Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 140:7

«Σαν όγκος χώματος που θρυμματίστηκε πάνω στη γη». Κάθε τι το γεώδες πάνω μας, λέει, το συντρίψαμε, ταπεινώνοντας τους εαυτούς μας για χάρη Σου, έτσι ώστε κάθε μας δύναμη να καταπέσει μέχρι τον άδη. Αυτό δε είναι όμοιο με το: «Για χάρη Σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα».

Για αυτά τα οστά που αποσπώνται από την αρμονία τους και γίνονται σαν εξαρθρωμένα, λέει ο Προφήτης: Διασκορπίστηκαν τα οστά μας δίπλα στον άδη. Και αν ποτέ τα καταλάβει ταραχή και κλονισμός, προσευχόμενος λέει: Θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχτηκαν τα οστά μου. Όταν όμως διατηρούν την οικεία αρμονία τους, επειδή φυλάσσονται από τον Κύριο, ούτε ένα από αυτά δεν θα συντριβεί, αλλά είναι άξια να αναπέμπουν δόξα στον Θεό. Διότι, λέει, όλα τα οστά μου θα πουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου; Είδες τη φύση των λογικών οστών; Ίσως δε αυτό να το λέει η Εκκλησία, το «Όλα τα οστά μου θα πουν», σύμφωνα με το μυστήριο της αναστάσεως. Διότι, αναφέρει, αυτά λέει ο Κύριος προς τα οστά αυτά: Ιδού, εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής, και θα θέσω επάνω σας νεύρα, και θα αναδείξω επάνω σας σάρκες, και θα ζήσετε, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος. Αυτά λοιπόν τα οστά, αφού αναλάβουν ξανά τη ζωή, ευχαριστώντας Εκείνον που τα ανέστησε, θα πουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου;

Και αναφορικά με τα χωρία των Γραφών, τα οποία παραθέτουν οι αδελφοί μας, αυτά μπορούν να ειπωθούν. Και πρώτα-πρώτα προς όσα αναφέρονται στον Ιεζεκιήλ, εφόσον σε αυτά επιθυμούν να στηρίζονται οι πιο απλοϊκοί: σύμφωνα με αυτές τις λέξεις δεν θα υπάρξει καν ανάσταση σαρκών, αλλά μόνο οστών και δερμάτων και νεύρων. Συγχρόνως όμως πρέπει να τους υποδείξουμε ότι παρασύρονται, επειδή δεν έχουν κατανοήσει τα γεγραμμένα. Διότι, αν γίνεται λόγος για οστά, δεν πρέπει οπωσδήποτε να εννοήσουμε τα κυριολεκτικά οστά, όπως ακριβώς ούτε στο χωρίο «διασκορπίσθηκαν τα οστά μας κοντά στον Άδη», και «διασκορπίσθηκαν όλα τα οστά μου» και «θεράπευσέ με, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου», όπου είναι φανερό ότι τα οστά δεν λέγονται με την κοινή έννοια. Προστίθεται εξάλλου στον λόγο ότι «αυτοί λένε ότι τα οστά μας έγιναν ξερά». Άραγε λένε «τα οστά μας έγιναν ξερά», επειδή θέλουν να αναστηθούν αφού συγκεντρωθούν; Αλλά αυτό είναι αδύνατον. Θα το έλεγαν μάλλον: «τα οστά μας έγιναν ξερά», επειδή βρέθηκαν σε αιχμαλωσίες και απώλεσαν κάθε ζωτική ικμάδα· γι' αυτό και προσθέτουν το «χάθηκε η ελπίδα μας, έχουμε αφανιστεί». Επομένως, η επαγγελία της αναστάσεως του λαού αφορά την έγερση από την πτώση και από την οιονεί νεκρότητα, με την οποία έχουν νεκρωθεί εξαιτίας των αμαρτημάτων τους, έχοντας παραδοθεί στους εχθρούς. Και οι αμαρτωλοί εξάλλου χαρακτηρίζονται από τον Σωτήρα ως «τάφοι γεμάτοι από νεκρά οστά και από κάθε ακαθαρσία».

Υποδηλώνει δε τις νεανικές δυνάμεις της ψυχής, λέγοντας ότι έχουν ταραχθεί τα οστά του, μέσω των οποίων συνηθίζει να αντιστέκεται στα πάθη με ανδρεία· αυτό ακριβώς αποσαφηνίζοντας πρόσθεσε: «Και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα». Θεραπεία δε της ασθένειας της ψυχής είναι η δύναμη που προέρχεται από τον Θεό· όποιος την αποκτήσει, λέει: «Τα πάντα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Το ότι δε τα οστά δεν είναι απαραιτήτως τα αισθητά, το δηλώνει το: «Όλα τα οστά μου θα πουν: Κύριε, ποιος είναι όμοιος με εσένα;» Και το: «Διασκορπίστηκαν τα οστά μας δίπλα στον άδη».

Καταπόθηκαν δίπλα στον βράχο οι κριτές τους. Ο δε Σύμμαχος αναφέρει: Διότι ακόμη και η προσευχή μου βρίσκεται μέσα στις κακίες τους· θα αποσπαστούν στα χέρια του βράχου οι κριτές τους· θα ακούσουν τα λόγια μου ως γλυκύτατα· όπως ο γεωργός όταν σχίζει τη γη, έτσι σκορπίστηκαν τα οστά σας κοντά στον άδη.

ΛΟΓΟΣ ΣΤ΄. Ειρηνικός Α΄, επί τη ενώσει των μοναχών, μετά τη σιωπή, παρουσία του πατρός αυτού. Α΄. Η προθυμία μού λύνει τη γλώσσα, και περιφρονώ τον ανθρώπινο νόμο χάριν του νόμου του Πνεύματος· και παραχωρώ τον λόγο στην ειρήνη, ενώ προηγουμένως δεν τον είχα παραχωρήσει σε κανέναν. Διότι πρωτύτερα, όταν τα μέλη στασίαζαν εναντίον μας, και το μέγα και τίμιο σώμα του Χριστού διαιρούνταν και κατακοβόταν, ώστε παρά λίγο να διασκορπιστούν τα οστά μας στον άδη, σαν το βάθος της γης που σχίζεται από το άροτρο και σκορπίζεται στο χώμα, και αφού ο πονηρός κατέκοψε τον άτμητο, αμέριστο και εξ ολοκλήρου υφαντό χιτώνα, τον έκανε όλο δικό του, κατορθώνοντας μέσω ημών αυτό που δεν μπόρεσε να πετύχει μέσω εκείνων που σταύρωσαν τον Χριστό· τότε λοιπόν έθεσα φυλακή στα χείλη μου, τα οποία ούτως ή άλλως δεν ήσαν πρόθυμα για λόγο, διότι θεωρούσα ότι αποτελεί πνευματική τάξη το να καθαρίσω πρώτα τον εαυτό μου διά της έμπρακτης φιλοσοφίας, και έπειτα, ανοίγοντας το στόμα της διανοίας, να ελκύσω το Πνεύμα, και ύστερα να αναβλύσω αγαθό λόγο και να κηρύξω την τέλεια σοφία του Θεού ανάμεσα στους τέλειους. Και όπως υπάρχει κατάλληλος καιρός για κάθε πράγμα, μικρό και μεγάλο (διότι η ρήση του Σολομώντος είναι ορθή και λίαν εμπεριστατωμένη), έτσι, όσο κανένας άλλος, γνώριζα ότι υπάρχει καιρός και για τον λόγο και για τη σιωπή.

Δʹ. Και τούτο είναι, ως επί το πλείστον, που διέσπασε μέλη, χώρισε αδελφούς, τάραξε πόλεις, έκανε δήμους να μανιώσουν, εξόπλισε έθνη, ξεσήκωσε βασιλείς, ιερείς ενάντια στον λαό και αναμεταξύ τους, τον λαό ενάντια στον εαυτό του και στους ιερείς, γονείς ενάντια στα τέκνα, τέκνα ενάντια στους γονείς, άνδρες ενάντια στις γυναίκες, γυναίκες ενάντια στους άνδρες. Χώρισε όλους τους δεσμούς της αγάπης, δούλους και κυρίους αναμεταξύ τους, δασκάλους και μαθητές αναμεταξύ τους, γέροντες και νέους, και αφού ατίμασε τον νόμο της αιδούς, που αποτελεί το μέγιστο βοήθημα για την αρετή, εισήγαγε τον νόμο της αυθάδειας· και γίναμε όχι απλώς φυλή εναντίον φυλής, πράγμα για το οποίο παλιά κατηγορούνταν ο Ισραήλ· ούτε Ισραήλ και Ιούδας, τα δύο τμήματα ενός έθνους, και μάλιστα μικρού, αλλά μεριστήκαμε κατά οίκους και μέσα στις αναγκαίες συζυγίες, και σχεδόν ο καθένας ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό, ολόκληρη η οικουμένη και ολόκληρο το γένος των ανθρώπων, σε όση έκταση έφτασε ο θείος λόγος. Και η πολυαρχία κατέληξε σε αναρχία, και διασκορπίστηκαν τα οστά μας στον Άδη· και ήταν επόμενο, εφόσον επικρατήσαμε των εξωτερικών εχθρών, να καταλυθούμε μεταξύ μας, και, σαν τους μανιακούς που κατασπαράσσουν τις ίδιες τους τις σάρκες χωρίς καν να το αισθάνονται, μάλιστα να χαιρόμαστε για το κακό περισσότερο από ό,τι άλλοι που ζουν ειρηνικά, να θεωρούμε κέρδος τη συμφορά, να νομίζουμε ότι προσφέρουμε λατρεία στον Θεό μέσω αυτής της καταστροφής, και να διαιρεθούμε και να καταφλεγούμε, όχι με την επαινετή διαίρεση, αλλά με την κατακριτέα, ούτε με την καθαρτική πυρκαγιά, αλλά με την ολέθρια.

Διότι η κακία τους είναι ακόμη ικανή, εάν γινόμουν κοινωνός τους, να διασκορπίσει την προσευχή μου και να λάβω ίση τιμωρία για τα κακά τους. «Κατεπόθησαν»: Διότι, λέει, πλησιάζοντας στον βράχο θα καταποντιστούν. Σημαίνει δε ότι ο Χριστός θα τους κατακλείσει στην άβυσσο ως παρείσακτους (άδικους). «Ακούσονται»: Με την έκβαση, λέει, της προλεχθείσας εναντίον τους τιμωρίας, τα δικά μου λόγια θα λάβουν επιβεβαίωση της αλήθειας και της ευπρέπειας. «Ωσεί πάχος»: Διαρρήξαμε, λέει, όλα τα γεώδη μας στοιχεία, ταπεινώνοντας τους εαυτούς μας για εσένα, έτσι ώστε όλη η δύναμή μας να κατεβεί μέχρι τον άδη. Αυτό είναι παρόμοιο με το «ένεκά σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». Το αντί του «μην εκχύσεις» σημαίνει την ακύρωση (κένωση) της ελπίδας που έχω σε εσένα. «Πεσούνται»: Είθε να εμπέσουν, λέει, στα δικά τους δίκτυα οι αμαρτωλοί. «Κατά μόνας»: Τότε, λέει, θα περάσω άφοβα και αμέριμνα, όταν οι αμαρτωλοί παγιδευτούν στα δικά τους δίκτυα.

Θ΄. Διότι τέτοια είναι η αρετή· τον μεν κόπο τον έχει πρόσκαιρο, την δε ευφροσύνη διηνεκή. «Σαν τον όγκο του χώματος που διαρρήχθηκε πάνω στη γη· σκορπίστηκαν τα οστά μας κοντά στον άδη». Έτερος: «Όπως ο γεωργός, όταν οργώνει τη γη· έτσι σκορπίστηκαν τα οστά μας στο στόμα του άδη». Άλλος: «Παρόμοια με εκείνον που θραύει και διασχίζει τη γη, σκορπίστηκαν τα οστά μας στον άδη». Άλλος: «Σαν εκείνον που καλλιεργεί και σκάβει μέσα στη γη, σκορπίστηκαν τα οστά μας κοντά στον άδη». Αφού είπε ότι τα λόγια του προσφέρουν μεγάλη τέρψη, αναφέρει και τις παλαιές συμφορές.

Διότι, αν και υποστήκαμε τα έσχατα δεινά, και όπως η γη που έχει διαρραγεί και οργωθεί ή ανασκαφεί, έτσι όλοι μας διασκορπιστήκαμε και χαθήκαμε, και φτάσαμε ως τις ίδιες τις πύλες του θανάτου· εντούτοις, ακόμη και σε αυτή την κατάσταση ευρισκόμενοι, θα προτιμούσαμε μάλλον την παιδαγωγία και τη διόρθωση των δικαίων, παρά το έλεος των αμαρτωλών. Διότι, ό,τι κι αν συμβεί, κρεμόμαστε από την ελπίδα προς Εσένα, και ποτέ δεν θα παύσουμε να αποβλέπουμε σε Εσένα.

Γι' αυτό, μην επιτρέψεις να κλίνει η καρδιά μου προς αυτά «και δεν θα συνενωθώ», όχι μόνο με τους ασήμαντους, αλλά ούτε «με τους εκλεκτούς τους». Και από εδώ και στο εξής, λοιπόν, «θα με παιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος και θα με ελέγξει», και τη δική του παιδαγωγία και τον δικό του έλεγχο θα τα δεχθώ με ευχαρίστηση. «Το έλαιο του αμαρτωλού ας μη λιπάνει την κεφαλή μου», δηλαδή, ακόμη και αυτά που φαίνονται ως καλά του αμαρτωλού, θα τα αποστραφώ ως φαύλα και μιαρά. «Διότι ακόμη και η προσευχή μου είναι ενάντια στις επιθυμίες τους»· εναντίον αυτών που εκείνοι με ασέβεια ευαρεστούνται, εγώ προσεύχομαι. «Καταποντίστηκαν κοντά στην πέτρα οι κριτές τους». Οι ηγέτες τους, παρόμοια με μια πέτρα που βυθίζεται εύκολα, θα αποκαλυφθούν. «Θα εισακουστούν τα λόγια μου», δηλαδή και στις επόμενες γενιές θα ακουστούν από τους πιστούς ως γλυκά και ποθητά. «Όπως ένας σβώλος γης συντρίβεται πάνω στη γη, έτσι σκορπίστηκαν τα οστά τους κοντά στον άδη». Για τους αμαρτωλούς που αναφέρθηκαν παραπάνω λέει και αυτά, ότι και σαν πέτρα θα καταποντιστούν· και σαν παχύς όγκος χώματος θα συντριβούν· και τα οστά τους στον άδη, δηλαδή στον τάφο, θα σκορπιστούν. «Διότι προς εσένα, Κύριε, Κύριε, είναι στραμμένα τα μάτια μου», δηλαδή, έχοντας στηρίξει την ελπίδα μου σε εσένα, μην με εγκαταλείψεις, αλλά «φύλαξέ με από τις παγίδες» και τα σκάνδαλα των παράνομων ανθρώπων, έτσι ώστε αυτοί «να πέσουν στα δίχτυα», μέσα από τις παγίδες που έστησαν εναντίον μου. «Εγώ όμως παραμένω μόνος, έως ότου περάσω».

Γνωρίζοντας καλά αυτό ο άγιος εκείνος πατέρας, ενώ βρισκόταν ήδη προ των πυλών του θανάτου και ο διάβολος του είπε ότι «με νίκησες», εκείνος αποκρίθηκε «δεν το γνωρίζω». Τόσο μεγάλη ήταν η αγωνία του, ώστε ούτε και εκείνη τη μία ώρα δεν θεωρούσε ότι είχε ασφαλή τη σωτηρία του, ανάλογα προς το μεγάλο μέτρο των ευσεβών κόπων του. Εμείς, αντίθετα, όταν περάσουμε πέντε ή δέκα χρόνια, ή μάθουμε καλά τις συνήθειες του μοναστηριού, ή αποστηθίσουμε λίγα λόγια της Γραφής, ή κάνουμε τόσες και τόσες μετάνοιες, ή προσευχηθούμε, ή νηστέψουμε, γεμίζουμε με έπαρση και αλαζονεία σαν να τα έχουμε κατορθώσει όλα. Γι' αυτό πέφτουμε σαν τα φύλλα και «τα οστά μας» συντρίβονται «κοντά στον άδη». Προτού ξεριζωθούμε ξεραινόμαστε και είμαστε σοφοί μέσα στην αμάθεια και σπουδαίοι μέσα στην αλογία, και αναγορεύουμε τους εαυτούς μας δασκάλους, ζηλωτές και τηρητές της ακρίβειας, και θεωρούμε ότι η αλήθεια στέκεται μόνο σε εμάς. Γι' αυτό μας συνέβησαν αυτά, γι' αυτό δεχόμαστε σκοτάδι αντί για φως, γι' αυτό γινόμαστε εξόριστοι, σαν από τον παράδεισο, από την αυλή του Χριστού και το ποίμνιό Του.

Ήδη δε κατά τον πειρασμό δοκιμαστήκαμε όλοι, όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι, και μάλιστα αυτοί που βρίσκονται εδώ. Διότι όσοι ζούσαν με το Άγιο Πνεύμα και με ακλόνητη πίστη, παρέμειναν στην ίδια κατάσταση, χωρίς να παρεκκλίνουν καθόλου, απεναντίας μάλιστα, στηρίχθηκαν και στερεώθηκαν από τον κίνδυνο που προέκυψε. Όσοι όμως ζούσαν με χλιαρότητα καρδιάς, με διψυχία, με φιλοσαρκία και με αμέλεια, τώρα που φύσηξε το κακό, έπεσαν σαν τα φύλλα και σαν ζιζάνια που περνούν από κόσκινο αποβλήθηκαν από το μοναστήρι από μόνοι τους, για να φανεί ποιοι μοιάζουν με καθαρό σιτάρι. Διότι αυτό έλεγε ψάλλοντας ο θείος Δαβίδ: «διαχώρισέ τους στη ζωή τους», δηλαδή τους αμαρτωλούς και αμελείς από τους ενάρετους και οσίους. Αλλά, αλίμονο για την πτώση, διότι έτσι από τη δική τους απροσεξία «σκορπίστηκαν τα οστά τους κοντά στον άδη» της απώλειας! Ωστόσο, πονώ γι' αυτούς και πενθώ, και δεν παύω να τους ανακαλώ, όσο αναπνέω, μήπως ίσως κάποιοι από αυτούς, αναφλεγόμενοι από μια μικρή σπίθα θεογνωσίας και δείχνοντας μετάνοια, ανανήψουν από την κακία, επιστρέψουν και συναχθούν και πάλι ως πλανημένα πρόβατα μακριά από την πονηρή τους οδό.