Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 139:8

Διάψαλμα: Διαχωρισμός του λόγου σε άλλο νόημα. εἶπα: Ο Υιός προς τον Πατέρα, όταν έλεγε: «Θεέ μου, Θεέ μου, [γιατί με εγκατέλειψες;]». ἐνώτισαι: Ως άνθρωπος προσεύχεται ο Χριστός, για να επιβεβαιώσει την ενανθρώπηση. κύριε, κύριε: Τώρα ο άνθρωπος ευχαριστεί τον Θεό, έχοντας ενδυναμωθεί από τη σωτηρία που του δόθηκε από τον Χριστό· και αυτή είναι ο σταυρός. ἐπεσκίασας: Όταν ο Χριστός πολεμούσε τον διάβολο στον άδη, τότε φύλαγε την κεφαλή του ανθρώπου άτρωτη. μὴ παραδῷς με: Ακόμη κι αν εγώ, λέει ο άνθρωπος, βρέθηκα σε επιθυμία κακών, εσύ όμως μη με παραδώσεις στον διάβολο. Διότι παντού η Γραφή αποκαλεί τον διάβολο αμαρτωλό. διελογίσατο: Οι δαίμονες σκέφτηκαν κακά εναντίον του ανθρώπου, φθονώντας τον άνθρωπο· παρομοίως και οι Ιουδαίοι σκέφτονταν κακά εναντίον του Χριστού από φθόνο. ἡ κεφαλή: Διότι επιτέθηκαν στην κεφαλή κυριεύοντας τον άνθρωπο οι δαίμονες μέσω της απάτης. κόπος: Τον κόπο που μηχανεύτηκαν οι δαίμονες [μέσω της απάτης] εναντίον του ανθρώπου, από αυτόν και καταποντίστηκαν. πεσοῦνται: Διότι αναρριπίστηκαν με τη φωτιά του φθόνου· διότι τους περιμένει η γέεννα, το αιώνιο πυρ. Διότι όταν τους βρουν τα κακά, όσα έκαναν στον άνθρωπο, τότε δεν θα μπορέσουν να σταθούν. ἀνὴρ γλωσσώδης: Ο διάβολος ως συκοφάντης του ανθρώπου, και όλοι όσοι τον μιμούνται στη λοιδορία και στον φθόνο.

Και παρατήρησε τον πόθο εκείνου που ομιλεί. Διότι με τον διπλασιασμό και με την προσθήκη, «της σωτηρίας μου», δεικνύει την πολλή του διάθεση. «Επεσκίασες την κεφαλή μου σε ημέρα πολέμου». Είδες την ευγνώμονα ψυχή; Υπενθυμίζει στον εαυτό του τα παλαιότερα, ότι δηλαδή τον έθεσε σε ασφάλεια. Διότι αυτό σημαίνει το, «επεσκίασας». Και παρατήρησε πώς δεικνύει την ευκολία του Θεού.

Διότι δεν είπε, «Πριν από αυτό», αλλά λέγει, «Την ίδια εκείνη ημέρα, όταν τα δεινά κορυφώνονταν, όταν μαινόταν η μάχη, όταν διέτρεχα τον έσχατο κίνδυνο, τότε με έθεσες σε ασφάλεια». Διότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από προετοιμασία ούτε από παράκληση, εφόσον γνωρίζει τα πάντα, και τα παρόντα και τα μέλλοντα και τα παρελθόντα, και τα πάντα δύναται, και είναι πάντοτε παρών και έτοιμος για βοήθεια. Έπειτα, φανερώνοντας το υπερβολικό μέγεθος της νίκης και της ασφάλειας, δεν είπε: «Με έσωσες», αλλά τι; «Με επισκίασες»· δηλαδή, δεν με άφησες να υποστώ ούτε την παραμικρή ταλαιπωρία, ούτε καν όση προκαλείται από τον καύσωνα· αντιθέτως, με κατέστησες σε τόσο μεγάλη ασφάλεια, και μαζί με την ασφάλεια σε ευφροσύνη και άνεση, ώστε να μην υποστώ καμία ενοχλητική θερμότητα, αλλά να απολαμβάνω τη σκιά, δηλαδή την απαλλαγή και την ελευθερία από τα δεινά. Γι' αυτόν τον λόγο πρόσθεσε το, «Με επισκίασες», δηλώνοντας αυτό ακριβώς το γεγονός, και δείχνοντας πόσο εύκολη είναι η βοήθεια του Θεού με τη χρήση της λέξης «σκιά», σαν να έλεγε: «Αρκεί μόνο να είσαι παρών Εσύ, και τα πάντα έχουν λυθεί».

Ψαλμός 139. Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαβίδ. «Λύτρωσέ με, Κύριε, από πονηρό άνθρωπο, από άδικο άνδρα γλίτωσέ με», δηλαδή από κάθε μοχθηρό και παράνομο άνδρα λύτρωσέ με και φύλαξέ με. Έπειτα, αφού είπε πολλά προς τον Θεό για τέτοιου είδους κακούργους· «Επισκίασες», λέει, «το κεφάλι μου σε ημέρα πολέμου», «όσο για το κεφάλι αυτών που με περικυκλώνουν», δηλαδή των αρχηγών των στρατοπέδων τους, «ο κόπος των χειλέων τους θα τους σκεπάσει», δηλαδή θα τους αφανίσει η κάκιστη βουλή των χειλέων τους. «Θα πέσουν πάνω τους αναμμένα κάρβουνα μέσα στη φωτιά, θα τους καταβάλεις με ταλαιπωρίες», δηλαδή σαν αναμμένα κάρβουνα θα πέσει πάνω τους από ψηλά η οργή σου, και θα τους ταλαιπωρήσει «και δεν θα αντέξουν», που σημαίνει ότι δεν θα μπορέσουν να τη βαστάξουν. «Άνδρας φλύαρος», προπετής και φιλόνικος, «δεν θα προκόψει», δεν θα πορευτεί με ασφάλεια πάνω στη γη. «Τον άδικο άνδρα», αντί για το ο άδικος άνδρας, «τα κακά θα τον καταδιώξουν οδηγώντας τον στην καταστροφή», δηλαδή στον αφανισμό του. «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει την κρίση των φτωχών και το δίκαιο των πενήτων». Μου αποκάλυψε, λέει, το Άγιο Πνεύμα, ότι, αν και ο Θεός μακροθυμεί απέναντι σε αυτούς που αδικούν, εντούτοις δεν θα ξεφύγουν από την κρίση του Θεού, ούτε οι αδικούμενοι φτωχοί και πένητες θα παραβλεφθούν αδικαίωτοι.

Και ο βασιλιάς, σαν να ξέφευγε από παγίδα, γλίστρησε έξω από τη φάλαγγα που τον είχε τότε περικυκλώσει, έπειτα από πολλά τραύματα και συνεχείς μώλωπες, τους οποίους δέχθηκε από τα ξίφη και τα ρόπαλα των Περσών που τον περιστοίχιζαν. Είχε μάλιστα τραυματιστεί σε όλο του το σώμα με τέτοιον τρόπο, ώστε η μεν ασπίδα του να έχει καρφωμένα πάνω της περίπου τριάντα βέλη διψασμένα για αίμα, ο ίδιος δε να μην μπορεί καν να ισιώσει την περικεφαλαία του που είχε γείρει. Ωστόσο, ακόμη και έτσι, παρά κάθε προσδοκία, διέφυγε από τα χέρια των βαρβάρων, προστατευόμενος από τον Θεό, ο οποίος και παλαιότερα επισκίαζε το κεφάλι του Δαβίδ σε ημέρα πολέμου, όπως λέει ο ίδιος ο ψαλμωδός. Τα άλλα τάγματα όμως περνούσαν χειρότερα, καθώς λογχίζονταν συνεχώς πανταχόθεν από δόρατα, διαπερνιόνταν σχεδόν από άκρη σε άκρη από βέλη και καταστρέφονταν το ένα από το άλλο καθώς στοιβάζονταν μαζί. Υπήρχαν και κάποιοι που πέρασαν μεν σώοι αυτή τη φάραγγα και απώθησαν τους Πέρσες που βρίσκονταν σε αυτήν, αλλά προχωρώντας και φτάνοντας στη στενωπό που ακολουθούσε, εξοντώθηκαν από τους εχθρούς εκεί. Διότι το πέρασμα εκείνο χωριζόταν σε επτά κοιλάδες, οι οποίες έμοιαζαν όλες με τάφρους και βρίσκονταν πολύ κοντά η μία στην άλλη, διευρυνόμενο για λίγο και στενεύοντας πάλι. Και αυτές (οι κοιλάδες) φρουρούνταν αυστηρά από τους Τούρκους που είχαν παραταχθεί εκεί. Αλλά ούτε και ο υπόλοιπος χώρος ήταν εντελώς στερημένος από εχθρούς, αντίθετα είχε γεμίσει ολόκληρος από αυτούς.

Από εκεί και πέρα, αφού επικράτησε σύγχυση και όλοι έθεσαν ως σκοπό να σώσουν τον εαυτό τους, οι εχθροί κακοποιούσαν αυτόν που προλάβαιναν, σαν πρόβατα κλεισμένα σε μαντρί, και σκότωναν διαρκώς αυτόν που έπεφτε στα χέρια τους. Και κανείς δεν τους υπερασπιζόταν, ούτε μπορούσε. Ο ίδιος ο βασιλιάς, αφού πιάστηκε στη μέση σαν σε δίχτυα, πολλές φορές προσπάθησε να απωθήσει τους βαρβάρους που του επιτίθονταν, αλλά, εκτός του ότι δεν κατάφερνε τίποτα, έχασε και το κράνος από το κεφάλι του. Καθώς όμως πολλοί και γενναίοι είχαν συγκεντρωθεί γύρω του και είχαν σκοτώσει πολλά υποζύγια, αλλά, όπως λένε, και Ρωμαίους στρατιώτες, όσοι εμπόδιζαν τη διάβαση εξαιτίας του συνωστισμού, έτσι του διευκολύνθηκε η έξοδος και σώθηκε μόνος, ενώ πολλοί είχαν χαθεί. Και εκείνος, αφού ενώθηκε με τα προπορευόμενα τάγματα, πρόσφερε ευχαριστήριες θυσίες σαν τον Δαβίδ στον Σωτήρα Θεό που είχε επισκιάσει το κεφάλι του κατά τη διάρκεια εκείνου του πολέμου. Ο σεβαστοκράτορας Δούκας όμως, βλέποντας ότι ο δρόμος μπροστά του ήταν αδιάβατος, ακολούθησε άλλη πορεία, βρίσκοντας έναν καλό οδηγό, τον οποίο κάποιος από το στράτευμά του, ονόματι Λιτοβόης, αφού συνεννοήθηκε, πήρε με το μέρος τους από το τάγμα των βαρβάρων, και μέσω αυτής της οδού βγήκε χωρίς να πάθει κανένα κακό.

Ακούω την ιστορία, η οποία παρουσιάζει μέχρι σήμερα με επαίνους και πολλές επιδοκιμασίες κάποιον πολεμιστή με το όνομα Καλλίμαχος, εναντίον του οποίου οι Πέρσες άνοιξαν κάθε φαρέτρα και εξάντλησαν κάθε βέλος· εκείνος όμως, αν και είχε πεθάνει, φαινόταν ανίκητος, όντας ολόγυρα τρυπημένος από βέλη, αρνούμενος να πέσει νεκρός και ζώντας μόνο με το σχήμα σε ένα σώμα στερημένο από ψυχή, αποδιώχνοντας, όπως και πριν, τους βαρβάρους, στηριζόμενος στα φτερά των βελών. Αλλά τι είναι για μένα, θειότατε βασιλιά, σε σύγκριση με εσένα, αυτό το μέχρι σήμερα ξακουστό σε όλους και γεμάτο βέλη κατόρθωμα του Καλλιμάχου; Διότι εσύ δεν απέδειξες το ανδρείο σου ανάστημα μόνο απέναντι σε βλήματα, αλλά, δεχόμενος πάνω στο σώμα σου τα βέλη, τα παλλόμενα δόρατα και τα υψωμένα χάλκινα ρόπαλα ολόκληρης της Ασίας, άντεξες σαν αδάμας και σαν αμόνι που δεν καταβάλλεται από τα σφυριά· επειδή είχες τον Χριστό να επισκιάζει την κεφαλή σου, όπως παλαιότερα και ο Δαβίδ στους πολέμους. «Επισκίασας», λέει, «την κεφαλή μου σε ημέρα πολέμου». Και ο βάρβαρος όχι μόνο πίστευε, αλλά και φώναζε πιο δυνατά ότι σε έχει ήδη στα χέρια του, και παρά λίγο να προσφέρει θυσίες για τη νίκη του· και όπου βρισκόταν η δική σου πτώση υπέρ ημών, εκεί μαζεύονταν και οι αετοί, δηλαδή οι μεγιστάνες που τον περιστοίχιζαν, αν και πετούσαν εναντίον σου προς βλάβη του εαυτού τους και ανόητα, και έκρωζαν μάταια σαν κάργιες, φτερουγίζοντας άσκοπα.