αρμόζουσα τιμωρία· επειδή η κακία από μόνη της είναι ικανή, αντί για οποιαδήποτε άλλη τιμωρία, να καταστρέψει την ψυχή που την κατέχει.

Διάψαλμα: Διαχωρισμός του λόγου σε άλλο νόημα. εἶπα: Ο Υιός προς τον Πατέρα, όταν έλεγε: «Θεέ μου, Θεέ μου, [γιατί με εγκατέλειψες;]». ἐνώτισαι: Ως άνθρωπος προσεύχεται ο Χριστός, για να επιβεβαιώσει την ενανθρώπηση. κύριε, κύριε: Τώρα ο άνθρωπος ευχαριστεί τον Θεό, έχοντας ενδυναμωθεί από τη σωτηρία που του δόθηκε από τον Χριστό· και αυτή είναι ο σταυρός. ἐπεσκίασας: Όταν ο Χριστός πολεμούσε τον διάβολο στον άδη, τότε φύλαγε την κεφαλή του ανθρώπου άτρωτη. μὴ παραδῷς με: Ακόμη κι αν εγώ, λέει ο άνθρωπος, βρέθηκα σε επιθυμία κακών, εσύ όμως μη με παραδώσεις στον διάβολο. Διότι παντού η Γραφή αποκαλεί τον διάβολο αμαρτωλό. διελογίσατο: Οι δαίμονες σκέφτηκαν κακά εναντίον του ανθρώπου, φθονώντας τον άνθρωπο· παρομοίως και οι Ιουδαίοι σκέφτονταν κακά εναντίον του Χριστού από φθόνο. ἡ κεφαλή: Διότι επιτέθηκαν στην κεφαλή κυριεύοντας τον άνθρωπο οι δαίμονες μέσω της απάτης. κόπος: Τον κόπο που μηχανεύτηκαν οι δαίμονες [μέσω της απάτης] εναντίον του ανθρώπου, από αυτόν και καταποντίστηκαν. πεσοῦνται: Διότι αναρριπίστηκαν με τη φωτιά του φθόνου· διότι τους περιμένει η γέεννα, το αιώνιο πυρ. Διότι όταν τους βρουν τα κακά, όσα έκαναν στον άνθρωπο, τότε δεν θα μπορέσουν να σταθούν. ἀνὴρ γλωσσώδης: Ο διάβολος ως συκοφάντης του ανθρώπου, και όλοι όσοι τον μιμούνται στη λοιδορία και στον φθόνο.

«άνδρα άδικο»: Όπως τον Ιούδα, όπως τους άρχοντες των Ιουδαίων· διότι αυτοί είναι άδικοι, ως ανθιστάμενοι στον Θεό· όλους αυτούς δε τους κατέλαβαν τα κακά τους. «έγνων»: Του Χριστού, επειδή πτώχευσε για εμάς, και των αποστόλων, επειδή επέλεξαν την εκούσια πενία. «όμως οι δίκαιοι»: Διότι μόνο αυτοί [με οσιότητα] εξομολογούνται εν αληθεία. «και θα κατοικήσουν»: Οι ευθείς στην καρδιά· και αυτοί είναι οι απόστολοι, ως καθαροί και αμώμητοι στην πίστη.

Τι λοιπόν θα μπορούσε να γίνει; Διότι δεν πρέπει μόνο να ελέγχουμε. Παρακαλώ και ικετεύω να μην προσέχετε μόνο αυτό, το πώς δηλαδή θα προσέλθετε στην εκκλησία, αλλά και πώς θα αναχωρήσετε για τις οικίες σας έχοντας λάβει κάποιο φάρμακο για τα δικά σας πάθη, ώστε, ακόμη και αν όχι από εμάς, τουλάχιστον από τις Γραφές να έχετε λάβει τα κατάλληλα φάρμακα. Για παράδειγμα, είναι κάποιος οξύθυμος; Ας προσέχει στα αναγνώσματα των Γραφών, και οπωσδήποτε θα βρει τη θεραπεία είτε σε ιστορικές διηγήσεις είτε σε παραινέσεις· στις παραινέσεις μεν, όταν λέγεται: «Η ορμή του θυμού του είναι η πτώση του»· και, «Ο οξύθυμος άνδρας στερείται ευπρέπειας», και όσα παρόμοια· και πάλι: «Ο φλύαρος άνδρας δεν θα κατευθυνθεί στον σωστό δρόμο»· και ο Χριστός πάλι λέει: «Εκείνος που οργίζεται αναιτίως κατά του αδελφού του»· και πάλι ο προφήτης: «Οργίζεσθε και μην αμαρτάνετε»· και, «Επικατάρατος ο θυμός τους, διότι είναι αυθάδης». Στις δε ιστορικές διηγήσεις, όπως όταν ακούς τον Φαραώ να είναι γεμάτος από πολλή οργή, καθώς και τον Ασσύριο, και εξαιτίας αυτού του γεγονότος να καταστρέφονται. Πάλι, μήπως κάποιος νικιέται από τα χρήματα; Ας ακούσει ότι: «Δεν υπάρχει τίποτε πιο άνομο από τον φιλάργυρο· διότι αυτός καθιστά και την ίδια του την ψυχή εξαγοράσιμη»· και τον Χριστό που λέει: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά»· και τον Απόστολο: «Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία»· και τον προφήτη: «Όταν ο πλούτος ρέει άφθονος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν», και πολλά άλλα παρόμοια. Και από τις ιστορικές διηγήσεις, ας αναλογιστεί τον Γιεζή, τον Ιούδα, τους άρχοντες των Γραμματέων, και το ότι «Τα δώρα τυφλώνουν τα μάτια των σοφών». Μήπως κάποιος άλλος είναι υπερήφανος;

Άνδρας φλύαρος δεν θα ευοδωθεί πάνω στη γη. Αφού μίλησε για την οργή του Θεού, δείχνει πάλι ότι και από μόνη της η κακία είναι ικανή να καταστρέψει εκείνους που την έχουν. Και δεν είναι μικρό είδος πονηρίας και τούτο: το να είναι κανείς προπετής και να μη συγκρατεί τη γλώσσα του.

Διότι εδώ «γλωσσώδη» ονομάζει τον υβριστή, τον φλύαρο, τον λοίδορο, εκείνον που γαυγίζει συνεχώς, εκείνον που δεν διαφέρει σε τίποτα από τον σκύλο. Πες μου, και ποιος είναι ο καρπός του; «Δεν θα ευοδωθεί», λέει, «επί της γης». Άλλος πάλι λέει, «Δεν θα στερεωθεί», δηλαδή θα ανατραπεί, θα κατακρημνιστεί, θα καταστραφεί. Αυτός είναι ο καρπός του λοίδορου: σε όλους εχθρικός, σε όλους δυσάρεστος, σε όλους επαχθής και φορτικός είναι ένας τέτοιος άνθρωπος. Όπως λοιπόν ο μακρόθυμος, ο επιεικής και εκείνος που γνωρίζει να σιωπά, είναι ασφαλής, σταθερός και σε όλους ευχάριστος, έτσι και ένας τέτοιος άνθρωπος διάγει βίο επισφαλή, προσελκύοντας από παντού αμέτρητους εχθρούς, και πριν από τους άλλους ταράσσοντας τη δική του ψυχή, μην αφήνοντάς την να βρει ησυχία, αλλά, ακόμη κι όταν κανείς δεν τον ενοχλεί, εγείροντας μέσα του αμέτρητους πολέμους και θορύβους. «Τον άδικο άνδρα θα τον καταδιώξουν τα κακά μέχρι την καταστροφή». Έτσι και ένας άλλος σοφός λέει: «Οι παρανομίες παγιδεύουν τον άνδρα». Δες πάλι ότι η κακία αρκεί για να καταστρέψει εκείνον που την κατέχει. Αλλά για ποιον λόγο χρησιμοποίησε τη λέξη της θήρας (του κυνηγιού); Για να δεις το αναπόφευκτο, ώστε, ακόμη κι αν αδικώντας δεν υποστείς αμέσως τις συνέπειες, να μην πάρεις θάρρος και εφησυχάσεις. Διότι τέτοια είναι η θήρα· δεν επιτυγχάνει πάντα, ούτε αμέσως. Όμως, ακόμη κι αν τα άγρια και τα θηρευόμενα ζώα δεν πιαστούν, ούτε και τότε βρίσκονται σε ασφάλεια, έστω κι αν δεν έχουν πέσει ακόμη μέσα στα δίχτυα. Έτσι, λοιπόν, ας μην εφησυχάζει καμία ψυχή που πράττει άδικα και δεν έχει πιαστεί ακόμη· διότι κάποια στιγμή οπωσδήποτε θα πιαστεί.

Αντί για το «Κατοικήσουσι», κάποιος άλλος λέει «Διαμενοῦσιν», και άλλος «Καθεδοῦνται»· και αντί για το «Ἔγνων», [άλλος λέει] «Οἶδα». Διότι, επειδή είπε ότι θα καταδιώξει και ότι θα καταστραφούν, αλλά δεν δείχνει την τιμωρία να επιβάλλεται αμέσως, για να μη γίνει εξαιτίας αυτού κανείς από τους πιο αναίσθητους πιο αδιάφορος, πρόσθεσε το «Οἶδα», δείχνοντας ότι αυτό οπωσδήποτε θα συμβεί. Διότι τα δίκαια των αδικουμένων δεν θα μείνουν ανεκδίκητα. Και «φτωχούς» εδώ δεν ονομάζει απλώς τους πένητες, αλλά τους εξαιρετικά ταπεινούς, τους συντετριμμένους. Αυτά δε τα λέει, αφενός παρηγορώντας τους αδικουμένους και αφετέρου συνετίζοντας τους αδικούντες, ώστε ούτε οι πρώτοι να απελπιστούν από την καθυστέρηση, ούτε οι δεύτεροι να γίνουν πιο αδιάφοροι εξαιτίας της αναβολής. Διότι η αναβολή οδηγεί στη μετάνοια· εκείνον όμως που επιμένει στην κακία, τον τιμωρεί αυστηρότερα· και πολύ δίκαια. Γιατί; Επειδή, παρόλο που απόλαυσαν τόση αγαθότητα, δεν έγιναν καλύτεροι. Αναλογίσου, δηλαδή, πόση είναι η φιλανθρωπία του Θεού, όταν ανέχεται εκείνοι που είναι αφιερωμένοι σε Αυτόν να υποφέρουν, και δεν επεμβαίνει τιμωρητικά, επειδή θέλει να σε κάνει καλύτερο μέσω της μετάνοιας.

Ο σοφός άνθρωπος, ακόμη και όταν σιωπά, τιμά τον Θεό, γνωρίζοντας τον λόγο για τον οποίο σιωπά. Προφύλαξέ με, παρακαλώ, από τον άνθρωπο που έχει ακατάστατη γλώσσα. Διότι το γλίστρημα της γλώσσας είναι χειρότερο από το γλίστρημα των ποδιών. ΤΙΤΛΟΣ ΙΕʹ. — Περί εκείνων που δεν φυλάσσουν τη γλώσσα τους. «Από κάθε άδικο λόγο να απομακρύνεσαι.» «Από τη μάστιγα της γλώσσας θα σε κρύψει.» «Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους.» «Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη και τη γλώσσα που μιλά αλαζονικά.» «Ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού. Ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα προκόψει πάνω στη γη.» «Το στόμα σου πλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου ύφαινε δολιότητα.» «Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα.» «Ισχυρή παγίδα για τον άνθρωπο είναι τα ίδια του τα χείλη· και αιχμαλωτίζεται από τα λόγια του ίδιου του του στόματος.» «Εκείνος που δεν βάζει φραγμό στα χείλη του και μιλά διεστραμμένα, θα υποσκελιστεί.» «Ο λυπηρός λόγος εγείρει οργή. Ο δίγλωσσος άνθρωπος αποκαλύπτει τα μυστικά στο συνέδριο. Το στόμα των άφρονων αναγγέλλει κακά.» «Ο διεστραμμένος φέρνει την απώλεια με το ίδιο του το στόμα.» «Ο άνθρωπος με ευμετάβολη γλώσσα θα πέσει σε συμφορές.» «Τα χείλη του άφρονα τον οδηγούν στο κακό, και το θρασύ στόμα του προσκαλεί τον θάνατο. Το στόμα του άφρονα τον συντρίβει, και τα χείλη του γίνονται παγίδα για την ψυχή του.» «Βαθύς λάκκος είναι το στόμα του παράνομου· και εκείνος που έχει μισηθεί από τον Κύριο θα πέσει μέσα σε αυτόν.» «Με πολλά ξύλα φουντώνει η φωτιά· και το στόμα χωρίς φραγμό προκαλεί ακαταστασίες.» «

«Ο οίκος του έγινε σαν τους σκόρους, και σαν τον ιστό της αράχνης ο πλούτος του.» «Το πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να τους εξολοθρεύσει» και τα λοιπά. «Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει κάποιος άνθρωπος, ή όταν πληθύνει (η δόξα του).» «Τον άδικο άνθρωπο θα τον κυνηγήσουν τα κακά μέχρι την καταστροφή.» «Ο Ελισσαίος είπε στον Γιεζή: Από πού έρχεσαι, Γιεζή; Και ο Γιεζή απάντησε: Ο δούλος σου δεν πήγε πουθενά. Και του είπε ο Ελισσαίος: Δεν πορεύθηκε μαζί σου η καρδιά μου, όταν ο άνθρωπος επέστρεψε από το άρμα του για να σε συναντήσει; Και τώρα έλαβες το ασήμι και τα ενδύματα, και τώρα θα αποκτήσεις κήπους, και ελαιώνες, και αμπελώνες, και πρόβατα, και δούλους, και δούλες. Αλλά η λέπρα του Νεεμάν θα κολλήσει σε εσένα και στους απογόνους σου εις τους αιώνες.» «Εκείνος που τσιγκουνεύεται τα δώρα, προκαλεί ισχυρό θυμό.» — «Ο πλούτος προσθέτει πολλούς φίλους.» — «Οι πλούσιοι θα εξουσιάζουν τους φτωχούς.» — «Ο πλούσιος θεωρεί τον εαυτό του σοφό.» — «Η περιουσία που αποκτάται βιαστικά με ανομία, λιγοστεύει.» — «Δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους.» — «Όποιος αποστρέψει το πρόσωπό του από τον φτωχό, θα βρεθεί σε μεγάλη στέρηση.» — «Ο ανελεήμονας καταστρέφει το ίδιο του το σώμα.» — «Τα σπλάχνα των ασεβών είναι ανελεήμονα.» «Εκείνος που αγαπά το χρήμα, δεν θα χορτάσει από χρήμα.» «

Ψαλμός 139. Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαβίδ. «Λύτρωσέ με, Κύριε, από πονηρό άνθρωπο, από άδικο άνδρα γλίτωσέ με», δηλαδή από κάθε μοχθηρό και παράνομο άνδρα λύτρωσέ με και φύλαξέ με. Έπειτα, αφού είπε πολλά προς τον Θεό για τέτοιου είδους κακούργους· «Επισκίασες», λέει, «το κεφάλι μου σε ημέρα πολέμου», «όσο για το κεφάλι αυτών που με περικυκλώνουν», δηλαδή των αρχηγών των στρατοπέδων τους, «ο κόπος των χειλέων τους θα τους σκεπάσει», δηλαδή θα τους αφανίσει η κάκιστη βουλή των χειλέων τους. «Θα πέσουν πάνω τους αναμμένα κάρβουνα μέσα στη φωτιά, θα τους καταβάλεις με ταλαιπωρίες», δηλαδή σαν αναμμένα κάρβουνα θα πέσει πάνω τους από ψηλά η οργή σου, και θα τους ταλαιπωρήσει «και δεν θα αντέξουν», που σημαίνει ότι δεν θα μπορέσουν να τη βαστάξουν. «Άνδρας φλύαρος», προπετής και φιλόνικος, «δεν θα προκόψει», δεν θα πορευτεί με ασφάλεια πάνω στη γη. «Τον άδικο άνδρα», αντί για το ο άδικος άνδρας, «τα κακά θα τον καταδιώξουν οδηγώντας τον στην καταστροφή», δηλαδή στον αφανισμό του. «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει την κρίση των φτωχών και το δίκαιο των πενήτων». Μου αποκάλυψε, λέει, το Άγιο Πνεύμα, ότι, αν και ο Θεός μακροθυμεί απέναντι σε αυτούς που αδικούν, εντούτοις δεν θα ξεφύγουν από την κρίση του Θεού, ούτε οι αδικούμενοι φτωχοί και πένητες θα παραβλεφθούν αδικαίωτοι.

Αλλά εσύ τουλάχιστον μην παρασυρθείς και ξεπέσεις σε αυτά τα ατοπήματα. Να χρησιμοποιείς όμως αυτήν για τις υμνολογίες προς Εκείνον που σου την έδωσε, για ακριβολογίες περί των δογμάτων (εάν βέβαια έχεις το χάρισμα να ερευνάς και αυτά), για τις απαραίτητες υπηρεσίες της ζωής και για τα σεμνά λόγια προς τον πλησίον. Ούτε όμως και σε αυτά πρέπει να ξεπερνάς το μέτρο, ώστε να μην ολισθήσεις στο αίσχος της κολακείας. Διότι το «παν μέτρον άριστον» επικράτησε να γίνει αποδεκτό ως συλλογισμός ακόμη και σε κάποιους από όσους βρίσκονται εκτός των δικών μας ιερών μυστηρίων. Να μην τη χρησιμοποιήσεις για να υβρίσεις τον πλησίον σου ή για καταλαλιά, αλλά, σύμφωνα με την παροιμία, απομάκρυνε από τον εαυτό σου το δόλιο στόμα και κράτησε μακριά σου τα άδικα χείλη. Διότι ο Κύριος γκρεμίζει τα σπίτια των υβριστών, και ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα προκόψει πάνω στη γη, και τα ίδια τα χείλη του ανθρώπου γίνονται παγίδα για αυτόν, και πιάνεται από τα λόγια του ίδιου του στόματός του, όταν η χρήση της κίνησής τους δεν διατηρείται σύμφωνα με τη φύση και το θείο πρόσταγμα. Επομένως, μην εξομοιώσεις τον εαυτό σου με αυτούς, ούτε να ακολουθήσεις τα δικά τους μονοπάτια. Διότι κάποιος από τους θεόπνευστους, ο οποίος μάλιστα προορίστηκε να συγκαταλέγεται στους αδελφούς του Κυρίου, λέει ότι η γλώσσα, αν και είναι μικρό μέλος, είναι αυτή που μολύνει ολόκληρο το σώμα και αναφλέγει τον τροχό της ζωής, ενώ στη συνέχεια αναφλέγεται και η ίδια από τη γέεννα. Και αποφαίνεται ότι η κακία της είναι χειρότερη από αυτήν των θηρίων και των ερπετών, όταν ο νους αφήσει αχαλιναγώγητη την ορμή της και εκείνη δεν θέλει να υπακούσει στα δικά του ηνία.