Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 141:5

«Στην οδό αυτή που πορευόμουν, έκρυψαν παγίδα για μένα». Εάν κανείς αναλογιστεί τον τόπο του σπηλαίου, θα διαπιστώσει ότι τα λεγόμενα αρμόζουν απόλυτα. «Κοιτούσα προσεκτικά προς τα δεξιά και παρατηρούσα, και δεν υπήρχε κανείς που να με αναγνωρίζει». Τοποθετώντας τις παρακείμενες κακίες δίπλα σε εκείνους που ασκούνται στις αρετές. Για παράδειγμα, σε εκείνον που οδεύει προς τη σοφία, έκρυβαν ως παγίδα μια σοφία που δεν προέρχεται από τον Θεό· και σε εκείνον που αναζητούσε τη γνώση, παρουσίαζαν την ψευδώνυμη. Έχει δε κάποια ομοιότητα το ρητό αυτό με το: «Κοντά στο μονοπάτι μού έστησαν σκάνδαλα». Μπορούν όμως και οι υπερβολές να υποδηλώνουν παγίδες, στις οποίες εμπερίπτει όποιος δεν προφυλάσσεται, και για τις οποίες λέει: «Κοιτούσα προσεκτικά προς τα δεξιά». Διότι για τους πιο φιλότιμους, οι παγίδες βρίσκονται προς τα δεξιά.

Χάθηκε κάθε καταφύγιο για εμένα, και δεν υπάρχει κανείς που να ενδιαφέρεται για την ψυχή μου. Διότι δεν ήταν δυνατόν να διαφύγει από το σπήλαιο, αφού τα εμπρόσθια μέρη του κατέχονταν από τον Σαούλ. Κανείς, λέει, δεν επιζητεί τη σωτηρία της ψυχής μου. Κραύγασα προς εσένα, Κύριε. Διότι σε Αυτόν και μόνο εναποθέτει τις ελπίδες της σωτηρίας.

«Θα εκχέω ενώπιόν του τη δέησή μου· τη θλίψη μου θα την αναγγείλω ενώπιόν του. Όταν εξέλιπε από εμένα το πνεύμα μου, εσύ γνώριζες τα μονοπάτια μου. Σε αυτήν την οδό, στην οποία πορευόμουν, έκρυψαν παγίδα για εμένα». Διότι μέσα από αυτά παρουσιάζει τη στενοχώρια στην οποία δοκιμαζόταν· και ακόμη περισσότερο μέσα από όσα προσθέτει λέγοντας στη συνέχεια: «Χάθηκε κάθε καταφύγιο από εμένα»· διότι, καθώς ο Σαούλ καθόταν μπροστά στις θύρες του σπηλαίου, αυτός, κρυμμένος στο εσωτερικό του, είχε απελπιστεί για τη διαφυγή του. Όμως, έχοντας απελπιστεί για τη διαφυγή, καταφεύγει στο σωτήριο λιμάνι· γι' αυτό και επιλέγει να πει: «Κραύγασα προς εσένα, Κύριε, και είπα: Εσύ είσαι η ελπίδα μου»· και προσθέτει λέγοντας: «Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή». Βλέπεις πώς υποδηλώνει τον εγκλεισμό μέσα στο σπήλαιο; Εύλογα, λοιπόν, επιγράφει αυτούς τους λόγους ως προσευχή, δηλώνοντας μέσω της επιγραφής την περίσταση. Λέει, λοιπόν: «Ύμνος συνέσεως του Δαβίδ, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο, προσευχή». Αλλά αυτά μεν τα προσευχήθηκε ευρισκόμενος σε μεγάλο αγώνα κατά τον αναφερθέντα χρόνο· η δε προκειμένη στηλογραφία ελέχθη από αυτόν, όπως νομίζω, όταν βρισκόταν στο σπήλαιο Οδολλάμ, και υποδεχόταν όλους τους αδελφούς του και τους συγγενείς του και τους υπόλοιπους φυγάδες, οι οποίοι ίσως εξαιτίας του δέχονταν τις επιβουλές του Σαούλ· αλλά και κάθε καταλυπημένη ψυχή και κάθε αδικούμενος γινόταν μέτοχος της φυγής του Δαβίδ.

«Ξύπνησε, δόξα μου, ξύπνησε ψαλτήρι και κιθάρα, θα εγερθώ την αυγή. Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη». Διότι αυτά φανερώνουν μεγάλη άνεση χρόνου, αλλά και ευθυμία. Λέει άλλωστε ο ιερός απόστολος: «Κακοπαθεί κανείς ανάμεσά σας; Ας προσεύχεται. Έχει κανείς ευθυμία; Ας ψάλλει». Όμως δεν ήταν σε θέση να τα λέει αυτά στο σπήλαιο του Ενγαδδί, καθώς βρισκόταν εγκλωβισμένος από τον Σαούλ, ο οποίος καθόταν μπροστά στην είσοδο. Διότι ποια ευκαιρία υπήρχε τότε για να πάρει στα χέρια του ψαλτήρι και κιθάρα, όταν κρυβόταν στα βάθη του σπηλαίου; Όπως, από την άλλη πλευρά, δεν είχε λογική, όταν περνούσε τον χρόνο του με ησυχία και άνεση στο σπήλαιο του Οδολλάμ μαζί με τους τετρακόσιους άνδρες που ήταν μαζί του, να λέει: «Χάθηκε για μένα η διαφυγή» και «Βγάλε από τη φυλακή την ψυχή μου».

Δεν υπήρχε κανείς που να με γνωρίζει. — Δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά την ψυχή μου. Εκείνος που παραμελείται και δεν αναζητείται καθόλου από αυτούς που θεωρείται ότι προΐστανται των εκκλησιών, εύλογα θα πει αυτά τα λόγια· και στη συνέχεια προσθέτει την κραυγή προς τον Θεό, να μην ελπίζει δηλαδή στους άρχοντες, αλλά στον Κύριο, και να έχει τη μερίδα του στη γη των ζώντων και όχι σε γη της λήθης.

«Συνέσεως, προσευχόμενος στο σπήλαιο». Τα προκείμενα λόγια είναι μεν προσευχή και τίποτα άλλο, πλην όμως απαιτείται σύνεση, προκειμένου να μάθουμε εμείς με ποιον τρόπο, όταν βρισκόμαστε σε δύσκολες περιστάσεις, μπορούμε να αποφεύγουμε τα κακά. «Με τη φωνή μου... θα εκχέω»: Διεξάγοντας τον αγώνα για την ίδια του την ψυχή, αναπέμπει τις δεήσεις, προσευχόμενος να διαφύγει από τις θλίψεις. «Όταν εξέλιπε... στην οδό»: [Ο προφήτης τα λέει αυτά για τον εαυτό του, ότι] Γνωρίζεις, λέει, πως καταδιώκομαι άδικα. «Κατανοούσα»: Αν κάποιος αναλογιστεί τον τόπο μέσα στο σπήλαιο, θα διαπιστώσει ότι τα λόγια έχουν ειπωθεί ταιριαστά, [σχετικά με τα όσα υπέστη ο προφήτης καταδιωκόμενος από τον Σαούλ]. «Χάθηκε»: Διότι δεν μπορούσε να διαφύγει από το σπήλαιο, αφού τα μπροστινά του μέρη κατέχονταν από τον Σαούλ. «Και δεν υπάρχει»: Κανείς, λέει, δεν ενδιαφέρεται για τη σωτηρία της ψυχής μου. «Προς Εσένα»: Μόνο σε Αυτόν πρέπει να εναποθέτει κανείς τις ελπίδες της σωτηρίας του. «Πρόσεξε... ρύσαι με»: Αν και απονέμεις τον κλήρο και το μερίδιο στη γη των ζώντων, ωστόσο και εδώ ανάδειξέ με ισχυρότερο από τους εχθρούς. «Εξάγαγε»: Αυτά τα λέει και πάλι σε σχέση με τον χώρο του σπηλαίου. «Του εξομολογήσασθαι»: Όταν, λέει, με απαλλάξεις από τούτη τη θλίψη και τον εγκλεισμό, θα Σου αναπέμψω ευχαριστήριους ύμνους.

Διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός. Βλέπεις και αυτόν μέσα στη θλίψη να δραστηριοποιείται περισσότερο, και να καταφεύγει στον Θεό, και να προσκολλάται σε Αυτόν περισσότερο με πολλή σφοδρότητα, και μάλιστα στον ίδιο τον πυθμένα των δεινών (διότι αυτό σημαίνει το «Όταν εξέλιπε από εμένα το πνεύμα μου»), και τότε ακριβώς να γίνεται πιο πρόθυμος; Όσο για το, «Εσύ γνώρισες τις τρίβους μου», κάποιος άλλος ερμηνευτής απέδωσε: «Διότι εσύ γνωρίζεις». «Σε αυτήν την οδό, στην οποία πορευόμουν, μου έκρυψαν παγίδα. Παρατηρούσα προς τα δεξιά και κοίταζα, και δεν υπήρχε κανείς που να με αναγνωρίζει». Εδώ υποδεικνύει την επιδείνωση της συμφοράς και τα δεινά που αυξάνονταν, καθώς και τις επιβουλές των εχθρών, πώς δηλαδή πλησίαζαν και έρχονταν εγγύτερα, θέλοντας να τον υποσκελίσουν· και το ακόμη πιο οδυνηρό είναι ότι όχι μόνο δεν είχε κάποιους βοηθούς ή συμμάχους, αλλά ούτε καν τον αναγνώριζαν.

Γι' αυτό τον λόγο, έχουμε ανάγκη από μεγάλη νήψη. Διότι κρύβει παγίδα: μέσα στην ελεημοσύνη την κενοδοξία, μέσα στη νηστεία την αλαζονεία· όχι σε άλλα πράγματα, αλλά μέσα στους ίδιους τους δρόμους στους οποίους βαδίζουμε, πράγμα που είναι και το δυσχερέστερο. «Χάθηκε η φυγή από εμένα». Δες πάλι άλλη μια προσθήκη των δεινών. Διότι δείχνει όχι μόνο ότι οι παγίδες βρίσκονται στους δρόμους, ούτε ότι δεν υπήρχε κανείς για να βοηθήσει, ούτε κανείς για να τον αναγνωρίσει· αλλά ότι ούτε καν αυτό που του είχε απομείνει ως διέξοδος, το να εξασφαλίσει δηλαδή τη σωτηρία του με τη φυγή, ήταν απλό και εύκολο. Σε τέτοιο βαθμό είχε εγκλωβιστεί στο μέσο των κακών και βρισκόταν σε αναπόδραστη συμφορά, όμως ακόμη και έτσι δεν απελπιζόταν. «Και δεν υπάρχει κανείς που να εκζητεί την ψυχή μου», δηλαδή, εκείνος που θα τον υπερασπιστεί, εκείνος που θα τον βοηθήσει.

Τέτοιο ήταν, ω φίλοι, το σοφό κατόρθωμα του σοφού συγκέλλου, μοναχού και ιερέα, και σε τόσο λαμπρότατο ύψος ανέβηκε η φημισμένη του γνώση μαζί με την αγάπη προς τον πλησίον. Αλίμονο, διότι εμείς της ιερής τάξεως γίναμε όμοιοι με λαό που δεν έχει γνώση, σύμφωνα με εκείνον που το είπε, και δυστυχώς μας δόθηκε μήτρα που δεν γεννά και μαστοί ξεροί. Όταν δε εκείνοι που οδηγούσαν τον μακάριο διέσχισαν την Προποντίδα προς τη Χρυσούπολη που βρίσκεται απέναντί μας, προσάραξαν το πλοιάριο σε μια μικρή πόλη, η οποία ονομάζεται Παλουκιτών, χωρίς καθόλου εφόδια κατά την εποχή του χειμώνα, και σε έρημο τόπο, όπου υψώνεται και ο κίονας του καταδίκου Δελφίνου, αποβίβασαν τον άγιο αφήνοντάς τον ολομόναχο, χωρίς καν να τον αξιώσουν της καθημερινής τροφής οι άσπλαχνοι. Ο μακαριότατος Συμεών, λοιπόν, όταν είδε τη μανία του συγκέλλου να έχει υπερισχύσει και τον προσχεδιασμένο φθόνο του να έχει επιτύχει, χωρίς να σκυθρωπάσει, ευχαριστεί τον Θεό που παραχώρησε να του συμβούν αυτά. Επομένως, καθώς περιφερόταν σε εκείνο το τραχύτατο βουνό, έψαλλε με εύθυμη ψυχή λέγοντας: «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου δεήθηκα προς τον Κύριο· θα εκχύσω ενώπιόν Του τη δέησή μου, τη θλίψη μου ενώπιόν Του θα απαγγείλω· στην οδό αυτή όπου πορευόμουν, έκρυψαν παγίδα για μένα· κοιτούσα προς τα δεξιά και έβλεπα, και δεν υπήρχε κανείς που να με αναγνωρίζει».