Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 142:1

Ψαλμός ωδής του Δαβίδ, όταν τον καταδίωκε ο υιός του Αβεσσαλώμ. ΡΜΒ΄. Υπόθεση. Και αυτός έχει παρόμοια υπόθεση με τον προηγούμενο. Διότι προσεύχεται να λυτρωθεί από εκείνους που τον καταδιώκουν, όπως λέει ο Απόστολος. Αυτά δε συνέβησαν στους παλαιότερους προτυπωτικά· γράφτηκαν δε για τη δική μας νουθεσία.

Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου. Αξιώνω, λέγει, να εισακουστώ διά της δικής σου αληθείας. Είναι δε σαν να έλεγε: Γίνε ευήκοος σε εμένα, αποστέλλοντας τον Μονογενή σου, ο οποίος είναι αλήθεια και δικαιοσύνη. Με εγκατέστησε σε σκοτεινά μέρη, σαν τους από αιώνων νεκρούς.

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΒʹ. Καθένας που δοκιμάζεται μέσα σε μέγιστους πειρασμούς και υπερβολικές θλίψεις, καταλλήλως θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την προκειμένη προσευχή· γι' αυτό άλλωστε και ο ψαλμός είναι ανεπίγραφος. Ο Κύριος, λοιπόν, ακούει τους πάντες, αλλά εισακούει λίγους· εάν εμείς εισακούσουμε όσους μας παρακαλούν, θα εισακουστούμε και εμείς οι ίδιοι· εκείνος δε που έχει θάρρος για τη δική του προσευχή, καλεί τον Θεό ως ακροατή. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν ότι ο ψαλμός δεν είναι ανεπίγραφος, αλλά φέρει την επιγραφή: «Ψαλμός του Δαβίδ, όταν τον καταδίωκε ο γιος του». Εντούτοις, αυτό δεν προστίθεται σε όλες τις ερμηνείες· τα όσα λέγονται όμως δεν είναι άσχετα· και τίποτα δεν αποκλείει να έχουν ειπωθεί αυτά σχετικά με την καταδίωξη από τον Σαούλ.

Πώς, λοιπόν, περνούσε τη ζωή του πενθώντας, ας ακούσουμε και πάλι τον ίδιο να λέει: «μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα και ο έλεγχός μου γινόταν τα πρωινά», και όλη την ημέρα «σαν κάποιος που πενθεί και είναι σκυθρωπός, έτσι ταπεινωνόμουν», και «κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», και «έγινα σαν νυχτοπούλι σε ερείπια, που μένει ολομόναχο στη στέγη, και έφαγα στάχτη σαν ψωμί και ανακάτευα το ποτό μου με κλάματα», και «τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου», και «ταπεινώθηκα και με έσωσε ο Κύριος». Και προς τον Κύριο τι είδους ικεσίες αναπέμπει; «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου», και «ελέησέ με, Κύριε», και «διότι εγώ γνωρίζω την ανομία μου και η αμαρτία μου βρίσκεται συνεχώς μπροστά μου», και «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου και μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου».

Ψαλμός του Δαυίδ, όταν τον καταδίωκε ο γιος του. Και αυτός έχει παρόμοια υπόθεση με τον προηγούμενο. Διότι προσεύχεται να λυτρωθεί από εκείνους που τον καταδιώκουν, και, όπως λέει ο απόστολος, αυτά συνέβησαν τυπικώς στους παλαιότερους, αλλά γράφτηκαν για δική μας νουθεσία. Διδασκόμαστε, λοιπόν, στις δύσκολες περιστάσεις να καταφεύγουμε μόνο στον Θεό. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι η προσευχή αναφέρεται στο πρόσωπο της ανθρωπότητας ενάντια στον σατανά που την καταδυνάστευσε, από τον οποίο και εύχεται να λυτρωθεί μέσω της παρουσίας του Μονογενούς. Κύριε, αξιώνω, λέει, να εισακουστώ μέσω της δικής σου αλήθειας [παρόμοιο με το να έλεγε: εσύ, εισακούοντάς με, απέστειλας τον Μονογενή σου, ο οποίος είναι η αλήθεια και η δικαιοσύνη]. Και μη εισέλθεις. Διότι από πού θα βρεθεί ο άνθρωπος καθαρός ενώπιον του Θεού, ως γεννητός και ολιγόβιος; Ότι καταδίωξε. Ο διάβολος, ως άφρων, καταδίωξε την ψυχή του Κυρίου, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός και θνητός άνθρωπος.

Εις τον ΡΜΒ΄ Ψαλμό. Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου. α΄. Προσευχή είναι βεβαίως η δέηση που γίνεται με τα λόγια, αλλά είναι και η υπόσχεση. Γι' αυτό και κάποιος σοφός προτρέπει, λέγοντας: Μην επαναλάβεις τα ίδια λόγια στην προσευχή σου. Δεν προτρέπει και δεν συμβουλεύει αυτό για να μην πούμε δεύτερη φορά τα ίδια παρακαλώντας τον Θεό και δεόμενοι, κάθε άλλο· διότι έχουμε εντολή να επιμένουμε διαρκώς στις προσευχές· αλλά για να μην αναβάλλουμε όταν υποσχόμαστε κάτι στον Θεό, αλλά αντίθετα να σπεύδουμε να το εκπληρώσουμε. Γι' αυτό και αλλού λέει: Μην καθυστερήσεις να αποδώσεις την προσευχή. Διότι το μέλλον είναι άδηλο.

Διότι είτε κάποια ασθένεια είτε απροσδόκητες ασχολίες που συνέπεσαν στάθηκαν εμπόδιο. Εάν όμως επέλθει ο θάνατος και σε διακόψει, δεν έχεις καμία δικαιολογία. Εδώ, ωστόσο, με τη λέξη προσευχή εννοεί τη δέηση και την ικεσία. Γι' αυτό πρόσθεσε δηλώνοντας ακριβώς αυτό: «Εισάκουσε τη δέησή μου εν τη αληθεία σου». Κάποιος άλλος ερμηνευτής λέει: «Εν τη πίστει σου». Άλλος: «Εν τη βεβαιότητί σου». Δηλαδή: Συγκατάνευσε στο αίτημά μου και κάνε το πράξη, επικυρώνοντάς το με την αλήθεια σου· χρησιμοποίησε τη δύναμή σου για να εκπληρώσεις όσα ζητώ. Ας δούμε όμως ποια είναι η δέηση αυτή.

Εισάκουσέ με κατά τη δικαιοσύνη σου. Τι κάνεις, άνθρωπε; Στη συνέχεια πρόκειται να πεις: Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου· και εδώ αξιώνεις να εισακουστείς σύμφωνα με το δίκαιο; Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που λέγεται;

Διότι σε τι διαφέρει αυτό από το να γίνεται λίγο-λίγο; Τι ωφελεί αυτόν που έχει φύγει από τη ζωή το να κρίνεται κατ' ιδίαν, ή τι τον βλάπτει το να κρίνεται μαζί με όλους; «Εισάκουσόν μου εν τη δικαιοσύνη σου», δηλαδή, με τη φιλανθρωπία. Διότι, για να δηλώσει ακριβώς αυτό, πρόσθεσε: «Και μη εισέλθης εις κρίσιν μετά του δούλου σου». Αυτό ζητάει και ο Ιώβ, αν και ήταν τόσο δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής και απείχε από κάθε πονηρό πράγμα, λέγοντας: «Είθε να υπήρχε αυτός που θα έκρινε και θα ήλεγχε ανάμεσα στους δυο μας»· όταν όμως φανερώθηκε ο Θεός, είπε: «Θα βάλω το χέρι μου στο στόμα μου»· μολονότι ο Θεός τον προκαλούσε και του έλεγε: «Όχι, αλλά ζώσου τη μέση σου σαν άνδρας». Και στους Ιουδαίους το ονειδίζει αυτό, λέγοντας: «Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα, ώστε οι άρχοντές σας να παρανομήσουν εναντίον μου;»

Ψαλμός 142. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν τον καταδίωκε ο γιος του Αβεσσαλώμ. «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου, δώσε προσοχή στη δέησή μου σύμφωνα με την αλήθειά σου, εισάκουσέ με σύμφωνα με τη δικαιοσύνη σου και μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου», δηλαδή, μη θελήσεις να με κρίνεις σύμφωνα με τα έργα μου. Διότι αυτά ταιριάζουν όχι απλώς στον Δαβίδ, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που καταδιώκεται από εχθρό και παρακαλεί τον Θεό. «Διότι δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός». Λέει ότι κανείς από τους ζωντανούς δεν δικαιώνεται ούτε σώζεται από τα δικά του έργα, αλλά κατά χάρη, εξαιτίας του ελέους σου. «Διότι καταδίωξε ο εχθρός την ψυχή μου», του μεν Δαβίδ ο πατροκτόνος Αβεσσαλώμ, του κάθε ανθρώπου δε, ο εχθρός και αποστάτης του Θεού. «Ταπείνωσε μέχρι το χώμα τη ζωή μου, με έβαλε να καθίσω στο σκοτάδι σαν τους προαιώνιους νεκρούς· και κυριεύτηκε από ακηδία το πνεύμα μου, μέσα μου ταράχτηκε η καρδιά μου». Και αυτά νοούνται τόσο ιστορικά όσο και αναγωγικά, όπως ακριβώς και για τους ανθρώπους και τους εχθρούς που αναφέρθηκαν πιο πάνω. «Θυμήθηκα τις παλιές ημέρες», τις αμάχητες και ειρηνικές, «μελέτησα όλα τα έργα» των σοφών δημιουργημάτων σου, και, αποκτώντας ελπίδα, «άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου», παρακαλώντας για προστασία. «Η ψυχή μου είναι απέναντί σου σαν άνυδρη γη», διψώντας την ακατανίκητη βοήθεια από εσένα.