Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 139:2

Αν δεν καταδίωκε η πορνεία, δεν θα έλεγε ο απόστολος γι' αυτήν σαν για κάτι που καταδιώκει: «Φεύγετε την πορνεία». Αν δεν καταδίωκε η μοιχεία και ο Θεός δεν διέσωζε από αυτήν αυτόν που καταδιώκεται, δεν θα έλεγε ο Παροιμιαστής: «Πες ότι η σοφία είναι αδελφή σου, για να σε λυτρώσει από ξένη και πονηρή γυναίκα»· διότι κάποιος διασώζει αυτόν που καταδιώκεται. Αν δεν καταδίωκε η αδικία, δεν θα έλεγε ο προφήτης: «Από άδικο άνθρωπο ελευθέρωσέ με». Αν δεν καταδίωκε ο φόνος, δεν θα έλεγε: «Λύτρωσέ με από τα αίματα, Θεέ, ο Θεός της σωτηρίας μου. Σώσε με από όλους όσους με καταδιώκουν και ελευθέρωσέ με». Αν δεν καταδίωκε η αμαρτία, δεν θα νουθετούσε η Γραφή σαν μητέρα: «Τέκνο μου, σαν από πρόσωπο φιδιού φύγε μακριά από την αμαρτία». Αν δεν καταδίωκαν οι ανομίες και δεν προλάβαιναν αυτόν που τρέχει αργοπορημένα προς τις αρετές, δεν θα έλεγε ο Δαβίδ ότι: «Με πρόλαβαν οι ανομίες μου, και δεν μπόρεσα να δω». Θέλεις, φεύγοντας με τον σωστό τρόπο, να μην καταληφθείς από τα κακά;

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ, 139ος. «Λύτρωσέ με, Κύριε, από πονηρό άνθρωπο». Εξαιτίας της αδικίας που προξενήθηκε από τους δαίμονες στην ανθρώπινη φύση, αυτή κραυγάζει προς τον Θεό για να αποδώσει δικαιοσύνη και να επιστρέψει την αδικία στο κεφάλι αυτών που αδικούν. Τα λεγόμενα, βέβαια, θα μπορούσαν να αναφέρονται και σε αισθητούς εχθρούς.

Αυτήν λοιπόν τη μέθη που προέρχεται από το μίσος, η οποία περισσότερο από καθετί άλλο γίνεται αιτία για τη θεία αποστροφή, επιχειρεί ο διάβολος να προκαλέσει σε εκείνους που προσεύχονται και νηστεύουν, και τους υποβάλλει την ανάμνηση των κατηγοριών και κινεί τους λογισμούς προς τη μνησικακία και οξύνει τη γλώσσα προς την καταλαλιά, κάνοντάς τους τέτοιους, σαν αυτόν που περιγράφει ο Δαβίδ ότι προσεύχεται με κακία, λέγοντας: «ανομία συλλογίστηκε όλη την ημέρα, η γλώσσα του είναι σαν ακονισμένο ξυράφι», και από τους οποίους προσεύχεται στον Θεό να λυτρωθεί, λέγοντας: «ελευθέρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο, από τον άδικο άνδρα λύτρωσέ με· οι οποίοι ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού, δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους».

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ. Όλος ο ψαλμός ειπώθηκε για τον Χριστό. Ο δε Δαβίδ αναφέρεται επειδή από αυτόν προέρχεται κατά σάρκα. «Ελευθέρωσέ με»: Υπαινίσσεται τον Ιούδα [η προφητεία, ο προφήτης] εκ προσώπου του Χριστού [και αυτό οφείλει να το λέει πάντοτε κάθε πιστός]. «Από άνδρα»: Το λέει υπαινισσόμενος τον λαό των Ιουδαίων ως έναν άνθρωπο. «Οι οποίοι διαλογίστηκαν»: Διότι άδικο διαλογισμό έκαναν οι Ιουδαίοι κατά του Χριστού, λέγοντας: ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι δύσχρηστος (δυσάρεστος). «Όλη την ημέρα»: Διότι κάθε ημέρα παρατάσσονταν, σχεδιάζοντας κακά εναντίον του Χριστού. «Ακόνισαν»: Γεννώντας δηλητήριο κατά του Χριστού μέσω της γλώσσας τους, σαν τα φίδια. «Δηλητήριο»: Επειδή μελετούσαν τον θάνατο του Χριστού· διότι η ασπίδα όταν δαγκώνει, θανατώνει.

Εις το «Λύτρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο». 1. Απορώ για ποιο λόγο άραγε ο προφήτης δεν προσευχήθηκε να λυτρωθεί από δαίμονες ή λιοντάρια ή δράκοντες, αλλά από τον πονηρό άνθρωπο. Είναι φανερό, λοιπόν, ότι οι πονηροί άνθρωποι είναι χειρότεροι από τα λιοντάρια. Διότι τα μεν λιοντάρια σεβάστηκαν τον Δανιήλ, οι δε Ιουδαίοι σταύρωσαν τον Κύριο· οι κόρακες έτρεφαν τον Ηλία στο βουνό, ενώ τον Ιωσήφ οι αδελφοί του, την ώρα που τον πουλούσαν, έτρωγαν, περιφρονώντας τον ακόμη και όταν τους ικέτευε.

Διότι το παιδί τους παρακαλούσε να μην πουληθεί στους αλλοφύλους. Εκείνοι όμως, με την υπερβολική τους σκληρότητα, περιφρόνησαν την ικεσία του, και ούτε τη νεαρή του ηλικία σπλαχνίστηκαν, ούτε την αδελφική στοργή σεβάστηκαν, ούτε το ότι ένας σπορέας τους έσπειρε και σχεδόν μία γη τους βλάστησε, αλλά με υπερβολική σκληρότητα πουλούσαν ως δούλο τον ευγενέστατο αδελφό τους. Ελευθέρωσέ με, Κύριε, από άνθρωπο πονηρό. Άγριες μέλισσες έτρεφαν τον Ιωάννη στην έρημο, η δε Ηρωδιάδα τον αποκεφάλισε στη διάρκεια ενός γεύματος.

Ο σκύλος Κάιν, μαστιγόμενος, υποτάσσεται στον Δεσπότη· ο Ιούδας όμως, αν και τρεφόταν από Αυτόν, παρέδωσε τον Δεσπότη. Λύτρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο. Όχι από τα θηρία· διότι τα μεν θηρία έχουν προφανή την πονηριά τους, οι δε πονηροί άνθρωποι κρύβουν την πονηριά τους κάτω από το πρόσχημα της επιείκειας. Και όπως ακριβώς εκείνοι που δίνουν τα δηλητηριώδη φάρμακα πολλές φορές αλείφουν την πικρία με μέλι, καλύπτοντάς την με τη γλυκύτητα· έτσι και οι πονηροί άνθρωποι, φέρουν στο στόμα τους τη γλυκύτητα των λόγων, ενώ συγκρατούν στην καρδιά τους την πικρία των τρόπων τους· βαστούν το μέλι στη γλώσσα τους και σφυρηλατούν το ξίφος στη σκέψη τους, άλλοι φαινόμενοι εξωτερικά, και άλλοι όντας στα κρυφά εσωτερικά. Έτσι λοιπόν, ο πονηρός άνθρωπος είναι χειρότερος από το θηρίο· και πώς συμβαίνει αυτό, άκουσε. Το μεν θηρίο, επειδή δεν έχει λογική, δεν εφευρίσκει κακά εναντίον του ανθρώπου· διότι ούτε συλλογίζεται, ούτε διαθέτει τη λογική που θα του υπαγόρευε τον δόλο· ο πονηρός άνθρωπος, όμως, επειδή διαθέτει τη λογική, τη χρησιμοποιεί για την πονηριά του, και όποτε το θελήσει, εφευρίσκει παγίδες μέσω της λογικής του. Λύτρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο· όχι από πονηρό άγγελο. Διότι υπάρχουν και πονηροί άγγελοι· όπως όταν λέει ο Δαβίδ: «Εξαπέστειλε εναντίον τους την οργή του θυμού του, θυμό και οργή και θλίψη, αποστολή που έγινε μέσω πονηρών αγγέλων».

Διότι τέτοιος είναι ο πονηρός· όσο ευεργετείται, τόσο περισσότερο καταφλέγεται από φθόνο. Διότι για τον πονηρό άνθρωπο που ευεργετείται, η ισχύς αποτελεί ύλη φθόνου. Λύτρωσέ με, Κύριε, από άνθρωπο πονηρό· όχι από δαίμονες.

Διότι οι μεν δαίμονες αποδιώκονται με το σημείο του σταυρού, ο δε πονηρός άνθρωπος αντιτάσσεται στον ίδιο τον Κύριο. Ο Παύλος, βέβαια, με έναν λόγο του εξέδιωκε τους δαίμονες, την πονηρία όμως του Αλεξάνδρου του χαλκέως δεν μπόρεσε να τη νικήσει· διότι λέγει: «Ο Αλέξανδρος ο χαλκεύς μού προξένησε πολλά κακά· είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει». «Λύτρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο»· όχι από τον αγαθό άνθρωπο. Διότι ο μεν αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα αγαθά· ο δε πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό βγάζει τα πονηρά. Και όπως ακριβώς από κάποια ρίζα, την καρδιά, καθένας από αυτούς παράγει τα βλαστάρια του, ο αγαθός την αγαθότητα και ο πονηρός την πονηρία.

Σχετικά με τα χέρια, όπως όταν προσευχόμενος λέει ο προφήτης: «Λύτρωσέ με, Κύριε, από το χέρι του αμαρτωλού, από το χέρι του παράνομου και του άδικου». Σχετικά δε με τον πονηρό οφθαλμό, όπως όταν ο Κύριος αναφωνεί: «Μήπως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, επειδή εγώ είμαι αγαθός;». «Ελευθέρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο». Ένας τέτοιος άνθρωπος πλέκει δόλους, μηχανεύεται υποκρισίες, σφυρηλατεί τον φθόνο στην καρδιά του.

«Απάλλαξέ με, Κύριε, από άνθρωπο πονηρό, και από άνδρα άδικο λύτρωσέ με». Ας δούμε από ποιους ακριβώς προσεύχεται ο προφήτης να λυτρωθεί. Διότι πονηρός άνθρωπος είναι ο Δωήκ και άδικος άνδρας ο Σαούλ. Ο Δαβίδ, λοιπόν, στην προσπάθειά του να ξεφύγει από το πρόσωπο του Σαούλ, κατέφυγε στη Νομβά, την πόλη των ιερέων, και εκεί ο ιερέας Αβιμέλεχ του έδωσε το δόρυ του Γολιάθ του αλλοφύλου, καθώς και τρόφιμα. Τότε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος, ο οποίος ήταν επιστάτης στα μουλάρια του Σαούλ, όντας παρών και βλέποντας τα όσα συνέβαιναν, έφυγε και διέβαλε τον Δαβίδ και τον ιερέα Αβιμέλεχ, λέγοντας: Χθες ήμουν στην πόλη Νομβά και εκεί βρισκόταν ο Δαβίδ· και ο ιερέας Αβιμέλεχ του έδωσε τρόφιμα και το δόρυ του Γολιάθ του αλλοφύλου. Τότε ο Σαούλ, οργισμένος και κυριευμένος ολόκληρος από θυμό, λέει στους στρατιώτες της φρουράς του: Σφάξτε τους ιερείς που βρίσκονται στην πόλη Νομβά. Εκείνοι όμως δεν τόλμησαν να απλώσουν χέρι πάνω στους ιερείς, διότι ο φόβος του Θεού χαλιναγώγησε τα χέρια τους, και πριν από τα χέρια, τις προθέσεις τους. Τότε ο Σαούλ, στρεφόμενος προς τον Δωήκ, λέει: Εσύ θανάτωσε όλους τους ιερείς του Κυρίου και μη λυπηθείς κανέναν· ούτε ηλικιωμένο ούτε νεότερο, ούτε γυναίκα ούτε παρθένο, ούτε νήπιο ούτε βρέφος που θηλάζει· από τα γαϊδούρια και τα πρόβατα μέχρι τα μοσχάρια, σκότωσέ τα όλα μέχρι τον πλήρη αφανισμό τους.

Τότε, επιστρέφοντας ο Δωήκ, και αφού χώρισε τον στρατό που διοικούσε, έτρεξε, και άλλους μεν τους προετοίμασε να περικυκλώσουν την πόλη, ώστε να μην μπορέσει κανείς να διαφύγει και να βρει σωτηρία, ενώ άλλους τους διέταξε να βάλουν φωτιά στην πόλη. Ο ίδιος δε, σαν λιοντάρι πρόθυμο για κατασπάραξη, όρμησε εναντίον τους μέσα στην πόλη, σαν σε μαντρωμένα πρόβατα, και έσφαξε εκείνη την ημέρα τριακόσιους πενήντα ιερείς που έφεραν το Εφούδ, και δεν λυπήθηκε ούτε γέροντα, ούτε νέο, ούτε παρθένο, ούτε γυναίκα, ούτε θηλάζον βρέφος, ούτε καν πρόβατο και μοσχάρι και γαϊδούρι, και παρέδωσε την πόλη στις φλόγες. Τότε ο Δαβίδ, βλέποντας αυτά, καθώς έφευγε έλεγε: Ελευθέρωσέ με, Κύριε, από άνθρωπο πονηρό· από άνδρα άδικο γλίτωσέ με. Διότι μπορούσε κανείς αληθινά να αντικρίσει τα πιο ωμά θεάματα, τα αίματα των νέων και των βρεφών ανακατεμένα, και τις άκρες των στομάτων των νηπίων προσκολλημένες στους μαστούς των μητέρων τους, και την άγουρη σοδειά να κόβεται πριν από την ώρα της, και στάχυα να θερίζονται πρόωρα, και σταφύλια που δεν είχαν ακόμη ωριμάσει να καταστρέφονται από τη μανία του χαλαζιού· το σεμνό μυστήριο των γυναικείων πλοκάμων, που έπρεπε να παραμένει κρυμμένο, να διαπομπεύεται. Διότι, καθώς το λινό κάλυμμα της κεφαλής απορριπτόταν, το κεφάλι επιδεικνυόταν γυμνό από τα μαλλιά, και τα στέρνα γυμνώνονταν, τα οποία ντρέπονταν να αντικρίσουν ακόμη και το φως του ήλιου, καθώς και τα μέρη της τεκνοποιίας, τα οποία η ίδια η φύση δίδαξε να καλύπτονται.

Και ποιος θα είχε τη δύναμη να περιγράψει τη δεινή κατάσταση που προέκυψε τότε; Επειδή, λοιπόν, τέτοια διαπράττουν ο πονηρός άνθρωπος και ο άοικος άνδρας, ας μην παύσουμε πάντοτε να δεόμαστε εκτενώς προς τον Θεό και να λέμε: «Ελευθέρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο, από τον άδικο άνδρα λύτρωσέ με». Ας μην προσευχόμαστε όμως γι' αυτά μόνο με το στόμα, αλλά και διά των αγαθών έργων ας προετοιμάσουμε τον εαυτό μας, ώστε να καταστούμε άξιοι να εισακουστεί η δέησή μας.

Διότι, παρακαλώντας με αυτόν τον τρόπο τον Θεό, θα εισακουσθούμε, και όχι μόνο θα μας απελευθερώσει και θα μας διασώσει από τον πονηρό άνθρωπο και από τον άδικο άνδρα, αλλά θα μας λυτρώσει και από τους αόρατους εχθρούς μας, και μαζί με τα επίγεια αγαθά θα μας αξιώσει και των αιώνιων αγαθών Του. Εξόχως δε, ας διαφυλάξουμε άδολη και ειλικρινή την μεταξύ μας αγάπη, και ας θεωρήσουμε ως δικό μας κέρδος την προκοπή του πλησίον. Διότι με αυτόν τον τρόπο γινόμαστε μιμητές του Θεού, στο μέτρο που είναι δυνατόν στους ανθρώπους. Επειδή και ο Θεός μας αγάπη είναι και ονομάζεται. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Στον ΡΛΘʹ Ψαλμό. Ελευθέρωσέ με, Κύριε, από πονηρό άνθρωπο· από άνδρα άδικο λύτρωσέ με. αʹ. Πού βρίσκονται τώρα εκείνοι που λέγουν: «Γιατί υπάρχουν τα θηρία; Γιατί οι σκορπιοί; Γιατί οι έχιδνες;» Διότι, ιδού, βρέθηκε ζωντανό ον το οποίο επιδεικνύει μεγαλύτερη κακία, όχι εξαιτίας της φύσεώς του, αλλά εξαιτίας της προαιρέσεώς του: ο άνθρωπος. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο προφήτης, αφήνοντας κατά μέρος όλα εκείνα, παρακαλεί να λυτρωθεί από αυτόν.

βʹ. Τέτοια είναι η αρετή, αιχμηρά κεντριά και ακονισμένο ξίφος· ενώ όλοι οι πονηροί είναι χειρότεροι και πιο άλογοι από τα θηρία. Όταν, λοιπόν, επιτίθενται στους αγαθούς, διαπερνούν πιο οδυνηρά τον ίδιο τους τον εαυτό, προξενώντας μεν συχνά στους άλλους ζημία στα χρήματα ή στα σώματα, αλλά οι ίδιοι βλάπτονται στην ψυχή, υφιστάμενοι την πραγματική ζημία. Διότι, αν η απώλεια των χρημάτων μάς έβλαπτε ως προς τη δική μας αρετή, δεν θα πρόσταζε ο Παύλος να υπομένουμε την αδικία και να μην αδικούμε. Αν το να αδικείται κανείς ήταν κακό, ο νομοθέτης των αγαθών δεν θα επέτασσε κακά. Πλην όμως, παρόλο που έτσι έχουν τα πράγματα, δεν πρέπει να ορμάμε εναντίον των πονηρών, ούτε να συμπλεκόμαστε μαζί τους, αλλά να τους αποφεύγουμε και να εκκλίνουμε από τις συναναστροφές τους· όταν όμως επιτίθενται, να τους αντιμετωπίζουμε με ανδρεία. Διότι για τον λόγο αυτόν προσταζόμαστε να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε σε πειρασμό. Γι' αυτό και αυτός (ο Ψαλμωδός), αφού είπε: «Ελευθέρωσέ με, Κύριε, από πονηρό άνθρωπο», προσθέτει το: «Από άδικο άνδρα λύτρωσέ με»· θέτοντας πάλι ένα γενικό όνομα της κακίας. Διότι εδώ δεν εννοεί απλώς τον άδικο ως προς τα χρήματα, αλλά τον άδικο ως προς τα πάντα.

Ψαλμός 139. Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαβίδ. «Λύτρωσέ με, Κύριε, από πονηρό άνθρωπο, από άδικο άνδρα γλίτωσέ με», δηλαδή από κάθε μοχθηρό και παράνομο άνδρα λύτρωσέ με και φύλαξέ με. Έπειτα, αφού είπε πολλά προς τον Θεό για τέτοιου είδους κακούργους· «Επισκίασες», λέει, «το κεφάλι μου σε ημέρα πολέμου», «όσο για το κεφάλι αυτών που με περικυκλώνουν», δηλαδή των αρχηγών των στρατοπέδων τους, «ο κόπος των χειλέων τους θα τους σκεπάσει», δηλαδή θα τους αφανίσει η κάκιστη βουλή των χειλέων τους. «Θα πέσουν πάνω τους αναμμένα κάρβουνα μέσα στη φωτιά, θα τους καταβάλεις με ταλαιπωρίες», δηλαδή σαν αναμμένα κάρβουνα θα πέσει πάνω τους από ψηλά η οργή σου, και θα τους ταλαιπωρήσει «και δεν θα αντέξουν», που σημαίνει ότι δεν θα μπορέσουν να τη βαστάξουν. «Άνδρας φλύαρος», προπετής και φιλόνικος, «δεν θα προκόψει», δεν θα πορευτεί με ασφάλεια πάνω στη γη. «Τον άδικο άνδρα», αντί για το ο άδικος άνδρας, «τα κακά θα τον καταδιώξουν οδηγώντας τον στην καταστροφή», δηλαδή στον αφανισμό του. «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει την κρίση των φτωχών και το δίκαιο των πενήτων». Μου αποκάλυψε, λέει, το Άγιο Πνεύμα, ότι, αν και ο Θεός μακροθυμεί απέναντι σε αυτούς που αδικούν, εντούτοις δεν θα ξεφύγουν από την κρίση του Θεού, ούτε οι αδικούμενοι φτωχοί και πένητες θα παραβλεφθούν αδικαίωτοι.