Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 141:2

Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο· με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Κύριο. Θα εκχύσω ενώπιόν του τη δέησή μου. Σαν να έχει αναθέσει, λέγει, ολόκληρη τη διάνοιά του στον Κύριο. Τη θλίψη μου ενώπιόν του θα αναγγείλω. Αγωνιζόμενος, λέγει, τον αγώνα για την ίδια την ψυχή, αναπέμπω τις δεήσεις μου, προσευχόμενος να διασκορπιστούν οι θλίψεις. Γνωρίζεις, λέγει, ότι δεν διώκομαι δικαίως.

Μου φαίνεται λοιπόν, ορμώμενος από τα λόγια που αναφέρονται στον καθέναν, ότι η μεν προκείμενη στηλογραφία ειπώθηκε στο σπήλαιο του Οδολλάμ, ενώ η προσευχή του ρμα΄ (141ου) ψαλμού στο σπήλαιο του Ενγαδδί, όταν, καθώς ο Σαούλ ετοιμαζόταν, εκείνος βρέθηκε να κρύβεται μέσα στο σπήλαιο. Έτσι λοιπόν σχημάτισα αυτήν την άποψη, παρακινούμενος από τα λόγια που περιέχονται στον καθέναν. Ο μεν ρμα΄ ψαλμός φαίνεται ότι έχει ειπωθεί ενώ ο Δαβίδ βρισκόταν σε μεγάλη στενοχώρια και αγωνία· λέει εξάλλου σε αυτόν: «Με τη φωνή μου προς τον Κύριο έκκραξα· με τη φωνή μου προς τον Θεό δεήθηκα».

«Συνέσεως, προσευχόμενος στο σπήλαιο». Τα προκείμενα λόγια είναι μεν προσευχή και τίποτα άλλο, πλην όμως απαιτείται σύνεση, προκειμένου να μάθουμε εμείς με ποιον τρόπο, όταν βρισκόμαστε σε δύσκολες περιστάσεις, μπορούμε να αποφεύγουμε τα κακά. «Με τη φωνή μου... θα εκχέω»: Διεξάγοντας τον αγώνα για την ίδια του την ψυχή, αναπέμπει τις δεήσεις, προσευχόμενος να διαφύγει από τις θλίψεις. «Όταν εξέλιπε... στην οδό»: [Ο προφήτης τα λέει αυτά για τον εαυτό του, ότι] Γνωρίζεις, λέει, πως καταδιώκομαι άδικα. «Κατανοούσα»: Αν κάποιος αναλογιστεί τον τόπο μέσα στο σπήλαιο, θα διαπιστώσει ότι τα λόγια έχουν ειπωθεί ταιριαστά, [σχετικά με τα όσα υπέστη ο προφήτης καταδιωκόμενος από τον Σαούλ]. «Χάθηκε»: Διότι δεν μπορούσε να διαφύγει από το σπήλαιο, αφού τα μπροστινά του μέρη κατέχονταν από τον Σαούλ. «Και δεν υπάρχει»: Κανείς, λέει, δεν ενδιαφέρεται για τη σωτηρία της ψυχής μου. «Προς Εσένα»: Μόνο σε Αυτόν πρέπει να εναποθέτει κανείς τις ελπίδες της σωτηρίας του. «Πρόσεξε... ρύσαι με»: Αν και απονέμεις τον κλήρο και το μερίδιο στη γη των ζώντων, ωστόσο και εδώ ανάδειξέ με ισχυρότερο από τους εχθρούς. «Εξάγαγε»: Αυτά τα λέει και πάλι σε σχέση με τον χώρο του σπηλαίου. «Του εξομολογήσασθαι»: Όταν, λέει, με απαλλάξεις από τούτη τη θλίψη και τον εγκλεισμό, θα Σου αναπέμψω ευχαριστήριους ύμνους.

Στον Άγιο Ιερομάρτυρα Φωκά, και κατά των αιρετικών. Επίσης, στον ρμα΄ ψαλμό, «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Θεό». Α΄. Λαμπρή έγινε χθες για εμάς η πόλη, λαμπρή και περιφανής, όχι επειδή διέθετε κίονες, αλλά επειδή έφθασε σε εμάς μάρτυρας ερχόμενος εν πομπή από τον Πόντο.

Αλλά εδώ τα παλαίσματα δεν είναι τέτοια, αλλά είναι κοινά σε όλους και ωφέλιμα, και σε αυτούς που μιλούν και σε αυτούς που ακούν. Διότι παλεύω με τον αιρετικό, για να κάνω και εσάς αθλητές, ώστε όχι μόνο ψάλλοντας, αλλά και συζητώντας να αποστομώνετε τη γλώσσα τους. Τι λέει λοιπόν ο προφήτης; «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Θεό». Πρόσεξε· μήπως δεν φαίνεται ότι αυτό που ειπώθηκε δίνει αφορμή για αγώνες; Δες πώς πλέκω το στεφάνι και την υπόθεση των αγώνων. «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο· με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Θεό». Εδώ, κάλεσέ μου τον αιρετικό· είτε είναι παρών, είτε δεν είναι παρών. Διότι, εάν μεν είναι παρών, ας διδαχθεί από τη δική μας φωνή· εάν πάλι δεν είναι παρών, ας μάθει μέσω της δικής σας ακρόασης. Αλλά, όπως είπα, δεν τον διώχνω όταν είναι παρών, αλλά τον δέχομαι, καθώς διώκεται όχι από εμάς, αλλά από την ίδια του τη συνείδηση, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Ο ασεβής φεύγει χωρίς να τον κυνηγά κανείς». Η Εκκλησία είναι μητέρα των δικών της τέκνων, και αυτά δέχεται, αλλά και στους ξένους απλώνει την αγκαλιά της. Κοινό θέατρο ήταν η κιβωτός του Νώε, αλλά η Εκκλησία είναι ανώτερη και από αυτήν. Διότι εκείνη μεν δεχόταν άλογα ζώα και τα διατηρούσε άλογα· αυτή όμως δέχεται άλογα και τα μεταβάλλει.

Διότι και ο διάβολος συζητούσε με τον Χριστό αντλώντας επιχειρήματα από τις Γραφές. Αλλά δεν είναι η Γραφή η αιτία, αλλά η διάνοια η οποία ερμηνεύει κακώς τα όσα έχουν διατυπωθεί καλώς. Διότι, θέλοντας να παρουσιάσουν τον Υιό κατώτερο του Πατρός, περιφέρονται εξετάζοντας περιέργως ξένα ονόματα, και λένε όσον αφορά το «Θεός και Κύριος», ότι ο μεν Πατέρας είναι Θεός, ενώ ο Υιός είναι Κύριος, και διαχωρίζουν τα ονόματα, και απονέμουν το μεν «Θεός» στον Πατέρα, το δε «Κύριος» στον Υιό, σαν να είναι διαμοιραστές και κληροδότες της θεότητας. Αποδίδει η Γραφή το όνομα Κύριος (μόνο) στον Υιό; Αυτά λέει; Πώς δεν άκουσες τον ψαλμό που απευθυνόταν σήμερα προς ένα και μόνο πρόσωπο λέγοντας: «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Θεό»; Επομένως, τον ονομάζει και Κύριο και Θεό. Ποιον θέλεις να εννοεί ως Θεό, τον Υιό ή τον Πατέρα; Οπωσδήποτε θα πεις ότι τα ονόματα αυτά αναφέρονται στον Πατέρα. Επομένως, και ο Υιός είναι Θεός και ο Πατέρας είναι Κύριος. Γιατί, λοιπόν, διαχωρίζεις τα ονόματα, και το ένα το αποδίδεις εκεί και το άλλο το διαχωρίζεις εδώ; Αλλά και ο Παύλος λέει (μακάρι να άκουγες τον Παύλο, και θα ήσουν μακάριος): «Αλλά για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα». Μήπως ονόμασε τον Υιό Θεό; Αλλά τι; Κύριο.

ΣΤΟΝ ΡΜΑʹ ΨΑΛΜΟ. Με τη φωνή μου προς τον Κύριο έκκραξα, με τη φωνή μου προς τον Κύριο δεήθηκα. αʹ. Βλέπεις πώς παντού το πράττει αυτό και προοιμιάζεται με αυτό το ξεκίνημα, και δεύτερον, πώς εδώ επαναλαμβάνει τις λέξεις «Με τη φωνή» και «με τη φωνή»; Δεν το πράττει δε αυτό τυχαία, αλλά για να μας διδάξει μέσω της επανάληψης αυτά τα δύο: αφενός την ένταση της προθυμίας και αφετέρου την προσήλωση της διανοίας· και επιπροσθέτως, το ότι η φωνή είναι δική του. Διότι δεν κραυγάζουν όλοι ούτε με φωνή, ούτε προς τον Θεό, ούτε με τη δική τους φωνή. Πρέπει όμως όλα αυτά να συνυπάρχουν. Εκείνος που κραυγάζει εναντίον των εχθρών του δεν εκφέρει φωνή ανθρώπου, αλλά αγρίου θηρίου και όφεως.

Εκείνος που ραθυμεί και δεν ακούει αυτά που λέει, δεν βοά προς τον Θεό, αλλά απλώς και μάταια βγάζει φωνή. Εκείνος που δεν διεγείρει τη διάνοιά του, ακόμη κι αν κραυγάζει δυνατά, ούτε και αυτός βοά. Διότι η φωνή, όπως πολλές φορές έχω προαναφέρει, δεν φανερώνει την ένταση του πνεύματος, αλλά την προσηλωμένη διάνοια. Αλλά αυτός δεν ενεργεί έτσι· αντίθετα συγκεντρώνει αυτά τα τρία και αποδεικνύει ότι και με φωνή βοά, και προς τον Θεό, και με τη δική του φωνή. Γι' αυτό αναφέρει δεύτερη φορά: «Με τη φωνή μου» και «Με τη φωνή μου». «Θα εκχέω ενώπιόν του τη δέησή μου, τη θλίψη μου ενώπιόν του θα αναγγείλω». Είδες ψυχή απαλλαγμένη από τα βιοτικά; Διότι δεν κατέφυγε σε ανθρώπους, ούτε ζήτησε τις δικές τους συμμαχίες, αλλά στράφηκε προς την ακατανίκητη βοήθεια και την άνωθεν υποστήριξη. Έπειτα, το προσηλωμένο της διανοίας και τη θερμότητα, την οποία είχε αποταμιευμένη μέσα του, θέλοντας να φανερώσει μέσω αυτής της λέξης, λέει «θα εκχέω», δηλαδή με πολλή αφθονία.

Ψαλμός 141ος. Συνέσεως του Δαβίδ, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο και προσευχόταν. «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου παρακάλεσα τον Κύριο. Θα εκχύσω ενώπιόν του τη δέησή μου». Αυτά ταιριάζουν μεν στον Δαβίδ εξαιτίας αυτών που τον επιβουλεύονταν, αλλά ταιριάζουν και για τους ήσυχους άνδρες που αναφέρθηκαν πιο πάνω, οι οποίοι εκχέουν προς τον Θεό ολόκαρδα προσευχές και αναγγέλλουν ενώπιόν του τις θλίψεις τους που προέρχονται από τη φύση και από τους δαίμονες, ζητώντας βοήθεια. «Όταν εξέλιπε από εμένα το πνεύμα μου, εσύ γνώριζες τα μονοπάτια μου», δηλαδή, όταν πέθαινα, εσύ γνώριζες τις πράξεις μου. «Στον δρόμο όπου πορευόμουν, μου έκρυψαν παγίδα» και τα υπόλοιπα του ψαλμού. Έχουν το ίδιο νόημα, από τη μια αισθητώς σχετικά με τον Δαβίδ, και από την άλλη αναγωγικώς σχετικά με τους αγίους άνδρες. Νομίζω δε ότι υπονόησε και τη σκευωρία των Ιουδαίων κατά του Χριστού. «Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή, για να δοξολογήσω το όνομά σου». Η μεν αισθητή φυλακή είναι ολοφάνερη, η δε φυλακή της ψυχής είναι η δεσμευτική φύση του σώματος, από την οποία όταν ελευθερωθεί και εξέλθει μια δίκαιη ψυχή, ευχαριστεί τον δεσπότη της Ιησού Χριστό, δι' ου οποίου σώθηκε. «Εμένα θα με περιμένουν οι δίκαιοι, μέχρι να με ανταμείψεις», δηλαδή θα με περιμένουν, μέχρι να μου δωρίσεις την έλευσή μου προς αυτούς. Αυτό είπε και ο θείος Παύλος: «Δεν έλαβαν την υπόσχεση», λέει, «για να μην τελειωθούν χωρίς εμάς».

Τέτοιο ήταν, ω φίλοι, το σοφό κατόρθωμα του σοφού συγκέλλου, μοναχού και ιερέα, και σε τόσο λαμπρότατο ύψος ανέβηκε η φημισμένη του γνώση μαζί με την αγάπη προς τον πλησίον. Αλίμονο, διότι εμείς της ιερής τάξεως γίναμε όμοιοι με λαό που δεν έχει γνώση, σύμφωνα με εκείνον που το είπε, και δυστυχώς μας δόθηκε μήτρα που δεν γεννά και μαστοί ξεροί. Όταν δε εκείνοι που οδηγούσαν τον μακάριο διέσχισαν την Προποντίδα προς τη Χρυσούπολη που βρίσκεται απέναντί μας, προσάραξαν το πλοιάριο σε μια μικρή πόλη, η οποία ονομάζεται Παλουκιτών, χωρίς καθόλου εφόδια κατά την εποχή του χειμώνα, και σε έρημο τόπο, όπου υψώνεται και ο κίονας του καταδίκου Δελφίνου, αποβίβασαν τον άγιο αφήνοντάς τον ολομόναχο, χωρίς καν να τον αξιώσουν της καθημερινής τροφής οι άσπλαχνοι. Ο μακαριότατος Συμεών, λοιπόν, όταν είδε τη μανία του συγκέλλου να έχει υπερισχύσει και τον προσχεδιασμένο φθόνο του να έχει επιτύχει, χωρίς να σκυθρωπάσει, ευχαριστεί τον Θεό που παραχώρησε να του συμβούν αυτά. Επομένως, καθώς περιφερόταν σε εκείνο το τραχύτατο βουνό, έψαλλε με εύθυμη ψυχή λέγοντας: «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Κύριο· θα εκχύσω ενώπιόν Του τη δέησή μου, τη θλίψη μου ενώπιόν Του θα απαγγείλω· στην οδό αυτή όπου πορευόμουν, έκρυψαν παγίδα για μένα· κοιτούσα προς τα δεξιά και έβλεπα, και δεν υπήρχε κανείς που να με αναγνωρίζει».

«Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Θεό». Εδώ μαθαίνουμε δύο αρετές: αφενός την ένταση της προθυμίας και αφετέρου τη συγκέντρωση της διάνοιας, καθώς και κάτι ακόμα προσθέτως, το ότι η φωνή είναι δική του. Διότι δεν βοούν όλοι με φωνή, ούτε προς τον Θεό ούτε με τη δική τους φωνή· πρέπει όμως να συντρέχουν όλα αυτά. Εκείνος που βοά εναντίον των εχθρών του δεν βγάζει φωνή ανθρώπου, αλλά θηρίου και φιδιού. Εκείνος που είναι ράθυμος και δεν ακούει τα όσα λέει, δεν βοά προς τον Θεό, αλλά μιλάει άσκοπα και μάταια. Εκείνος που δεν διεγείρει τη διάνοιά του, έστω κι αν κραυγάζει δυνατά, πάλι δεν βοά· διότι με τον όρο φωνή, όπως έχω πει πολλές φορές στο παρελθόν, δεν εννοεί την ένταση της αναπνοής, αλλά τη συγκεντρωμένη διάνοια. Αυτός όμως δεν πράττει έτσι, αλλά συνενώνει και τα τρία: ότι βοά και με φωνή, και προς τον Θεό, και με τη δική του φωνή. Γι' αυτό επαναλαμβάνει, «με τη φωνή μου» και «με τη φωνή μου».