Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 142:11

Εσείς, λοιπόν, πείτε μας για αυτό που σας προτάθηκε, αν δηλαδή βρήκατε κάπου στη Θεία Γραφή το Άγιο Πνεύμα να ονομάζεται απλώς Πνεύμα, χωρίς την προαναφερθείσα σε αυτό προσθήκη, και εξαιρουμένης της παρατηρήσεως την οποία ήδη μνημονεύσαμε. Αλλά δεν θα μπορούσατε να απαντήσετε καταφατικά· διότι δεν θα το βρείτε πουθενά γραμμένο. Αντιθέτως, στη Γένεση είναι γραμμένο: «Και Πνεύμα Θεού φερόταν πάνω από το ύδωρ·» και λίγο μετά: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες·». Στους δε Αριθμούς λέει ο Μωυσής προς τον γιο του Ναυή: «Μη με φθονείς εσύ· ποιος άραγε θα καθιστούσε προφήτες όλο τον λαό του Κυρίου, όταν θα έδινε ο Κύριος το Πνεύμα του σε αυτούς;». Και στο βιβλίο των Κριτών, για τον Γοθονιήλ αναφέρεται: «Και ήλθε σε αυτόν Πνεύμα Κυρίου, και έκρινε τον Ισραήλ». Και πάλι: «Και ήλθε πάνω στον Ιεφθάε Πνεύμα Κυρίου». Για τον Σαμψών δε: «Ανδρώθηκε, λέει, το παιδί και το ευλόγησε ο Κύριος·» και, «Άρχισε Πνεύμα Κυρίου να συμπορεύεται με αυτόν·» και, «Κατήλθε ορμητικά πάνω του Πνεύμα Κυρίου». Και ο μεν Δαβίδ ψάλλει: «Το Πνεύμα σου το άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα·» και πάλι στον εκατοστό τεσσαρακοστό δεύτερο ψαλμό: «Το Πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία, ένεκεν του ονόματός σου, Κύριε, θα με ζωογονήσεις». Στον δε Ησαΐα έχει γραφτεί: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Είχε δε ειπωθεί πριν από αυτό: «Ουαί, τέκνα αποστάτες».

Εσείς όμως απαντήστε σε αυτό που σας προτάθηκε, εάν βρήκατε πουθενά στη Θεία Γραφή το Άγιο Πνεύμα να ονομάζεται απλώς Πνεύμα, χωρίς την προαναφερθείσα προσθήκη σε αυτό, και εκτός από την παρατήρηση που ήδη αναφέραμε. Αλλά δεν θα μπορούσατε να το πείτε· διότι δεν θα το βρείτε πουθενά γραμμένο. Στη μεν Γένεση είναι γραμμένο: «Και Πνεύμα Θεού εφέρετο επάνω στα ύδατα»· και λίγο μετά: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες». Στους δε Αριθμούς λέει ο Μωυσής στον γιο του Ναυή (Ιησού του Ναυή): «Μη με φθονείς εσύ· μακάρι να έκανε κάποιος όλο τον λαό του Κυρίου προφήτες, όταν ο Κύριος δώσει το Πνεύμα του σε αυτούς». Και στους Κριτές, για μεν τον Γοθονιήλ λέει: «Και ήλθε επάνω του Πνεύμα Κυρίου, και έκρινε τον Ισραήλ». Και πάλι: «Και ήλθε επάνω στον Ιεφθάε Πνεύμα Κυρίου». Για τον Σαμψών δε λέει: «Ανδρώθηκε το παιδί και το ευλόγησε ο Κύριος»· Και, «Άρχισε Πνεύμα Κυρίου να συμπορεύεται με αυτόν»· Και, «Ήλθε ορμητικά επάνω του Πνεύμα Κυρίου». Και ο μεν Δαβίδ ψάλλει: «Το Πνεύμα σου το άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα»· Και πάλι στον εκατοστό τεσσαρακοστό δεύτερο ψαλμό: «Το Πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία, ένεκα του ονόματός σου, Κύριε, θα με ζωογονήσεις». Στον δε Ησαΐα είναι γραμμένο: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε». Πριν δε από αυτό ελέγετο: «Αλίμονο, τέκνα αποστάτες».

Ένεκα του ονόματός σου, Κύριε. Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα»· διότι δεν πρέπει να στηριζόμαστε στους εαυτούς μας. Εκείνος όμως που υπέμεινε γενναία τους πειρασμούς, ας ελπίζει ότι θα τα αποκτήσει αυτά, εφόσον πορεύθηκε τη στενή και τεθλιμμένη οδό.

Με τη δικαιοσύνη σου θα εξαγάγεις την ψυχή μου από τη θλίψη. Αληθινή θλίψη της ψυχής είναι το να ταπεινωθεί η ζωή του ανθρώπου στη γη και να κατοικήσει σε σκοτεινούς τόπους· και εκείνος που ενοχλείται από φαύλους λογισμούς και από την πύρωση των παθών θλίβεται στην ψυχή του· και κανένας άλλος δεν μπορεί να τον ελευθερώσει από τέτοιου είδους θλίψη, παρά μόνο ο Θεός, ο οποίος γνωρίζει τα κρυπτά της καρδιάς. Αλλά και εκείνος που ταράζεται στην ψυχή από τις ενοχλήσεις των πλάνων απατεώνων, θλίβεται πάρα πολύ, ιδίως όταν, μη μπορώντας να ελέγξει και να αναιρέσει τα σοφίσματά τους, φοβάται μήπως απομακρυνθεί από την αλήθεια. Ο Θεός, όμως, εξάγει την ψυχή από κάθε τέτοια θλίψη, φωτίζοντάς την και καταλάμποντάς την με τις δικές Του θείες λάμψεις και οδηγώντας την στο να ζήσει σύμφωνα με τη δικαιοσύνη Του, όπως μόλις αποδείχθηκε.

Διάψαλμα: παύση της προφητείας για μετάβαση σε άλλο νόημα. «ταχύ»: Διότι ως άνθρωπος [επί του σταυρού] εκ μέρους του Αδάμ φώναζε ο Χριστός. «μὴ ἀποστρέψῃς»: Διότι πονούσε ως άνθρωπος, για να δείξει ότι ο Χριστός (ο Κύριος) ενδύθηκε αληθινή σάρκα. «καὶ ὁμοιωθήσομαι»: Διότι ακριβώς όπως ένας από τους νεκρούς τοποθετήθηκε στο μνήμα ο Χριστός· διότι κάθε μνήμα είναι ο λάκκος. «ἀκουστόν»: Σημαίνει (λέει) την ανάσταση του Κυρίου (Χριστού)· διότι έγινε το πρωί (όρθρο). Διότι σε αυτήν την ώρα έλαβε ο άνθρωπος το έλεος και την παρρησία. «γνώρισόν μοι»: Διότι τότε υποδείχθηκε στον άνθρωπο η οδός του ευαγγελίου, η αληθινή, η αλάνθαστη. Τότε· πότε; Όταν αναστήθηκε ο Κύριος εκ νεκρών. «ὅτι πρὸς σέ»: Διότι ούτε πλέον η ψυχή μπορεί να χωριστεί από το κυριακό σώμα, την οποία ανέλαβε ο Θεός Λόγος. «ἐξελοῦ»: Διότι δεν κατακυριεύουν πλέον τον άνθρωπο οι δαίμονες, αφότου ο άνθρωπος ενώθηκε με τη θεότητα. «δίδαξον»: Διότι έμαθε ο άνθρωπος [έχοντας διδαχθεί], από όσα έπαθε, πώς πρέπει να σέβεται τον Θεό και να κάνει το θέλημά Του. «τὸ πνεῦμά σου»: Το Πνεύμα, δηλαδή αυτό που δίνεται από τον Πατέρα και τον Υιό, αφού κάθισε πάνω στα κεφάλια των αποστόλων, αυτό οδήγησε τον άνθρωπο στην αληθινή γη. «ἕνεκα»: Διότι στο όνομα του Κυρίου ζει πλέον ο άνθρωπος. «ἐξάξεις»: Διότι θλίψη είναι ο παρών αιώνας για τους δικαίους, ενώ ανάπαυση είναι ο μέλλων.

«Το Πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία». Βλέπεις πώς μαθαίνουμε, πώς διδασκόμαστε να διανύουμε την οδό δια του Αγίου Πνεύματος; Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Σε εμάς δε ο Θεός τα αποκάλυψε δια του Πνεύματός του». «Σε γη ευθεία». Κατά μεν την κυριολεξία, εννοεί την πατρίδα του· κατά δε την πνευματική αναγωγή, την οδό που οδηγεί στην αρετή. Κάποιος άλλος πάλι λέει: «Μέσα από γη ομαλή». Διότι τίποτα δεν είναι πιο ομαλό από την αρετή, η οποία είναι απαλλαγμένη από θορύβους και ταραχή. «Ένεκεν του ονόματός σου, Κύριε, θα με ζωογονήσεις». Βλέπεις πάλι ότι καταφεύγει στον Θεό και δεν αντλεί θάρρος από την παρρησία του βίου του;

Με τη δικαιοσύνη σου θα εξαγάγεις την ψυχή μου από τη θλίψη. Άλλος πάλι λέει: Με την ελεημοσύνη σου. Βλέπεις πόσο αληθινό είναι αυτό που έλεγα προηγουμένως, ότι δηλαδή σε πολλά σημεία ονομάζει τη δικαιοσύνη Του φιλανθρωπία; Θα εξαγάγεις την ψυχή μου από τη θλίψη. Διότι, λέει, προσεύχεσθε για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.

«Δίδαξέ με να κάνω το θέλημά σου» και όχι τα ποταπά θελήματα της σάρκας, «διότι εσύ είσαι ο Θεός μου. Το πνεύμα σου το αγαθό» και σωτήριο, από τη γη των παρανόμων «θα με οδηγήσει σε γη ομαλή», στην οποία δεν υπάρχει το πρόσκομμα των παθών. «Ένεκα του ονόματός σου, Κύριε, θα μου δώσεις ζωή» και όχι εξαιτίας των δικών μου κατορθωμάτων. «Με τη δικαιοσύνη σου θα βγάλεις από τη θλίψη την ψυχή μου και με το έλεός σου θα εξολοθρεύσεις τους εχθρούς μου», ορατούς και αόρατους μαζί, «και θα τους αφανίσεις», για να μη θλίβουν την ψυχή μου, «διότι εγώ είμαι δούλος σου» και πρέπει να δικαιωθώ δίκαια από εσένα.