Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 140:5

Δηλαδή, μην επιτρέψεις να εκτραπεί προς το αντίθετο η διάνοιά μου, η οποία άπαξ έχει συγκροτηθεί ορθά· για να μη κάνω, λέει, σκέψεις παρανομίας. Ας με διαπαιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος και ας με ελέγξει. Είθε να δεχθώ κάθε παιδαγωγία του δικαίου, αλλά την ευλογία και την κολακεία του αμαρτωλού ας μη λάβω, με την οποία αλείφουν το κεφάλι μου σαν με λάδι.

Διότι ακόμη και η προσευχή μου αντιτάσσεται στις επιθυμίες τους· καταποντίστηκαν πλησίον του βράχου οι κριτές τους. Λέει, δηλαδή, ότι όταν βρεθούν κοντά στον βράχο θα καταποντιστούν. Αυτό σημαίνει ότι ο ίδιος ο Χριστός θα τους καταποντίσει στην άβυσσο. Θα ακούσουν τα λόγια μου, διότι έγιναν γλυκά. Η έκβαση, λέει, της τιμωρίας που προαναγγέλθηκε εναντίον τους, θα είναι να αποκτήσουν τα λόγια μου την αξιοπιστία της αλήθειας και της ευπρέπειας.

Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο μέγα Γέροντα, η οποία εστάλη μέσω επιστολής: Συγχώρεσέ με, Πάτερ. «Θα με παιδεύσει ο δίκαιος με έλεος και θα με ελέγξει», λέει η Γραφή. Όπως ο ιατρός που καυτηριάζει ή τέμνει, γνωρίζει ότι ο άρρωστος καρπώνεται τη θεραπεία, έτσι και ο ασθενής γνωρίζει μεν ότι όταν τέμνεται πονά, αλλά αναμένει τη θεραπεία. Ιδού, όπως προείπα, έτσι και τώρα λέω: Επειδή «από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων», καθώς λέει η Γραφή, «θα σταθεί κάθε λόγος», παραδίδω τον εαυτό μου στον Θεό και στην οσιότητά σας.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΝΘ΄ Τι λογής άνθρωπος είναι αυτός που δυσαρεστείται εναντίον εκείνου που τον επιτιμά; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Ούτε τον κίνδυνο της αμαρτίας έχει γνωρίσει, και μάλιστα απέναντι στον Θεό, ούτε το κέρδος της μετάνοιας, ούτε πίστεψε σε εκείνον που είπε: «Όποιος αγαπά, παιδαγωγεί με επιμέλεια». Και κατέστησε τον εαυτό του ξένο από την ωφέλεια εκείνου που λέει: «Θα με παιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος, και θα με ελέγξει». Και ένας τέτοιος άνθρωπος συμβιώνει επιζήμια μέσα στην αδελφότητα, περισπώντας αυτούς που αγωνίζονται.

Το από ποιους, όμως, πρέπει να λαμβάνει, και πότε, και πώς, οφείλει να το εξετάζει εκείνος που έχει επιφορτιστεί με την κοινή φροντίδα, ενθυμούμενος τον Δαβίδ που λέει: «Έλαιον αμαρτωλού ας μη λιπάνει την κεφαλή μου»· και πάλι: «Εκείνος που πορεύεται σε άμωμη οδό, αυτός με διακονούσε».

Ας αποδεχθούμε την παιδαγωγία, για την οποία κανείς δεν οφείλει να αγανακτεί, αγαπητοί. Η νουθεσία, την οποία κάνουμε ο ένας στον άλλον, είναι καλή και εξαιρετικά ωφέλιμη· διότι μας ενώνει με το θέλημα του Θεού. Διότι έτσι λέει ο άγιος λόγος: «Με παιδαγώγησε αυστηρά ο Κύριος, αλλά δεν με παρέδωσε στον θάνατο». «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό, τον οποίο αποδέχεται». «Διότι θα με παιδαγωγήσει, λέει, ο δίκαιος με έλεος και θα με ελέγξει· λάδι όμως αμαρτωλών ας μη λιπάνει το κεφάλι μου». Και πάλι λέει: «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος· και μη νιώθεις αποστροφή για τη νουθεσία του Παντοκράτορα· διότι αυτός προκαλεί τον πόνο, και πάλι αποκαθιστά· αυτός χτύπησε, και τα χέρια του γιάτρεψαν».

Και εσύ, λοιπόν, αγαπητέ, μην απορρίπτεις τη νουθεσία του πατέρα σου που σε γέννησε πνευματικά εν Κυρίω. Διότι λέει ο Απόστολος: να υπακούτε στους πνευματικούς ηγέτες σας και να υποτάσσεστε σε αυτούς, επειδή αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, ως άνθρωποι που θα δώσουν λόγο, προκειμένου να το κάνουν αυτό με χαρά και όχι με αναστεναγμούς, διότι αυτό δεν σας συμφέρει. Γι' αυτό στον ψαλμό λέει: ας με παιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος και ας με ελέγξει, το λάδι όμως του αμαρτωλού ας μην αλείψει το κεφάλι μου.

Αν νηστέψω, ίσως μου πει ότι δεν εξέλεξα αυτήν τη νηστεία. Αν ελεήσω τους φτωχούς, ίσως μου πει, το έλεος του αμαρτωλού ας μην αλείψει το κεφάλι μου. Αν υποδεχθώ τους ιερείς του, ίσως πει και σε εμένα, ότι επειδή έδωσες κρασί στους ναζηραίους μου θα είσαι απορριπτέος. Αλλά μήπως να του προσφέρω δώρα; Με διακατέχει όμως ο φόβος, μήπως πει και σε εμένα: Αν προσφέρεις σιμιγδάλι, είναι μάταιο, το θυμίαμα είναι για μένα βδέλυγμα. Αλλά δειλιάζω ακόμη και να προσέρχομαι τακτικά στις εκκλησίες, μήπως αποκόψει και εμένα λέγοντας: Δεν θα πατήσετε ξανά την αυλή μου.

Καταπόθηκαν δίπλα στον βράχο οι κριτές τους. Ο δε Σύμμαχος αναφέρει: Διότι ακόμη και η προσευχή μου βρίσκεται μέσα στις κακίες τους· θα αποσπαστούν στα χέρια του βράχου οι κριτές τους· θα ακούσουν τα λόγια μου ως γλυκύτατα· όπως ο γεωργός όταν σχίζει τη γη, έτσι σκορπίστηκαν τα οστά σας κοντά στον άδη.

Ψαλμός του Δαβίδ. Στον Χριστό αφιέρωσε ο προφήτης τον ψαλμό [πρέπει να γνωρίζουμε ότι η ερμηνεία του 140ού ψαλμού και του 141ου και μέρους του 142ου προέρχεται από τον Ευσέβιο τον Παμφίλου]. «Κύριε»: Αυτή είναι η φωνή του προφήτη εκ μέρους του ανθρώπου του Θεού. «Πρόσχες»: Δηλαδή, μην αποδεχθείς την προσευχή μου επιφανειακά, αλλά πρόσεξε, διότι σου κράζω από τα βάθη της καρδιάς μου. «Κατευθυνθήτω»: Διότι η προσευχή των αγίων αναδίδει ευωδία ενώπιον του Θεού. Έτσι και ο Θεός αποδέχθηκε τον στεναγμό του Αδάμ. «Έπαρσις»: Διότι ο Χριστός ύψωσε τα χέρια Του επί του σταυρού, προσφέροντας τον Εαυτό Του ως θυσία κατά τη συντέλεια των αιώνων, η οποία είναι η εσπέρα. Διότι αποκαλεί τη συντέλεια εσπέρα. «Θου, Κύριε»: Επειδή γνωρίζει ότι είναι σπουδαίο κατόρθωμα η φύλαξη της γλώσσας, παρακαλεί τον Θεό να του χαρίσει αυτή την εγκράτεια. «Μη εκκλίνης»: Δηλαδή, μην επιτρέψεις να παρατραπεί προς το αντίθετο η καρδιά μου, η οποία έχει πλέον στερεωθεί με ασφάλεια, ώστε να μη διανοούμαι, λέει, παράνομες σκέψεις. «Συν ανθρώποις»: Πάλι μεταβαίνει στο πρακτικό μέρος. «Και ου συνδυάσω»: Δεν θα συμπράξω, λέει, μαζί τους, εάν Εσύ, Κύριε, δεν θέσεις φυλακή στο στόμα μου. «Παιδεύσει»: Δέχθηκα, λέει, κάθε διαπαιδαγώγηση του δικαίου, ας μη λάβω όμως τον έπαινο και την κολακεία των αμαρτωλών, με την οποία αλείφουν το κεφάλι μου.

Επειδή, λοιπόν, απευθυνόταν στο υγιές σώμα της Εκκλησίας, δεν χρησιμοποίησε πλέον σκληρά φάρμακα, αλλά εκείνα που τρέφουν και αναζωογονούν την ψυχή. Διότι ο λόγος των ασεβών είναι γεμάτος κολακεία· οι ψευδοπροφήτες είναι κόλακες, ενώ οι προφήτες ιατροί. Εκείνοι κολάκευαν, ενώ τούτοι θεράπευαν. Και όπως ακριβώς στα σώματα από τη φύση του το λάδι ανεβαίνει ψηλότερα από το νερό, έτσι και η κακία υπερισχύει της αλήθειας. Και φαίνεται να βρίσκεται ψηλότερα εκείνος που κολακεύει παρά εκείνος που διαπαιδαγωγεί με αγαθή διάθεση. Γι' αυτό τον λόγο έλεγε ο Δαβίδ για τους ψευδοπροφήτες: «Τα λόγια τους μαλάκωσαν περισσότερο από το λάδι, όμως τα ίδια είναι βέλη»· ενώ ο λόγος των αγίων δεν είναι κολακευτικός, αλλά παιδαγωγικός. Γι' αυτό και ο μακάριος Δαβίδ θα πει ότι προτιμά να διαπαιδαγωγείται παρά να κολακεύεται από τους ασεβείς: «Θα με διαπαιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος και θα με ελέγξει, λάδι όμως αμαρτωλού ας μην αλείψει το κεφάλι μου». Τέτοιος ήταν ο μακάριος Παύλος, ο οποίος δεν κολάκευε, αλλά διαπαιδαγωγούσε στην αλήθεια. Υπέρ αυτής πάσχει, υπέρ αυτής εξορίζεται, υπέρ αυτής στεφανώνεται.

Αυτό αποτελεί όχι μικρή αφορμή για κατηγορία: το να ψάλλετε καθημερινά και να προφέρετε με το στόμα τα λόγια, χωρίς να αναζητάτε τη δύναμη των νοημάτων που κρύβονται μέσα σε αυτά. Διότι, ενώ κάποιος που βλέπει νερό διαυγές και καθαρό δεν θα άντεχε να μην πλησιάσει, να μην το αγγίξει και να μην πιει· και κάποιος που μπαίνει συνεχώς σε ένα λιβάδι, δεν θα άντεχε να φύγει χωρίς να μαζέψει κάποια από τα άνθη· εσείς, αντίθετα, από την πρώτη παιδική ηλικία μέχρι τα βαθιά γεράματα, εξακολουθείτε να μελετάτε αυτόν τον ψαλμό γνωρίζοντας μόνο τα λόγια. Κάθεστε δίπλα σε έναν επισκιασμένο θησαυρό, περιφέρετε ένα σφραγισμένο πουγκί, και κανείς δεν παρακινήθηκε ούτε καν από περιέργεια να μάθει τι επιτέλους είναι αυτό που λέγεται· δεν το αναζήτησε, δεν το ερεύνησε. Καίτοι δεν μπορεί κανείς να ισχυριστεί ούτε το εξής: ότι ο ψαλμός, επειδή είναι τάχα σαφής, οδήγησε τους πάντες σε ύπνο ραθυμίας και δεν τους επέτρεψε να ερευνήσουν αυτό που βρίσκεται πρόχειρα μπροστά τους. Διότι είναι ασαφής, και ικανός να αφυπνίσει εκείνον που δεν κοιμάται βαθιά, ή μάλλον ακόμη και εκείνον που κοιμάται. Τι σημαίνει, αλήθεια, το «Μὴ ἐκκλίνῃς τὴν καρδίαν μου εἰς λόγους πονηρίας»; Και τι το «Παιδεύσει με δίκαιος ἐν ἐλέει, καὶ ἐλέγξει με»; Και το χωρίο που ακολουθεί μετά από αυτό, πες μου, δεν είναι πιο σκοτεινό από κάθε σκοτάδι; Το «Ὅτι ἔτι καὶ ἡ προσευχή μου ἐν ταῖς εὐδοκίαις αὐτῶν».

Διότι αυτό είναι το κατεξοχήν γνώρισμα του ελέους και της φιλανθρωπίας, το να θεραπεύει κανείς τα τραύματα. «Το λάδι όμως του αμαρτωλού», λέει, «ας μην αλείψει το κεφάλι μου». Είδες ψυχή συγκροτημένη με την αρετή; Των μεν δικαίων ακόμη και τις επιπλήξεις τις δέχεται με ευχαρίστηση, των δε παρανόμων αποκρούει ακόμη και όσα λέγονται προς χάριν κολακείας. Γιατί άραγε; Επειδή εκείνοι μεν, δείχνοντας δήθεν έλεος, πολλές φορές οδήγησαν στην απώλεια· αυτοί δε, επιπλήττοντας και συνετίζοντας αυστηρά, οδήγησαν στη διόρθωση· και με τον έλεγχο των δεύτερων είναι συνυφασμένο το έλεος, ενώ με το έλεος των πρώτων ο θάνατος. Γι' αυτό και κάποιος είπε: «Είναι πιο αξιόπιστα τα τραύματα των φίλων, παρά τα πρόθυμα φιλιά των εχθρών». Και πρόσεξε πώς φανερώνει εδώ το αποστολικό λόγιο: «Έλεγξε, επίπληξε, παρακάλεσε». Διότι τέτοιος είναι και ο έλεγχος των αγίων. Έτσι ακριβώς πράττουν και οι ιατροί: δεν κάνουν μόνο τομές, αλλά και δένουν τις πληγές.

Διότι εκεί μεν, άλλο είναι αυτό που τέμνει και άλλο αυτό που υπομένει την οδύνη· εδώ όμως, η ίδια είναι και αυτή που τέμνεται και αυτή που υποφέρει τον πόνο. «Το έλαιο όμως του αμαρτωλού ας μη λιπάνει το κεφάλι μου». Τι σημαίνει αυτό; Εκείνος, λέγει, δεν αναζητά το ωφέλιμο για τον ακροατή, αλλά το δικό του συμφέρον, για να φανεί ευχάριστος και αγαπητός· τούτος όμως, πάνω από την προσωπική του εύνοια, αποβλέπει στο συμφέρον εκείνου. Ώστε και ως προς αυτό διαφέρουν πάρα πολύ μεταξύ τους.

Αν όμως πρέπει να αποστρεφόμαστε τους πονηρούς ακόμη και όταν μας δείχνουν έλεος, πότε πρέπει να τους αποδεχόμαστε; Ποτέ. Επομένως, ακόμη και αν σου προσφέρει χρήματα, ακόμη και αν υπόσχεται απολαύσεις και τιμές, απόκρουσέ τον και φύγε· τον δίκαιο, αντίθετα, ακόμη και αν σε ψέγει με τα λόγια του, ακόμη και αν σε επιτιμά, να τον αναζητάς· διότι αυτός είναι που σε αγαπά. «Διότι ακόμη και η προσευχή μου είναι μέσα στις ευδοκίες τους». Άλλος λέει: «Διότι ακόμη και η προσευχή μου είναι εντός των κακιών τους». Άλλος: «Διότι ακόμη και η προσευχή μου είναι μέσα στις πονηρίες τους».

Άλλα μεν τα ζήτησε, άλλα δε τα παρέχει από τον εαυτό του· από εδώ αποδεικνύει ότι δεν πρέπει να επαναπαύεται κανείς έχοντας εμπιστοσύνη αποκλειστικά στην προσευχή, παραμένοντας αδρανής και κοιμώμενος, αλλά οφείλει να συνεισφέρει και τα δικά του. Τι λοιπόν παρέχει αυτός από τον εαυτό του; Όχι πρόβατα, ούτε βόδια, ούτε χρήματα, αλλά επιείκεια στους τρόπους και το να αποστρέφεται την πονηριά τους σε υπερβολικό βαθμό. Όχι μόνο, λέει, θα αποφύγω την επιβλαβή τους εύνοια, ούτε θα προτιμήσω την επιτίμησή τους, αλλά θα σταθώ και ενάντια στις επιθυμίες τους· τόσο πολύ απέχω από το να επιλέξω το έλεός τους, ώστε προσεύχομαι ακόμη και εναντίον των επιθυμιών τους. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει η φράση: «Στις ευδοκίες τους». «Καταποντίστηκαν δίπλα στον βράχο οι κριτές τους». Άλλος μεταφραστής αναφέρει: «Θα ξεριζωθούν από το χέρι του βράχου».

Διότι, αν και υποστήκαμε τα έσχατα δεινά, και όπως η γη που έχει διαρραγεί και οργωθεί ή ανασκαφεί, έτσι όλοι μας διασκορπιστήκαμε και χαθήκαμε, και φτάσαμε ως τις ίδιες τις πύλες του θανάτου· εντούτοις, ακόμη και σε αυτή την κατάσταση ευρισκόμενοι, θα προτιμούσαμε μάλλον την παιδαγωγία και τη διόρθωση των δικαίων, παρά το έλεος των αμαρτωλών. Διότι, ό,τι κι αν συμβεί, κρεμόμαστε από την ελπίδα προς Εσένα, και ποτέ δεν θα παύσουμε να αποβλέπουμε σε Εσένα.

Και ο μάρτυρας απάντησε: «Δεν αντιλήφθηκες σωστά, βασιλιά, ούτε ισάξια της σοφίας και της αρετής σου· αντλώ τις αποδείξεις από τους δικούς σου θεούς και από τα προσφιλή σε σένα διδάγματα, για να μάθεις το μυστήριο της αλήθειας από τα δικά σου γνώριμα πράγματα, και να μη νομίσεις ότι καλλωπίζομαι με τα λόγια των Ελλήνων. Διότι, ας μην αλείψει το κεφάλι μου λάδι αμαρτωλού, αλλά, επειδή φροντίζω για την ψυχική σου σωτηρία, κινώ κάθε λίθο για να σε πείσω. Υποθέτω δε ότι, όπως ακριβώς ο Σατανάς τύφλωσε τον παλαιό και πρωτόπλαστο Αδάμ μέσω της παρακοής και της βρώσης από το φυτό, έτσι και εσένα, βασιλιά, φθονώντας τη σωτηρία σου, σε απογύμνωσε από την πίστη του Χριστού. Το ότι δε αποκαλείς θεούς τον ήλιο, τη σελήνη και τα άστρα, ντρέπομαι γι' αυτή τη διακήρυξη αμάθειας, ή μάλλον κακοβουλίας. Ο Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος, δηλαδή ο δικός σου δάσκαλος, δεν είπε ότι ο ήλιος είναι διάπυρη μάζα, και τα άστρα σώματα όμοια με ελαφρόπετρα, και εντελώς άψυχα και αναίσθητα; Πώς λοιπόν εσύ, άριστε και φιλοσοφότατε των βασιλέων, προσαγορεύεις ως θεούς αυτά που οι δικοί σου δάσκαλοι αθετούν και απορρίπτουν; Διότι γνωρίζω ότι ανήκεις στην Πλατωνική σχολή, και ο Πλάτων μεν υπήρξε μαθητής του Σωκράτη, ο Σωκράτης δε του Αρχελάου, ενώ ο Αρχέλαος και ο Περικλής υπήρξαν μαθητές του Αναξαγόρα. Πώς λοιπόν, ω θαυμάσιε, τα προσαγορεύεις αυτά θεούς, και ασπάζεσαι πάνω από όλα τον ήλιο, και τον καθιστάς βασιλικό σου όρκο;»

Ο αιρετικός, ο οποίος δεν έχει ούτε θυσιαστήριο ούτε Εκκλησία, δεν μπορεί να αγιάσει έλαιο. Δεν είναι καθόλου δυνατόν να υπάρχει χρίσμα στους αιρετικούς. Διότι είναι ολοφάνερο σε εμάς ότι με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να αγιαστεί από αυτούς έλαιο για την ευχαριστία. Διότι οφείλουμε να γνωρίζουμε και να μην αγνοούμε ότι έχει γραφτεί: «Το έλαιο του αμαρτωλού ας μην αλείψει την κεφαλή μου», πράγμα που άλλωστε και παλαιότερα φανέρωσε το Άγιο Πνεύμα στους ψαλμούς. Ώστε να μην παραστρατήσει κανείς από την ευθεία οδό, πλανώμενος, και χριστεί από τους αιρετικούς, τους αντιπάλους του Χριστού. Πώς δε θα προσευχηθεί υπέρ αυτού που βαπτίζεται, όχι ένας Ιερέας, αλλά ένας ιερόσυλος και αμαρτωλός; Εφόσον η Γραφή λέει ότι: «Ο Θεός δεν ακούει τους αμαρτωλούς, αλλά εάν κάποιος είναι θεοσεβής και κάνει το θέλημά Του, αυτόν ακούει»; Μέσω της αγίας Εκκλησίας κατανοούμε την άφεση των αμαρτιών. Ποιος δε μπορεί να δώσει αυτό που ο ίδιος δεν έχει; Ή πώς μπορεί να επιτελέσει πνευματικά έργα εκείνος που δεν έλαβε το Άγιο Πνεύμα; Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος που προσέρχεται στην Εκκλησία οφείλει να ανανεώνεται, ώστε να αγιαστεί εσωτερικά από τους αγίους. Διότι είναι γραμμένο: «Άγιοι να είστε, καθώς εγώ είμαι Άγιος, λέγει ο Κύριος». Ώστε και εκείνος που εξαπατήθηκε από την πλάνη, στο αληθινό και εκκλησιαστικό βάπτισμα, να αποβάλει και αυτό ακριβώς το γεγονός: ότι δηλαδή, ως άνθρωπος που προσερχόταν στον Θεό και αναζητούσε Ιερέα, βρέθηκε μέσα στην πλάνη και προσέπεσε σε ιερόσυλο.

Γι' αυτόν τον λόγο και εμείς, απ' όσο γνωρίζουμε, σε καμία περίπτωση δεν χρησιμοποιήσαμε συλλογισμούς με σκοπό να δείξουμε μόνο τον Πατέρα ως προβολέα του Πνεύματος, ούτε, αντλώντας επιχειρήματα από τον αισθητό κόσμο για τη θεολογία του Πνεύματος, τα εκτοξεύσαμε με θράσος και αμάθεια (διότι ας μην αλειφθεί το κεφάλι μας με λάδι αμαρτωλών, όπως είπε κάποιος από τους προγενεστέρους μας)· αντίθετα, είτε, θέτοντας ως υπόθεση το συμπέρασμα των αντιπάλων, εξετάζαμε όσα αναγκαστικά ακολουθούν, όπως λέει και ο Μέγας Βασίλειος στο πρώτο βιβλίο του κατά του Ευνομίου, είτε, κατέχοντας εξ αρχής το ζητούμενο και μάλιστα ισχυρότερα από κάθε απόδειξη, τόσο από τις αποστολικές παραδόσεις όσο και από τις συνοδικές αποφάσεις, προχωρήσαμε παρακάτω, λύνοντας ταυτόχρονα τις παρερμηνείες, δείχνοντας όλα όσα κατέληξαν να υποστηρίζουν οι αντίπαλοι ενώ δήθεν ερμήνευαν τις ιερές αποφάσεις. Εάν δε κάποιες φορές χρειάστηκε να εκφραστούμε με συλλογισμούς, ή αν έχει παρατεθεί κάποιο επιχείρημα ως απάντηση σε άλλο, αυτό έγινε χάριν σαφήνειας και προκειμένου να καταστεί το ζήτημα απολύτως προφανές, ή με βάση το αξίωμα της αντίφασης, έτσι ώστε να μην μπορούν να φέρουν αντίρρηση ούτε οι κατεξοχήν φιλόνικοι.

Εγώ όμως δεν νομίζω, αγαπητέ μου, ότι το πρόσωπο που υπέδειξες πράττει και μιλάει με αυτόν τον τρόπο. Διότι πώς είναι δυνατόν αυτός που έχει ανέλθει σε βαθμό ιεραρχίας να φέρεται τόσο χαμερπώς, και πώς εκείνος που έχει αγωνιστεί μέσω της ομολογίας της πίστεως να συμπαρασύρεται με τους αδιάφορους και τους ανιέρους; Διότι ισχυρίζεσαι ότι αυτός λέει πως το να διαμένει κανείς σε επισκοπείο, στο οποίο ενήργησε με ασέβεια αυτός που το κατέχει, δεν αποτελεί κανένα κώλυμα, και πως το να σιτίζεται από συμβιβασμένους ψευδοεπισκόπους δεν αντιβαίνει καθόλου στον κανόνα της ευσέβειας. Και πώς αυτό δεν αντιβαίνει στην αλήθεια, όταν ο άγιος Δαβίδ ψάλλει «λάδι αμαρτωλού ας μην αλείψει το κεφάλι μου» και όταν ο Άγιος Αθανάσιος προστάζει να μην έχουμε καμία κοινωνία με τους αιρετικούς, αλλά ούτε καν με όσους κοινωνούν με τους ασεβείς; Πώς όμως δεν υφίσταται κοινωνία, εάν κανείς διαμένει σε τέτοιον τόπο και σιτίζεται από τέτοιους ανθρώπους; Αυτό δεν ευσταθεί· διότι, ακόμη κι αν δεν διαμένει κάποιος εκεί, αλλά διατρέφεται από εκεί, αυτή καθαυτή η παροχή και η λήψη δημιουργεί κοινωνία. Διότι λέει ο Απόστολος: «Γνωρίζετε και εσείς, Φιλιππήσιοι, ότι όταν αναχώρησα από τη Μακεδονία καμία εκκλησία δεν είχε κοινωνία μαζί μου όσον αφορά τη δοσοληψία, παρά μόνο εσείς, διότι και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές μου στείλατε τα αναγκαία». Εάν λοιπόν το φως του κόσμου απέδειξε πως το να λάβει κανείς μία και δύο φορές αποτελεί κοινωνία, τη διαρκή λήψη ποιος σώφρων άνθρωπος δεν θα την απέφευγε ως κάτι αντίθετο προς το φως;