Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 140:10

Ομιλία Β' στον Ψαλμό ΙΑ'. Στον ίδιο ψαλμό, με άλλον τρόπο. Βαριά είναι βέβαια και από μόνη της η οδοιπορία για όσους οδοιπορούν· φαίνεται όμως πολύ πιο βαριά όταν ο οδοιπόρος βρεθεί ολομόναχος, όταν δεν έχει συνοδοιπόρο και συνομιλητή για να κλέβει με την κουβέντα τον κόπο του. Επειδή λοιπόν η ζωή είναι οδός και οδοιπόρος ο προφήτης, και οδοιπορούσε από τη γη προς τον ουρανό, βαδίζοντας ανηφορικό δρόμο και κοπιάζοντας μόνος, καθώς έλεγε ο ίδιος: «Είμαι μόνος εγώ, έως ότου περάσω», μη έχοντας άνθρωπο όσιο ως συνοδοιπόρο και οδηγό, και φοβούμενος μήπως πλανηθεί και χαθεί, παρακαλούσε: «Σώσον με, Κύριε, διότι εξέλιπεν ο όσιος». Έχει εκλείψει αυτός που οδοιπορεί μαζί μου προς τα άνω. Όλοι βαδίζουν την αντίθετη οδό από εμένα· όλοι τρέχουν προς τα κάτω, διότι «εξέλιπεν ο όσιος». Και δεν είπε ότι δεν υπήρξε όσιος, αλλά ότι «εξέλιπεν ο όσιος»· διότι εάν δεν είχε υπάρξει προηγουμένως, δεν θα έλεγε «εξέλιπεν», δείχνοντας έτσι ότι και αυτοί που υπήρχαν χάθηκαν, επειδή επικράτησε η νόσος της κακίας. Επειδή λοιπόν όλοι βαδίζουν την αντίθετη οδό από εμένα, δέομαι για σωτηρία, συμμαχία και πρόνοια, λέγοντας «σώσον με». Αλλά ας εξετάσουμε την επιγραφή. Ό,τι είναι οι σφραγίδες στις διαθήκες, αυτό είναι οι επιγραφές στους ψαλμούς.

Θα πέσουν στα δίχτυα τους οι αμαρτωλοί. Ας πέσουν, λέει, οι αμαρτωλοί στα ίδια τους τα δίχτυα. Εγώ παραμένω μόνος έως ότου περάσω. Τότε, λέει, θα περάσω άφοβα και αμέριμνα, όταν αυτοί οι αμαρτωλοί πέσουν στα δικά τους δίχτυα. Εγώ όμως θα παραμείνω χωρισμένος από αυτούς, έως ότου δεχθώ το τέλος του βίου μου.

Μοναχέ, μην υπακούς στον φθόνο, ούτε να στήνεις ενέδρα στον αδελφό σου και να του προσάπτεις επαίσχυντο όνομα, θέλοντας να τον διώξεις από τον τόπο του με αισχύνη, για να μην υποστείς εσύ αυτά που σχεδίασες εναντίον του άλλου· διότι όποιος σκάβει λάκκο για τον πλησίον, θα πέσει ο ίδιος μέσα σε αυτόν. Και θα ακούσεις αυτό που έχει γραφτεί: θα πέσουν μέσα στα δίχτυα τους οι αμαρτωλοί. Και σε εκείνον θα εκπληρωθεί το ρηθέν: όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ, θα διωχθούν. Αδελφέ, μην προφασίζεσαι λέγοντας ότι ο αδελφός βλάπτει τη συνοδεία· αντίθετα, μην κάνεις κακό σε άλλον, ούτε να γίνεσαι συμμέτοχος με αυτούς που πράττουν το κακό· διότι ο Θεός εξετάζει καρδιές και νεφρούς.

Είπε κάποιος από τους Αγίους: με σκύλο μοιάζει η πορνεία· αν την καλοπιάσεις, μένει κοντά σου, αν την διώξεις, θα φύγει. Άκουγε αυτόν που λέει: «μόνος μου είμαι εγώ, μέχρι να περάσω»· δηλαδή, να προσέχει ο καθένας τον εαυτό του, μέχρι να φύγουμε από την παρούσα ζωή. Πρόσεχε τον εαυτό σου, σε παρακαλώ, και μην καταφρονείς την πνευματική σου πολιτεία. Μην εξαιτίας μιας μικρής ηδονής χάσεις τους καρπούς των κόπων σου, και για χάρη της ακαθαρσίας μην προδώσεις τον μισθό της εργασίας σου, τον μισθό της ησυχίας, τον μισθό της αγρυπνίας, της εγκράτειας και των υπόλοιπων αρετών, μην τα χάσεις για χάρη της ακαθαρσίας και γίνεις όμοιος με εκείνον που βάζει τους μισθούς του σε τρύπιο πουγκί. Λίγο προζύμι όλο το φύραμα το ζυμώνει· αλλά περιτείχισε τον εαυτό σου με τον φόβο του Κυρίου.

Κʹ. Διότι με αυτόν τον τρόπο συνάρμοσε και τα δύο και τα συνένωσε σε ένα, δηλαδή και την ησυχαστική πράξη και την έμπρακτη ησυχία, ώστε να πείσει ότι ο μοναχικός βίος χαρακτηρίζεται περισσότερο από τη σταθερότητα του τρόπου ζωής παρά από τη σωματική αναχώρηση. Βάσει αυτού, και ο ίδιος ο μέγας Δαβίδ ήταν ταυτόχρονα και κατεξοχήν άνθρωπος της πράξης και κατεξοχήν μονήρης· εάν βέβαια για κάποιον το χωρίο «κατά μόνας είμαι εγώ, έως ότου παρέλθω» αποτελεί μεγάλη και αξιόπιστη απόδειξη για τον ισχυρισμό αυτό.

Έτσι, σύμφωνα με το γεγραμμένο ότι «έγινε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο», ωστόσο οδεύοντας και ο ίδιος ρίχνει τον εαυτό του στις θηλιές που ο ίδιος έστησε και τον τυλίγει στο δίχτυ της κοινής απώλειας, και δικαίως· διότι «θα πέσουν στο δίχτυ τους οι αμαρτωλοί», λέει ένας άλλος προφήτης, και «στην παγίδα που έκρυψαν πιάστηκε το πόδι τους». Αυτός δε πιάνεται σε αυτές με πολλούς τρόπους· διότι και από τις δύο πλευρές, ή μάλλον από παντού, καθίσταται υπόδικος σε αυτά τα έγγραφα επιτίμια εξαιτίας των αντιφάσεων που ο ίδιος έθεσε, και η προσθήκη του μαζί με τους καταδικασθέντες, όλων εκείνων που συνελήφθησαν αργότερα, ως εμπερικλειόμενοι μόνο από αυτόν, προκαλεί τη δίκαιη άρση της άκριτης καταδίκης και τους απαλλάσσει δικαίως από τα άδικα δεσμά. Έτσι, είναι καιρός να ψάλλουμε με χαρά εκείνο το ψαλμικό: «η ψυχή μας λυτρώθηκε από την παγίδα των κυνηγών, η παγίδα συντρίφθηκε και εμείς λυτρωθήκαμε».

Διότι η κακία τους είναι ακόμη ικανή, εάν γινόμουν κοινωνός τους, να διασκορπίσει την προσευχή μου και να λάβω ίση τιμωρία για τα κακά τους. «Κατεπόθησαν»: Διότι, λέει, πλησιάζοντας στον βράχο θα καταποντιστούν. Σημαίνει δε ότι ο Χριστός θα τους κατακλείσει στην άβυσσο ως παρείσακτους (άδικους). «Ακούσονται»: Με την έκβαση, λέει, της προλεχθείσας εναντίον τους τιμωρίας, τα δικά μου λόγια θα λάβουν επιβεβαίωση της αλήθειας και της ευπρέπειας. «Ωσεί πάχος»: Διαρρήξαμε, λέει, όλα τα γεώδη μας στοιχεία, ταπεινώνοντας τους εαυτούς μας για εσένα, έτσι ώστε όλη η δύναμή μας να κατεβεί μέχρι τον άδη. Αυτό είναι παρόμοιο με το «ένεκά σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». Το αντί του «μην εκχύσεις» σημαίνει την ακύρωση (κένωση) της ελπίδας που έχω σε εσένα. «Πεσούνται»: Είθε να εμπέσουν, λέει, στα δικά τους δίκτυα οι αμαρτωλοί. «Κατά μόνας»: Τότε, λέει, θα περάσω άφοβα και αμέριμνα, όταν οι αμαρτωλοί παγιδευτούν στα δικά τους δίκτυα.

Θα πέσουν στο δίχτυ του οι αμαρτωλοί· ολομόναχος είμαι εγώ, έως ότου περάσω. Σε τίνος το δίχτυ θα πέσουν; Του ίδιου του Θεού. Δηλαδή, θα αιχμαλωτιστούν, θα υποταχθούν. Διότι όσα συμβαίνουν στους δικαίους, επιτρέπονται μέχρι να διορθωθούν και να αφυπνιστεί η πνευματική τους φιλοσοφία· ενώ όσα συμβαίνουν στους αμαρτωλούς, επειδή νοσούν ανίατα, καταλήγουν μέχρι την κόλαση και την τιμωρία. Ολομόναχος είμαι εγώ, έως ότου περάσω. Άλλος μεταφραστής λέει: Ταυτόχρονα είμαι εγώ, έως ότου περάσω. Άλλος: Μαζί στο ίδιο σημείο. Δηλαδή, ενωμένος, συγκροτημένος και όχι διασκορπισμένος· ή, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, απαλλαγμένος από τους πονηρούς, παραμένοντας καθαρός από τη συναναστροφή τους, και σαν να κατοικεί μόνος του· πράγμα που αποτελεί και το μέγιστο είδος αρετής. Και δεν λέει να το κάνει κανείς αυτό για μία, δύο και τρεις ημέρες, αλλά σε όλη του τη ζωή. Αυτό είναι ασφάλεια, αυτό είναι τείχος, αυτό είναι προκοπή της αρετής: το να αποφεύγει κανείς τους πονηρούς, να είναι συγκροτημένος και συγκεντρωμένος στον εαυτό του καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του, και να κατοικεί ολομόναχος, μακριά από εκείνους που διαφθείρουν. Διότι το να είναι κάποιος μόνος δεν το δημιουργεί η έρημος, αλλά το φιλόσοφο φρόνημα. Με αυτόν τον τρόπο, ακόμη και αν κατοικούν στο κέντρο των πόλεων, μέσα σε θορύβους και αγορές, θα μπορούσαν οι άνθρωποι να είναι κατά μόνας, όταν αποφεύγουν τις διεφθαρμένες συναθροίσεις και παραδίδουν τον εαυτό τους στις συνάξεις των δικαίων. Αυτή είναι η ασφαλής οδός.

ΤΙΤΛΟΣ ΛΣΤ΄. — Περί απρόσμενων συμφορών, και περί εκείνων που περιπίπτουν από το ένα κακό στο άλλο. «Θα πορευθούν στις ταλαιπωρίες της Αιγύπτου, και θα τους δεχθεί η Μέμφις, και θα τους θάψει η Μαχμάς.» «Όπως ακριβώς όταν ξεφύγει ένας άνθρωπος από το πρόσωπο του λιονταριού, και πέσει επάνω του αρκούδα, και εισέλθει βιαστικά στο σπίτι του, και στηρίξει τα χέρια του στον τοίχο, και τον δαγκώσει φίδι.» «Εκείνος που φεύγει τον φόβο, θα πέσει στον λάκκο· και εκείνος που βγαίνει από τον λάκκο, θα πιαστεί από την παγίδα.» ΤΙΤΛΟΣ ΛΖ΄. — Περί απραγμοσύνης και ησυχίας. «Δοξάσου μένοντας στο σπίτι σου.» «Θα ησυχάσεις, και δεν θα υπάρχει κανείς για να σε πολεμά.» «Εσύ, Κύριε, με εγκατέστησες ολομόναχο με ελπίδα.» «Ολομόναχος είμαι εγώ, έως ότου παρέλθω.» «Ο φρόνιμος άνδρας τηρεί ησυχία.» «Οι αγαθοί ησυχάζουν πάντοτε.» «Σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον πράο, και τον ήσυχο, και σε εκείνον που τρέμει τους λόγους μου;» «Μην εξέρχεστε στον αγρό, και μην βαδίζετε στους δρόμους, διότι η ρομφαία των εχθρών κατοικεί ολόγυρα.» «Είναι καλό για τον άνδρα, όταν σηκώσει τον ζυγό στη νεότητά του.»

Τα αμαρτήματα συνηθίζουν να γεννιούνται από το πλήθος των όχλων και από την αφθονία των αναγκαίων αγαθών. ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. —Περί επιβουλής, και για εκείνους που επιβουλεύονται τον πλησίον τους. «Άνοιξε λάκκο, τον έσκαψε βαθιά, και ο ίδιος θα πέσει μέσα στον βόθρο.» «Σε αυτή την παγίδα που έκρυψαν, πιάστηκε το δικό τους πόδι.» «Έσκαψαν μπροστά μου βόθρο, και έπεσαν οι ίδιοι μέσα σε αυτόν.» «Οι αμαρτωλοί θα πέσουν στα δικά τους δίχτυα.» «Αυτός που σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, ο ίδιος θα πέσει μέσα σε αυτόν. Και εκείνος που κυλάει την πέτρα, πάνω του θα την κυλήσει.» «Όποιος στήνει δίχτυ μπροστά στον φίλο του, το τυλίγει γύρω από τα δικά του πόδια.» «Εκείνος που σκάβει λάκκο, θα πέσει μέσα σε αυτόν, και όποιον γκρεμίζει φράχτη, θα τον δαγκώσει φίδι· όποιος βγάζει πέτρες, θα ταλαιπωρηθεί από αυτές.» «Αυτός που σκάβει λάκκο, θα πέσει μέσα σε αυτόν, και αυτός που στήνει παγίδα, θα πιαστεί σε αυτήν. Αυτός που πράττει πονηρά, μέσα σε αυτά θα κυλιστεί, και δεν θα καταλάβει από πού του ήρθαν.» Γιατί ονομάζεται μαθητής; Γιατί γίνεται και επίβουλος, επιβουλευόμενος τον δικό του δάσκαλο, μιμούμενος εκείνον τον Ιούδα που έγινε προδότης του ίδιου του δασκάλου του;» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. —Περί των εχθρών και της πτώσης τους· και ότι δεν πρέπει να χαιρόμαστε για τη δυστυχία των εχθρών. «Αν πέσει ο εχθρός σου, μην τον χαρείς, και στο παραπάτημά του μην υπερηφανεύεσαι. Διότι θα το δει ο Κύριος και δεν θα του αρέσει, και θα αποστρέψει την οργή Του από εκείνον. Μην χαίρεσαι για τη συμφορά των κακοποιών.» «

Γι' αυτό, μην επιτρέψεις να κλίνει η καρδιά μου προς αυτά «και δεν θα συνενωθώ», όχι μόνο με τους ασήμαντους, αλλά ούτε «με τους εκλεκτούς τους». Και από εδώ και στο εξής, λοιπόν, «θα με παιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος και θα με ελέγξει», και τη δική του παιδαγωγία και τον δικό του έλεγχο θα τα δεχθώ με ευχαρίστηση. «Το έλαιο του αμαρτωλού ας μη λιπάνει την κεφαλή μου», δηλαδή, ακόμη και αυτά που φαίνονται ως καλά του αμαρτωλού, θα τα αποστραφώ ως φαύλα και μιαρά. «Διότι ακόμη και η προσευχή μου είναι ενάντια στις επιθυμίες τους»· εναντίον αυτών που εκείνοι με ασέβεια ευαρεστούνται, εγώ προσεύχομαι. «Καταποντίστηκαν κοντά στην πέτρα οι κριτές τους». Οι ηγέτες τους, παρόμοια με μια πέτρα που βυθίζεται εύκολα, θα αποκαλυφθούν. «Θα εισακουστούν τα λόγια μου», δηλαδή και στις επόμενες γενιές θα ακουστούν από τους πιστούς ως γλυκά και ποθητά. «Όπως ένας σβώλος γης συντρίβεται πάνω στη γη, έτσι σκορπίστηκαν τα οστά τους κοντά στον άδη». Για τους αμαρτωλούς που αναφέρθηκαν παραπάνω λέει και αυτά, ότι και σαν πέτρα θα καταποντιστούν· και σαν παχύς όγκος χώματος θα συντριβούν· και τα οστά τους στον άδη, δηλαδή στον τάφο, θα σκορπιστούν. «Διότι προς εσένα, Κύριε, Κύριε, είναι στραμμένα τα μάτια μου», δηλαδή, έχοντας στηρίξει την ελπίδα μου σε εσένα, μην με εγκαταλείψεις, αλλά «φύλαξέ με από τις παγίδες» και τα σκάνδαλα των παράνομων ανθρώπων, έτσι ώστε αυτοί «να πέσουν στα δίχτυα», μέσα από τις παγίδες που έστησαν εναντίον μου. «Εγώ όμως παραμένω μόνος, έως ότου περάσω».