Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 14:1

Ομιλία Α' στον 14ο Ψαλμό <Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου; Ψαλμός του Δαβίδ> <14>. Ωραίος είναι ο ψαλμός του προφήτη· διότι αποτελεί αγιασμό της ψυχής. Ωραίο είναι το μέλος του ψαλμού· διότι αποδεικνύεται οξύτατο βέλος κατά των δαιμόνων, και ούτε τα ελάφια δεν αποφεύγουν τα βέλη τόσο, όσο οι δαίμονες τους ψαλμούς του Δαβίδ. <Έπαιρνε ο Δαβίδ την κινύρα και έψαλλε, και απομακρυνόταν από τον Σαούλ το πονηρό πνεύμα,> και καθώς αναχωρούσε ο δαίμονας, έπεφτε σαν ελάφι που έχει χτυπηθεί από βέλος στο συκώτι. Ωραία είναι η κιθάρα του Δαβίδ· διότι αποτελεί παρηγοριά της ψυχής. Ωραία είναι η λύρα του ποιμένα· διότι δυναμώνει τον νου μας προς τις αρετές. Ωραίος είναι ο προφητικός αυλός του ποιμένα και βασιλιά· διότι έχει ως καλάμι τη γλώσσα, ως πνεύμα τον Παράκλητο, ως φθόγγο τον λόγο, ως μέλος τη σώφρονα ηδονή, ως αρμονία την προφητεία και ως όχημα το άνωθεν χάρισμα. Επειδή λοιπόν συγκεντρωθήκατε σε πνευματικό θέατρο και σε ακροατήριο ουράνιων λόγων, γι' αυτόν τον λόγο ο θεορήτορας και θεολόγος και θεοδίδακτος μουσικός, ο μακάριος Δαβίδ, ήλθε ως παιδαγωγός του λαού και ερωτά τον Θεό ως μαθητής: <Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;> Βλέπω την Εκκλησία ως το βασιλικό σου σκήνωμα, σαν σε αγρό μέσα στον κόσμο.

Αλλά επειδή απέκτησες τη σκηνή με μεγάλο τίμημα —διότι δίνοντας το τίμιο αίμα σου έλαβες το σκήνωμα, και ανοίγοντας την πλευρά, τη θήκη της παρακαταθήκης, το θησαυροφυλάκιο της θεότητας, την κιβωτό του αγιάσματος, και βάζοντας τη λόγχη ως κλειδί μέσα στην κιβωτό, χωρίς όμως να το πράττεις κακουργώντας, αλλά συγχωρώντας, έδωσες το τίμημα από τον πατρικό θησαυρό— επειδή λοιπόν αγοράστηκε η σκηνή σου με μεγάλο τίμημα, και όντας πολύτιμη διαθέτει και τον παράδεισο των θεόπνευστων Γραφών, και οι νεοφώτιστοι έχουν γίνει πάροικοι και νέοι στα απόκρυφά σου, δίδαξέ τους μέσω εμού, Δέσποτα, πώς οφείλει να είναι ο δικός σου πάροικος, ώστε, μαθαίνοντας τον σκοπό σου, να γίνουν ευάρεστοι. «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» Ποιος; Εκείνος που καταμετρήθηκε στο καλό σου ποίμνιο και έλαβε τη σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος και χρίστηκε με το λαμπρό αίμα του ποιμένα Χριστού. Ας μη σπιλώσει τη λαμπρή σφραγίδα με κάποια ρευστή πίσσα, μαζί με τις άλλες αιρέσεις, με την πίστη του Αρείου και του Ευνομίου που νοθεύεται στο βάπτισμα, με τη ρευστή κόλλα, με τον λεκέ που δύσκολα ξεπλένεται. Είχαν κάποτε και εκείνοι, ως πρόβατα, λευκό το τρίχωμα και τη σφραγίδα λαμπρή. Αλλά διατηρούσαν το τρίχωμά τους λευκό μέχρι τότε που κατείχαν το βάπτισμα της Εκκλησίας, και μέχρι τότε η σφραγίδα τους έφερε τη λαμπρότητα του αίματος του Χριστού, για όσο διάστημα τηρούσαν σφραγισμένη τη διάταξη περί του βαπτίσματος.

Από τότε δε που συνέπτυξαν τις τρεις καταδύσεις σε μία, έγιναν ακόλουθοι της ετερούσιας τριάδας· διότι, όπως για εκείνους το δόγμα είναι ετερούσιο, έτσι και για αυτούς το βάπτισμα. Για να αποφύγουν, λοιπόν, ως πρόβατα και οι νέοι σου πάροικοι, οι νεοφώτιστοι, τα προβατόμορφα θηρία, αυτούς που με ενδύματα προβάτων πλανούν τα πρόβατα, δίδαξε, δέσποτα, τους νόμους στους παροίκους σου. «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;» Ποιος θα καταφρονήσει τη ματαιοδοξία αυτής της ζωής; Ποιος θα αποφύγει τις ηδονές του κόσμου, όπως ο Μωυσής τα βασίλεια; Ποιος θα προτιμήσει μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού διωκόμενος, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, κολακευόμενος με δώρα και αξιώματα; «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;» Ποιος, ως πάροικος σε έναν τόπο, θα ασπαστεί βίο απαλλαγμένο από την κενοδοξία; Ποιος θα αρνηθεί τα άδικα χρήματα, για να αποφύγει τα εγκλήματα; Έχει γραφτεί εξάλλου και στον Ιώβ: «Πλούτος που συγκεντρώνεται άδικα θα εξεμεθεί από την κοιλιά του». Ποιος θα αποταχθεί τη ματαιότητα του κόσμου και θα συνταχθεί με την αγάπη του Θεού λέγοντας: Συντάσσομαι με τον Χριστό; Ποιος θα πει μαζί με τον Παύλο: «Για μένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο»; Ποιος, αφού αποχαιρετήσει τα πάντα, θα ακολουθήσει τον Χριστό; «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Ας δούμε όμως πρώτα, σύμφωνα με την ιστορία, τι είναι το σκήνωμα και τι το όρος.

Όπως λοιπόν η σκηνή του Μωυσή μεταφερόταν εδώ κι εκεί και γινόταν πάροικος σε πολλούς τόπους, ενώ ο ναός του Σολομώντα, επειδή θεμελιώθηκε σε όρος, στεκόταν σε έναν τόπο, ασάλευτος και ακλόνητος όσο ήταν ναός του Θεού, έτσι και η επί γης Εκκλησία του Χριστού, ζώντας σαν σε παροικία, καθιστά τους ευσεβείς παροίκους, ενώ η άνω <Εκκλησία των πρωτοτόκων> στους ουρανούς δεν έχει εκεί παροίκους, αλλά μόνιμους κατοίκους τους θεοφιλείς. Εκεί δεν υπάρχουν πάροικοι· διότι δεν υπάρχει διωγμός εκεί. Ένας πολίτης εκεί στασίασε σαν πάροικος, και ρίχτηκε έξω ως ξένος και αλλότριος του Θεού, και μαζί του οι δαίμονες που τον ακολούθησαν· Από εκεί σε έριξαν τα Χερουβίμ, έλεγε για τον διάβολο ο Ιεζεκιήλ. Επειδή λοιπόν η εδώ Εκκλησία είναι σαν σκηνή σε παροικία, ενώ η άνω Εκκλησία είναι πόλη σε ασφάλεια, και πρέπει πρώτα να ζήσει κανείς ως πάροικος σε τούτη και έπειτα να κατασκηνώσει σε εκείνη, γι' αυτό ο Δαβίδ, αναζητώντας τον άξιο, ρωτά: <Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;> Αλλά οπωσδήποτε θα πεις: Και πώς παροικούμε στην εδώ Εκκλησία; Πώς; Άκουσε.

Όπως ακριβώς ο πάροικος, αφού εισέλθει σε ένα κτήμα, μετακινείται πάλι σε άλλο κτήμα, εφόσον το θέλει ο κύριός του, έτσι και εμείς, εισερχόμενοι διά του βαπτίσματος στην Εκκλησία, μετακινούμαστε πάλι διά του θανάτου, και βρίσκοντας εκκλησία, αφήνουμε εκκλησία, και αφού παροικήσαμε σε αυτήν, παραλαμβανόμαστε από αυτήν, και ως πάροικοι μεταφερόμαστε από κτήμα σε κτήμα, από την κάτω Εκκλησία στην άνω. Και οι κάτω πάροικοι γίνονται άνω πολίτες και κάτοικοι, και αυτοί που εδώ διώκονται ως πάροικοι, εκεί αναπαύονται ως φίλοι και κληρονόμοι. Διότι λέγει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». Επειδή, λοιπόν, παροικούμε στην εδώ Εκκλησία, ενώ κατοικούμε μόνιμα στην άνω, αναζητώντας αυτόν που είναι άξιος της εδώ παροικίας και της άνω κατοικίας, ερωτά: «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» [Η δικαιοσύνη συγκροτείται από πολλές αρετές, και μία μόνο πρακτική αρετή δεν δημιουργεί δικαιοσύνη, όπως ακριβώς ούτε μία σανίδα κατασκευάζει πλοίο, ούτε ένας λίθος οικία.

Μόνο μία αρετή δικαιώνει, η πίστη, η κορυφή των αρετών· 〈Επίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη,〉 και 〈Αφού λοιπόν δικαιωθήκαμε εκ πίστεως. Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;〉 Και το να κατασκηνώσει κάποιος γίνεται με διάφορους τρόπους.

Σκηνή είναι και ο βίος, και όρος ο ουρανός. Σκήνωμα είναι και το γράμμα των θείων Γραφών, και όρος το νόημα μέσα σε αυτές. Σκήνωμα είναι και ο νόμος, και όρος το Ευαγγέλιο. Σκήνωμα είναι και το σώμα του Κυρίου, και όρος η θεότητα. Το πώς πρέπει να παροικεί και να κατοικεί κανείς σε αυτά, δεν επιτρέπει ο χρόνος να το αναλύσουμε τώρα.] Επειδή λοιπόν ρώτησε ο μακάριος Δαβίδ ποιος παροικεί στο σκήνωμα και ποιος κατασκηνώνει στο όρος, ακούει το Άγιο Πνεύμα να λέει: Ρώτησας, ω μακάριε προφήτη, ποιος είναι ο άξιος πάροικος και κάτοικος;

Είναι πράγματι ο μακάριος Ιώβ, ο πολυνίκης αθλητής, ο συντριπτής του διαβόλου· «Και ήταν», λέει, «ο άνθρωπος εκείνος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, απέχοντας από κάθε κακό». Ταίριαξε, λοιπόν, το ένα με το άλλο: «Ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Εκείνος που πορεύεται άμωμος»· ο Ιώβ είναι «άμεμπτος». «Και εκείνος που εργάζεται τη δικαιοσύνη»· δίκαιος. «Εκείνος που μιλάει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του»· αληθινός. «Εκείνος που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, θεολογώντας»· θεοσεβής. «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του»· αυτός που απέχει από κάθε κακό. Είδες πώς ο Ιώβ οικειοποιήθηκε εκ των προτέρων όλον τον ψαλμό, όπως και ο Δαβίδ; «Ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Διότι πολλοί παροίκησαν στην εκκλησία, αλλά επειδή δεν παροίκησαν μέχρι τέλους, αλλά παρέβησαν, γι' αυτόν τον λόγο δεν κατασκήνωσαν στο όρος. «Εκείνος που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του»· εκείνος που αγαπά την αλήθεια στην ψυχή του ως παρθένο και νύμφη, εκείνος που την αντικρίζει με τιμή ως μητέρα και βασίλισσα, εκείνος που «μιλάει την αλήθεια» στον πλησίον του. Αλλά για να μην πει κάποιος: Τι λοιπόν; Μήπως βλάπτομαι σε καιρό διωγμού, εάν πω ψέματα, ενώ μέσα στην καρδιά μου μιλώ την αλήθεια;

Ζήτησε άφεση αμαρτιών λέγοντας: «Άφες όλες τις αμαρτίες μου», και άκουσε: «Και ο Κύριος συγχώρησε το αμάρτημά σου», κάθε αμάρτημα σαν να ήταν ένα. Και αφού έλαβε την άφεση των αμαρτιών, έλεγε ευχαριστώντας: «Εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Χτύπησε τις πύλες της δικαιοσύνης λέγοντας: «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης», και του ανοίχτηκαν οι πύλες και είδε ανάμεσα στις πύλες των προφητών τη μονογενή πύλη του Πατρός, η οποία λέει: «Εγώ είμαι η θύρα», ανάμεσα στις πολλές τη μία πύλη. Και γεμάτος θαυμασμό έλεγε: «Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου, οι δίκαιοι θα εισέλθουν δι' αυτής». Επειδή λοιπόν ζήτησε και χτύπησε και πέτυχε και στα δύο, γι' αυτό εξαιτήθηκε και το τρίτο, και αφού έψαξε, το βρήκε. Διότι, όταν ρώτησε: «Ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;», βρήκε αυτό που αναζητούσε ακούγοντας την απάντηση. Θέλεις να μάθεις «Ποιος θα κατοικήσει;», λέει. Άκουε: «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη. Ψαλμός του Δαβίδ». Και γιατί δεν περιέχει την επιγραφή «Εις το τέλος»; Επειδή διδάσκει περί δικαιοσύνης και των υπόλοιπων αρετών. Εκείνος όμως που διδάσκει περί δικαιοσύνης και αρετών δεν οφείλει να προτρέπει να τις αποκτά κανείς στο τέλος της ζωής του, αλλά από την αρχή, να ζει με αυτές από τα ίδια του τα σπάργανα και από την πολύ τρυφερή του ηλικία.

Και δεν λέγει: Αποτάσσεται τον Σατανά στο τέλος; Συντάσσεται με τον Χριστό στο τέλος; Αλλά ευθύς εξαρχής, στην αρχή της ζωής, απαιτεί τις αποτάξεις και τις συντάξεις. Εξάλλου, και κάθε άνθρωπος προσεύχεται ώστε ο υιός του και το τέκνο του να μην πλουτίσει στο τέλος της ζωής του, ούτε όταν γεράσει τότε να γίνει φρόνιμος, αλλά ώστε και ο πλούτος και η φρόνηση και η αξία ευθύς εξαρχής και από νεαρή ηλικία να τον συναναστραφούν και να τον συνοδεύσουν μέχρι το τέλος. Γι' αυτό έλεγε και ο μακάριος Ιερεμίας: «Είναι αγαθό για τον άνθρωπο να σηκώσει βαρύ ζυγό από τη νεότητά του»· από τη νεότητα και όχι στο τέλος, από την αρχή και όχι στα γηρατειά. Διότι, εάν κανείς από εσάς δεν επιθυμεί να αποκτήσει γέροντα υπηρέτη, και κανείς κατά τη στρατολογία δεν στρατολογεί γέροντα και ηλικιωμένο, παρά μόνο όταν η ανάγκη το επιβάλλει και η βία εξωθεί, τότε και τα γηρατειά προχωρούν σε στρατεία, πόσο μάλλον η βασιλεύουσα αρετή επιθυμεί τη νεότητα αντί για τα γηρατειά, και οικειοποιείται περισσότερο τη νεότητα ως αμόλυντη παρθένο, μνηστευόμενη για τον εαυτό της τις απαρχές της ζωής. Επειδή, λοιπόν, και ο προκείμενος ψαλμός αποτελεί στήλη αρετών —«Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;

Διότι έτσι και ο Ηλίας κάποτε, νομίζοντας από ζήλο ότι απέμεινε ο μόνος προσκυνητής του Θεού, έλεγε προς τον Θεό: «Επέδειξα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο και Θεό τον Παντοκράτορα, διότι σε εγκατέλειψαν οι γιοι του Ισραήλ· τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν και τους προφήτες σου θανάτωσαν με ρομφαία, και έχω απομείνει εγώ ολομόναχος, και ζητούν να μου πάρουν τη ζωή. Και είπε ο Κύριος προς αυτόν: Πήγαινε, επίστρεψε στον δρόμο σου», διότι δεν είσαι μόνος. Επειδή διατήρησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ. Αλλά και τώρα δεν μίλησε άνθρωπος, αλλά ο Θεός είπε: Δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας. Διότι «ο Κύριος από τον ουρανό έσκυψε για να δει», όχι για να δει τότε, αλλά για να σώσει τότε, για να δείξει αυτά που προείπε: δεν υπάρχει κάποιος που να συνιεί, δεν υπάρχει κάποιος που να εκζητεί τον Θεό. Ο μακάριος Δαβίδ, γεμάτος από φόβο, θάμβος και αθυμία, στον προκείμενο ψαλμό ερωτά: Εάν δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας, εάν δεν υπάρχει αυτός που να συνιεί ή αυτός που να εκζητεί τον Θεό, «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Όπως φαίνεται, εγώ μάταια επιθύμησα να οικοδομήσω σκήνωμα και ναό στο όρος για εσένα.

Τόση αγρυπνία υπέμεινα και επιθυμία και χαμευνία· έμεινα ξύπνιος από τον όρθρο, έδεσα τον εαυτό μου με όρκους, ορκίστηκα στον Κύριο λέγοντας: «Αν εισέλθω στο σκήνωμα του οίκου μου, αν ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, αν δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Και δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας. «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» Σε ρωτώ για τους παροίκους ως επίτροπος· ως δεσπότης αποκρίσου μου. Βλέπω, Δέσποτα, και την εκκλησία σου, την αληθινή σκηνή, «την οποία έπηξε ο Κύριος και όχι άνθρωπος». Αλλά επειδή οι μεν πατριάρχες τελεύτησαν, οι προφήτες κοιμήθηκαν, οι δίκαιοι αρπάχθηκαν, οι Ιουδαίοι σταύρωσαν, οι Έλληνες βλασφήμησαν, οι αιρετικοί πλανήθηκαν, «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» Φωτίστηκα από το Άγιο Πνεύμα. Έμαθα «ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου». Εκείνος ο λαός θα παροικήσει, ο οποίος μνημονεύεται στον προηγούμενο ψαλμό, αυτός που εξαιτίας του ονόματός σου καταναλίσκεται «ως βρώση άρτου», για τον οποίο έλεγες: «Αυτοί που κατατρώγουν τον λαό μου ως βρώση άρτου». Αυτοί που κατατρώγουν δεν παροικούν· αυτοί που κατατρώγονται παροικούν. Διότι τα πρόβατα μπορούν να σταυλίζονται σε αυλές.

Σκήνωμα ονομάζεται και το σώμα του Κυρίου, προς τον οποίο έλεγε το Πνεύμα: «Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου». Αλλά επειδή κανένας τυφλός ή χωλός ή όποιος έχει ψεγάδι στην όψη του δεν παραμένει στα ανάκτορα μαζί με τον βασιλιά, όταν ο Δαβίδ ρώτησε: «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;» ακούει: «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος και πράττει δικαιοσύνη», αυτός που δεν έχει ψεγάδι αμαρτίας, αυτός που δεν έχει σπιλωθεί από πορνεία, αυτός που δεν έχει τραυματιστεί από επιορκία, αυτός του οποίου το χέρι δεν έχει εμποδιστεί προς την αγαθοεργία, αυτός που δεν χωλαίνει το πόδι του στον δρόμο προς την εκκλησία, αυτός που δεν έχει θαμπή όραση και δεν προσηλώνεται στο ετερούσιο. «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος». Διότι, αν στον βασιλιά Ναβουχοδονόσορα παραστέκονταν νεαροί στους οποίους δεν υπήρχε κανένα ψεγάδι, και κάθε επιλεγμένη ηλικία προσέφερε στον βασιλιά τα πιο εκλεκτά δείγματα της νεότητας, πόσο μάλλον εκείνος που πλησιάζει τον Θεό οφείλει να είναι άμεμπτος; «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος». Το ότι η αμαρτία είναι ψεγάδι, έχει γραφτεί για το ψεύδος: «Πονηρό ψεγάδι στον άνθρωπο είναι το ψεύδος»... [... και ο Δαβίδ: «Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετεί». Έπειτα, ο Δαβίδ ορθά προσθέτει: Και αν «εκείνος που πορεύεται άμεμπτος» κατοικεί με τον Θεό, «και εγώ θα είμαι άμεμπτος μαζί του». Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Αν «εκείνος που πράττει δικαιοσύνη» κατοικεί με τον Θεό, είμαι αμέριμνος: «Έπραξα κρίση και δικαιοσύνη» πάνω στη γη. «Την αδικία δε, την εμίσησα και την βδελύχθηκα».

Αυτόν, τον οποίο μόλις τώρα ο προφήτης, ως επίτροπος, ερωτά ως Δεσπότη περί των παροίκων: «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;» ...

Στον Ψαλμό 14, 1 του Αστερίου. Βλέποντας δε ο προφήτης πως «δεν υπάρχει αυτός που πράττει την αγαθότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας», μέσα από τον προηγούμενο ψαλμό, αποθαρρυμένος από την καθολική πλάνη, ρωτά τον Θεό: «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;», ώστε, αφού παροικήσει στον κόσμο, να κατοικήσει στον ουρανό; Διότι, όπως ακριβώς για μια σκηνή, λέει ο Παύλος: «Παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου». Και ο Ησαΐας: «Αυτός που έστησε τον ουρανό σαν θόλο και τον τέντωσε σαν σκηνή για κατοικία». Αλλά σκήνωμα είναι και το σώμα του ανθρώπου, άκου τον Παύλο που λέει: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνος στενάζουμε από το βάρος», και πάλι: «Διότι γνωρίζουμε ότι εάν η επίγεια οικία μας, το σκήνος αυτό, καταλυθεί», και τα εξής, παρόμοιο με το: «Μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου». Ανήκει δε αυτό στον Θεό, καθώς λέει ο απόστολος: «Δοξάστε τον Θεό στο σώμα σας και στο πνεύμα σας, τα οποία ανήκουν στον Θεό», δηλαδή είναι έργα Του. Ποιος, λοιπόν, θα χρησιμοποιήσει το σώμα του σαν καλύβα, η οποία δεν δύναται να διαφυλάξει τίποτε από τα αναγκαία;

Το δε «με εισάκουσε από το όρος», έχει λεχθεί σύμφωνα με την επικρατούσα αντίληψη. Διότι εθεωρείτο ότι κατοικούσε στη Σκηνή του Μαρτυρίου, επειδή από εκεί δίνονταν και οι χρησμοί στους ιερείς. Ή το «από το άγιο όρος» τίθεται αντί του «από τον ουρανό»· όπως και το «στο άγιο όρος σου» και το «πλησιάστε στα αιώνια όρη». Είναι δυνατόν άγιο όρος του Θεού, από το οποίο ο Θεός εισακούει όσους προσεύχονται, να είναι ο Μονογενής Του, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου κατά τις έσχατες ημέρες»· καθώς η λέξη αυτή υποδηλώνει τη φανέρωσή Του που πραγματοποιήθηκε κατά την έλευσή Του στη συντέλεια των αιώνων. Ή, «από το άγιο όρος», εννοεί από τον ουρανό. Άγιο όρος του Θεού είναι η υπερφυής γνώση Του.

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ. ΙΔ΄. Υπόθεση. Ψάλλει αυτόν τον ψαλμό, διδάσκοντας τι είναι αυτό που μπορεί να προετοιμάσει τον άνθρωπο ώστε να αξιωθεί εκείνης της μακάριας κατάληξης· γι' αυτό, ξεκινώντας λέει: «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;»

Η παροικία είναι μια προσωρινή διαβίωση, η οποία δεν υποδηλώνει μόνιμη ζωή, αλλά παροδική, με την ελπίδα της μετάστασης προς το καλύτερο. Διότι ίδιον του αγίου ανδρός είναι να διέρχεται ως περαστικός αυτόν τον βίο και να οδηγείται προς μια άλλη ζωή. Γι' αυτό και ο Δαβίδ αναφέρει σχετικά με αυτό: «Πάροικος είμαι εγώ κοντά σου και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Ποιος, λέει, θα σταθεί άξιος να βρεθεί σε εκείνες τις επουράνιες σκηνές; Ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Διότι, εάν κάποιος αξιωθεί εκείνης της μακάριας σκηνής, θα κατέχει τη μακαριότητα στους απέραντους αιώνες.

Ο δε Αθανάσιος και ο Βασίλειος, οι μεγάλοι Πατέρες, αναφέρουν ότι ο Δαβίδ ψάλλει αυτόν τον ψαλμό διδάσκοντας τι είναι αυτό που θα μπορούσε να προετοιμάσει τον άνθρωπο ώστε να επιτύχει εκείνη τη μακάρια κατάληξη. Γι' αυτό ο λόγος, επιθυμώντας να μας σκιαγραφήσει τον τέλειο άνθρωπο, αυτόν που πρόκειται να επιτύχει τους μακαρισμούς, χρησιμοποιώντας μια ορισμένη τάξη και μέθοδο ως προς τα όσα εξετάζονται γύρω από αυτόν, έκανε την αρχή από τα πιο προσιτά και πρώτα. Αρχίζοντας λοιπόν λέγει: Κύριε, κ.λπ.

Εις τον ΙΔ΄ Ψαλμόν. Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Επιθυμώντας ο λόγος να μας σκιαγραφήσει τον τέλειο άνθρωπο, αυτόν που πρόκειται να αξιωθεί των μακαρισμών, ακολουθώντας μια ορισμένη τάξη και πορεία για όσα εξετάζονται γύρω από αυτόν, έκανε την αρχή από τα πιο άμεσα και τα πρώτα. Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου; Η παροικία είναι προσωρινή διαβίωση, η οποία δεν υποδηλώνει μια μόνιμη και σταθερή ζωή, αλλά παροδική, με την ελπίδα της μετάστασης προς τα καλύτερα.

Γνώρισμα του αγίου ανδρός είναι να διέρχεται προσωρινά αυτόν τον βίο και να σπεύδει προς μία άλλη ζωή. Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει για τον εαυτό του: «Πάροικος είμαι ενώπιόν σου και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Διότι πάροικος ήταν και ο Αβραάμ, ο οποίος δεν είχε αποκτήσει ούτε σπιθαμή δικής του γης, αλλά, όταν χρειάστηκε να ταφεί, φαίνεται ότι αγόρασε τον τόπο της ταφής με αργύρια· πράγμα που φανερώνει ο λόγος, ότι δηλαδή, όσο ζει κανείς εν σαρκί, πρέπει να είναι πάροικος, ενώ όταν μεταβαίνει από αυτήν τη ζωή, να αναπαύεται στους δικούς του τόπους. Γι' αυτόν τον λόγο, κατά τη διάρκεια αυτής της ζωής κατοικεί ως πάροικος ανάμεσα σε αλλοφύλους, ενώ για την ταφή του φρόντισε να αγοράσει και να κάνει δική του τη γη που επρόκειτο να δεχθεί το σώμα του. Είναι πράγματι μακάριο το να μην είναι κανείς προσκολλημένος στα επίγεια σαν να είναι δικά του, ούτε να προσκολλάται στα εδώ πράγματα σαν να πρόκειται για κάποια φυσική του πατρίδα, αλλά, γνωρίζοντας την έκπτωση από τα ανώτερα αγαθά και βαρυνόμενος από την καταδικαστική διαβίωση εδώ, να ζει ως πάροικος με τον ίδιο τρόπο όπως εκείνοι που έχουν εξοριστεί από κάποιους δικαστές σε ξένη χώρα, μακριά από την πατρίδα τους, εξαιτίας κάποιων παραπτωμάτων. Είναι όμως σπάνιος ένας τέτοιος άνθρωπος, αυτός δηλαδή που δεν προσκολλάται στα παρόντα σαν να του ανήκουν· αυτός που γνωρίζει ότι η χρήση του πλούτου είναι προσωρινή· αυτός που θεωρεί την ευεξία του σώματος ολιγοχρόνια· αυτός που γνωρίζει ότι το άνθος της ανθρώπινης δόξας είναι αβέβαιο. «Ποιος, λοιπόν, θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» Σκήνωμα του Θεού ονομάζεται η σάρκα που έχει δοθεί από Αυτόν στην ψυχή του ανθρώπου για να κατοικεί μέσα σε αυτήν. Ποιος, λοιπόν, θα αντιμετωπίσει αυτήν τη σάρκα ως κάτι το ξένο;

Γι' αυτό, Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου; Έπειτα ακολουθεί προκοπή και πρόοδος προς το τελειότερο. Και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Ο γήινος Ιουδαίος βέβαια, όταν ακούσει για όρος, στρέφεται προς τη Σιών. Ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Εκείνος που έζησε ως πάροικος μέσα στη σάρκα, αυτός θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος. Με το όρος εκείνο εννοεί την υπερουράνια χώρα, την περιφανή και λαμπρή· για το οποίο ο Απόστολος λέει, ότι έχετε προσέλθει στο όρος Σιών, και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, στην οποία υπάρχει πανήγυρις αγγέλων, και Εκκλησία πρωτοτόκων που έχουν απογραφεί στους ουρανούς.

Όταν, λοιπόν, κάποιος διέλθει αυτή τη σάρκα χωρίς προσκόλληση, παροικώντας σε αυτήν ως σε κάτι ξένο και χωρίς να εξαρτάται από αυτήν ως να ήταν δική του, αυτός, επειδή νέκρωσε τα επίγεια μέλη του και κατόρθωσε τον αγιασμό, είναι άξιος της κατασκηνώσεως στο άγιο όρος· την οποία επιθυμώντας ο Ψαλμωδός έλεγε: «Θα εισέλθω στον τόπο της θαυμαστής σκηνής»· και το: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Εκεί μας κατασκηνώνει τόσο η αγάπη προς τον πλησίον, έχοντας ως σκοπό εκείνη την κατασκήνωση στο όρος, όσο και η φιλία που δημιουργείται από τον μαμωνά της αδικίας. Διότι λέει: «Αποκτήστε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν πεθάνετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Για εκείνη τη διαβίωση ο Κύριος έλεγε με τη μορφή προσευχής: «Πάτερ άγιε, δώσε ώστε, όπου είμαι εγώ, να βρίσκονται και αυτοί». Σπάνιος είναι και αυτός που παροικεί στο σώμα, και αυτός που κατασκηνώνει στο όρος. Γι' αυτό, εκφράζοντας απορία ο λόγος, λέει: «Ποιος θα παροικήσει;» και, «Ποιος θα κατασκηνώσει;» όπως το: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;» και το: «Ποιος θα σας αναγγείλει ότι καίει φωτιά;» και το: «Ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο;» και το: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος;» Πιθανώς δε το «Ποιος» να έχει και ερωτηματική έννοια, ως έκφραση του αγίου που επιζητεί απάντηση από τον Κύριο, με τον οποίο συνομιλεί. Προς τον οποίο τι λέει η θεία φωνή, λύνοντας το ερώτημα; «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη».

Ποιος θα παροικήσει και ποιος θα κατασκηνώσει; Εκείνος που ορκίζεται στον πλησίον του και δεν αθετεί τον όρκο του. Εκεί όμως (στο Ευαγγέλιο), λέει: «Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου». Τι λέμε λοιπόν; Ότι παντού ο Κύριος παραμένει προσηλωμένος στον ίδιο σκοπό, προλαμβάνοντας τα αποτελέσματα των αμαρτημάτων και αποκόπτοντας την πονηρία από την πρώτη της αρχή. Διότι, όπως ακριβώς ο μεν παλαιός νόμος έλεγε: «Δεν θα μοιχεύσεις», ο δε Κύριος: «Ούτε καν να επιθυμήσεις»· και εκείνος μεν έλεγε: «Δεν θα φονεύσεις», ενώ Εκείνος, νομοθετώντας τα τελειότερα, λέει: «Ούτε καν να οργιστείς»· έτσι λοιπόν και εδώ, ο μεν (νόμος) αρκείται στην ευορκία, ενώ Εκείνος κόβει την αφορμή της επιορκίας. Επειδή, αυτός που τηρεί μεν τον όρκο του, ίσως κάποτε και να σφάλει παρά τη θέλησή του· ενώ αυτός που δεν ορκίζεται καθόλου, έχει αποφύγει εντελώς τον κίνδυνο της επιορκίας. Ως όρκο, εξάλλου, σε πολλά σημεία ονομάζει την αμετάκλητη διαβεβαίωση για το κάθε πράγμα· όπως στο: «Ορκίστηκα, και πήρα σταθερή απόφαση να φυλάξω τις κρίσεις της δικαιοσύνης σου»· και στο: «Ορκίστηκε ο Κύριος, και δεν θα μεταμεληθεί». Όχι πως έφερε τον Θεό ως μάρτυρα των όσων ειπώθηκαν για να πιστοποιήσει κάποια αμφιβολία του, αλλά επειδή με αμετάβλητες και ασάλευτες αποφάσεις επιβεβαίωσε στον Δαβίδ τη χάρη της επαγγελίας.

Και είναι βέβαια πιθανό οι ιερείς να μη χρησιμοποιούν τέτοια λόγια, αλλά με τα ίδια τους τα έργα να το διαλαλούν, όπως ακριβώς λέει και ο άφρων: «Μέσα στην καρδιά του λέει, δεν υπάρχει Θεός». Διότι μέσα από τον τρόπο που φαίνεται να καταφρονεί, ακόμη κι αν δεν το λέει με τη φωνή του, πάντως με τα ίδια του τα έργα και με τη φαυλότητα του βίου του σχεδόν κραυγάζει το «Δεν υπάρχει Θεός». Επειδή εκείνοι που έχουν συνηθίσει να ζουν έτσι, σαν να μην τους επιβλέπει ο Θεός, να τα πράττουν όλα με αδιαφορία και να διαπράττουν ακραία ανοσιουργήματα, με τα ίδια τους τα έργα και τις πράξεις αρνούνται τον Θεό. Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο, εκείνοι που δεν φρόντισαν να διατηρήσουν προς το άγιο θυσιαστήριο τον ύψιστο σεβασμό που του ταιριάζει και του οφείλεται, μέσα από τις ίδιες τους τις πράξεις λένε: Η Τράπεζα του Κυρίου είναι μολυσμένη.

ΨΑΛΜΟΣ ΙΔ΄. <Ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;> (C f. 25.) Άγιο όρος είναι η βασιλεία του μέλλοντος αιώνος· όρος, επειδή είναι υψηλό και υπερκείμενο· άγιο, επειδή σε αυτό δεν κατοικεί κανένας βέβηλος. Εκείνος λοιπόν που είναι πάροικος σε αυτήν τη ζωή, και αντιμετωπίζει τον παρόντα βίο παροδικά σαν σκιά και χορτάρι, αυτός θα μπορέσει να κατασκηνώσει, δηλαδή να κατοικήσει, στη μέλλουσα βασιλεία. Ποιος όμως είναι αυτός, και πώς ζει, μας το λέει η συνέχεια του ψαλμού. <Και δεν δέχθηκε ονειδισμό εναντίον των πλησίον του.> (B f. 50) Έχει κάποια ασάφεια αυτός ο λόγος· διότι είναι ασαφές εάν δεν δέχθηκε ποτέ ονειδισμό από κάποιους που είναι πλησίον του, ή αν ο ίδιος δεν απηύθυνε ονειδισμό εναντίον τους.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ· ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΙΔʹ. Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου; Και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Προχωρώντας από τα πιο προσιτά, σκιαγραφεί τον τέλειο. Η παροικία είναι μια πρόσκαιρη διαβίωση με την ελπίδα της καλύτερης. Γι' αυτό λέει και ο Δαβίδ: «Είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Διότι πάροικος ήταν ο Αβραάμ, χωρίς να έχει αποκτήσει ούτε ένα βήμα γης, παρά μόλις που αγόρασε έναν τάφο. Αυτό βέβαια αποτελεί σύμβολο του ότι αρμόζει, όσο ζει κανείς με τη σάρκα, να είναι πάροικος, ενώ, όταν αναχωρήσει από αυτήν, να αναπαύεται στους πραγματικά δικούς του τόπους. Και θεωρεί μακάριο το να παροικεί κανείς ανάμεσα σε αλλόφυλους, χωρίς να είναι προσκολλημένος στα επίγεια σαν να είναι δικά του. Σκήνωμα δε του Θεού είναι η σάρκα που έχει δοθεί από Αυτόν στην ψυχή του ανθρώπου προς ενοίκηση.

Ποιος λοιπόν, χρησιμοποιώντας την ως κάτι ξένο, θα την παραδώσει καρποφόρα σε εκείνον που την έδωσε, ώστε να γίνει και σκήνωμα του Θεού που ενοικεί στους αγίους; Έπειτα προχωρά στο σημαντικότερο: «Και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;». Όχι στην επίγεια Σιών, όπως νομίζουν οι Ιουδαίοι, αλλά σε εκείνη για την οποία ο Παύλος λέει: «Έχετε προσέλθει στο όρος του ζώντος Θεού, στην επουράνια Ιερουσαλήμ».

Μήπως άραγε και, ρωτώντας τον Θεό, έλαβε απόκριση; Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου; Ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Ίσως μάλιστα και εκείνος που μεθίσταται στον ουρανό, σαν να έρχεται από ξένο τόπο διαμονής, γίνεται πάροικος· διότι ο ουρανός είναι σκήνωμα του Θεού.

Πρόσεξε δε μήπως εκείνος που εμμένει στην πολιτεία του νόμου, ο οποίος υπήρξε παιδαγωγός προς τον Χριστό, παροικεί στο σκήνωμα του Κυρίου, ασχολούμενος επίμονα με τη σκηνή του μαρτυρίου· ενώ εκείνος που έφτασε στον Χριστό και την ευαγγελική διδασκαλία κατασκηνώνει στο άγιο όρος του Θεού, για το οποίο προφητεύεται: Είναι φανερό το όρος του Κυρίου. Και εξέτασε πάλι, μήπως άγιο όρος του Θεού είναι μεν ο Λόγος του Θεού· σκήνωμά του δε, είναι ο άνθρωπος που ανέλαβε· και ότι πρέπει πρώτα να επιγνώσουμε τον Χριστό κατά σάρκα· και έπειτα να κατασκηνώσουμε στο άγιο όρος του Θεού, έχοντας δει τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα· και να λέμε: Αν και έχουμε γνωρίσει τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι. Διότι προς έναν τέτοιο άνθρωπο έχει ειπωθεί: Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που φέρνεις το χαρμόσυνο άγγελμα στη Σιών. Με άλλη έννοια, όρος του Θεού είναι εκείνο που πρόκειται να κατοικηθεί μόνο από άγιες και τέλειες στη δικαιοσύνη ψυχές· ο ίδιος ο ουρανός, και η βασιλεία των ουρανών που ευαγγελίστηκε ο Σωτήρας.

Αναλογιζόμενος, λοιπόν, αυτά και ο Δαβίδ, αναφωνεί λέγοντας: Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου; Διότι αληθινά είναι σπάνιος και δυσεύρετος, και ίσως ένας ανάμεσα σε μυριάδες, αυτός που είναι άξιος εκείνης της αναβάσεως και της κατοικήσεως στους ουρανούς.

Το σκήνωμα λοιπόν που αναφέρθηκε, αυτό που βρίσκεται στους ουρανούς, θα μπορούσε να είναι κατοικία του ίδιου του Θεού· ο άνθρωπος όμως, καθώς πρόκειται να μεταστεί, σαν από αιχμαλωσία, από την επίγεια διαμονή του προς την ουράνια κατασκήνωση, θα βρίσκεται εκεί σαν ένας ξένος και πάροικος, δεδομένου ότι έχει μεταναστεύσει από αλλού και έχει ξεκινήσει από άλλη χώρα. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;». Μακάριος δε είναι εκείνος που θα βρεθεί στο ίδιο το όρος και θα εδραιωθεί σε αυτό, καθώς ο λόγος διδάσκει ότι αυτή η κατοικία θα είναι μόνιμη και αιώνια για τους αξίους.

Εις το τέλος: Την τελείωση του μυστηρίου του Χριστού σημαίνει η προφητεία αυτού του ψαλμού. Κύριε, ποιος θα παροικήσει; Δηλαδή, ποιος άραγε θα αξιωθεί να συνοικήσει με τις εντολές σου, έχοντας πιστέψει ειλικρινά στην επιφάνειά σου, στην ενσάρκωσή σου, με την οποία κατοίκησες ανάμεσά μας; Και ποιος θα κατασκηνώσει; Ποιος, λέει, θα εντρυφήσει στην πίστη σου; Διότι η Γραφή ονομάζει την πίστη όρος. Εννόησε όμως και τον Γολγοθά και τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτόν. Εκείνος που πορεύεται: Ο Χριστός είναι στην αλήθεια άμωμος και δίκαιος, καθώς και καθένας που δεν αφήνει ψεγάδι στα έργα του, αλλά πράττει πάντοτε τα πάντα με δικαιοσύνη. Αυτός που λαλεί την αλήθεια: Εκείνος που απαρνήθηκε το ψέμα και κρατά πάντοτε την αλήθεια ακλόνητα. Και τα δύο είναι ο Χριστός. Εκείνος που δεν δολιεύτηκε: [Ο Χριστός, για τον οποίο λέει: και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Το ίδιο αγωνίζεται να κάνει και ο κατά Θεόν άνθρωπος.] Ούτε έπραξε: Ο αληθινά αγαθός Κύριος, ο οποίος δεν ανταπέδωσε κακό αντί κακού σε όσους τον αθέτησαν. Και ονειδισμό: Ο Χριστός, για τον οποίο η Γραφή λέει: αυτός που δίνει και δεν ονειδίζει. Αυτό πράττουν και όσοι ζουν κατά Θεόν. Έχει εξουδενωθεί: Ο Ιούδας, επειδή έγινε πονηρός, εξουδενώθηκε, δηλαδή απορρίφθηκε από το αξίωμά του. Το ίδιο παθαίνουν και οι πονηροί.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΖ΄. — Περί σεμνής αναστροφής, και καταστάσεως, και χρηστών τρόπων, και υπακοής· και ότι, όταν ζούμε με ευσχημοσύνη, ο Θεός δοξάζεται και λατρεύεται. «Εμφανίστηκε ο Θεός στον Αβραάμ, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου. Να ζεις με τρόπο ευάρεστο ενώπιόν μου, και να γίνεις άμεμπτος.» «Θα πράττεις το καλό και το ευάρεστο ενώπιον του Κυρίου, για να ευτυχήσεις.» «Είπε ο Σαμουήλ: Μήπως ο Κύριος επιθυμεί το ολοκαύτωμα και τη θυσία, όσο το να υπακούει κανείς στη φωνή του Κυρίου; Ιδού, η υπακοή είναι ανώτερη από τη θυσία, και η προσεκτική ακρόαση ανώτερη από το λίπος των κριών.» «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;» «Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Κυρίου; Ή ποιος θα σταθεί στον τόπο,» κ.τ.λ. «Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, τον φόβο του Κυρίου θα σας διδάξω.» «Μακάριοι είναι οι άμεμπτοι στην οδό τους, εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου.» «Οι οφθαλμοί σου ας βλέπουν ευθεία, και τα βλέφαρά σου ας κατευθύνονται δίκαια.» «Να προνοείς για το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Όποιος ζει άμεμπτα με δικαιοσύνη, μακάρια τα παιδιά που θα αφήσει.» «Θα αφήσω εντός σου λαό πράο και ταπεινό, και θα ευλαβούνται το πρόσωπο του Κυρίου, και δεν θα πράξουν αδικία, ούτε θα πουν μάταια λόγια, και δεν θα βρεθεί στο στόμα τους δόλια γλώσσα.» «Ποιος θα σας αναγγείλει ότι καίει φωτιά; ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο;»

Ψαλμός ΙΔ'. Στο τέλος, του Δαβίδ. «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου; ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Το χωρίο έχει τη μορφή ερωτήματος, και εκείνος που το έθεσε απαντά ο ίδιος λέγοντας: «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος και πράττει δικαιοσύνη, που λαλεί την αλήθεια μέσα από την καρδιά του, ο οποίος δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του και δεν έπραξε κακό στον πλησίον του· και κανέναν ονειδισμό» δεν αποδέχθηκε εις βάρος κάποιου· «Εκείνος που δεν εξουθενώνει όποιον πορεύεται και διακωλύει το κακό· που δοξάζει εκείνους που φοβούνται τον Κύριο· ο οποίος δεν επιορκεί στους γείτονές του»· «ο οποίος δεν έδωσε τα χρήματά του με τόκο και δεν έλαβε δωροδοκίες εις βάρος αθώων. Εκείνος που τα πράττει αυτά», λέει, όχι μόνο «θα παροικήσει στο σκήνωμα» του Πνεύματός σου και «στο άγιο όρος σου», την Ιερουσαλήμ, αλλά ούτε και «πρόκειται να κλονιστεί ποτέ στον αιώνα».

Ερμηνεία. Διάφοροι Κανόνες απαγορεύουν τους τόκους των χρημάτων, αλλά και ο παρών ακριβώς αυτό ορίζει, λέγοντας: Επειδή πολλοί κανονικοί, δηλαδή κληρικοί, αγαπώντας την πλεονεξία και την αισχροκέρδεια, λησμόνησαν το ψαλμικό λόγιο του Δαβίδ, το οποίο λέει ότι δεν έδωσε το αργύριό του με τόκο, ο δίκαιος δηλαδή που πρόκειται να κατοικήσει στο άγιο όρος του Κυρίου, που είναι το ίδιο με το να πούμε, στην ουράνια βασιλεία, αλλά δανείζοντας ζητούν να παίρνουν από τους οφειλέτες τους εκατοστές, δηλαδή δώδεκα νομίσματα, ή ας πούμε γρόσια, στα εκατό (ο οποίος ήταν ο βαρύτερος τόκος από τους άλλους)· επειδή λοιπόν λέγω πως αυτό το πράττουν οι κληρικοί, έκρινε δίκαιο η αγία και μεγάλη Σύνοδος αυτή, ότι εάν τυχόν ύστερα από τον Κανόνα αυτόν βρεθεί κάποιος κληρικός να παίρνει τόκους, ή μεταχειριζόμενος το πράγμα σαν κάποια εμπορική συναλλαγή, ή και με άλλον τρόπο, (θέλοντας δηλαδή να μη φαίνεται πως αυτός παίρνει τόκο, δίνει τα χρήματά του σε εκείνους που έχουν ανάγκη, αλλά συμφωνεί με αυτούς να λαμβάνει και αυτός μερίδιο από τους τόκους και το κέρδος των χρημάτων, ονομάζοντας τον εαυτό του όχι δανειστή, αλλά συνέταιρο και κοινωνό)· όποιος λοιπόν βρεθεί να κάνει αυτά, ή και να ζητεί ημιολίες (δηλαδή το ήμισυ της εκατοστής, το οποίο είναι έξι νομίσματα, ή και έξι γρόσια από τα δώδεκα του συνολικού τόκου δηλαδή.

ΛΟΓΟΣ Μ'. Θέλω να γνωρίζει η σύνεσή σου ότι ο τέλειος εν Χριστώ άνθρωπος, ο οποίος είναι αφιερωμένος, πρέπει όχι μόνο ο ίδιος να βρίσκεται μέσα στον Θεό, αλλά και ο Θεός να κατοικεί μέσα του, όπως λέει ο Κύριος: «εκείνος που μένει σε μένα κι εγώ σε αυτόν». Διότι πρέπει ο άνθρωπος του Θεού και να παροικήσει στο θεϊκό σκήνωμα και να κατασκηνώσει στο άγιο όρος της άχραντης θεότητας, ώστε όχι μόνο να εμπεριέχει, αλλά και να εμπεριέχεται από τη δόξα Εκείνου που δεν επιτρέπει να καταδυναστεύεται από τη σκοτεινή ενέργεια των παθών. Διότι χάριν αγιασμού και της δικής Του απαθείας κατοικεί στους άξιους ο Σωτήρας, ώστε, καθώς ο Ίδιος είναι απαθής, να καταστήσει απαθείς και αυτούς που Τον δέχθηκαν, για να μην κλυδωνίζονται πλέον ούτε να παρασύρονται από κάθε άνεμο. Διότι υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι όχι μόνο βρίσκονται οι ίδιοι μακριά από τα στίγματα του Χριστού, αλλά και ποτίζουν τους πλησίον τους με θολερή ανατροπή, αυτοί οι οποίοι κατακρατούν «την αλήθεια του Θεού με αδικία», «στους οποίους (όπως λέει) το γνωστόν του Θεού είναι φανερό». Διότι, έχοντας ματαιωθεί «στους διαλογισμούς τους» και έχοντας σκοτιστεί ως προς την ασύνετη καρδιά τους, ισχυρίζονται ότι είναι φυσικά και προέρχονται από τον Θεό τα «πάθη της ατιμίας», εννοώ την ηδονή της φθοράς και τον άδικο θυμό, την οργή και τη λύπη που δεν είναι κατά Θεόν, και όλα τα παρόμοια.