Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 14:2

Μάθε ποιος οφείλει να είναι· σου περιγράφω τον άνδρα με τον λόγο, για να βρεις αυτόν που ζητάς: «Αυτός που πορεύεται άμωμος και πράττει τη δικαιοσύνη». Και ποιος είναι αυτός; Εκείνος που βαδίζει την άμωμη οδό του Θεού· «Ο Θεός μου, του οποίου η οδός είναι άμωμη». Αυτός που δεν έχει το ψεγάδι της αμαρτίας. Και το ότι η αμαρτία είναι ψεγάδι, το λέει η Γραφή σχετικά με το ψέμα: «Πονηρό ψεγάδι στον άνθρωπο είναι το ψέμα». Ψεγάδι είναι και η πορνεία· έτσι ειπώθηκε προς τον Σολομώντα, ο οποίος μεθούσε με αυτήν την πράξη: «Και έβαλες ψεγάδι στη δόξα σου», και τα παρόμοια. «Αυτός που πορεύεται άμωμος». Όπως λοιπόν αυτός που έχει ψεγάδι και κηλίδα στο πρόσωπο δεν πηγαίνει κοντά σε βασιλιά ή άρχοντα, έτσι και ο κλέφτης ή ο ψεύτης δεν μπορεί να πλησιάσει τον Θεό. Γιατί; Επειδή «καθαρός είναι ο οφθαλμός Του ώστε να μη βλέπει τα πονηρά», και «δεν θα σταθούν παράνομοι απέναντι από τους οφθαλμούς Σου. Αυτός που πορεύεται άμωμος και πράττει τη δικαιοσύνη».

Διότι, «απόστρεψε από το κακό και πράξε το αγαθό». Και ποιος είναι «αυτός που εργάζεται τη δικαιοσύνη»; Ποιος είναι «αυτός που λαλεί την αλήθεια» στον πλησίον του; Εκείνος που είναι καθαρός στην καρδιά. Αυτός που δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του, όπως ο Ναθαναήλ: «Ιδού αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος». Αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του, όπως ο Αχαάβ στον Ναβουθέ. Αυτός που δεν ονείδισε τον πλησίον του, όπως ο Φαρισαίος τον τελώνη, και δεν ονειδίστηκε εξαιτίας των οικείων του, όπως ο Ηλί εξαιτίας των γιων του. Αυτός που εξουθένωσε τους πονηρούς, όπως ο Ηλίας τους ιερείς του Βάαλ. Αυτός που δοξάζει αυτούς που φοβούνται τον Κύριο, όπως ο Αβδιού τους εκατό προφήτες. Αυτός που ορκίστηκε στον πλησίον και δεν αθέτησε τον όρκο του, όπως ο Αβραάμ στον Αβιμέλεχ και ο Δαβίδ στον Ιωνάθαν. Αυτός που δεν έδωσε τα χρήματά του με τόκο, όπως ο Ζακχαίος και ο Κορνήλιος. Αυτός που δεν δέχτηκε δώρα εις βάρος αθώων, όπως ούτε ο Πέτρος δέχτηκε αυτά του Σίμωνα. Αυτός που δεν έπραξε αυτά και δεν κλονίστηκε, όπως ο Παύλος στους διωγμούς. Εάν δεις τέτοιον άνθρωπο, ω Δαβίδ, βρήκες αυτόν που ζητάς: «Αυτόν που λαλεί αλήθεια μέσα στην καρδιά του». Αλλά οπωσδήποτε θα πει κάποιος: Και βρίσκεται άραγε πουθενά τέτοιος άνθρωπος;

Είναι πράγματι ο μακάριος Ιώβ, ο πολυνίκης αθλητής, ο συντριπτής του διαβόλου· «Και ήταν», λέει, «ο άνθρωπος εκείνος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, απέχοντας από κάθε κακό». Ταίριαξε, λοιπόν, το ένα με το άλλο: «Ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Εκείνος που πορεύεται άμωμος»· ο Ιώβ είναι «άμεμπτος». «Και εκείνος που εργάζεται τη δικαιοσύνη»· δίκαιος. «Εκείνος που μιλάει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του»· αληθινός. «Εκείνος που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, θεολογώντας»· θεοσεβής. «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του»· αυτός που απέχει από κάθε κακό. Είδες πώς ο Ιώβ οικειοποιήθηκε εκ των προτέρων όλον τον ψαλμό, όπως και ο Δαβίδ; «Ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Διότι πολλοί παροίκησαν στην εκκλησία, αλλά επειδή δεν παροίκησαν μέχρι τέλους, αλλά παρέβησαν, γι' αυτόν τον λόγο δεν κατασκήνωσαν στο όρος. «Εκείνος που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του»· εκείνος που αγαπά την αλήθεια στην ψυχή του ως παρθένο και νύμφη, εκείνος που την αντικρίζει με τιμή ως μητέρα και βασίλισσα, εκείνος που «μιλάει την αλήθεια» στον πλησίον του. Αλλά για να μην πει κάποιος: Τι λοιπόν; Μήπως βλάπτομαι σε καιρό διωγμού, εάν πω ψέματα, ενώ μέσα στην καρδιά μου μιλώ την αλήθεια;

Επειδή έχει γραφτεί: «Εκείνος που μιλάει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του», διασφάλισε τον λόγο του με την προσθήκη, λέγοντας τα εξής: «Ο οποίος δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του». Μην θάψεις την αλήθεια στην καρδιά σου σαν να βρίσκεται σε τάφο, ούτε να την κλείσεις σε μνημείο σαν να έχει πεθάνει, αλλά, καθώς είναι ζωντανή και κυριαρχεί, να επιδιώκεις να προβάλλει έξω από τις πύλες των αισθήσεων. Διότι, όταν η αλήθεια κρύβεται, το ψέμα τυραννά και λεηλατεί τις ψυχές σαν να είναι αδέσποτα κτήματα. Όταν όμως η αλήθεια ηγείται, το ψέμα κείτεται νεκρό. Όπως δηλαδή το σκοτάδι καταπίνεται από το φως, έτσι και το ψέμα θάβεται από την αλήθεια. «Αυτός που λέει την αλήθεια» στον πλησίον του, «ο οποίος δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του». Διότι ούτε ο προδότης συγκράτησε τον δόλο στη γλώσσα του, αλλά τον έφτυσε σαν δηλητήριο. Ας αποφύγουμε, αδελφοί, τον δόλο ως θανατηφόρο δηλητήριο. Ο δόλος, αφού όπλισε το φίδι, το έκανε επικατάρατο. Ο δόλος κατέστησε τη μητέρα του γένους μας έρημη.

«Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος και εργάζεται τη δικαιοσύνη, που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του, ο οποίος δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του και δεν έκανε κακό στον πλησίον του» - γι' αυτόν τον λόγο δεν περιλαμβάνεται (στην επιγραφή) το «μέχρι τέλους», ώστε να μην κατασπαταλήσει κανείς τα νιάτα του στην αμαρτία, κρατώντας τα φθαρμένα γηρατειά για την αρετή και αναμειγνύοντας το κατακάθι της ζωής με τη σοφία. «Ψαλμός του Δαβίδ», ένας νόμος αγαθών πράξεων που προσφέρεται με μέλος και γλυκυφωνία. Για ποιον λόγο; Για να καταστήσει ευπρόσδεκτη τη νουθεσία, αναμειγνύοντας την τραχύτητα της αρετής με τη μελωδία της φωνής, για να κάνει όσους περιφρονούν τους νόμους του Θεού γνήσιους ακροατές μέσω του μέλους, ώστε να αλιεύσει τον ακροατή χρησιμοποιώντας το μέλος ως καλάμι και τη μελωδία ως δόλωμα. «Ψαλμός του Δαβίδ.» Ο προκείμενος ψαλμός έχει μεγάλη αρμονία και συμφωνία με τον προηγούμενό του. Επειδή, λοιπόν, σε εκείνον διατυπωνόταν και λεγόταν μια σχεδόν καθολική απόφαση εναντίον του γένους των ανθρώπων: «δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας»· αυτός που το είπε δεν ήταν άνθρωπος, αλλά ο Θεός. Διότι, αν το είχε πει άνθρωπος, θα υπήρχε η υπόνοια ότι το είπε από άγνοια ή λύπη, ή για να εκδικηθεί κάποια έχθρα ή επειδή είχε φθόνο, και όχι με επίγνωση.

Σκήνωμα ονομάζεται και το σώμα του Κυρίου, προς τον οποίο έλεγε το Πνεύμα: «Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου». Αλλά επειδή κανένας τυφλός ή χωλός ή όποιος έχει ψεγάδι στην όψη του δεν παραμένει στα ανάκτορα μαζί με τον βασιλιά, όταν ο Δαβίδ ρώτησε: «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;» ακούει: «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος και πράττει δικαιοσύνη», αυτός που δεν έχει ψεγάδι αμαρτίας, αυτός που δεν έχει σπιλωθεί από πορνεία, αυτός που δεν έχει τραυματιστεί από επιορκία, αυτός του οποίου το χέρι δεν έχει εμποδιστεί προς την αγαθοεργία, αυτός που δεν χωλαίνει το πόδι του στον δρόμο προς την εκκλησία, αυτός που δεν έχει θαμπή όραση και δεν προσηλώνεται στο ετερούσιο. «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος». Διότι, αν στον βασιλιά Ναβουχοδονόσορα παραστέκονταν νεαροί στους οποίους δεν υπήρχε κανένα ψεγάδι, και κάθε επιλεγμένη ηλικία προσέφερε στον βασιλιά τα πιο εκλεκτά δείγματα της νεότητας, πόσο μάλλον εκείνος που πλησιάζει τον Θεό οφείλει να είναι άμεμπτος; «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος». Το ότι η αμαρτία είναι ψεγάδι, έχει γραφτεί για το ψεύδος: «Πονηρό ψεγάδι στον άνθρωπο είναι το ψεύδος»... [... και ο Δαβίδ: «Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετεί». Έπειτα, ο Δαβίδ ορθά προσθέτει: Και αν «εκείνος που πορεύεται άμεμπτος» κατοικεί με τον Θεό, «και εγώ θα είμαι άμεμπτος μαζί του». Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Αν «εκείνος που πράττει δικαιοσύνη» κατοικεί με τον Θεό, είμαι αμέριμνος: «Έπραξα κρίση και δικαιοσύνη» πάνω στη γη. «Την αδικία δε, την εμίσησα και την βδελύχθηκα».

«Αυτός που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που λέει την αλήθεια, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα, δεν έκρυψα την αλήθεια σου από μεγάλο πλήθος.» «Αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου, ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου.» «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του.» Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του κατοικεί μαζί σου, Δέσποτα, «εγώ όμως πορεύθηκα με την ακακία μου. Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Αν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά,» ας μην κατοικήσω ως φίλος μαζί σου, αλλά «ας πέσω λοιπόν άδειος μπροστά στους εχθρούς μου. Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του, και δεν δέχθηκε χλευασμό για τους πιο κοντινούς του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν χλευάζεται εξαιτίας των οικείων του κατοικεί μαζί με τον Θεό, κι αυτό το κατόρθωσα: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα· με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε.»

Τέτοιος ακριβώς όντας ο Αβραάμ έλεγε: «Εγώ είμαι πάροικος». Αλλά και ο Ισαάκ: «Παροίκησε», λέει, «στη γη των Φιλισταίων πολλές ημέρες». Είπε και ο Ιακώβ: «Οι ημέρες των ετών μου που παροικώ είναι εκατόν τριάντα έτη». Και ο Μωυσής έλεγε: «Είμαι πάροικος σε ξένη γη». Βουνό δε ονομάζει τον ουρανό, αναζητώντας τον ισάγγελο άνδρα, αυτόν που μπορεί να λέει: «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς». Σε αυτόν που ρωτά, λέει ο Δεσπότης: «Εκείνος που πορεύεται άμωμος». ...Αναζητώντας λοιπόν ο προφήτης τον ισάγγελο άνδρα, αυτόν που μπορεί να λέει: «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς», ρωτούσε. Προς τον οποίο αποκρίνεται ο Δεσπότης: «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και πράττει τη δικαιοσύνη».

«Εκείνος που πορεύεται άμωμος», και τα εξής. Διδάσκει μέσω ποιων πραγμάτων θα επιτύχουμε εκείνο το μακάριο τέλος· και πρώτον μεν, εάν βαδίσουμε την άμωμη οδό, η οποία είναι ο Χριστός· έπειτα, εάν εργαστούμε τη δικαιοσύνη· τρίτον, εάν κάνουμε την καρδιά μας οίκο της αλήθειας· τέταρτον, εάν δεν αποκτήσουμε δόλια γλώσσα· πέμπτον, το να μην κάνουμε κακό στον πλησίον· έκτον, το να μην ονειδίσουμε τον πλησίον φερόμενοι με υπερηφάνεια· έβδομον, το να μη δείχνουμε προσωποληψία· όγδοον, το να μην αθετούμε την πιστότητα του όρκου μας· ένατον, το να μη δανείζουμε με τόκο· δέκατον, το οποίο είναι και το αποκορύφωμα κάθε αγαθού, το να είναι κανείς αδωροδόκητος.

Όταν, λοιπόν, κάποιος διέλθει αυτή τη σάρκα χωρίς προσκόλληση, παροικώντας σε αυτήν ως σε κάτι ξένο και χωρίς να εξαρτάται από αυτήν ως να ήταν δική του, αυτός, επειδή νέκρωσε τα επίγεια μέλη του και κατόρθωσε τον αγιασμό, είναι άξιος της κατασκηνώσεως στο άγιο όρος· την οποία επιθυμώντας ο Ψαλμωδός έλεγε: «Θα εισέλθω στον τόπο της θαυμαστής σκηνής»· και το: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Εκεί μας κατασκηνώνει τόσο η αγάπη προς τον πλησίον, έχοντας ως σκοπό εκείνη την κατασκήνωση στο όρος, όσο και η φιλία που δημιουργείται από τον μαμωνά της αδικίας. Διότι λέει: «Αποκτήστε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν πεθάνετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Για εκείνη τη διαβίωση ο Κύριος έλεγε με τη μορφή προσευχής: «Πάτερ άγιε, δώσε ώστε, όπου είμαι εγώ, να βρίσκονται και αυτοί». Σπάνιος είναι και αυτός που παροικεί στο σώμα, και αυτός που κατασκηνώνει στο όρος. Γι' αυτό, εκφράζοντας απορία ο λόγος, λέει: «Ποιος θα παροικήσει;» και, «Ποιος θα κατασκηνώσει;» όπως το: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;» και το: «Ποιος θα σας αναγγείλει ότι καίει φωτιά;» και το: «Ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο;» και το: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος;» Πιθανώς δε το «Ποιος» να έχει και ερωτηματική έννοια, ως έκφραση του αγίου που επιζητεί απάντηση από τον Κύριο, με τον οποίο συνομιλεί. Προς τον οποίο τι λέει η θεία φωνή, λύνοντας το ερώτημα; «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη».

Εάν άμωμος είναι εκείνος που δεν στερείται κανένα από τα αγαθά, διεξάγοντας τον βίο του απταίστως και μακριά από κάθε κακία, ποια διαφορά έχει από εκείνον που πράττει τη δικαιοσύνη; Μήπως, λοιπόν, διατυπώνει το ίδιο νόημα με διπλές φράσεις, λέγοντας: «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη»;

Ή μήπως το καθένα από όσα ελέχθησαν παρουσιάζει κάποιο ιδιαίτερο νόημα; Ώστε άμωμος μεν να είναι εκείνος ο οποίος, ως προς τον κρυπτό άνθρωπο, είναι ολοκληρωμένος σε κάθε τελειότητα της αρετής, ενώ αυτός που εργάζεται τη δικαιοσύνη να είναι εκείνος ο οποίος τελειοποιεί το πρακτικό του μέρος μέσω των σωματικών ενεργειών.

Εκείνος, λοιπόν, που πορεύεται άμωμος είναι ο τέλειος κατά τον νου· εκείνος δε που εργάζεται τη δικαιοσύνη είναι, σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου, ο ανεπαισχυντος εργάτης του Κυρίου. Πρόσεξε δε την ακρίβεια της λέξεως. Δεν είπε: «Εκείνος που πορεύθηκε άμωμος», αλλά: «Εκείνος που πορεύεται άμωμος»· ούτε: «Εκείνος που εργάστηκε τη δικαιοσύνη», αλλά: «Εκείνος που εργάζεται».

Διότι δεν τελειοποιεί μία και μόνη πράξη τον ενάρετο, αλλά ταιριάζει οι κατ' αρετήν ενέργειες να συμπαρατείνονται σε ολόκληρο τον βίο. Εκείνος που λαλεί την αλήθεια στην καρδιά του, ο οποίος δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του. Πάλι και εδώ, έχουν την ίδια συσχέτιση μεταξύ τους το να λαλεί κανείς την αλήθεια στην καρδιά του και το να μη δολιεύεται με τη γλώσσα του, παρόμοια με αυτήν που είχε το να είναι κανείς άμωμος σε σχέση με το να εργάζεται τη δικαιοσύνη. Διότι, όπως εκεί ο λόγος παρουσιάζει τόσο αυτόν που είναι τέλειος στα κρυφά, όσο και αυτόν που προοδεύει στον πρακτικό βίο, έτσι και εδώ, επειδή αυτό που λέγεται προέρχεται από το περίσσευμα της καρδιάς, καθώς ο λόγος ρέει σαν από πηγή μέσα από την εσωτερική διάθεση, ανέφερε πρώτα την αλήθεια που βρίσκεται στην καρδιά, και έπειτα το άδολο στον λόγο που εκφράζεται μέσω της γλώσσας.

Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη. Διότι μία μόνο πράξη δεν τελειοποιεί τον ενάρετο άνθρωπο, αλλά πρέπει σε ολόκληρο τον βίο του να συνοδεύεται αδιάκοπα από ενέργειες σύμφωνες με την αρετή, ώστε να γίνουμε άμωμοι και ακατηγόρητοι βαδίζοντας σε αυτήν ακριβώς την οδό. Αυτή δε θα μπορούσε να είναι η σωτήρια γνώση, την οποία ο Ίδιος παρουσίαζε όταν έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός».

Διότι πρέπει, εκτός από το πρώτο κατόρθωμα, να λαμβάνεται πρόνοια και για τα έργα και τις πράξεις που επιτελούνται με δικαιοσύνη. «Αυτός που λαλεί την αλήθεια μέσα στην καρδιά του· ο οποίος δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του». Δεν πρέπει, λοιπόν, να υπερηφανεύεται κανείς εις βάρος των πιο ατελών μετά την επίτευξη των προαναφερθέντων, για να μην απωλέσει τα δικά του καλά έργα, παθαίνοντας σαν ένα είδος ναυαγίου.

Βλέπεις το ακατάπαυστο έργο; Έπειτα, αφού βάλει κανείς στον νου του αυτά τα λόγια της διδασκαλίας του Πνεύματος και τα μελετά, προκρίνοντάς τα στο λογιστικό μέρος της ψυχής έναντι κάθε άλλου εμπαθούς και γήινου λογισμού, και μέσω αυτών προνοεί για την προσωπική του ζωή με σκοπό τη σωτηρία, θα έχει και αυτός ως έργο την αλήθεια και την κρίση μέσα στην ίδια του την καρδιά, λαλώντας την αλήθεια, σύμφωνα με τον ψαλμωδό προφήτη. Αν μάλιστα απομακρύνεις τον νου σου από κάθε συλλογισμό, έστω και αγαθό, και τον στρέψεις ολόκληρο προς τον εαυτό του με επίμονη προσοχή και αδιάλειπτη προσευχή, έχεις όντως εισέλθει και εσύ στη θεία κατάπαυση και έχεις επιτύχει την ευλογία της έβδομης ημέρας, βλέποντας τον εαυτό σου και μέσω του εαυτού σου υψούμενος προς τη θεοπτία. Διότι, όπως λέει, ο τελικός σκοπός της προσευχής είναι η αρπαγή του νου προς τον Κύριο. Αυτή λοιπόν είναι η μία αιτία της ευλογίας της έβδομης ημέρας, την οποία ο Μωυσής, υποδεικνύοντάς την μέσω του νόμου, όρισε ως ημέρα αργίας κατά την έβδομη ημέρα, αλλά αργίας από τα έργα που εξυπηρετούν το σώμα, και ως ημέρα ενέργειας για όσα αρμόζουν στην ψυχή.

Εις το τέλος: Την τελείωση του μυστηρίου του Χριστού σημαίνει η προφητεία αυτού του ψαλμού. Κύριε, ποιος θα παροικήσει; Δηλαδή, ποιος άραγε θα αξιωθεί να συνοικήσει με τις εντολές σου, έχοντας πιστέψει ειλικρινά στην επιφάνειά σου, στην ενσάρκωσή σου, με την οποία κατοίκησες ανάμεσά μας; Και ποιος θα κατασκηνώσει; Ποιος, λέει, θα εντρυφήσει στην πίστη σου; Διότι η Γραφή ονομάζει την πίστη όρος. Εννόησε όμως και τον Γολγοθά και τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτόν. Εκείνος που πορεύεται: Ο Χριστός είναι στην αλήθεια άμωμος και δίκαιος, καθώς και καθένας που δεν αφήνει ψεγάδι στα έργα του, αλλά πράττει πάντοτε τα πάντα με δικαιοσύνη. Αυτός που λαλεί την αλήθεια: Εκείνος που απαρνήθηκε το ψέμα και κρατά πάντοτε την αλήθεια ακλόνητα. Και τα δύο είναι ο Χριστός. Εκείνος που δεν δολιεύτηκε: [Ο Χριστός, για τον οποίο λέει: και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Το ίδιο αγωνίζεται να κάνει και ο κατά Θεόν άνθρωπος.] Ούτε έπραξε: Ο αληθινά αγαθός Κύριος, ο οποίος δεν ανταπέδωσε κακό αντί κακού σε όσους τον αθέτησαν. Και ονειδισμό: Ο Χριστός, για τον οποίο η Γραφή λέει: αυτός που δίνει και δεν ονειδίζει. Αυτό πράττουν και όσοι ζουν κατά Θεόν. Έχει εξουδενωθεί: Ο Ιούδας, επειδή έγινε πονηρός, εξουδενώθηκε, δηλαδή απορρίφθηκε από το αξίωμά του. Το ίδιο παθαίνουν και οι πονηροί.

ΨΑΛΜΟΣ ΙΔ΄. «Αυτός που λαλεί την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Επιθυμεί πρώτα να λέμε την αλήθεια κατά την καρδιά, και μετά με τη γλώσσα. Διότι το στόμα μιλάει από το περίσσευμα της καρδιάς. Και με το να πει, «Δεν έκανε κακό στον πλησίον του», εδώ δεν απέτρεψε μόνο τον φόνο, αλλά και κάθε άλλη αμαρτία. «Και δεν δέχθηκε ονειδισμό για τους πλησίον του.» Τους πλησίον μας θα τους εννοήσουμε όπως και εμάς τους ίδιους, δηλαδή ως αμαρτωλούς και ασθενείς, ώστε, όντας αμαρτωλοί, να μην ονειδίζουμε τις αμαρτίες των άλλων, αλλά μάλλον να νουθετούμε και να διδάσκουμε ο ένας τον άλλον. «Δοξάζει δε όσους φοβούνται τον Κύριο.» Έστω και αν είναι ασθενείς, έστω κι αν είναι πτωχοί, βάρβαροι, ή ξένοι. Διότι αυτός που εξουδενώνει όσους πράττουν την πονηρία, ενώ δοξάζει αυτούς που φοβούνται τον Κύριο, αποτρέπει πολλούς από την πονηρία και τους προτρέπει στην ευσέβεια.

Εκείνος που ταπεινώνει την ψυχή του ενώπιον του Θεού και ποτέ δεν υπερηφανεύεται εις βάρος του πλησίον του· διότι ο Θεός δεν θα εξουθενώσει καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη· εκείνος που θλίβεται για την αμαρτία του πλησίον και πενθεί για τις δικές του αμαρτίες, και χαίρεται με τη χαρά του πλησίον, και δεν λιώνει από φθόνο για την ευτυχία του· εκείνος που με πραότητα δέχεται και διαπαιδαγωγεί όσους εναντιώνονται, και επιποθεί πάντοτε και διψά να εργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού· διότι αυτός θα διατηρήσει και την καθαρότητα της ψυχής του· εκείνος που κάμπτεται από έλεος προς όσους έχουν ανάγκη ελέους, και για την κατά Θεόν ειρήνη δίνει ολόκληρο τον εαυτό του, και αγωνίζεται να ονομαστεί υιός Θεού και μέσω αυτού του έργου, και ακόμη, αν και υβρίζεται και κατηγορείται και διώκεται, πεθαίνει ένεκα της δικαιοσύνης του Θεού και της ομολογίας του Χριστού, διότι αυτή είναι η αιώνια ζωή· εκείνος που αποστρέφεται κάθε αιρετική βλασφημία και ομολογεί ορθώς την ομολογία της Αγίας Τριάδος· εκείνος που μελετά την αλήθεια στην καρδιά του, και δεν δολιεύεται με τη γλώσσα του λέγοντας ψέματα, και δεν κάνει κακό στον πλησίον, κατά το γεγραμμένο· εκείνος που δεν κατηγορεί, δεν λοιδορεί, και δεν πράττει τίποτε άλλο από τα απαγορευμένα, αλλά τηρεί επιμελώς όλες τις εντολές του Χριστού και τις εφαρμόζει· που απλώνει τα χέρια του σε ελεημοσύνη, που στερείται και δεν φέρει αντίσταση, που δίνει σε αυτόν που δεν έχει χιτώνα, που λοιδορείται και ευλογεί, που όταν τον αγγαρεύουν προθυμοποιείται για περισσότερα, που δεν φέρει στο στόμα του κανέναν αισχρό ή βλάσφημο λόγο, ούτε προφέρει όρκο, αλλά γνωρίζει έναν μόνο κανόνα, την αλήθεια, και μελετά πάντοτε αυτήν, νύχτα και ημέρα, και τίποτε περισσότερο από το ναι και το όχι δεν λέει σε κανέναν στις απολογίες του, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου· που κινεί τη γλώσσα σε υμνωδία, τα γόνατα και τα χέρια μαζί με τον νου σε δέηση, χύνοντας δάκρυα κατάνυξης ενώπιον του Θεού· που μεριμνά διαρκώς για τον θάνατό του, και για τη μέλλουσα κρίση, και για την απολογία των έργων του, αναλογιζόμενος πάντοτε όσα αμάρτησε, και γι' αυτά προσφέρει τις αινέσεις του στον Θεό· που πράττει επιμελώς τα αγαθά έργα, και δεν τα προβάλλει, ούτε τα επιδεικνύει σε κάποιους, ούτε καυχιέται γι' αυτά όπως ο Φαρισαίος, αλλά αφήνει τη γνώση τους στον παντογνώστη Θεό, ο Οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· που αποφεύγει τη μέθη, την επιορκία, τη γαστριμαργία, την ακατάλληλη φλυαρία, τον φθόνο, την έριδα, την κακία, την πλεονεξία που είναι δεύτερη ειδωλολατρία, τον θυμό, την οργή, την πορνεία, τη μοιχεία, και κάθε σωματική ρυπαρότητα· που δεν ασχολείται με μαγείες, ή μαντείες, ή επωδές, αλλά αγνίζει τον εαυτό του νύχτα και ημέρα ώστε να μεταλαμβάνει αμέμπτως το τίμιο σώμα και αίμα του Χριστού· που προστατεύει τα ορφανά, καθώς και τις χήρες ομοίως και τους προσηλύτους· που δεν αποστρέφεται αυτόν που ζητά, ή αυτόν που θέλει να δανειστεί, αλλά και ακυρώνει κάθε άδικο χρεωστικό έγγραφο· και αν ακόμη κατέχει δίκαιο, δεν το προβάλλει ούτε το επιδεικνύει σε κανέναν, όντας εξ ολοκλήρου του Θεού, και έχοντας τα του Θεού, εάν έχει κάτι δικαίως από Αυτόν, και προσφέροντας σε Αυτόν τα δικά Του, και ζητώντας από τον Θεό ό,τι του λείπει, και δοξάζοντας όσους δοξάζουν τον Θεό, και τιμώντας τους δούλους Του· που ελεεί τους εχθρούς της πίστεως για την τύφλωσή τους, και με κάθε δύναμη προσπαθεί να τους επιστρέψει, αποστρέφεται όμως όσους επιμένουν, και μισεί με τέλειο μίσος αυτούς που μισούν τον Κύριο· που συμπεριφέρεται με κάθε αγαθοσύνη, με κάθε ευσέβεια, με κάθε αγνεία, ως έχοντας μέσα του ολόκληρο τον Θεό, και ανήκοντας ολόκληρος στον Θεό, πάντοτε κινούμενος από τη μνήμη Του και τις εντολές Του, και όταν κλονίζεται, και όταν κοιμάται, και όταν σηκώνεται, και όταν τρώει και πίνει και διημερεύει, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Είχα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ»· και, «Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη, και από Αυτόν ας συγκλονιστούν όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη»· που δεν μνησικακεί, διότι οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο, και εκείνος που συγχωρεί το αμάρτημα του πλησίον, συγχωρούνται από τον Θεό τα δικά του αμαρτήματα.

Ψαλμός ΙΔ'. Στο τέλος, του Δαβίδ. «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου; ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Το χωρίο έχει τη μορφή ερωτήματος, και εκείνος που το έθεσε απαντά ο ίδιος λέγοντας: «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος και πράττει δικαιοσύνη, που λαλεί την αλήθεια μέσα από την καρδιά του, ο οποίος δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του και δεν έπραξε κακό στον πλησίον του· και κανέναν ονειδισμό» δεν αποδέχθηκε εις βάρος κάποιου· «Εκείνος που δεν εξουθενώνει όποιον πορεύεται και διακωλύει το κακό· που δοξάζει εκείνους που φοβούνται τον Κύριο· ο οποίος δεν επιορκεί στους γείτονές του»· «ο οποίος δεν έδωσε τα χρήματά του με τόκο και δεν έλαβε δωροδοκίες εις βάρος αθώων. Εκείνος που τα πράττει αυτά», λέει, όχι μόνο «θα παροικήσει στο σκήνωμα» του Πνεύματός σου και «στο άγιο όρος σου», την Ιερουσαλήμ, αλλά ούτε και «πρόκειται να κλονιστεί ποτέ στον αιώνα».

Ερμηνεία. Διάφοροι Κανόνες απαγορεύουν τους τόκους των χρημάτων, αλλά και ο παρών ακριβώς αυτό ορίζει, λέγοντας: Επειδή πολλοί κανονικοί, δηλαδή κληρικοί, αγαπώντας την πλεονεξία και την αισχροκέρδεια, λησμόνησαν το ψαλμικό λόγιο του Δαβίδ, το οποίο λέει ότι δεν έδωσε το αργύριό του με τόκο, ο δίκαιος δηλαδή που πρόκειται να κατοικήσει στο άγιο όρος του Κυρίου, που είναι το ίδιο με το να πούμε, στην ουράνια βασιλεία, αλλά δανείζοντας ζητούν να παίρνουν από τους οφειλέτες τους εκατοστές, δηλαδή δώδεκα νομίσματα, ή ας πούμε γρόσια, στα εκατό (ο οποίος ήταν ο βαρύτερος τόκος από τους άλλους)· επειδή λοιπόν λέγω πως αυτό το πράττουν οι κληρικοί, έκρινε δίκαιο η αγία και μεγάλη Σύνοδος αυτή, ότι εάν τυχόν ύστερα από τον Κανόνα αυτόν βρεθεί κάποιος κληρικός να παίρνει τόκους, ή μεταχειριζόμενος το πράγμα σαν κάποια εμπορική συναλλαγή, ή και με άλλον τρόπο, (θέλοντας δηλαδή να μη φαίνεται πως αυτός παίρνει τόκο, δίνει τα χρήματά του σε εκείνους που έχουν ανάγκη, αλλά συμφωνεί με αυτούς να λαμβάνει και αυτός μερίδιο από τους τόκους και το κέρδος των χρημάτων, ονομάζοντας τον εαυτό του όχι δανειστή, αλλά συνέταιρο και κοινωνό)· όποιος λοιπόν βρεθεί να κάνει αυτά, ή και να ζητεί ημιολίες (δηλαδή το ήμισυ της εκατοστής, το οποίο είναι έξι νομίσματα, ή και έξι γρόσια από τα δώδεκα του συνολικού τόκου δηλαδή.

α΄. Η φωνή σου ακουγόταν γλυκιά καθώς μιλούσες με ήθος χρηστότητας· διότι εσύ ο ίδιος ήσουν αδελφός συμπαθής της αδελφότητας, συγκαταβατικός, εχθρός της πονηρίας, που μιλούσε την εγκάρδια αλήθεια, χωρίς να νοθεύσει με τη γλώσσα του τον λόγο του Θεού, αλλά εμφανιζόταν σε όλους ως χρηστός· γι' αυτό σε αγαπά εκείνος που ψάλλει στον Θεό το αλληλούια.