Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 14:3

Διότι, «απόστρεψε από το κακό και πράξε το αγαθό». Και ποιος είναι «αυτός που εργάζεται τη δικαιοσύνη»; Ποιος είναι «αυτός που λαλεί την αλήθεια» στον πλησίον του; Εκείνος που είναι καθαρός στην καρδιά. Αυτός που δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του, όπως ο Ναθαναήλ: «Ιδού αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος». Αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του, όπως ο Αχαάβ στον Ναβουθέ. Αυτός που δεν ονείδισε τον πλησίον του, όπως ο Φαρισαίος τον τελώνη, και δεν ονειδίστηκε εξαιτίας των οικείων του, όπως ο Ηλί εξαιτίας των γιων του. Αυτός που εξουθένωσε τους πονηρούς, όπως ο Ηλίας τους ιερείς του Βάαλ. Αυτός που δοξάζει αυτούς που φοβούνται τον Κύριο, όπως ο Αβδιού τους εκατό προφήτες. Αυτός που ορκίστηκε στον πλησίον και δεν αθέτησε τον όρκο του, όπως ο Αβραάμ στον Αβιμέλεχ και ο Δαβίδ στον Ιωνάθαν. Αυτός που δεν έδωσε τα χρήματά του με τόκο, όπως ο Ζακχαίος και ο Κορνήλιος. Αυτός που δεν δέχτηκε δώρα εις βάρος αθώων, όπως ούτε ο Πέτρος δέχτηκε αυτά του Σίμωνα. Αυτός που δεν έπραξε αυτά και δεν κλονίστηκε, όπως ο Παύλος στους διωγμούς. Εάν δεις τέτοιον άνθρωπο, ω Δαβίδ, βρήκες αυτόν που ζητάς: «Αυτόν που λαλεί αλήθεια μέσα στην καρδιά του». Αλλά οπωσδήποτε θα πει κάποιος: Και βρίσκεται άραγε πουθενά τέτοιος άνθρωπος;

Είναι πράγματι ο μακάριος Ιώβ, ο πολυνίκης αθλητής, ο συντριπτής του διαβόλου· «Και ήταν», λέει, «ο άνθρωπος εκείνος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, απέχοντας από κάθε κακό». Ταίριαξε, λοιπόν, το ένα με το άλλο: «Ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Εκείνος που πορεύεται άμωμος»· ο Ιώβ είναι «άμεμπτος». «Και εκείνος που εργάζεται τη δικαιοσύνη»· δίκαιος. «Εκείνος που μιλάει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του»· αληθινός. «Εκείνος που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, θεολογώντας»· θεοσεβής. «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του»· αυτός που απέχει από κάθε κακό. Είδες πώς ο Ιώβ οικειοποιήθηκε εκ των προτέρων όλον τον ψαλμό, όπως και ο Δαβίδ; «Ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Διότι πολλοί παροίκησαν στην εκκλησία, αλλά επειδή δεν παροίκησαν μέχρι τέλους, αλλά παρέβησαν, γι' αυτόν τον λόγο δεν κατασκήνωσαν στο όρος. «Εκείνος που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του»· εκείνος που αγαπά την αλήθεια στην ψυχή του ως παρθένο και νύμφη, εκείνος που την αντικρίζει με τιμή ως μητέρα και βασίλισσα, εκείνος που «μιλάει την αλήθεια» στον πλησίον του. Αλλά για να μην πει κάποιος: Τι λοιπόν; Μήπως βλάπτομαι σε καιρό διωγμού, εάν πω ψέματα, ενώ μέσα στην καρδιά μου μιλώ την αλήθεια;

Επειδή έχει γραφτεί: «Εκείνος που μιλάει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του», διασφάλισε τον λόγο του με την προσθήκη, λέγοντας τα εξής: «Ο οποίος δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του». Μην θάψεις την αλήθεια στην καρδιά σου σαν να βρίσκεται σε τάφο, ούτε να την κλείσεις σε μνημείο σαν να έχει πεθάνει, αλλά, καθώς είναι ζωντανή και κυριαρχεί, να επιδιώκεις να προβάλλει έξω από τις πύλες των αισθήσεων. Διότι, όταν η αλήθεια κρύβεται, το ψέμα τυραννά και λεηλατεί τις ψυχές σαν να είναι αδέσποτα κτήματα. Όταν όμως η αλήθεια ηγείται, το ψέμα κείτεται νεκρό. Όπως δηλαδή το σκοτάδι καταπίνεται από το φως, έτσι και το ψέμα θάβεται από την αλήθεια. «Αυτός που λέει την αλήθεια» στον πλησίον του, «ο οποίος δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του». Διότι ούτε ο προδότης συγκράτησε τον δόλο στη γλώσσα του, αλλά τον έφτυσε σαν δηλητήριο. Ας αποφύγουμε, αδελφοί, τον δόλο ως θανατηφόρο δηλητήριο. Ο δόλος, αφού όπλισε το φίδι, το έκανε επικατάρατο. Ο δόλος κατέστησε τη μητέρα του γένους μας έρημη.

«Αυτός που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που λέει την αλήθεια, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα, δεν έκρυψα την αλήθεια σου από μεγάλο πλήθος.» «Αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου, ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου.» «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του.» Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του κατοικεί μαζί σου, Δέσποτα, «εγώ όμως πορεύθηκα με την ακακία μου. Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Αν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά,» ας μην κατοικήσω ως φίλος μαζί σου, αλλά «ας πέσω λοιπόν άδειος μπροστά στους εχθρούς μου. Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του, και δεν δέχθηκε χλευασμό για τους πιο κοντινούς του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν χλευάζεται εξαιτίας των οικείων του κατοικεί μαζί με τον Θεό, κι αυτό το κατόρθωσα: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα· με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε.»

«Εκείνος που πορεύεται άμωμος», και τα εξής. Διδάσκει μέσω ποιων πραγμάτων θα επιτύχουμε εκείνο το μακάριο τέλος· και πρώτον μεν, εάν βαδίσουμε την άμωμη οδό, η οποία είναι ο Χριστός· έπειτα, εάν εργαστούμε τη δικαιοσύνη· τρίτον, εάν κάνουμε την καρδιά μας οίκο της αλήθειας· τέταρτον, εάν δεν αποκτήσουμε δόλια γλώσσα· πέμπτον, το να μην κάνουμε κακό στον πλησίον· έκτον, το να μην ονειδίσουμε τον πλησίον φερόμενοι με υπερηφάνεια· έβδομον, το να μη δείχνουμε προσωποληψία· όγδοον, το να μην αθετούμε την πιστότητα του όρκου μας· ένατον, το να μη δανείζουμε με τόκο· δέκατον, το οποίο είναι και το αποκορύφωμα κάθε αγαθού, το να είναι κανείς αδωροδόκητος.

Διότι δεν τελειοποιεί μία και μόνη πράξη τον ενάρετο, αλλά ταιριάζει οι κατ' αρετήν ενέργειες να συμπαρατείνονται σε ολόκληρο τον βίο. Εκείνος που λαλεί την αλήθεια στην καρδιά του, ο οποίος δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του. Πάλι και εδώ, έχουν την ίδια συσχέτιση μεταξύ τους το να λαλεί κανείς την αλήθεια στην καρδιά του και το να μη δολιεύεται με τη γλώσσα του, παρόμοια με αυτήν που είχε το να είναι κανείς άμωμος σε σχέση με το να εργάζεται τη δικαιοσύνη. Διότι, όπως εκεί ο λόγος παρουσιάζει τόσο αυτόν που είναι τέλειος στα κρυφά, όσο και αυτόν που προοδεύει στον πρακτικό βίο, έτσι και εδώ, επειδή αυτό που λέγεται προέρχεται από το περίσσευμα της καρδιάς, καθώς ο λόγος ρέει σαν από πηγή μέσα από την εσωτερική διάθεση, ανέφερε πρώτα την αλήθεια που βρίσκεται στην καρδιά, και έπειτα το άδολο στον λόγο που εκφράζεται μέσω της γλώσσας.

Διότι, πόσα στάδια είναι η γη ή η θάλασσα, και πόσα από τα άστρα κινούνται, και πόσο το ένα ξεπερνά το άλλο σε ταχύτητα, εάν δεν γνωρίζουμε την αλήθεια για αυτά, σε τίποτα δεν θα μας εμποδίσει στο να επιτύχουμε τη μακαριότητα των επαγγελιών. Ίσως όμως ο λόγος μάς παρουσιάζει και κάτι τέτοιο, ότι τα σχετικά με την αλήθεια, δηλαδή τα μυστικά, δεν πρέπει να λέγονται στον καθένα, αλλά στον πλησίον· δηλαδή, να μην τα φανερώνουμε στους τυχόντες, αλλά σε εκείνους που έχουν κοινωνήσει τα μυστήρια. Εάν δε ο Κύριός μας είναι η αλήθεια, ας έχει ο καθένας μας αυτήν την αλήθεια αποτυπωμένη και σαν σφραγισμένη μέσα στην καρδιά του· για την οποία ομιλώντας μέσα στις καρδιές μας, ας μη νοθεύουμε τον λόγο του Ευαγγελίου, όταν αναγγέλλουμε το κήρυγμα στους πλησίον μας. «Αυτός που δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του». Σε πολλά σημεία της Γραφής ο δόλος καταδικάζεται ως εχθρός του Θεού. «Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος», λέει, «όλα τα δόλια χείλη»· και, «Δόλος υπάρχει στην καρδιά εκείνων που μηχανεύονται τα κακά». Κάθε τι το ανώτερο λέγεται ότι νοθεύεται με την ανάμειξή του με το κατώτερο, όπως ο οίνος νοθεύεται όταν αναμειγνύεται με κατώτερης ποιότητας οίνο ή όταν του προσθέτουν νερό· και ο χρυσός νοθεύεται με την ανάμειξή του με άργυρο και χαλκό· έτσι και η αλήθεια νοθεύεται, όταν στους άγιους λόγους συμπλέκονται οι πιο βλάσφημοι.

Ούτε έπραξε κακό στον πλησίον του. Το ποιον εννοεί ως πλησίον ο λόγος, κανένας δεν αμφιβάλλει από όσους έχουν ακούσει το Ευαγγέλιο σχετικά με εκείνον που ρώτησε: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;» Στον οποίο ο Κύριος διηγήθηκε την παραβολή για εκείνον που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, και τον οποίο επίσης ρώτησε: «Ποιος από αυτούς νομίζεις ότι έγινε πλησίον του;» Και εκείνος αποκρίθηκε: «Αυτός που έδειξε έλεος σε αυτόν». Διότι μέσα από αυτά δίδαξε να θεωρούμε κάθε άνθρωπο ως πλησίον μας. Είναι όμως δυσκατόρθωτο και αυτό, και απαιτεί πολλή προσοχή, το να μη βλάπτει κανείς τον πλησίον του ούτε σε κάτι μικρό ούτε σε κάτι μεγάλο· να μην τον βλάψει με τα λόγια του, να μην του στερήσει τίποτα από τα οφειλόμενα, να μην του θελήσει το κακό, να μην αντιμετωπίσει με φθόνο την ευημερία των διπλανών του. «Και δεν έλαβε ονειδισμό για τους οικείους του». Η φράση επιδέχεται διπλή ερμηνεία: είτε ότι ο ίδιος δεν έπραξε έργα άξια κατακραυγής απέναντι στους οικείους του, και για αυτό τον λόγο δεν δέχθηκε από αυτούς ονειδισμό, είτε ότι ο ίδιος δεν ονείδισε κανέναν από τους οικείους του που υπέπεσαν σε ανθρώπινα σφάλματα, ή που βρέθηκαν με σωματικές αναπηρίες ή με κάποιες άλλες ελλείψεις της σάρκας. Διότι δεν πρέπει να ονειδίζουμε ούτε αυτόν που αμαρτάνει, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Μην ονειδίζεις άνθρωπο που αποστρέφεται την αμαρτία».

ΨΑΛΜΟΣ ΙΔ΄. <Ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;> (C f. 25.) Άγιο όρος είναι η βασιλεία του μέλλοντος αιώνος· όρος, επειδή είναι υψηλό και υπερκείμενο· άγιο, επειδή σε αυτό δεν κατοικεί κανένας βέβηλος. Εκείνος λοιπόν που είναι πάροικος σε αυτήν τη ζωή, και αντιμετωπίζει τον παρόντα βίο παροδικά σαν σκιά και χορτάρι, αυτός θα μπορέσει να κατασκηνώσει, δηλαδή να κατοικήσει, στη μέλλουσα βασιλεία. Ποιος όμως είναι αυτός, και πώς ζει, μας το λέει η συνέχεια του ψαλμού. <Και δεν δέχθηκε ονειδισμό εναντίον των πλησίον του.> (B f. 50) Έχει κάποια ασάφεια αυτός ο λόγος· διότι είναι ασαφές εάν δεν δέχθηκε ποτέ ονειδισμό από κάποιους που είναι πλησίον του, ή αν ο ίδιος δεν απηύθυνε ονειδισμό εναντίον τους.

«Μήπως για αυτά δεν θα επιθεωρήσω;» λέγει ο Κύριος, «ή σε τέτοιον λαό δεν θα εκδικηθεί η ψυχή μου;» Θα αναβεί δε και στο όρος του Κυρίου, λέει ο Δαβίδ, αυτός που έχει αθώα τα χέρια και καθαρή την καρδιά, ο οποίος δεν χρησιμοποίησε δόλο με τη γλώσσα του ούτε έκανε κακό στον πλησίον του. Αποδοκιμάζει λοιπόν ο νόμος ως αίσχιστο και παράφωνο το να πορεύεται κανείς με δόλο, δηλαδή το να επιλέγει να ζει με πανουργία, και να υποδύεται μεν το σχήμα της δικαιοσύνης, αλλά να βλάπτει τους αδελφούς του, έχοντας περιφρονήσει τους νόμους της αγάπης. Δεν μας επιτρέπει δε να φοράμε ένδυμα υφασμένο από δύο υλικά, θέτοντας ίσως το πράγμα ως αίνιγμα, για το ότι δεν πρέπει να ανεχόμαστε να έχουμε ένα είδος διπλότητας στον νου. Και εννοώ ως διπλότητα την εσωτερική και νοητή, την καταραμένη ανθρωπαρέσκεια, η οποία σαν να συμπλέκεται από δύο επιδιώξεις, οι οποίες πάσχουν από όχι μικρή αμοιβαία διαφθορά. Διότι ποιος ή τι λογής είναι ο βίος των υποκριτών; Δεν είναι άραγε το να φαίνονται μεν χρηστοί στα μάτια των ανθρώπων, και να δίνουν την εντύπωση ότι είναι, αλλά να μην είναι πια και στην αλήθεια χρηστοί; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Διπλός λοιπόν είναι ο τρόπος, που υφαίνεται από ανόμοια θελήματά μας. Αλλά ο θεσπέσιος Δαβίδ αποδέχεται τον μονότροπο και λέει ότι αυτός αξιώνεται της άνωθεν φειδούς: «Διότι ο Κύριος», λέει, «εγκαθιστά τους μονότροπους σε οίκο».

Διότι πρέπει, εκτός από το πρώτο κατόρθωμα, να λαμβάνεται πρόνοια και για τα έργα και τις πράξεις που επιτελούνται με δικαιοσύνη. «Αυτός που λαλεί την αλήθεια μέσα στην καρδιά του· ο οποίος δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του». Δεν πρέπει, λοιπόν, να υπερηφανεύεται κανείς εις βάρος των πιο ατελών μετά την επίτευξη των προαναφερθέντων, για να μην απωλέσει τα δικά του καλά έργα, παθαίνοντας σαν ένα είδος ναυαγίου.

Εις το τέλος: Την τελείωση του μυστηρίου του Χριστού σημαίνει η προφητεία αυτού του ψαλμού. Κύριε, ποιος θα παροικήσει; Δηλαδή, ποιος άραγε θα αξιωθεί να συνοικήσει με τις εντολές σου, έχοντας πιστέψει ειλικρινά στην επιφάνειά σου, στην ενσάρκωσή σου, με την οποία κατοίκησες ανάμεσά μας; Και ποιος θα κατασκηνώσει; Ποιος, λέει, θα εντρυφήσει στην πίστη σου; Διότι η Γραφή ονομάζει την πίστη όρος. Εννόησε όμως και τον Γολγοθά και τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτόν. Εκείνος που πορεύεται: Ο Χριστός είναι στην αλήθεια άμωμος και δίκαιος, καθώς και καθένας που δεν αφήνει ψεγάδι στα έργα του, αλλά πράττει πάντοτε τα πάντα με δικαιοσύνη. Αυτός που λαλεί την αλήθεια: Εκείνος που απαρνήθηκε το ψέμα και κρατά πάντοτε την αλήθεια ακλόνητα. Και τα δύο είναι ο Χριστός. Εκείνος που δεν δολιεύτηκε: [Ο Χριστός, για τον οποίο λέει: και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Το ίδιο αγωνίζεται να κάνει και ο κατά Θεόν άνθρωπος.] Ούτε έπραξε: Ο αληθινά αγαθός Κύριος, ο οποίος δεν ανταπέδωσε κακό αντί κακού σε όσους τον αθέτησαν. Και ονειδισμό: Ο Χριστός, για τον οποίο η Γραφή λέει: αυτός που δίνει και δεν ονειδίζει. Αυτό πράττουν και όσοι ζουν κατά Θεόν. Έχει εξουδενωθεί: Ο Ιούδας, επειδή έγινε πονηρός, εξουδενώθηκε, δηλαδή απορρίφθηκε από το αξίωμά του. Το ίδιο παθαίνουν και οι πονηροί.

ΨΑΛΜΟΣ ΙΔ΄. «Αυτός που λαλεί την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Επιθυμεί πρώτα να λέμε την αλήθεια κατά την καρδιά, και μετά με τη γλώσσα. Διότι το στόμα μιλάει από το περίσσευμα της καρδιάς. Και με το να πει, «Δεν έκανε κακό στον πλησίον του», εδώ δεν απέτρεψε μόνο τον φόνο, αλλά και κάθε άλλη αμαρτία. «Και δεν δέχθηκε ονειδισμό για τους πλησίον του.» Τους πλησίον μας θα τους εννοήσουμε όπως και εμάς τους ίδιους, δηλαδή ως αμαρτωλούς και ασθενείς, ώστε, όντας αμαρτωλοί, να μην ονειδίζουμε τις αμαρτίες των άλλων, αλλά μάλλον να νουθετούμε και να διδάσκουμε ο ένας τον άλλον. «Δοξάζει δε όσους φοβούνται τον Κύριο.» Έστω και αν είναι ασθενείς, έστω κι αν είναι πτωχοί, βάρβαροι, ή ξένοι. Διότι αυτός που εξουδενώνει όσους πράττουν την πονηρία, ενώ δοξάζει αυτούς που φοβούνται τον Κύριο, αποτρέπει πολλούς από την πονηρία και τους προτρέπει στην ευσέβεια.

Εκείνος που ταπεινώνει την ψυχή του ενώπιον του Θεού και ποτέ δεν υπερηφανεύεται εις βάρος του πλησίον του· διότι ο Θεός δεν θα εξουθενώσει καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη· εκείνος που θλίβεται για την αμαρτία του πλησίον και πενθεί για τις δικές του αμαρτίες, και χαίρεται με τη χαρά του πλησίον, και δεν λιώνει από φθόνο για την ευτυχία του· εκείνος που με πραότητα δέχεται και διαπαιδαγωγεί όσους εναντιώνονται, και επιποθεί πάντοτε και διψά να εργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού· διότι αυτός θα διατηρήσει και την καθαρότητα της ψυχής του· εκείνος που κάμπτεται από έλεος προς όσους έχουν ανάγκη ελέους, και για την κατά Θεόν ειρήνη δίνει ολόκληρο τον εαυτό του, και αγωνίζεται να ονομαστεί υιός Θεού και μέσω αυτού του έργου, και ακόμη, αν και υβρίζεται και κατηγορείται και διώκεται, πεθαίνει ένεκα της δικαιοσύνης του Θεού και της ομολογίας του Χριστού, διότι αυτή είναι η αιώνια ζωή· εκείνος που αποστρέφεται κάθε αιρετική βλασφημία και ομολογεί ορθώς την ομολογία της Αγίας Τριάδος· εκείνος που μελετά την αλήθεια στην καρδιά του, και δεν δολιεύεται με τη γλώσσα του λέγοντας ψέματα, και δεν κάνει κακό στον πλησίον, κατά το γεγραμμένο· εκείνος που δεν κατηγορεί, δεν λοιδορεί, και δεν πράττει τίποτε άλλο από τα απαγορευμένα, αλλά τηρεί επιμελώς όλες τις εντολές του Χριστού και τις εφαρμόζει· που απλώνει τα χέρια του σε ελεημοσύνη, που στερείται και δεν φέρει αντίσταση, που δίνει σε αυτόν που δεν έχει χιτώνα, που λοιδορείται και ευλογεί, που όταν τον αγγαρεύουν προθυμοποιείται για περισσότερα, που δεν φέρει στο στόμα του κανέναν αισχρό ή βλάσφημο λόγο, ούτε προφέρει όρκο, αλλά γνωρίζει έναν μόνο κανόνα, την αλήθεια, και μελετά πάντοτε αυτήν, νύχτα και ημέρα, και τίποτε περισσότερο από το ναι και το όχι δεν λέει σε κανέναν στις απολογίες του, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου· που κινεί τη γλώσσα σε υμνωδία, τα γόνατα και τα χέρια μαζί με τον νου σε δέηση, χύνοντας δάκρυα κατάνυξης ενώπιον του Θεού· που μεριμνά διαρκώς για τον θάνατό του, και για τη μέλλουσα κρίση, και για την απολογία των έργων του, αναλογιζόμενος πάντοτε όσα αμάρτησε, και γι' αυτά προσφέρει τις αινέσεις του στον Θεό· που πράττει επιμελώς τα αγαθά έργα, και δεν τα προβάλλει, ούτε τα επιδεικνύει σε κάποιους, ούτε καυχιέται γι' αυτά όπως ο Φαρισαίος, αλλά αφήνει τη γνώση τους στον παντογνώστη Θεό, ο Οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· που αποφεύγει τη μέθη, την επιορκία, τη γαστριμαργία, την ακατάλληλη φλυαρία, τον φθόνο, την έριδα, την κακία, την πλεονεξία που είναι δεύτερη ειδωλολατρία, τον θυμό, την οργή, την πορνεία, τη μοιχεία, και κάθε σωματική ρυπαρότητα· που δεν ασχολείται με μαγείες, ή μαντείες, ή επωδές, αλλά αγνίζει τον εαυτό του νύχτα και ημέρα ώστε να μεταλαμβάνει αμέμπτως το τίμιο σώμα και αίμα του Χριστού· που προστατεύει τα ορφανά, καθώς και τις χήρες ομοίως και τους προσηλύτους· που δεν αποστρέφεται αυτόν που ζητά, ή αυτόν που θέλει να δανειστεί, αλλά και ακυρώνει κάθε άδικο χρεωστικό έγγραφο· και αν ακόμη κατέχει δίκαιο, δεν το προβάλλει ούτε το επιδεικνύει σε κανέναν, όντας εξ ολοκλήρου του Θεού, και έχοντας τα του Θεού, εάν έχει κάτι δικαίως από Αυτόν, και προσφέροντας σε Αυτόν τα δικά Του, και ζητώντας από τον Θεό ό,τι του λείπει, και δοξάζοντας όσους δοξάζουν τον Θεό, και τιμώντας τους δούλους Του· που ελεεί τους εχθρούς της πίστεως για την τύφλωσή τους, και με κάθε δύναμη προσπαθεί να τους επιστρέψει, αποστρέφεται όμως όσους επιμένουν, και μισεί με τέλειο μίσος αυτούς που μισούν τον Κύριο· που συμπεριφέρεται με κάθε αγαθοσύνη, με κάθε ευσέβεια, με κάθε αγνεία, ως έχοντας μέσα του ολόκληρο τον Θεό, και ανήκοντας ολόκληρος στον Θεό, πάντοτε κινούμενος από τη μνήμη Του και τις εντολές Του, και όταν κλονίζεται, και όταν κοιμάται, και όταν σηκώνεται, και όταν τρώει και πίνει και διημερεύει, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Είχα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ»· και, «Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη, και από Αυτόν ας συγκλονιστούν όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη»· που δεν μνησικακεί, διότι οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο, και εκείνος που συγχωρεί το αμάρτημα του πλησίον, συγχωρούνται από τον Θεό τα δικά του αμαρτήματα.

Διότι, εάν κάποιος απέχει από την πόση του δυνατού κρασιού και δεν τρώει καθόλου όλη την ημέρα, αλλά βράζει από θυμό εναντίον του πλησίον, παρόμοια με τη φουρτουνιασμένη θάλασσα, και χτυπά με τις γροθιές του τον ταπεινό, ή αντί να φάει άρτο προτιμά να καταβροχθίζει τον υποταγμένο λαό και δεν λύνει τα δεσμά των άδικων συναλλαγών, τότε ασκεί τη νηστεία χωρίς κανένα όφελος. Διότι αληθινός νηστευτής είναι αυτός που κυριαρχεί στον θυμό του, που δεν κάνει κακό στον πλησίον και δεν ανέχεται κατηγορία εναντίον των οικείων του. Επιπλέον, είναι αυτός που μοιράζει τον άρτο του στους πεινασμένους, που βάζει στο σπίτι του τους αστέγους και ντύνει τους γυμνούς, που πλένει τα χέρια του μαζί με τους αθώους, λούζει το πρόσωπό του με δάκρυα και αλείφει το κεφάλι του σαν με λάδι με την πράξη των καλών έργων, και προκόβει με αυτόν τον τρόπο μέσω μιας άριστης προόδου προς τη μίμηση του Δημιουργού, ο Οποίος ανατέλλει τον ήλιο για όλους και ποτίζει με τις άνωθεν βροχές όλη την έκταση που διατρέχει ο ήλιος με το άρμα του, χωρίς να αφήνει τα τέλματα αφώτιστα ούτε την άνυδρη γη χωρίς βροχή.

Ερμηνεία. Διάφοροι Κανόνες απαγορεύουν τους τόκους των χρημάτων, αλλά και ο παρών ακριβώς αυτό ορίζει, λέγοντας: Επειδή πολλοί κανονικοί, δηλαδή κληρικοί, αγαπώντας την πλεονεξία και την αισχροκέρδεια, λησμόνησαν το ψαλμικό λόγιο του Δαβίδ, το οποίο λέει ότι δεν έδωσε το αργύριό του με τόκο, ο δίκαιος δηλαδή που πρόκειται να κατοικήσει στο άγιο όρος του Κυρίου, που είναι το ίδιο με το να πούμε, στην ουράνια βασιλεία, αλλά δανείζοντας ζητούν να παίρνουν από τους οφειλέτες τους εκατοστές, δηλαδή δώδεκα νομίσματα, ή ας πούμε γρόσια, στα εκατό (ο οποίος ήταν ο βαρύτερος τόκος από τους άλλους)· επειδή λοιπόν λέγω πως αυτό το πράττουν οι κληρικοί, έκρινε δίκαιο η αγία και μεγάλη Σύνοδος αυτή, ότι εάν τυχόν ύστερα από τον Κανόνα αυτόν βρεθεί κάποιος κληρικός να παίρνει τόκους, ή μεταχειριζόμενος το πράγμα σαν κάποια εμπορική συναλλαγή, ή και με άλλον τρόπο, (θέλοντας δηλαδή να μη φαίνεται πως αυτός παίρνει τόκο, δίνει τα χρήματά του σε εκείνους που έχουν ανάγκη, αλλά συμφωνεί με αυτούς να λαμβάνει και αυτός μερίδιο από τους τόκους και το κέρδος των χρημάτων, ονομάζοντας τον εαυτό του όχι δανειστή, αλλά συνέταιρο και κοινωνό)· όποιος λοιπόν βρεθεί να κάνει αυτά, ή και να ζητεί ημιολίες (δηλαδή το ήμισυ της εκατοστής, το οποίο είναι έξι νομίσματα, ή και έξι γρόσια από τα δώδεκα του συνολικού τόκου δηλαδή.

α΄. Η φωνή σου ακουγόταν γλυκιά καθώς μιλούσες με ήθος χρηστότητας· διότι εσύ ο ίδιος ήσουν αδελφός συμπαθής της αδελφότητας, συγκαταβατικός, εχθρός της πονηρίας, που μιλούσε την εγκάρδια αλήθεια, χωρίς να νοθεύσει με τη γλώσσα του τον λόγο του Θεού, αλλά εμφανιζόταν σε όλους ως χρηστός· γι' αυτό σε αγαπά εκείνος που ψάλλει στον Θεό το αλληλούια.