Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 141:8

«Εξάγαγε από τη φυλακή την ψυχή μου». Αυτά τα λέει αναφερόμενος στον τόπο του σπηλαίου. Ο δε Σύμμαχος λέει: «Βγάλε την ψυχή μου έξω από τον εγκλεισμό». «Για να δοξολογήσω το όνομά σου». Όταν, λέει, με απαλλάξεις από αυτή τη θλίψη και τη φυλακή, θα αναπέμψω ευχαριστήριους ύμνους.

Εμένα περιμένουν οι δίκαιοι, μέχρι να μου ανταποδώσεις. Εάν με εξαγάγεις, λέει, από εδώ, ανταμείβοντας τις αγαθές μου πράξεις, τότε και οι υπόλοιποι δίκαιοι, έχοντας εμένα ως παράδειγμα μπροστά στα μάτια τους και αποταμιεύοντας από τη δική μου περίπτωση για τη δική τους, θα σου αναπέμψουν τις ικεσίες τους και θα προστρέξουν σε εσένα.

Επίλεξε για τον εαυτό σου «το να κακουχείσαι μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχεις πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». Και πάλι, σκέψου ότι χωρίς να το θέλουμε θα εγκαταλείψουμε τον κόσμο, και ότι ο βίος μας δεν είναι μακρύς. Διότι τι είναι η ζωή του ανθρώπου; Ειδικά επειδή δεν έχουμε καμία βεβαιότητα για τη ζωή σε τούτο τον κόσμο από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ας εγκαταλείψουμε τα πράγματα με τη θέλησή μας, για να λάβουμε την ανταμοιβή. Ας επιλέξουμε την αμεριμνησία από τα γήινα πράγματα, εμείς που ποθούμε διακαώς να εμφανιστούμε ενώπιον του προσώπου του Θεού, ώστε να αποκτήσουμε την παρρησία να πούμε: «Βγάλε από τη φυλακή την ψυχή μου για να εξομολογηθώ το όνομά σου». Βιάσου, τρέξε γρήγορα, «όσο είναι ημέρα», πριν σε καταλάβει η νύχτα, κατά την οποία πενθούν οι ράθυμοι και οι οκνηροί, μετανοώντας τότε εις μάτην. Μάθε ότι ο χρόνος δεν περιμένει, και εάν φτάσει η ώρα, ο υπηρέτης δεν κάμπτεται από ικεσίες. Διότι ποιος τον ικέτευσε και εισακούστηκε; Είναι αληθινός δούλος του αληθινού Δεσπότη, εκτελώντας πιστά τα προστάγματά Του.

Σκέψου, λοιπόν, ότι ο Θεός που μας έπλασε και μας εμψύχωσε έδωσε σε κάθε ψυχή τη δική της πορεία ζωής, και καθόρισε διαφορετικά για τον καθένα τα όρια της εξόδου. Διότι για άλλον μεν οικονόμησε να παραμείνει περισσότερο στην παρουσία της σάρκας, ενώ για άλλον διέταξε να ελευθερωθεί ταχύτερα από τα δεσμά του σώματος, σύμφωνα με τους άρρητους λόγους της δικής Του σοφίας και δικαιοσύνης. Όπως ακριβώς, λοιπόν, εκείνοι που καταλήγουν στις φυλακές, άλλοι μεν εγκλείονται για περισσότερο χρόνο στην κακουχία των δεσμωτηρίων, ενώ άλλοι βρίσκουν ταχύτερη την απαλλαγή από την κακοπάθεια· έτσι και οι ψυχές, άλλες μεν παραμένουν για πολύ σε αυτήν τη ζωή, άλλες δε για λιγότερο, ανάλογα με την αξία του καθενός, καθώς Εκείνος που μας έκτισε προβλέπει τα πάντα για τον καθέναν από εμάς με τρόπο τόσο σοφό και βαθύ, που αδυνατεί να τον συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Δεν ακούς τον Δαβίδ που λέει: «Εξάγαγε εκ φυλακής την ψυχήν μου»;

Παίρνοντας λοιπόν θάρρος από τους οικτιρμούς σου, Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, προσπίπτω σε εσένα δεόμενος: επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με. Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή των ανομιών, και ας λάμψει μέσα στη διάνοιά μου μια ακτίνα φωτός, προτού αναχωρήσω για τη μέλλουσα και φοβερή κρίση, όπου είναι εντελώς αδύνατο να μετανοήσει κανείς για τα κακά. Μεγάλος φόβος με κυριεύει, τον άθλιο και ασελγή, για το πώς θα πάω εντελώς ανέτοιμος και γυμνός από αρετές. Φόβος και δειλία με συνέχουν, διότι βλέπω τον εαυτό μου απρόθυμο για το αγαθό. Κλυδωνίζομαι δε από αντίθετους λογισμούς, διότι πείθομαι στους δαίμονες που με δελεάζουν με τις ηδονές προς την απώλεια. Σε πολλά νομίζω ότι είμαι χρήσιμος, αν δεν ελέγξω τη δική μου συνείδηση. Μοιάζω με έμπορο ράθυμο και οκνηρό, που χάνει καθημερινά το κεφάλαιο μαζί με το κέρδος. Έτσι και εγώ ο ταλαίπωρος ζημιώνομαι τα ουράνια αγαθά μέσα στους πολλούς περισπασμούς που με ελκύουν στα κακά.

Παίρνοντας, λοιπόν, θάρρος από την ευσπλαχνία σου, Κύριε, Υιέ του Θεού, πέφτω μπροστά σου παρακαλώντας, ρίξε το βλέμμα σου και σε εμένα. Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή των ανομιών, και ας λάμψει μια αχτίδα φωτός στη διάνοιά μου, πριν αναχωρήσω για τη φοβερή κρίση που με περιμένει, όπου δεν υπάρχει απολύτως κανένα περιθώριο μετάνοιας για τα κακά. Διότι ιδού, διακατέχομαι από δύο διαφορετικούς λογισμούς: από τη μια, να αποδημήσω από το σώμα, ώστε να μην αμαρτάνω πλέον· από την άλλη, φόβος πάλι με κυριεύει τον άθλιο και ασεβή, πώς θα φύγω ανέτοιμος, εντελώς γυμνός από αρετές; Μεγάλος φόβος βασανίζει την καρδιά μου συνεχώς και για το αν θα μείνω στη σάρκα και για το αν θα αποδημήσω από τη σάρκα, και δεν γνωρίζω προς ποιο από τα δύο να κλίνω. Διότι βλέπω τον εαυτό μου απρόθυμο για το αγαθό· και πράγματι, το να ζω στη σάρκα προκαλεί φόβο και δειλία. Επειδή καθημερινά πρόκειται να βαδίζω ανάμεσα σε παγίδες, και μοιάζω με έμπορο ράθυμο και οκνηρό που κάθε ώρα χάνει και το κεφάλαιο και το κέρδος.

«Θα εκχέω ενώπιόν του τη δέησή μου· τη θλίψη μου θα την αναγγείλω ενώπιόν του. Όταν εξέλιπε από εμένα το πνεύμα μου, εσύ γνώριζες τα μονοπάτια μου. Σε αυτήν την οδό, στην οποία πορευόμουν, έκρυψαν παγίδα για εμένα». Διότι μέσα από αυτά παρουσιάζει τη στενοχώρια στην οποία δοκιμαζόταν· και ακόμη περισσότερο μέσα από όσα προσθέτει λέγοντας στη συνέχεια: «Χάθηκε κάθε καταφύγιο από εμένα»· διότι, καθώς ο Σαούλ καθόταν μπροστά στις θύρες του σπηλαίου, αυτός, κρυμμένος στο εσωτερικό του, είχε απελπιστεί για τη διαφυγή του. Όμως, έχοντας απελπιστεί για τη διαφυγή, καταφεύγει στο σωτήριο λιμάνι· γι' αυτό και επιλέγει να πει: «Κραύγασα προς εσένα, Κύριε, και είπα: Εσύ είσαι η ελπίδα μου»· και προσθέτει λέγοντας: «Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή». Βλέπεις πώς υποδηλώνει τον εγκλεισμό μέσα στο σπήλαιο; Εύλογα, λοιπόν, επιγράφει αυτούς τους λόγους ως προσευχή, δηλώνοντας μέσω της επιγραφής την περίσταση. Λέει, λοιπόν: «Ύμνος συνέσεως του Δαβίδ, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο, προσευχή». Αλλά αυτά μεν τα προσευχήθηκε ευρισκόμενος σε μεγάλο αγώνα κατά τον αναφερθέντα χρόνο· η δε προκειμένη στηλογραφία ελέχθη από αυτόν, όπως νομίζω, όταν βρισκόταν στο σπήλαιο Οδολλάμ, και υποδεχόταν όλους τους αδελφούς του και τους συγγενείς του και τους υπόλοιπους φυγάδες, οι οποίοι ίσως εξαιτίας του δέχονταν τις επιβουλές του Σαούλ· αλλά και κάθε καταλυπημένη ψυχή και κάθε αδικούμενος γινόταν μέτοχος της φυγής του Δαβίδ.

«Ξύπνησε, δόξα μου, ξύπνησε ψαλτήρι και κιθάρα, θα εγερθώ την αυγή. Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη». Διότι αυτά φανερώνουν μεγάλη άνεση χρόνου, αλλά και ευθυμία. Λέει άλλωστε ο ιερός απόστολος: «Κακοπαθεί κανείς ανάμεσά σας; Ας προσεύχεται. Έχει κανείς ευθυμία; Ας ψάλλει». Όμως δεν ήταν σε θέση να τα λέει αυτά στο σπήλαιο του Ενγαδδί, καθώς βρισκόταν εγκλωβισμένος από τον Σαούλ, ο οποίος καθόταν μπροστά στην είσοδο. Διότι ποια ευκαιρία υπήρχε τότε για να πάρει στα χέρια του ψαλτήρι και κιθάρα, όταν κρυβόταν στα βάθη του σπηλαίου; Όπως, από την άλλη πλευρά, δεν είχε λογική, όταν περνούσε τον χρόνο του με ησυχία και άνεση στο σπήλαιο του Οδολλάμ μαζί με τους τετρακόσιους άνδρες που ήταν μαζί του, να λέει: «Χάθηκε για μένα η διαφυγή» και «Βγάλε από τη φυλακή την ψυχή μου».

Ψαλμού ρμα΄. —ΙΓ΄. Και αυτό που λέγεται εδώ, «εμένα θα περιμένουν οι δίκαιοι έως ότου μου ανταποδώσεις», φαίνεται να λέγεται από το πρόσωπο του Σωτήρος· διότι ποιον άλλον περιμένουν οι δίκαιοι, έως ότου τον ανταμείψει ο Θεός, παρά αυτόν; Επειδή, όπως έχει ειπωθεί κάπου για τους παλαιούς δικαίους, ότι, μολονότι έλαβαν καλή μαρτυρία, δεν απέκτησαν τις επαγγελίες, καθώς ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς. Είναι δε φανερό ότι το ρητό αναφέρεται σε αυτόν, από το γεγονός ότι και τα σχετικά με το πάθος του προσημαίνονται στον ψαλμό, σε ακολουθία με τις άλλες προφητείες· γράφτηκε, λοιπόν: «Θα εκχύσω ενώπιόν του τη δέησή μου, τη θλίψη μου ενώπιόν του θα αναγγείλω».

«Όταν εξέλειπε από εμένα το πνεύμα μου, εσύ γνώριζες τις οδούς μου· στον δρόμο αυτόν που πορευόμουν, μου έκρυψαν παγίδα· και πάλι: λύτρωσέ με από εκείνους που με καταδιώκουν, διότι έγιναν ισχυρότεροι από εμένα.» Στη συνέχεια αυτών, προσευχόμενος και για την εκ νεκρών ανάστασή του, λέει: «Εξάγαγε την ψυχή μου από τη φυλακή, για να δοξολογήσω το όνομά σου»· στα οποία προσθέτει το: «εμένα περιμένουν οι δίκαιοι, έως ότου μου ανταποδώσεις». Περίμεναν, λοιπόν, τον Χριστό όλοι εκείνοι οι δίκαιοι, μέχρι να του ανταποδώσει ο Πατέρας για το ότι εκένωσε τον εαυτό του, γενόμενος υπήκοος σε Αυτόν μέχρι θανάτου. Και τι άλλο να του ανταποδώσει παρά τα έθνη ως κληρονομιά, και τα πέρατα της γης ως ιδιοκτησία του; Ούτως ώστε, όταν εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τότε να σωθεί και ολόκληρος ο Ισραήλ. Και όλα όσα αναφέρονται στον ψαλμό θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στον Χριστό, εφόσον περιέχουν όσα συνέβησαν κατά την ενανθρώπησή του, στη διάρκεια της οποίας δέχθηκε τις επιβουλές.

«Ταλαίπωρος άνθρωπος που είμαι! Ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Γιατί το λέει αυτό; Επειδή δηλώνει ότι «το να αναχωρήσει κανείς και να είναι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο». Και τι να πούμε για τον μέγα Δαβίδ, ο οποίος κατείχε τόση εξουσία και είχε τα πάντα στη διάθεσή του για ηδονή και απόλαυση; Δεν δυσφορούσε σε αυτή τη ζωή; Δεν ονομάζει φυλακή την επίγεια ζωή; Δεν κραυγάζει προς τον Κύριο: «Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή»; Δεν δυσφορεί για την παράταση της ζωής του λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε»; Ή μήπως δεν γνώριζαν οι άγιοι να διακρίνουν το καλό από το χειρότερο, και γι' αυτό θεωρούσαν την έξοδο από το σώμα προτιμότερη για την ψυχή; Εσύ όμως τι το καλό, πες μου, βλέπεις στον παρόντα βίο; Αναλογίσου σε τι συνίσταται η ζωή. Δεν σου αναφέρω τη φωνή του προφήτη που λέει ότι «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι»· διότι εκείνος με αυτό το παράδειγμα μάλλον εξωραΐζει την αθλιότητα της φύσης μας. Ίσως μάλιστα θα ήταν καλύτερο να είναι κανείς χορτάρι παρά αυτό που πραγματικά είναι. Γιατί; Επειδή το χορτάρι εκ φύσεως δεν έχει καμία αηδία, ενώ η σάρκα μας είναι εργαστήριο δυσοσμίας, που αχρηστεύει και μετατρέπει σε φθορά καθετί που προσλαμβάνει. Και το να υποτάσσεται κανείς καθ' όλο τον χρόνο στη λειτουργία της κοιλιάς, από ποια τιμωρία δεν είναι πιο οδυνηρό; Διότι βλέπετε αυτόν τον συνεχή φοροεισπράκτορα, εννοώ την κοιλιά, πόση ανάγκη απαίτησης επιβάλλει καθημερινά, στον οποίο ακόμη και αν κάποτε προκαταβάλουμε περισσότερα από τα ορισμένα, δεν έχουμε εξοφλήσει προκαταβολικά τίποτα από το μελλοντικό χρέος.

Άκουσα σε πολλά σημεία στις ιερές ψαλμωδίες τον Δαβίδ να επιθυμεί να απαλλαγεί από αυτήν την αναγκαιότητα, λέγοντας άλλοτε μεν ότι «Επιποθεῖ καὶ ἐκλείπει ἡ ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς τοῦ Κυρίου», άλλοτε δε ότι «Ἐξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὴν ψυχήν μου». Ομοίως και ο Ιερεμίας κρίνει άξια κατάρας την ημέρα εκείνη, η οποία αποτέλεσε για αυτόν την αρχή μιας τέτοιας ζωής. Και είναι δυνατόν να βρει κανείς μέσα στη Θεία Γραφή να αναφέρονται πολλές τέτοιες φωνές των παλαιών αγίων, οι οποίοι, από την επιθυμία τους για την όντως ζωή, δυσφορούσαν για την εν σαρκί διαβίωση.

«Συνέσεως, προσευχόμενος στο σπήλαιο». Τα προκείμενα λόγια είναι μεν προσευχή και τίποτα άλλο, πλην όμως απαιτείται σύνεση, προκειμένου να μάθουμε εμείς με ποιον τρόπο, όταν βρισκόμαστε σε δύσκολες περιστάσεις, μπορούμε να αποφεύγουμε τα κακά. «Με τη φωνή μου... θα εκχέω»: Διεξάγοντας τον αγώνα για την ίδια του την ψυχή, αναπέμπει τις δεήσεις, προσευχόμενος να διαφύγει από τις θλίψεις. «Όταν εξέλιπε... στην οδό»: [Ο προφήτης τα λέει αυτά για τον εαυτό του, ότι] Γνωρίζεις, λέει, πως καταδιώκομαι άδικα. «Κατανοούσα»: Αν κάποιος αναλογιστεί τον τόπο μέσα στο σπήλαιο, θα διαπιστώσει ότι τα λόγια έχουν ειπωθεί ταιριαστά, [σχετικά με τα όσα υπέστη ο προφήτης καταδιωκόμενος από τον Σαούλ]. «Χάθηκε»: Διότι δεν μπορούσε να διαφύγει από το σπήλαιο, αφού τα μπροστινά του μέρη κατέχονταν από τον Σαούλ. «Και δεν υπάρχει»: Κανείς, λέει, δεν ενδιαφέρεται για τη σωτηρία της ψυχής μου. «Προς Εσένα»: Μόνο σε Αυτόν πρέπει να εναποθέτει κανείς τις ελπίδες της σωτηρίας του. «Πρόσεξε... ρύσαι με»: Αν και απονέμεις τον κλήρο και το μερίδιο στη γη των ζώντων, ωστόσο και εδώ ανάδειξέ με ισχυρότερο από τους εχθρούς. «Εξάγαγε»: Αυτά τα λέει και πάλι σε σχέση με τον χώρο του σπηλαίου. «Του εξομολογήσασθαι»: Όταν, λέει, με απαλλάξεις από τούτη τη θλίψη και τον εγκλεισμό, θα Σου αναπέμψω ευχαριστήριους ύμνους.

«Εμένα θα περιμένουν». Εάν με εξάγεις, λέει, από εδώ, ανταμείβοντας τις αγαθές μου πράξεις, τότε και οι υπόλοιποι δίκαιοι, έχοντάς με ως παράδειγμα μπροστά στα μάτια τους και συνάγοντας τα δικά τους από τα όσα συνέβησαν σε εμένα, θα αποδώσουν σε εσένα τις αιτίες και θα προστρέξουν σε εσένα.

«Λύτρωσέ με από εκείνους που με καταδιώκουν, διότι έγιναν ισχυρότεροι από εμένα». Ιδού πάλι και άλλη αιτία, η άδικη επιβουλή εκείνων που τον βλάπτουν, και το ότι ο ίδιος βρίσκεται σε μεγάλη αδυναμία: «Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή, για να εξομολογηθώ το όνομά σου». Η λέξη «εξομολογηθώ» εδώ χρησιμοποιείται αντί του «ευχαριστήσω». Αυτό, λοιπόν, που λέει είναι το εξής: Απάλλαξέ με από τα δεινά. Διότι με τη λέξη φυλακή υπονοεί την υπερβολή των συμφορών.

Αλλά αυτός και στις δύο διαφορετικές περιστάσεις παραμένει διατηρώντας την ίδια ευλάβεια· διότι ούτε η θλίψη τον έκανε να αποθαρρυνθεί, αλλά μάλλον τον συγκέντρωσε στη δέηση και την προσευχή· ούτε η άνεση τον έκανε ράθυμο, αλλά και τότε προετοιμάζεται για να αναπέμψει ευχαριστία. «Εμένα θα περιμένουν οι δίκαιοι, έως ότου μου ανταποδώσεις». Ένας άλλος λέει: «Θα στεφανωθούν οι δίκαιοι, όταν με ευεργετήσεις». Τι σημαίνει αυτό; Και τους δικαίους, λέγει, θα ωφελήσει αυτό. Διότι και εκείνοι θα ευφρανθούν, θα χαρούν, θα σκιρτήσουν, όταν δουν την απαλλαγή μου από τα δεινά. Διότι τέτοιες είναι οι ψυχές των αγίων· και συμμερίζονται τον πόνο εκείνων που δεινοπαθούν, και δεν φθονούν αυτούς που ευημερούν, αλλά και χαίρονται, και συνευφραίνονται, και συμμετέχουν στη χαρά εκείνων που ευεργετούνται. Πράγμα που και ο Παύλος προσέταξε λέγοντας: «Να χαίρεστε με αυτούς που χαίρονται, και να κλαίτε με αυτούς που κλαίνε».

Γιατί όμως είπε: «Να μου ανταποδώσεις»; Ο ένας λέει: «Όταν με ευεργετήσεις». Ενώ οι άλλοι: «Να μου ανταποδώσεις και να με αμείψεις». Καίτοι βέβαια πιο πάνω μίλησε για θλίψη και ταπείνωση, και όχι για κατορθώματα και για παρρησία που προέρχεται από τα έργα. Αντί τίνος λοιπόν ζητάει ανταπόδοση; Αντί των ημερών της ταπεινώσεως. Διότι δεν είναι μικρό κατόρθωμα και αυτό, το να υπομείνει κανείς τη θλίψη με ευχαριστία. Γι' αυτό και ονομάζει ανταπόδοση τη μετέπειτα αμοιβή. Ας μη δυσανασχετούμε λοιπόν ούτε εμείς στις θλίψεις, αλλά ας προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε σε πειρασμό· όταν όμως αυτός έρχεται, ας τον αποδεχόμαστε. Διότι και τις υπάρχουσες αμαρτίες μας αποβάλλουμε, και αν έχουμε κάποια δικαιοσύνη, και αυτήν την καθιστούμε λαμπρότερη.

Σήκω, σπεύσε, τρέξε, βιάσου· ο γάμος έχει ετοιμαστεί, οι ταύροι έχουν σφαγιαστεί, τα σιτευτά ζώα σε περιμένουν έτοιμα, όπως και οι συνδαιτυμόνες, καθώς έχει γραφτεί: «Εμένα περιμένουν οι δίκαιοι, μέχρις ότου μου ανταποδώσεις». Βιάσου, για να τα προφτάσεις. Ιδού η χαρά, ιδού η ανάπαυση, ιδού το φως, ιδού η ζωή, ιδού η δόξα, ιδού η τρυφή, ιδού τα αληθινά και αιώνια, ιδού τα μεγάλα και θαυμαστά, ιδού τα πάντα όπως τα θέλεις, ή μάλλον και πολύ περισσότερο από ό,τι θέλεις.

Όποιος δεν παύει να εορτάζει με σωματικό τρόπο, αυτόν πρόκειται να τον διαδεχθεί αιώνιο πένθος. Δεν υπάρχει χαρά για τους καταδίκους μέσα στη φυλακή, και δεν υπάρχει γιορτή πάνω στη γη για τους αληθινούς μοναχούς. Και ίσως γι' αυτό εκείνος ο καλλίπενθος έλεγε στενάζοντας: «Βγάλε από τη φυλακή την ψυχή μου, για να αγαλλιάσει πλέον στο ανέκφραστο φως σου». Γίνε σαν βασιλιάς στην καρδιά σου, καθήμενος ψηλά με ταπείνωση, που προστάζει το γέλιο: «Πήγαινε», και πηγαίνει, και το γλυκύ κλάμα: «Έλα», και έρχεται, και στον δούλο και τύραννό μας, το σώμα: «Κάνε αυτό», και το κάνει. Όποιος ενδύθηκε το μακάριο και χαριτωμένο πένθος σαν νυφικό μανδύα, αυτός γνώρισε το πνευματικό γέλιο της ψυχής.

Δεν ακούς τον Δαβίδ που λέει: «Βγάλε από τη φυλακή την ψυχή μου»; Δεν άκουσες για τον άγιο, ότι απελευθερώθηκε η ψυχή του; Και ο Συμεών, όταν πήρε στην αγκαλιά του τον Κύριό μας, τι αναφώνησε; Δεν είπε το: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα»;

Θαυμάζοντας δε υπερβολικά ο Ιωάσαφ τον κοπιώδη χαρακτήρα αυτής της σκληρής διαβίωσης, και έχοντας εκπλαγεί από την υπερβάλλουσα καρτερία, δάκρυσε έντονα και είπε στον γέροντα: «Επειδή ήλθες για να με ελευθερώσεις από την πικρή δουλεία του διαβόλου, ολοκλήρωσε την ευεργεσία σου: εξάγαγε από τη φυλακή την ψυχή μου, και, παίρνοντάς με μαζί σου, ας φύγουμε από εδώ, ώστε, λυτρωμένος πλέον τέλεια από την απάτη του κόσμου, να δεχθώ τότε τη σφραγίδα του σωτηρίου βαπτίσματος, και να γίνω κοινωνός σου σε αυτή τη θαυμαστή φιλοσοφία και την υπερφυή άσκηση».

Ψαλμός 141ος. Συνέσεως του Δαβίδ, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο και προσευχόταν. «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου παρακάλεσα τον Κύριο. Θα εκχύσω ενώπιόν του τη δέησή μου». Αυτά ταιριάζουν μεν στον Δαβίδ εξαιτίας αυτών που τον επιβουλεύονταν, αλλά ταιριάζουν και για τους ήσυχους άνδρες που αναφέρθηκαν πιο πάνω, οι οποίοι εκχέουν προς τον Θεό ολόκαρδα προσευχές και αναγγέλλουν ενώπιόν του τις θλίψεις τους που προέρχονται από τη φύση και από τους δαίμονες, ζητώντας βοήθεια. «Όταν εξέλιπε από εμένα το πνεύμα μου, εσύ γνώριζες τα μονοπάτια μου», δηλαδή, όταν πέθαινα, εσύ γνώριζες τις πράξεις μου. «Στον δρόμο όπου πορευόμουν, μου έκρυψαν παγίδα» και τα υπόλοιπα του ψαλμού. Έχουν το ίδιο νόημα, από τη μια αισθητώς σχετικά με τον Δαβίδ, και από την άλλη αναγωγικώς σχετικά με τους αγίους άνδρες. Νομίζω δε ότι υπονόησε και τη σκευωρία των Ιουδαίων κατά του Χριστού. «Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή, για να δοξολογήσω το όνομά σου». Η μεν αισθητή φυλακή είναι ολοφάνερη, η δε φυλακή της ψυχής είναι η δεσμευτική φύση του σώματος, από την οποία όταν ελευθερωθεί και εξέλθει μια δίκαιη ψυχή, ευχαριστεί τον δεσπότη της Ιησού Χριστό, δι' ου οποίου σώθηκε. «Εμένα θα με περιμένουν οι δίκαιοι, μέχρι να με ανταμείψεις», δηλαδή θα με περιμένουν, μέχρι να μου δωρίσεις την έλευσή μου προς αυτούς. Αυτό είπε και ο θείος Παύλος: «Δεν έλαβαν την υπόσχεση», λέει, «για να μην τελειωθούν χωρίς εμάς».

Επομένως, και οι δίκαιοι άνδρες που πλησιάζουν στο τέλος του βίου τους και ελευθερώνονται από τα δεσμά της τυραννικής σάρκας, κάνοντας την επιστροφή προς τον οικείο Δεσπότη και την πατρίδα με αγαθή πεποίθηση, ποιος, αν δεν το έχει βιώσει από προσωπική πείρα, θα μπορούσε να περιγράψει παραστατικά εκείνη τη χαρά; Διότι γι' αυτούς ο θάνατος είναι αληθινά ύπνος εν Κυρίω και όντως ανάπαυση· διότι ο θάνατος του Δεσπότου, αφού εξαφάνισε το κεντρί του θανάτου, τον μετέτρεψε σε ύπνο και ανάπαυση. Και προψάλλοντας αυτό η Θεία Γραφή έλεγε: «Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Και έκτοτε λοιπόν ο θάνατος δεν είναι φοβερότατος, αλλά πολυπόθητος για τους δικαίους· γι' αυτό και κάποιος ικετεύοντας έλεγε: «Εξάγαγε από τη» σαρκική «φυλακή την ψυχή μου», για να αναχωρήσω προς εσένα· «πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Και κάποιος άλλος λέει: «Έχω επιθυμία να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό»· διότι «δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Ενώ, λοιπόν, ο Δισύπατος βρισκόταν κλεισμένος στη φυλακή, ύψωνε τα χέρια του προς το Θείο, όχι προσευχόμενος σαν τον Δαβίδ και λέγοντας «βγάλε από τη φυλακή την ψυχή μου, για να εξομολογηθώ το όνομά σου», ούτε εκστομίζοντας τα λόγια του Ιωνά: «άραγε θα αξιωθώ να αντικρίσω ξανά τον άγιο ναό σου;», αλλά «σβήσε με από τη μνήμη του Ανδρόνικου, και ας είμαι γι' αυτόν, χρόνο με τον χρόνο, μήνα με τον μήνα και μέρα με τη μέρα, άφαντος και αγνοούμενος, και αποξενωμένος από τη βίβλο των ζώντων, για όσο ζει ο Ανδρόνικος». Και ήταν αληθινά ο Θεός αυτός που γλίτωσε τον Δισύπατο από τα χέρια του Ανδρόνικου.

Όπως ακριβώς επαινούμε και μακαρίζουμε τους αγίους μάρτυρες, επειδή, ενώ ήταν ούτως ή άλλως δεδομένο ότι θα πεθάνουν, εκείνοι μέσω της αγαθής τους προαιρέσεως οικειοποιήθηκαν τον κοινό και φυσικό θάνατο, έτσι οικτίρουμε και κατακρίνουμε έναν τέτοιο άνθρωπο, διότι, ενώ ήταν δεδομένο ότι θα πεθάνει, αυτός με κακό τρόπο επινόησε βίαιο θάνατο για τον εαυτό του. Έτσι, λοιπόν, και εκείνον που ρίχτηκε στη φυλακή και δεν περίμενε να αποφυλακιστεί από τον δικαστή, αλλά αυτοβούλως έβγαλε έξω τον εαυτό του, ακόμη κι αν έτυχε να οριστεί η αποφυλάκισή του την ίδια ακριβώς στιγμή που εκείνος διέφυγε, πολλές φορές τον κατακρίναμε και τον μεμφθήκαμε, επειδή με αυθάδεια ιδιοποιήθηκε την εξουσία του δικαστή· και πολύ εύστοχα χρησιμοποιήσαμε τώρα αυτό το παράδειγμα. Διότι φυλακή και κοιλάδα κλαυθμώνος είναι ο παρών βίος, όπως έχει ονομαστεί από τον Δαβίδ πριν από εμάς, στον οποίο καταδικαστήκαμε να κατοικούμε εξαιτίας της παραβάσεως, και εκείνος που επιθυμεί διακαώς να απαλλαγεί από αυτήν τη φυλακή οφείλει να παρακαλεί μαζί με τον ίδιο τον Προφήτη: «Εξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὴν ψυχήν μου», και όχι να εξάγει αυτοβούλως ο ίδιος τον εαυτό του, επισύροντας επιπλέον εναντίον του και την κατηγορία του φόνου.

Και τι να πούμε για τον θεοπάτορα Δαβίδ, ο οποίος καθορίζει ως σπιθαμιαίο μέτρο ζωής το εβδομηκοστό ή ογδοηκοστό έτος εν ευρωστία, και συνδέει ό,τι ξεπερνά αυτό με κόπο; Έπειτα λέει: «εξάγαγε από τη φυλακή την ψυχή μου» και πάλι: «μη με πάρεις στο μέσο των ημερών μου», σαν τους «άνδρες αιμάτων και δολιότητας που δεν θα φτάσουν ούτε στα μισά των ημερών τους»; Ποιος από τους αποστόλους, ή από τις συνόδους ή από τους αγίους πατέρες διατυπώνει τέτοιον όρο;

Και εκείνο επίσης είναι αληθινό, ότι όλοι οι άνθρωποι βρισκόμαστε σε εξορία, επειδή, όπως αναφέρει ο λόγος, απομακρυνθήκαμε μέσω του πρωτοπλάστου από τον παράδεισο και κατοικούμε σε τούτο τον θανατηφόρο τόπο, μέχρις ότου ψάλουμε το «βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή, για να δοξολογήσω το όνομά σου», μεταβαίνοντας από την παροικία στην ελευθερία. Επομένως, δεν θα μπορούσαν οι άνθρωποι να εξορίζουν τους συνανθρώπους τους, με την ακριβή έννοια της λέξης, όντας και οι ίδιοι εξόριστοι. Αφού όλοι έχουμε χαρακτηριστεί ως πάροικοι και παρεπίδημοι.

Ναι, ναι, σας παρακαλώ, τέκνα· ναι, σας ικετεύω θερμά· αναφλέξτε τους εαυτούς σας με τον θείο πόθο, ατσαλώστε τους εαυτούς σας με την προθυμία, δυναμώστε τους εαυτούς σας με την ανδρεία, καθαρίστε τους εαυτούς σας με την αγνεία, φωτίστε τους εαυτούς σας με τις προσευχές, τις δεήσεις, τις ψαλμωδίες, τις αγρυπνίες, τις κατανύξεις, τις εξομολογήσεις, τα δάκρυα, τους στεναγμούς. Ανακαλείτε, ανακαλείτε στη μνήμη σας την αρχαία πατρίδα από την οποία εκπέσαμε, εννοώ δηλαδή τον Παράδεισο. Επιζητείτε, επιζητείτε το αγγελικό αξίωμα, το οποίο στερηθήκαμε εξαιτίας του πρώτου όφεως, του πικρού συμβούλου, του δόλιου παραστάτη. Ο χρόνος, λοιπόν, της αναζήτησης δεν θα είναι για πολύ, και μάλιστα πλησιάζει αυτό που ζητούμε και θα ανακτήσουμε όσα χάσαμε. Τότε ακριβώς τότε, όταν θα έλθει ο θάνατος, η μετάθεση από τη σάρκα, η έξοδος από τη φυλακή. Δεν είναι λοιπόν δυνατόν κανείς να χαίρεται μέσα σε φυλακή, ούτε να διανοείται ότι εκεί έχει την κληρονομιά και την ιδιοκτησία του, αλλά καθένας εύχεται να ελευθερωθεί από τη φυλακή. Τέτοιοι λοιπόν ας είμαστε, προετοιμασμένοι με τις αγαθές πράξεις, ώστε να κράζουμε μαζί με τον θείο Δαβίδ πάντοτε: «Βγάλε από τη φυλακή την ψυχή μου, για να δοξολογήσω το όνομά σου».