Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 140:3

Θέσε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου, και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου. Επειδή γνωρίζει ότι είναι μέγα κατόρθωμα η φύλαξη της γλώσσας, παρακαλεί τον Θεό να του χαρίσει την εγκράτειά της. Μην επιτρέψεις να εκκλίνει η καρδιά μου σε λόγια πονηρίας.

Διότι το κτιστό έχει ήδη φανεί ως πλήρωμα θεότητας, και αυτό που έχει ληφθεί σε υπηρετική τάξη, ως αναγκαιότατη επικουρία της δημιουργικής δυνάμεως του Πατρός. Έπειτα πώς, πες μου, χωρίς να μεσολαβεί κανείς, θα επαρκούσε για τη δημιουργία του Υιού, αν υποτεθεί ότι είναι κτιστός, αν και υπερέχει τόσο πολύ και ασύγκριτα; Διότι υποκρίνονται ότι τον κολακεύουν με τόσο απατηλές τιμές, επειδή, νομίζω, ντρέπονται για την ασχήμια της βλασφημίας τους. Εκείνος όμως που, μόνος και αβοήθητος, επαρκούσε για κάτι τόσο υπερέχον και υψηλό, πώς θα αδυνατούσε στη δημιουργία των κατώτερων χωρίς να έχει συνεργάτη; Άραγε δεν αξίζει να θρηνεί κανείς γι' αυτούς που δεν φρίττουν ούτε καν όταν σκέφτονται αυτά; Β. Πώς όχι; Αλλά άκουσε κι άλλο. Διότι λένε ότι θεωρείται ταπεινωτικό για τον Θεό και Πατέρα το να ενεργεί ο ίδιος για τα πάντα. Α. Μακριά από εμάς τέτοια βλασφημία, άνθρωπε! Δικαιολογημένα θα μπορούσες να πεις, κρατώντας την ψυχή σου όσο πιο μακριά γίνεται από την αιτία αυτών των πραγμάτων: «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου, και θύρα προστασίας στα χείλη μου· μην κλίνεις την καρδιά μου σε λόγια πονηρά, για να προφασίζομαι προφάσεις για αμαρτίες, μαζί με ανθρώπους που εργάζονται την ανομία». Διότι αυτός που λέει ότι είναι ταπεινωτικό για τον Θεό και Πατέρα το να αυτουργεί στα πάντα, ισχυρίζεται ότι Εκείνος δεν έχει απαλλαγεί από την έπαρση και την αλαζονεία, και θα του αποδώσει αυτό το ζεύγος των πιο βδελυρών και απεχθών παθών.

Του Κυρίλλου. Διότι σαφής απόδειξη σταθερού νου και τελειότατης φρόνησης είναι το να μην έχει κανείς τίποτε το επιπόλαιο στη γλώσσα του, δηλαδή να μην ανέχεται ποτέ να αθυροστομεί· αλλά μάλλον να θεωρεί άξιο κάθε λόγου το να γνωρίζει να μιλάει καλά και να λέει πράγματα γεμάτα από κάθε έπαινο. Είναι λοιπόν πράγμα πάρα πολύ ταιριαστό, προπαντός σε όσους έχουν επιλέξει να ζουν ενάρετα, το να μιλούν με σοφία· διότι είναι απορριπτέα για τους αγίους η μωρολογία, και εντελώς ασυνήθιστο το να χρησιμοποιούν ευτραπελίες ή αισχρολογίες, «οι οποίες δεν αρμόζουν», όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος. Αντίθετα, είναι αγαπητό σε αυτούς, και το επιδιώκουν με προθυμία, το να μιλούν συνετά· διότι θυμούνται διαρκώς, όπως είναι φυσικό, την Αγία Γραφή που λέει: «Ο λόγος σας ας είναι πάντοτε με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, για να δώσει χάρη σε όσους ακούνε». Και πάλι: Η θεόπνευστη Γραφή αποδέχεται την επιείκεια στα λόγια, και κατακρίνει πολύ δικαιολογημένα την ακράτεια της γλώσσας. Διότι λέει: «Αν κάποιος δεν σφάλλει στα λόγια, αυτός είναι τέλειος άνδρας, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα του». Και κάπου ψάλλει ο Δαβίδ: «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου, και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου». Και πάλι: «Είπα: Θα φυλάξω τις οδούς μου, για να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου». Διότι άριστη φυλακή είναι το να διατηρεί κανείς τη γλώσσα του χωρίς σφάλματα. Μην καταλαλείτε ο ένας τον άλλον, αδελφοί· εκείνος που καταλαλεί αδελφό, και κρίνει τον αδελφό του, καταλαλεί τον νόμο, και κρίνει τον νόμο.

Ή πώς δεν θα μας απέδιδε μάλλον εκείνος δικαίως ευχαριστίες για όσα ωφελήθηκε εξαιτίας μας; «Εξέστη», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «ο ουρανός για αυτό και έφριξε πάρα πολύ», λέει ο Κύριος· διότι «δύο πραγματικά πονηρά» έπραξε ο λαός των ετεροδόξων, μη έχοντας κατανοήσει «ούτε τι λέει ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνει», και το να κινδυνεύουν έτσι στα πλέον αναγκαία ζητήματα, δεν το θεωρούν καθόλου σοβαρό. Διότι διαφορετικά, θα προσέρχονταν και αυτοί, χύνοντας πικρά δάκρυα από τα βλέφαρά τους και υψώνοντας δυνατά τη φωνή τους, λέγοντας: «Τοποθέτησε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου. Μην εκτρέψεις την καρδιά μου σε λόγους πονηρίας». Διότι πράγματι είναι λόγοι πονηρίας εκείνοι που προξενούν την έσχατη ζημία στους ακροατές. Εμείς όμως, απομακρύνοντας από την καρδιά μας τη δική τους φλυαρία, θα βαδίσουμε σύμφωνα με τον ορθό λόγο της πίστεως, έχοντας στον νου το γεγραμμένο: «Καθαιρώντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού». Εμπρός λοιπόν, αιχμαλωτίζοντας τον νου στα προκείμενα σε εμάς θεωρήματα, ας τον υποτάξουμε στη δόξα του Μονογενούς, αναφέροντας τα πάντα με σύνεση στην υπακοή Του, δηλαδή, στον τρόπο της ενανθρωπήσεώς Του. «Διότι, ενώ ήταν πλούσιος, πτώχευσε για εμάς, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική Του πτωχεία».

Όσοι διαπαιδαγωγούνται στην ευσέβεια, επιβάλλουν στη γλώσσα το χαλινάρι της αγαθής φρόνησης, επιτρέποντάς της να λέει μόνο εκείνα που δεν βλάπτουν. Διδάσκοντάς μας αυτό ένας από τους σοφούς έλεγε: «Τέκνο μου, αν έχεις λόγο συνέσεως, αποκρίσου· αν όχι, ας είναι το χέρι σου στο στόμα σου». Διότι «θάνατος και ζωή βρίσκονται στο χέρι της γλώσσας», δηλαδή στην εξουσία της, «και εκείνοι που την εξουσιάζουν θα φάνε τους καρπούς της». Επειδή όμως το να ελέγξει κανείς τη γλώσσα δεν είναι καθόλου εύκολο, άνωθεν μας διδάσκει και αυτό ο ψαλμωδός λέγοντας: «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου». Ας μην καταλαλούμε λοιπόν ο ένας τον άλλον, ούτε να κατακρίνουμε τους αδελφούς μας. Διότι εκείνος που κυβερνάται με σύνεση δεν βλέπει τις αμαρτίες των άλλων, αλλά, ατενίζοντας τα δικά του κακά, χύνει για αυτά καλό δάκρυ, ώστε να λάβει την άφεση από τον Θεό. Επειδή είναι αδύνατον, όντας άνθρωποι και τόσο ασθενείς, να μην υποπίπτουμε οπωσδήποτε έστω και σε λίγα ατοπήματα. Το να μην υποπέσει όμως κανείς απολύτως σε τίποτα, ανήκει εκ φύσεως μόνο στον Θεό. Για εμάς όμως, που βρισκόμαστε στις αμαρτίες, είναι αναγκαίο να μην χαιρόμαστε με τα κακά των άλλων, αλλά να φροντίζουμε πώς θα μείνουμε οι ίδιοι μακριά από τα φαύλα.

Αν όμως περιφρονείται από κάποιον το «Ναι» και το «Όχι», η ανάγκη των όρκων ας στραφεί πλέον σε αυτό που είναι ανώτερο από εμάς, ή μάλλον ανώτερο από όλη την κτίση. Όσο για τη βλασφημία, τι να πω πλέον, πού καταλήγει και σε τι είδους κακό οδηγεί αυτούς που την χρησιμοποιούν, την οποία και ο παλαιός νόμος τιμωρεί με πικρό θάνατο. Την έχει καταδικάσει και ο ίδιος ο Χριστός με αναπόφευκτα και ατελεύτητα δεινά: «Διότι όποιος πει λόγο εναντίον του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί· όποιος όμως πει εναντίον του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί, ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μέλλοντα.» Αποκαλώντας «Πνεύμα» την υπερβατική του σώματος φύση, που είναι ο Θεός, εναντίον του οποίου όποιος τολμά να αφήνει αχαλίνωτη τη γλώσσα του, θα θερίσει τους καρπούς της αθυροστομίας του. «Διότι τα χείλη του άφρονα τον οδηγούν σε κακά, όπως είναι γραμμένο. Και το θρασύ του στόμα προσκαλεί τον θάνατο.» Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Μελωδός έλεγε: «Θέσε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου, και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου· μην επιτρέψεις να κλίνει η καρδιά μου σε λόγους πονηρίας.» Αυτοί οι λόγοι θα ήταν η πλέον ανόσια κατακραυγή εναντίον του Θεού και της άρρητης και ακήρατης φύσης Του. ΠΑΛΛ. Πρέπει λοιπόν να στηρίζονται καλά όσοι επιδιώκουν να πορεύονται άμεμπτα στον ευθύ δρόμο, και δεν ανέχονται να προσκρούουν στον Θεό. ΚΥΡ. Αυτό ακριβώς λέω.

Πλησίασε στο εξής τον φιλάνθρωπο και αμνησίκακο Θεό, ζητώντας να βάλει φυλακή στο στόμα σου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη σου. Διότι βλέπεις τον Προφήτη πώς, ένφοβος και έντρομος, συνομιλώντας με τον Θεό, μέσω της καθαρής προσευχής αναφωνεί λέγοντας: Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα· κατανόησα τα έργα σου και έμεινα έκθαμβος. Και πάλι: φυλάχτηκα, και πτοήθηκε η καρδιά μου από τη φωνή της προσευχής των χειλέων μου, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου, και μέσα μου ταράχτηκε η δύναμή μου. Εάν όμως επιμένουμε να περιφρονούμε τον δίκαιο Κριτή, ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: Ή περιφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς του και της ανοχής και της μακροθυμίας του, αγνοώντας ότι η χρηστότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Σύμφωνα όμως με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Γι' αυτό και σε άλλο σημείο λέει: Εάν ένας άνθρωπος αμαρτήσει σε άνθρωπο, τότε θα προσευχηθούν για αυτόν προς τον Κύριο· εάν όμως αμαρτήσει στον Κύριο, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν; Ας μετανοήσουμε, λοιπόν, αδελφοί. Έως πότε θα πικραίνουμε Εκείνον που μας δημιούργησε; Εάν χάσουμε το λιμάνι, πού θα διασωθούμε σε καιρό καταιγίδας και ταραχής; Εάν παροργίσουμε τον Κύριο, σε ποιον θα καταφύγουμε σε ώρα θλίψης και ανάγκης;

ιβʹ. Ο ίδιος έλεγε ότι τα αμαρτήματα των δικαίων εντοπίζονται στα χείλη, ενώ των ασεβών προέρχονται από ολόκληρο το σώμα. Γι' αυτό ψάλλει ο Δαβίδ: «Τοποθέτησε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου». Και: «Είπα, θα προσέξω την πορεία μου, για να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου».

Το νήμα που τοποθετείται πάνω στο χείλος υποδηλώνει αλληγορικά τη μετρημένη διακονία του λόγου, την οποία ο προφήτης ονόμασε φυλακή και θύρα περιοχής, όταν το στόμα ανοίγει στον κατάλληλο καιρό για να αρθρώσει λόγο και κλείνει την κατάλληλη στιγμή. Ότι το νήμα αποτελεί ονομασία του μέτρου το μάθαμε από την προφητεία του Ζαχαρία, επειδή ο άγγελος που του μιλούσε κρατούσε στα χέρια του ένα γεωμετρικό νήμα. Τότε, λοιπόν, ο λόγος επιτυγχάνει κατεξοχήν το μέτρο του, όταν τυχαίνει να είναι χρωματισμένος με το ερύθημα, το οποίο αποτελεί σύμβολο του αίματος που μας λύτρωσε. Εάν, συνεπώς, κάποιος έχει μέσα του τον Χριστό να ομιλεί, σύμφωνα με τον Παύλο, Εκείνον που μας λύτρωσε με το δικό Του αίμα, αυτός έχει πάνω στο στόμα του το γεωμετρικό νήμα στολισμένο με την αιμάτινη βαφή. Ο λόγος που ακολουθεί αποτελεί ερμηνεία του αινίγματος· διότι ονομάζει το κόκκινο νήμα ωραία λαλιά, διά της οποίας υποδηλώνει και πάλι το επίκαιρο και το έμμετρο. Διότι το πραγματικά ωραίο, όταν εμφανίζεται στον κατάλληλο καιρό της ακμής του, δεν είναι ούτε πρόωρο ούτε καθυστερημένο. Στολίζοντας δε το μήλο της παρειάς με τον φλοιό του ροδιού, μαρτυρεί για τη νύμφη κάποια μεγάλη τελειότητα στα αγαθά· διότι σημαίνει ότι ο θησαυρός της δεν έχει ετοιμαστεί σε κάτι άλλο, αλλά ότι η ίδια είναι θησαυρός του εαυτού της, εμπεριέχοντας μέσα της την προμήθεια κάθε αγαθού.

Ψαλμός του Δαβίδ. Στον Χριστό αφιέρωσε ο προφήτης τον ψαλμό [πρέπει να γνωρίζουμε ότι η ερμηνεία του 140ού ψαλμού και του 141ου και μέρους του 142ου προέρχεται από τον Ευσέβιο τον Παμφίλου]. «Κύριε»: Αυτή είναι η φωνή του προφήτη εκ μέρους του ανθρώπου του Θεού. «Πρόσχες»: Δηλαδή, μην αποδεχθείς την προσευχή μου επιφανειακά, αλλά πρόσεξε, διότι σου κράζω από τα βάθη της καρδιάς μου. «Κατευθυνθήτω»: Διότι η προσευχή των αγίων αναδίδει ευωδία ενώπιον του Θεού. Έτσι και ο Θεός αποδέχθηκε τον στεναγμό του Αδάμ. «Έπαρσις»: Διότι ο Χριστός ύψωσε τα χέρια Του επί του σταυρού, προσφέροντας τον Εαυτό Του ως θυσία κατά τη συντέλεια των αιώνων, η οποία είναι η εσπέρα. Διότι αποκαλεί τη συντέλεια εσπέρα. «Θου, Κύριε»: Επειδή γνωρίζει ότι είναι σπουδαίο κατόρθωμα η φύλαξη της γλώσσας, παρακαλεί τον Θεό να του χαρίσει αυτή την εγκράτεια. «Μη εκκλίνης»: Δηλαδή, μην επιτρέψεις να παρατραπεί προς το αντίθετο η καρδιά μου, η οποία έχει πλέον στερεωθεί με ασφάλεια, ώστε να μη διανοούμαι, λέει, παράνομες σκέψεις. «Συν ανθρώποις»: Πάλι μεταβαίνει στο πρακτικό μέρος. «Και ου συνδυάσω»: Δεν θα συμπράξω, λέει, μαζί τους, εάν Εσύ, Κύριε, δεν θέσεις φυλακή στο στόμα μου. «Παιδεύσει»: Δέχθηκα, λέει, κάθε διαπαιδαγώγηση του δικαίου, ας μη λάβω όμως τον έπαινο και την κολακεία των αμαρτωλών, με την οποία αλείφουν το κεφάλι μου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓʹ. Όποιος φυλάσσει το στόμα του, τηρεί την ίδια του την ψυχή. [Κώδ. φ. 59β] Δες ότι εμείς πρώτοι καρπωνόμαστε τα καλά, ενώ αντίστροφα και η βλάβη σε εμάς στρέφεται· διότι φυλάσσει μεν το στόμα του εκείνος που γνωρίζει να λέει το: «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου»· αντίθετα, φέρεται επιπόλαια με τα χείλη του εκείνος που δεν κατανοεί τι λέει, ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνει. [Αυτόθι] Παραδομένος σε επιθυμίες είναι κάθε οκνηρός.

Εκείνος που είναι προπετής στα λόγια και εκστομίζει αβασάνιστα ό,τι του έρχεται, ας μιμηθεί πάλι τον μακάριο προφήτη και ας λέει: «Τοποθέτησε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου»· και ποτέ να μην προφέρει τα λόγια του επιπόλαια και στην τύχη, αλλά ας ακούει τον Παύλο που λέει: «Κάθε κραυγή, και θυμός, και βλασφημία, και αισχρολογία, και ευτραπελία ας απομακρυνθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία»· και πάλι: «Μόνο αν υπάρχει κάποιος αγαθός λόγος για την αναγκαία οικοδομή, ώστε να δώσει χάρη σε εκείνους που ακούν».

Δʹ. Αυτό ας αναλογιστούμε και για το στόμα και για τη γλώσσα, και διατηρώντας το άβατο για την πονηρία, έτσι ας αναπέμπουμε την προσευχή. Διότι, εάν κάποιος έχει ένα χρυσό σκεύος, δεν θα επέλεγε να το χρησιμοποιήσει για ευτελή υπηρεσία εξαιτίας της πολυτιμότητας του υλικού· πολύ περισσότερο εμείς, που έχουμε στόματα πολυτιμότερα από χρυσό και μαργαριτάρια, δεν θα ήταν δίκαιο να τα ρυπαίνουμε με αναιδείς αισχρολογίες, λοιδορίες και ύβρεις. Δεν προσφέρεις το θυμιατήριο σε χάλκινο βωμό, ούτε σε χρυσό, αλλά σε κάτι πολυτιμότερο από αυτούς, σε ναό πνευματικό. Διότι σε εκείνον τον βωμό η ύλη είναι άψυχη· μέσα σου όμως κατοικεί ο Θεός, και είσαι μέλος και σώμα του Χριστού. Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου.

Πρέπει βέβαια, αλλά με μέτρο, όπως ο Ιακώβ που λέει: «Εάν μου δώσει ο Κύριος άρτο για να φάω και ιμάτιο για να ενδυθώ»· όπως παρήγγειλε ο Χριστός να προσευχόμαστε λέγοντας: «Τον άρτο μας τον επιούσιο δώσε μας σήμερα»· προπάντων όμως πρέπει να ζητούμε τα πνευματικά. Αυτό κάνει και ο ίδιος λέγοντας: «Θέσε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου».

ΣΤ΄. Είδες αυτούς που τιμωρούνται εξαιτίας του γέλιου; Δες αυτούς που σώζονται μέσα από θρήνους και νηστείες, φέρνοντας στον νου σου τους Νινευίτες. Είδες αυτούς που τιμωρούνται εξαιτίας της λοιδορίας; Παρατήρησε αυτούς που λαμβάνουν ανταμοιβή χάρη στον καλό τους λόγο. Εκείνος που σε ευλογεί είναι ευλογημένος, και εκείνος που σε καταριέται είναι επικατάρατος. Να ευλογείτε αυτούς που σας καταδιώκουν, να προσεύχεστε για εκείνους που σας κακομεταχειρίζονται, ώστε να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς. Βλέπεις ότι δεν πρέπει το στόμα ούτε να είναι εντελώς κλειστό, ούτε να είναι ανοιχτό στα πάντα, αλλά να γνωρίζουμε τον κατάλληλο καιρό για το καθένα; Αυτά γνωρίζοντας και ο προφήτης έλεγε: Τοποθέτησε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου, και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου. Και ποια άλλη φρουρά θα μπορούσε να υπάρξει, παρά ο λογισμός που στέκεται με φόβο ως επιστάτης, κρατώντας στα χέρια του το πυρ που πρόκειται να κατακάψει εκείνους που χρησιμοποιούν το στόμα τους επιπόλαια; Αυτόν στήσε ως θυρωρό και φύλακα που θα απειλεί τη συνείδηση, και τότε ποτέ δεν θα ανοίξει αυτή τη θύρα άκαιρα, παρά μόνο στον κατάλληλο καιρό, για πνευματικό κέρδος και για αναρίθμητα αγαθά. Γι' αυτό έλεγε κάποιος: Να θυμάσαι πάντοτε τα έσχατά σου, και δεν πρόκειται να αμαρτήσεις ποτέ. Είδες πώς και αυτός έθεσε ως επιστάτη αυτόν τον λογισμό; Εγώ όμως τον έκανα ακόμη πιο φοβερό, συνδέοντάς τον όχι μόνο με τον θάνατο, αλλά και με όσα ακολουθούν μετά τον θάνατο, λέγοντας ότι κρατάει το πυρ στα χέρια του. Εάν υπάρχει αυτό, τότε κανένα πονηρό δεν πρόκειται να γεννηθεί στη διάνοια.

Υπάρχει όμως και άλλος δρόμος απώλειας που γίνεται μέσω του στόματος, όταν τα φιλήματα είναι αισχρά και ακάθαρτα, όταν είναι δολερά και ύπουλα. Και σε αυτά να βάζεις φρουρά. Τέτοιο φίλημα ήταν του Ιούδα, γεμάτο από δόλο· δεν ήταν όμως τέτοιο το φίλημα του Παύλου, με το οποίο παρήγγειλε να φιλούν ο ένας τον άλλον, λέγοντας: «Ασπαστείτε ο ένας τον άλλον με άγιο φίλημα»· όπως δεν ήταν τέτοιο ούτε το φίλημα του Δαβίδ προς τον Ιωνάθαν, αλλά ήταν άγιο και σεμνό και γεμάτο από γνήσια αγάπη, και όπως ήταν το φίλημα εκείνων που έπεσαν στον λαιμό του Παύλου και τον καταφιλούσαν. Γι' αυτό λέει: «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου και θύρα»· και δεν είπε απλώς «θύρα», αλλά πρόσθεσε «περιοχής» (προστασίας), ώστε να τα περικλείει όλα και να τα ασφαλίζει. Υπάρχει και ένα άλλο είδος απώλειας μέσω της γλώσσας, το να λέει κανείς: «Γιατί αυτό; Για ποιον σκοπό έγινε αυτό;». Γι' αυτό ο Παύλος, επιπλήττοντας όσους μιλούν έτσι απερίσκεπτα, λέει: «Αλήθεια, άνθρωπε, ποιος είσαι εσύ που αντιμιλάς στον Θεό;». Δεν πρέπει όμως να προφυλάσσουμε μόνο το στόμα, αλλά και τη διάνοια πριν από το στόμα. Γι' αυτό και κάποιος έλεγε: «Ποιος θα βάλει μάστιγες στη διάνοιά μου, ώστε να μην με λυπηθούν στα σφάλματά μου από άγνοια;».

Δεν αναφέρει όμως μόνο τις πτώσεις, αλλά και προτρέπει να δείχνουμε μεγάλη πρόνοια, ώστε να μην υποσκελιστούμε, λέγοντας τα εξής: «Φτιάξε στο στόμα σου πόρτα και αμπάρες»· όχι για να κατασκευάσουμε πραγματικές πόρτες και αμπάρες, αλλά για να αποκλείσουμε τη γλώσσα με πολλή ασφάλεια απέναντι στα άτοπα λόγια. Και πάλι, αλλού, δείχνοντας ότι μαζί με τη δική μας προσπάθεια, αλλά και πριν από τη δική μας, έχουμε ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια, ώστε να συγκρατήσουμε αυτό το θηρίο μέσα μας, ο προφήτης, υψώνοντας τα χέρια προς τον Θεό, έλεγε: «Η έπαρση των χεριών μου ας είναι θυσία εσπερινή. Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου, και πόρτα ασφαλείας στα χείλη μου». Εκείνος δε που απηύθυνε την προηγούμενη προτροπή, πάλι και ο ίδιος λέει: «Ποιος θα βάλει φρουρά στο στόμα μου, και στα χείλη μου αποτελεσματική σφραγίδα;». Βλέπεις ότι ο καθένας φοβάται αυτές τις πτώσεις, και θρηνεί και συμβουλεύει, και προσεύχεται να έχει η γλώσσα μεγάλη φύλαξη; Και για ποιο λόγο, θα πει κανείς, αφού αυτό το όργανο μας φέρνει τόσο μεγάλο όλεθρο, μας το έδωσε εξ αρχής ο Θεός; Διότι προσφέρει και μεγάλη ωφέλεια· και αν επιδεικνύουμε την πρέπουσα φροντίδα, αποφέρει μόνο ωφέλεια και κανέναν απολύτως όλεθρο. Άκουσε λοιπόν τι λέει εκείνος που είπε τα προηγούμενα: «Στην εξουσία της γλώσσας βρίσκεται η ζωή και ο θάνατος». Αλλά και ο Χριστός τα ίδια δηλώνει λέγοντας: «Από τα λόγια σου θα κατακριθείς, και από τα λόγια σου θα δικαιωθείς».

«Θέσε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου.» «Ας είναι κάθε άνθρωπος γρήγορος στο να ακούει, αργός στο να μιλάει.» «Αν κάποιος δεν σφάλλει στον λόγο του, αυτός είναι τέλειος, ικανός να χαλιναγωγήσει το σώμα του.» Το να ασκεί κανείς σωφροσύνη ως προς τη φωνή αποτελεί καρτερία απέναντι στη λαγνεία.

Και ο Θεός μεν είναι έτοιμος να πει, ενώ εσύ ακόμη μιλάς: «Ιδού, είμαι παρών. Εάν όμως υψώνεις προς εμένα τα χέρια σου μολυσμένα από αμαρτία και κλοπή και αρπαγή και πλεονεξία, γιατί ματαιοπονείς; Καθάρισέ τα μέσω της μετανοίας από τέτοιους μολυσμούς και θα τα δεχθώ ως εσπερινή θυσία, σύμφωνα με το αίτημά σου». «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου». Διότι εύκολα το στόμα που ανοίγει και τα χείλη που κινούνται λαλούν όσα δεν πρέπει. Γι' αυτά προσεύχεται να τεθεί στο μεν στόμα φυλακή, ως θύρα, ο φόβος του Θεού, και τα χείλη να περιβληθούν με προστασία, δηλαδή με τείχος ασφαλείας, ώστε να μην προφέρουν απρεπείς ομιλίες. «Μην εκκλίνεις την καρδιά μου σε λόγους πονηρίας, ώστε να προφασίζομαι δικαιολογίες για τις αμαρτίες μου».

Τρία μεγάλα εγκλήματα διέπραξε επομένως: πρώτον, ότι ονόμασε τον εαυτό του δίκαιο πάνω από όλους τους ανθρώπους, δεύτερον, ότι επιδιώκοντας την κενοδοξία διατυμπάνισε τα δικά του κατορθώματα, και τρίτον, ότι κατά πρόσωπο κατέκρινε, αποστράφηκε και ντρόπιασε τον τελώνη. Και ο «τελώνης», λέει, «στεκόμενος μακριά, δεν ήθελε ούτε τα μάτια του να σηκώσει, αλλά χτυπούσε το στήθος του λέγοντας: Θεέ μου, σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό» και «αυτός κατέβηκε», λέει, «δικαιωμένος στο σπίτι του σε σχέση με εκείνον· διότι καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Διότι πολύ σωστά είπε εκείνος που υποστήριξε ότι είναι προτιμότερο να πέσει κανείς από γκρεμό παρά από τη γλώσσα, επειδή «στην εξουσία της γλώσσας βρίσκεται η ζωή και ο θάνατος». «Είναι», λέει, «γεμάτη από θανατηφόρο δηλητήριο» και «μολύνει ολόκληρο το σώμα μας»· γι' αυτό και κάποιος άλλος έψαλλε και προσευχόταν λέγοντας: «Κύριε, βάλε φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου».

Ή, λοιπόν, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε κοινότερους λόγους προς όλους. Επειδή δε κάθε λόγος είναι είτε αληθινός είτε ψευδής, αληθινός μεν είναι εκείνος που προέρχεται από τον Θεό, εφόσον και ο Θεός είναι αλήθεια και η ίδια η αλήθεια (διότι «ο δικός μου λόγος», λέγει ο Χριστός, «είναι αλήθεια», και, «Εγώ είμαι η αλήθεια»), ψευδής δε είναι κάθε λόγος που προέρχεται από τον πονηρό, εφόσον εκείνος ήταν απαρχής ψεύστης και ο πατέρας του ψεύδους. Πρέπει, επομένως, να προσευχηθούμε πρώτα να τεθεί από τον Κύριο φυλακή στο στόμα μας και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μας, ώστε να μην εκκλίνει η καρδιά μας και η γλώσσα μας σε λόγους πονηρίας και σε προφάσεις ψευδείς, αλλά κατά το άνοιγμα του στόματός μας να εμπνευστούμε λόγο πλήρη αληθείας από το Πνεύμα, το οποίο είναι ο διδάσκαλος και υπενθυμητής της αλήθειας, έτσι ώστε και εμείς οι ίδιοι με τη χάρη του Πνεύματος, μαζί με το Πνεύμα, να βοηθήσουμε τον αγώνα εναντίον εκείνων που ανθίστανται στο θείο χρίσμα και στο Πνεύμα.