Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 142:2

Εκείνοι, λέγει, που άπαξ έχουν καταληφθεί από τα ψευδή θαύματα του αντιχρίστου και έχουν εγγράψει ανεξίτηλα στις καρδιές τους το θεομίσητο όνομά του, προερχόμενοι τόσο από τους Ιουδαίους όσο και από τα έθνη, αφενός θα εμποδίσουν να ταφούν τα άγια σώματα, και αφετέρου θα ευφρανθούν για την απαλλαγή τους από τις μάστιγες, τις οποίες τους επέβαλλαν με σκοπό την επιστροφή τους. Δεν αναλογίζονται ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται», και ότι θα συγκρατήσει με στόμιο και χαλινό εκείνους που δεν Τον πλησιάζουν, ώστε, έστω και από ανάγκη, να επιστρέψουν στην ευθεία οδό από την οποία παρέκκλιναν εξαπατημένοι. Εμείς, όμως, πρέπει να προσευχόμαστε στον Κύριο λέγοντας: «Καλό είναι σε εμένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά Σου». «Επίστρεψέ μας, Θεέ της σωτηρίας μας», «για να μην εισέλθεις σε κρίση με τους δούλους Σου»· διότι «όταν κρινόμαστε από Εσένα τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο», αλλά μέσω ολίγων μαστίγων να αποφύγουμε την αιώνια κόλαση, επειδή είσαι πλούσιος σε οικτιρμούς, Χριστέ ο Θεός μας. Και σε Εσένα πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, στους αιώνες· αμήν.

Και άκουσα μία φωνή από τον ουρανό να μου λέει: «Γράψε: μακάριοι οι νεκροί που πεθαίνουν εν Κυρίω από εδώ και στο εξής. Ναι, λέει το Πνεύμα, για να αναπαυθούν από τους κόπους τους. Και τα έργα τους ακολουθούν μαζί τους». Η φωνή από τον ουρανό δεν μακαρίζει όλους τους νεκρούς, αλλά εκείνους που πεθαίνουν εν Κυρίω, εκείνους που νεκρώθηκαν για τον κόσμο και περιφέρουν στο σώμα τους τη νέκρωση του Ιησού και συμπάσχουν με τον Χριστό. Διότι γι' αυτούς η έξοδος από το σώμα είναι πράγματι ανάπαυση από τους κόπους, και η συνοδεία των έργων τους αποτελεί αφορμή για αμάραντα στεφάνια και βραβεία δόξας, καθώς τα έπαθλα υπερβαίνουν κατά πολύ σε μέγεθος τους άθλους, τους οποίους διεξήγαγαν ενάντια στις αόρατες δυνάμεις οι αγωνιστές του Χριστού και Θεού μας. «Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί» σε αυτούς που ευαρεστούν τον Θεό, όπως λέει ο απόστολος. Αυτήν (τη δόξα) επιθυμώντας κι εμείς, πρέπει ακατάπαυστα να προσευχόμαστε στον Θεό λέγοντας: «Κλίνε τις καρδιές μας, Κύριε, στα μαρτύριά σου και απόστρεψε τα μάτια μας από κάθε ματαιότητα», «και μην έλθεις σε κρίση με τους δούλους σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου», αλλά με τους πλούσιους οικτιρμούς σου επίσκεψέ μας. Διότι δικό σου είναι το κράτος και η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Είναι ολοφάνερο ότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα. Και πάλι λέει ο προφήτης προς τον Θεό: «Μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου». Ώστε, φανερά διδασκόμαστε ότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνο ο Θεός. Ας δούμε, λοιπόν, τι μας λέει ο προφήτης Ησαΐας για το πάθος του αναμάρτητου Χριστού του Θεού μας, του Υιού του Θεού: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός μένει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του». Είναι δε φανερό ότι ο Χριστός σιωπούσε όταν παρουσιάστηκε στον Πιλάτο κατά το πάθος του. «Στην ταπείνωσή του η κρίση του αναιρέθηκε· τη γενεά του όμως ποιος θα μπορέσει να τη διηγηθεί;» Δηλαδή, κανείς δεν θα διηγηθεί τη γενεά της θεότητάς του, διότι ο Χριστός ο Θεός μας γενεαλογείται κατά σάρκα. Διότι «εξαιτίας των ανομιών του λαού οδηγήθηκε στον θάνατο». Είναι δε ολοφάνερο ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες του κόσμου. «Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του». Είναι φανερό ότι παρέδωσε τους Ιουδαίους στους Ρωμαίους. «Και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του». Γιατί, ω προφήτη; Πες μας καθαρά, για ποιον λόγο; «Επειδή δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Τι θα πουν οι Ιουδαίοι σε αυτά; Ποιος άνθρωπος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, χωρίς να έχει πράξει αμαρτία;

Αυτό που εσύ ζήτησες μέσω των επιστολών σου, πράττοντας ορθά και επιθυμώντας συνετά να δεις όσο ζεις αυτόν που πρόκειται να κυβερνήσει μετά από εσένα το εκλεκτό ποίμνιο του Κυρίου· πράγμα που και ο μακάριος Μωυσής και επιθύμησε και είδε. Επειδή, λοιπόν, και ο τόπος είναι μεγάλος και φημισμένος και το έργο σου είναι σε πολλούς ξακουστό και οι καιροί είναι χαλεποί, έχοντας ανάγκη από μεγάλο κυβερνήτη εξαιτίας των συνεχών τρικυμιών και των κλυδώνων που εγείρονται εναντίον της Εκκλησίας, δεν θεώρησα ότι είναι ασφαλές για την ψυχή μου να χειριστώ το ζήτημα επιφανειακά, ενθυμούμενος μάλιστα όσα έγραψας, ότι πρόκειται να σταθείς απέναντί μου ενώπιον του Κυρίου, αντιδικώντας μαζί μου για την αμέλεια απέναντι στις Εκκλησίες. Για να μην εισέλθω, λοιπόν, σε κρίση μαζί σου, αλλά μάλλον για να σε έχω συμμέτοχο στην απολογία μου ενώπιον του Χριστού, αφού έστρεψα το βλέμμα μου στο πρεσβυτέριο της πόλης, επέλεξα το πιο τίμιο σκεύος, τον απόγονο του μακαρίου Ερμογένη, εκείνου που διατύπωσε εγγράφως τη μεγάλη και αδιάρρηκτη πίστη στη μεγάλη σύνοδο, πρεσβύτερο της Εκκλησίας εδώ και πολλά ήδη έτη, σταθερό στον χαρακτήρα, έμπειρο στους κανόνες, ακριβή στην πίστη, ο οποίος διάγει μέχρι τώρα βίο με εγκράτεια και άσκηση, αν και η έντονη σκληραγωγία του έχει πλέον καταδαπανήσει τη σάρκα, φτωχό και χωρίς κανένα πόρο σε τούτο τον κόσμο, ώστε να μην έχει ευχέρεια ούτε καν για άρτο, αλλά να εξασφαλίζει τα προς το ζην με την εργασία των χεριών του μαζί με τους αδελφούς που συμβιούν με αυτόν.

Αλλά εκείνος που φρονεί ορθά, ψάλλει και λέει προς τον Δεσπότη των όλων: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου». Διότι οπωσδήποτε θα υπερισχύσει Αυτός που γνωρίζει τα πάντα, και κανείς δεν θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά, ούτε θα μπορούσε να βρεθεί καθαρός από αμαρτίες. Επομένως, είναι εξαιρετικά φοβερό το να κρίνεται κανείς ενώπιον του Θεού.

ΨΑΛΜΟΣ 34. [«Δίκασε, Κύριε.» Ο Κριτής των πάντων δικάζεται με τους Ιουδαίους, και θέλει ως έναν βαθμό να γίνει μεσίτης της υπόθεσης ο εν τοις ουρανοίς Πατέρας και Θεός. Όμως ο θεσπέσιος Δαβίδ, γνωρίζοντας πόσο πραγματικά δύσκολο είναι αυτό το ζήτημα, προσέπιπτε στον Θεό λέγοντας: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου». Διότι, όταν κρίνεται, νικά και θα υπερισχύσει εύκολα αυτών που κατηγορούνται, αποδεικνύοντας την ενοχή τους. Εκείνοι δε που αδίκησαν τον Χριστό, θα μπορούσαν να θεωρηθούν, όπως είπα, τα πλήθη των Ιουδαίων. Διότι ο Πατέρας απέστειλε τον Υιό μετά τους δούλους, για να ζητήσει από αυτούς τους καρπούς του αμπελώνα· εκείνοι όμως, αν και είδαν τον κληρονόμο, του ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά.] «Πολέμησε αυτούς που με πολεμούν.» Εξετάστε, λοιπόν, πώς τον πολέμησαν, απορρίπτοντας, όσο περνούσε από το χέρι τους, το γεγονός ότι είναι Θεός και Υιός του Θεού. Και εκτός από αυτά, βλέποντάς τον να επιτελεί τεράστια θαύματα, τολμούσαν να τον διασύρουν λέγοντας: «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμόνων, εκβάλλει τα δαιμόνια». Και ούτε οι ίδιοι ήθελαν να πιστέψουν, αλλά έγιναν και εμπόδιο σε άλλους. Είπε, άλλωστε, ο Χριστός: «Αλίμονο και σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· ούτε εσείς εισέρχεστε, και αυτούς που ήθελαν να εισέλθουν τους εμποδίσατε».

Κύριε Ιησού Χριστέ, μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου και μην αναθέσεις σε άλλον την κρίση μου, αλλά αξίωσέ με να παρασταθώ μπροστά στο ένδοξο βήμα σου. Διότι εκείνος τον οποίο κρίνει ο Θεός αξιώνεται το έλεος. Το λέω αυτό επειδή το άκουσα από τους σοφούς και συνετούς αγίους Αποστόλους, ότι κάθε άνθρωπος που βλέπει τον βασιλιά, έστω κι αν έχει αμαρτήσει, δεν πεθαίνει.

Αναλογιζόμενος εκείνο το φοβερό δικαστήριο και τον αδέκαστο Κριτή, ο μακάριος Δαβίδ κάθε νύχτα έβρεχε την κλίνη του με δάκρυα και παρακαλούσε τον Θεό, λέγοντας: Κύριε, μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, ούτε να θελήσεις να δικαστείς μαζί μου, Φιλάνθρωπε. Επειδή στερούμαι κάθε δικαιολογίας, για τον λόγο αυτό ικετεύω την αγαθότητά σου, μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου. Διότι, εάν θελήσεις να το πράξεις αυτό, κανείς ζωντανός δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου. Βλέπετε, αδελφοί, τον μακάριο Δαβίδ να φοβάται την ημέρα εκείνη και την ώρα, να παρακαλεί και να προετοιμάζεται για την απολογία του.

Έχοντας στον νου του εκείνο το φοβερό δικαστήριο και τον αδέκαστο Κριτή, ο μακάριος Δαβίδ κάθε νύχτα έβρεχε την κλίνη του με δάκρυα, και παρακαλούσε τον Θεό, λέγοντας: Κύριε, μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, μήτε να ζητήσεις λόγο από εμένα, μήτε να θελήσεις να με δικάσεις, Φιλάνθρωπε.

Διότι, επειδή στερούμαι κάθε απολογίας, γι' αυτό ικετεύω την αγαθότητά σου, να μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου· διότι, εάν θελήσεις να το πράξεις αυτό, κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου. Βλέπετε, αδελφοί, τον μακάριο και άγιο Δαβίδ να φοβάται εκείνη την ημέρα και ώρα, και να προετοιμάζεται για απολογία.

Άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου· η ψυχή μου είναι ενώπιόν σου σαν άνυδρη γη. Αναπολώντας τις αρχαίες ημέρες μέσα από τη μελέτη των θείων αναγνωσμάτων, άπλωσα τα χέρια μου επιδεικνύοντάς σου καθαρές τις πράξεις της μετανοίας, διψώντας τόσο πολύ για εσένα, Θεέ μου, και για τη θεραπεία που προέρχεται από εσένα, όχι μόνο όπως το ελάφι διψά για τις πηγές των υδάτων, αλλά και όπως η άνυδρη και ξηρή γη λαχταρά τη βροχή που κατέρχεται επάνω της. Κι αν βέβαια η ψυχή μου είναι σαν άνυδρη γη, είναι τέτοια σε αναφορά με εσένα τον Θεό· διότι από μόνη της και σε σύγκριση με τους ανθρώπους, είναι γόνιμη και θαλερή από αγαθούς καρπούς. Σε εσένα όμως είναι άνυδρη με την έννοια ότι δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός.

Πώς, λοιπόν, περνούσε τη ζωή του πενθώντας, ας ακούσουμε και πάλι τον ίδιο να λέει: «μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα και ο έλεγχός μου γινόταν τα πρωινά», και όλη την ημέρα «σαν κάποιος που πενθεί και είναι σκυθρωπός, έτσι ταπεινωνόμουν», και «κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», και «έγινα σαν νυχτοπούλι σε ερείπια, που μένει ολομόναχο στη στέγη, και έφαγα στάχτη σαν ψωμί και ανακάτευα το ποτό μου με κλάματα», και «τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου», και «ταπεινώθηκα και με έσωσε ο Κύριος». Και προς τον Κύριο τι είδους ικεσίες αναπέμπει; «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου», και «ελέησέ με, Κύριε», και «διότι εγώ γνωρίζω την ανομία μου και η αμαρτία μου βρίσκεται συνεχώς μπροστά μου», και «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου και μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου».

Ψαλμός του Δαυίδ, όταν τον καταδίωκε ο γιος του. Και αυτός έχει παρόμοια υπόθεση με τον προηγούμενο. Διότι προσεύχεται να λυτρωθεί από εκείνους που τον καταδιώκουν, και, όπως λέει ο απόστολος, αυτά συνέβησαν τυπικώς στους παλαιότερους, αλλά γράφτηκαν για δική μας νουθεσία. Διδασκόμαστε, λοιπόν, στις δύσκολες περιστάσεις να καταφεύγουμε μόνο στον Θεό. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι η προσευχή αναφέρεται στο πρόσωπο της ανθρωπότητας ενάντια στον σατανά που την καταδυνάστευσε, από τον οποίο και εύχεται να λυτρωθεί μέσω της παρουσίας του Μονογενούς. Κύριε, αξιώνω, λέει, να εισακουστώ μέσω της δικής σου αλήθειας [παρόμοιο με το να έλεγε: εσύ, εισακούοντάς με, απέστειλας τον Μονογενή σου, ο οποίος είναι η αλήθεια και η δικαιοσύνη]. Και μη εισέλθεις. Διότι από πού θα βρεθεί ο άνθρωπος καθαρός ενώπιον του Θεού, ως γεννητός και ολιγόβιος; Ότι καταδίωξε. Ο διάβολος, ως άφρων, καταδίωξε την ψυχή του Κυρίου, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός και θνητός άνθρωπος.

Αν όμως, όταν ελεγχθούν, ισχυριστούν ότι εδώ δηλώνεται ο νόμος που τους έχει οριστεί, σχετικά με το πώς πρέπει να διατρέχουν την πορεία τους, επειδή αυτός παραβιάστηκε στη γη, θα μπορούσαμε να πούμε: Για ποιον λόγο, λοιπόν, παρατίθεται εδώ το «Τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του»; Διότι αποδεικνύεται ότι αυτά ακολουθούν τον λόγο Του και δεν παραβαίνουν την τάξη που τους όρισε. Αν πάλι, αφού ειπωθούν και αποδειχθούν αυτά, μας ζητηθεί να εξηγήσουμε τι σημαίνει το «Τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του», θα μπορούσαμε να πούμε ότι, ως προς τη δική τους φύση, τα άστρα είναι καθαρά, όπως ακριβώς δημιουργήθηκαν από τον Δημιουργό· όταν όμως συγκρίνονται με τον ίδιο τον Δημιουργό, απέχουν από Αυτόν όσο απέχει ένα μυρμήγκι από τον ουρανό ή από τον ήλιο ή από κάποιο άλλο από τα μέγιστα δημιουργήματα. Γι’ αυτό και δεν είπε απλώς και απόλυτα «δεν είναι καθαρά» —διότι αυτό θα σήμαινε ότι αυτά υποπίπτουν σε σφάλμα— αλλά πρόσθεσε «ενώπιόν Του», ώστε το λεγόμενο να νοείται σε παραβολή και σύγκριση προς Αυτόν, σύμφωνα με όσα λέγονται αλλού προς Αυτόν: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο Σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν Σου». Διότι κάθε δίκαιος θα δικαιωθεί, αν κριθεί καθαυτόν· αν όμως συγκριθεί με Αυτόν ή κριθεί σε σχέση προς Αυτόν, δεν θα δικαιωθεί.

Και πολύς λόγος γινόταν από τον Παύλο γι' αυτό το έλεος. Διότι άκουσέ τον άλλοτε μεν να λέει: «Μόνο τους φτωχούς να θυμόμαστε»· άλλοτε δε: «Εάν αξίζει να μεταβώ κι εγώ». Και παντού, διαρκώς, τον βλέπεις να μεριμνά γι' αυτό. Και πάλι: «Ας μαθαίνουν δε και οι δικοί μας να πρωτοστατούν στα καλά έργα»· και πάλι: «Διότι αυτά είναι καλά και ωφέλιμα για τους ανθρώπους». Άκουσε δε και κάποιον άλλον να λέει: «Η ελεημοσύνη σώζει από τον θάνατο»· και άλλον: «Εάν αφαιρέσεις το έλεος, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» και: «Εάν εισέλθεις», λέει, «σε κρίση με τον δούλο σου»· και κάποιος άλλος: «Μέγα πράγμα είναι ο άνθρωπος, και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας».

Πώς η θάλασσα περιβάλλει τη γη; «Η άβυσσος είναι ως ιμάτιο το περιβόλαιό της»· διότι έτσι αναφέρει το εβραϊκό κείμενο. Γ΄. Λαμβάνοντας, λοιπόν, αρχή από όσα ελέχθησαν, θα γνωρίσετε και όλα τα υπόλοιπα: τα περί του Χριστού, τα περί της αναστάσεως, τα περί της μέλλουσας ζωής, τα περί της αναπαύσεως, τα περί της κολάσεως, τα περί των ηθικών διδασκαλιών, τα πάντα περί των δογμάτων, και θα βρείτε το βιβλίο γεμάτο από μύρια αγαθά. Και αν περιπέσεις σε πειρασμούς, πολλή παρηγορία θα λάβεις από αυτό· και αν πέσεις σε αμαρτήματα, αμέτρητα φάρμακα θα βρεις να υπάρχουν εκεί· αν βρεθείς σε φτώχεια, αν σε θλίψη, θα δεις πολλά λιμάνια· και αν είσαι δίκαιος, πολλή ασφάλεια θα καρπωθείς από εκεί· και αν είσαι αμαρτωλός, θα λάβεις πολλή παρηγορία. Διότι, εάν είσαι δίκαιος και υποφέρεις δεινά, θα ακούσεις να λέει: «Ένεκέν σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή. Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και δεν σε λησμονήσαμε». Και αν σε γεμίσουν έπαρση τα κατορθώματά σου, θα τον ακούσεις να λέει: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»· και αμέσως θα ταπεινωθείς. Και αν είσαι αμαρτωλός και έχεις απελπιστεί για τον εαυτό σου, θα τον ακούσεις να ψάλλει συνεχώς: «Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό»· και γρήγορα θα ανορθωθείς.

Πρόσεξε, επειδή είδε ότι η δόξα του δικαίου ερχόταν σε αντίθεση με τα δικά του λόγια, με πόσα επιχειρήματα θέλει να την καταρρίψει. «Τι λοιπόν;» λέει· «Μήπως θα είναι καθαρός ο θνητός ενώπιον του Κυρίου ή από τα έργα του θα αναδειχθεί άμεμπτος ο άνθρωπος;» «Εξάλλου», λέει, «δεν είναι καν δυνατόν, εφόσον είναι άνθρωπος, να είναι καθαρός.» Ας μην τα δεχθούμε βέβαια αυτά ως δόγματα, αγαπητοί. Και ορθώς πρόσθεσε το «ενώπιον του Κυρίου», καθώς και ο προφήτης λέει: «δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός». Και πάλι: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Διότι, όπως ακριβώς η δική μας αγαθότητα είναι πονηρία όταν συγκρίνεται με τη δική Του αγαθότητα, έτσι συμβαίνει και με τα υπόλοιπα. «Ή από τα έργα του», λέει, «είναι άμεμπτος ο άνθρωπος;» Δες τον να αντιλέγει στον Θεό· διότι, ενώ Εκείνος είχε πει «άνθρωπος άμεμπτος», αυτός λέει: «δεν είναι άμεμπτος». Από τα δικά του κριτήρια εκφέρει την κρίση. «Εάν στους δούλους του δεν έχει εμπιστοσύνη, και στους αγγέλους του διέκρινε κάτι το διεστραμμένο». Μου φαίνεται ότι εδώ μιλάει για τις άνω δυνάμεις: «Τι πρέπει να λέμε για τους ανθρώπους», λέει, «όταν οι άγγελοι δεν είναι άμεμπτοι;» Και τι σημαίνει «δεν έχει εμπιστοσύνη»; Ότι δηλαδή δεν τους θεωρεί απόλυτα δίκαιους και άμεμπτους και ότι δεν πρόκειται ποτέ να αμαρτήσουν, διότι, όπως μου φαίνεται, η φύση τους είναι δεκτική και των αντιθέτων. Τι σημαίνει «διέκρινε κάτι το διεστραμμένο»; «Δεν επέτρεψε», λέει, «να βρίσκεται η αρετή αναπόσπαστα συνδεδεμένη με τη φύση τους.»

Αν ο Θεός πει χίλιους λόγους για να μας καταδικάσει, ούτε σε έναν δεν μπορούμε να αντισταθούμε, αλλά με χίλια δίκαια επιχειρήματα μας υπερνικά. 〈Διότι είναι σοφός στη διάνοια, ισχυρός και μέγας.〉 Και δικαίως· διότι, επειδή είναι σοφός, παρέχει αναρίθμητες ευεργεσίες. Εάν όμως απιστείς, άνθρωπε, έλα να εξετάσουμε το ζήτημα: αν πει χίλιους λόγους, ούτε σε έναν δεν μπορούμε να αντιμιλήσουμε. Δες τα λόγια της φιλοσοφίας. Διότι, επειδή έλεγε αυτός: «ο δίκαιος θα βρίσκεται μέσα σε αγαθά», λέει: «ποιος δίκαιος; Διότι πού θα βρεθεί κάποιος δίκαιος ενώπιον του Θεού;» {Ούτε απέναντι σε έναν λόγο Του από τους χίλιους.} Αυτό ακριβώς έλεγε και ο προφήτης: «κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου». Και πάλι: «εάν παρατηρήσεις τις αμαρτίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Και δες, πώς παίρνει θάρρος στον λόγο του: όποιον άνθρωπο θέλεις, λέει, φέρε στο μέσο, είτε από την Παλαιά είτε από την Καινή Διαθήκη, θέλεις τον Παύλο, με τον οποίο κανείς δεν θα μπορούσε να συγκριθεί, που αποτελεί το ύψιστο μέτρο της αρετής; Αυτόν τον δημιούργησε από την ανυπαρξία, αφού δημιουργήθηκε του έδωσε νόμο, για χάρη του έφτιαξε τον ουρανό. Ή μάλλον, ας το εξετάσουμε αυτό γενικότερα: δημιούργησε την ανθρώπινη φύση. Για ποιο λόγο; Μόνο από αγαθότητα. Και τα άλλα, τα υπόλοιπα: τον κόσμο για χάρη του, όλα τα άλλα για χάρη του. Του έδωσε εντολή, την παρέβη· πάλι του έδωσε νόμο, πάλι τον παρέβη· πάλι έστειλε τον Υιό, πάλι παρήκουσε· πάλι του έδωσε τη μετάνοια, πάλι παρήκουσε· πάλι τον απείλησε με τη γέεννα, πάλι παρήκουσε. Και παρ' όλα αυτά, ήθελε να τον σώσει.

Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής. Αυτή τη φωνή όλοι την έχουμε ανάγκη, ακόμη κι αν έχουμε κατορθώσει μύρια πράγματα μυριάδες φορές, ακόμη κι αν έχουμε φτάσει στο άκρο της δικαιοσύνης. Γι' αυτό και ο ίδιος προχωρώντας λέει πάλι: «Κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»· και το: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;»· και ο Παύλος: «Δεν έχω επίγνωση κανενός σφάλματος στον εαυτό μου, αλλά δεν έχω δικαιωθεί εξαιτίας αυτού»· και ένας άλλος: «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος θα έχει την παρρησία να πει ότι είναι καθαρός από ρύπο;» Όλοι λοιπόν έχουμε ανάγκη ελέους, αλλά δεν είμαστε όλοι άξιοι να ελεηθούμε. Διότι, αν και πρόκειται για έλεος, ωστόσο αναζητεί τον άξιο· όπως ακριβώς ο Ίδιος είπε στον Μωυσή: «Θα ελεήσω εκείνον που ελεώ, και θα σπλαχνιστώ εκείνον που σπλαχνίζομαι». Εκείνος λοιπόν που έπραξε κάτι άξιο για να ελεηθεί, θα πει: «Ελέησέ με»· εκείνος όμως που απέκλεισε τον εαυτό του από το να τύχει αυτής της συγγνώμης, μάταια θα πει το: «Ελέησον». Διότι, αν το έλεος επρόκειτο να απλωθεί σε όλους ανεξαιρέτως, κανείς δεν θα είχε κολαστεί. Αλλά και αυτό εμπεριέχει κάποια κρίση, και αναζητεί τον άξιο και τον κατάλληλο, ώστε να το απολαύσει.

ΣΤ΄. Γι' αυτό και αυτός ο προφήτης λέει αλλού: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου». Και πάλι: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Επομένως, όλα όσα γίνονται από αυτόν είναι γεμάτα και από τα δύο αυτά στοιχεία. Διότι, αν απαιτούσε μόνο τη δικαιοσύνη, τα πάντα θα είχαν καταστραφεί· αν πάλι χρησιμοποιούσε μόνο τη φιλανθρωπία, οι περισσότεροι θα γίνονταν ραθυμότεροι. Γι' αυτό, ρυθμίζοντας ποικιλοτρόπως τη σωτηρία των ανθρώπων, χρησιμοποιεί και τα δύο αυτά για τη διόρθωσή τους. «Αξιόπιστες είναι όλες οι εντολές του». Αυτό που κάνει σε πολλά σημεία, το ίδιο εφαρμόζει και εδώ, μεταβαίνοντας από τη σοφία που αποκαλύπτεται στην ποικιλόμορφη δημιουργία και από την κηδεμονία, στη νομοθεσία, ενεργοποιώντας πάλι αυτή την πλευρά της πρόνοιας. Διότι δεν διόρθωσε το ανθρώπινο γένος μόνο με το να δημιουργήσει μια τόσο μεγάλη και σπουδαία κτίση, αλλά και με το να θεσπίσει τον νόμο. Γι' αυτό και στον δέκατο όγδοο ψαλμό, διαχωρίζοντας και τα δύο αυτά μέρη, στην αρχή μεν έλεγε: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού»· φτάνοντας δε στο μέσον, και αφού ολοκλήρωσε τον λόγο περί της κτίσεως, πρόσθεσε: «Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος, και επιστρέφει τις ψυχές· η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής, και φωτίζει τους οφθαλμούς».

Εισάκουσέ με κατά τη δικαιοσύνη σου. Τι κάνεις, άνθρωπε; Στη συνέχεια πρόκειται να πεις: Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου· και εδώ αξιώνεις να εισακουστείς σύμφωνα με το δίκαιο; Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που λέγεται;

Διότι σε τι διαφέρει αυτό από το να γίνεται λίγο-λίγο; Τι ωφελεί αυτόν που έχει φύγει από τη ζωή το να κρίνεται κατ' ιδίαν, ή τι τον βλάπτει το να κρίνεται μαζί με όλους; «Εισάκουσόν μου εν τη δικαιοσύνη σου», δηλαδή, με τη φιλανθρωπία. Διότι, για να δηλώσει ακριβώς αυτό, πρόσθεσε: «Και μη εισέλθης εις κρίσιν μετά του δούλου σου». Αυτό ζητάει και ο Ιώβ, αν και ήταν τόσο δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής και απείχε από κάθε πονηρό πράγμα, λέγοντας: «Είθε να υπήρχε αυτός που θα έκρινε και θα ήλεγχε ανάμεσα στους δυο μας»· όταν όμως φανερώθηκε ο Θεός, είπε: «Θα βάλω το χέρι μου στο στόμα μου»· μολονότι ο Θεός τον προκαλούσε και του έλεγε: «Όχι, αλλά ζώσου τη μέση σου σαν άνδρας». Και στους Ιουδαίους το ονειδίζει αυτό, λέγοντας: «Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα, ώστε οι άρχοντές σας να παρανομήσουν εναντίον μου;»

Ουδέν. Πες το, λέγει, και δεν ζητώ τίποτε πλέον· ομολόγησέ το, και μου αρκεί· πες το, και τα έχω λάβει όλα. «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου». Αυτό, από το γεγονός ότι ο Θεός πρόκειται να δικάσει, έχει κατορθωθεί από πολλούς. Διότι οι μεν ευγνώμονες το γνωρίζουν αυτό και πριν από τούτο· οι δε αγνώμονες, από το να λέγουν συνεχώς οι προφήτες: «Κρίση έχει ο Κύριος προς τον λαό του, και με τον Ισραήλ θα διαλεχθεί»· και πάλι: «Ακούστε, φάραγγες και θεμέλια της γης»· και: «Άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη». Επειδή, λοιπόν, λεγόταν συνεχώς ότι Αυτός δικάζει, τούτο κατορθωνόταν και στους αναίσθητους. Διότι έλεγαν και κάποιοι από τους Ιουδαίους: «Γιατί νηστεύσαμε, και δεν είδες;» και: «Καθένας που πράττει το πονηρό, είναι καλός ενώπιον του Κυρίου»· και: «Ανοικοδομούνται εκείνοι που διαπράττουν ανομήματα, και εμείς μακαρίζουμε τους αλλοτρίους»· και: «Δεν είναι ευθεία η οδός του Κυρίου». Και ο μακάριος Ιώβ, όταν έπεσε σε εκείνον τον πειρασμό, όχι βέβαια με την ίδια νοοτροπία όπως οι Ιουδαίοι, ούτε με παρόμοια, μη γένοιτο· έλεγε ωστόσο: «Μακάρι να υπήρχε ο μεσίτης, ο οποίος θα διέκρινε και θα ήλεγχε μεταξύ και των δυο μας».

γʹ. Σε κάτι τέτοιο λοιπόν αμάρτησε και ο πρωτόπλαστος· γι' αυτό και έλεγε: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε και έφαγα». Και οι Ιουδαίοι εξάλλου διέπρατταν πολλές τέτοιες αμαρτίες. «Διότι δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός». Γιατί άραγε αναφέρω τον εαυτό μου και τον τάδε και τον δείνα; λέει. Δεν υπάρχει άνθρωπος πάνω στη γη, ο οποίος, όταν κρίνεται σε σύγκριση με όσα έχεις εξαγγείλει, να μπορεί να δικαιωθεί· τόσο πολύ εκ περισσού ανήκουν σε σένα τα νικητήρια. «Διότι κατεδίωξε ο εχθρός την ψυχή μου». Μπορεί βέβαια να εννοήσει κανείς ότι αυτό ειπώθηκε για τον Σαούλ, ο οποίος ήταν εχθρός και τον καταδίωκε τότε· μπορεί όμως και κατά αναγωγή να ονομάσει εχθρό τον διάβολο· διότι εκείνος δεν παύει να καταδιώκει τους ανθρώπους του Θεού.

Και πάλι: «Ας μαθαίνουν δε και οι δικοί μας να πρωτοστατούν σε καλά έργα»· και πάλι: «Διότι αυτά είναι καλά και ωφέλιμα στους ανθρώπους». Άκουσε δε και κάποιον άλλον που λέει: «Η ελεημοσύνη σώζει από τον θάνατο». Και εάν αφαιρέσεις το έλεος, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Και εάν εισέλθεις, λέει, σε κρίση με τον δούλο σου. Σπουδαίο πράγμα ο άνθρωπος, και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας. Διότι αυτό ακριβώς είναι ο ελεήμων άνθρωπος· ή μάλλον, αυτό είναι ο Θεός, το να ελεεί. Βλέπεις πόση είναι η δύναμη του ελέους του Θεού; Αυτό τα δημιούργησε όλα, αυτό έφτιαξε τον κόσμο μόνο από αγαθότητα· γι' αυτό και απείλησε με τη γέεννα, για να επιτύχουμε τη βασιλεία· και επιτυγχάνουμε τη βασιλεία εξαιτίας του ελέους. Διότι, ενώ ήταν μόνος, για ποιον λόγο δημιούργησε τόσους πολλούς; Όχι από αγαθότητα; Όχι από φιλανθρωπία; Αν ρωτήσεις: «Γιατί έγινε τούτο και τούτο;», παντού θα βρεις την αγαθότητα. Ας ελεήσουμε τους πλησίον μας, για να ελεηθούμε και εμείς οι ίδιοι· διότι αυτό το έλεος δεν το συγκεντρώνουμε τόσο για εκείνους, όσο για τους ίδιους μας τους εαυτούς κατά την ημέρα εκείνη, όταν η φλόγα του πυρός θα είναι σφοδρή. Αυτό το έλεος έχει τη δύναμη να σβήνει το πυρ, ενώ για εμάς γίνεται αιτία φωτός. Έτσι, μέσω αυτού θα απαλλαγούμε από το πυρ της γέεννας· επειδή, από πού θα σπλαχνιστεί και θα ελεήσει; Από την αγάπη γεννιέται το έλεος.

Κύριε, ελευθέρωσέ μας από τους εχθρούς μας, και μην έλθεις σε κρίση με τους δούλους σου. Κύριε, εσύ είσαι ο Θεός, και εμείς ο λαός σου.

Διότι, εάν μεν είσαι δίκαιος και πάσχεις δεινά, θα ακούσεις ότι: «Ένεκά σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα· θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής. Όλα αυτά ήλθαν σε εμάς, και δεν σε λησμονήσαμε». Εάν σε κυριεύσει έπαρση για τα κατορθώματά σου, σου λέγει: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»· και αμέσως θα ταπεινωθείς. Εάν είσαι αμαρτωλός και έχεις απελπιστεί από τον εαυτό σου, θα ακούς συνεχώς να ψάλλεται: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό»· και γρήγορα θα ανορθωθείς. Και αν ακόμη φέρεις διάδημα στο κεφάλι σου, θα μάθεις ότι: «Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του»· και έτσι θα μπορέσεις να γίνεις μετριοπαθής. Εάν είσαι πλούσιος και επιφανής, πάλι θα ακούσεις: «Αλίμονο σε όσους έχουν πεποίθηση στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους!» και ότι: «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι· σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει»· και δεν θα θεωρήσεις τίποτα ως σπουδαίο από τα επίγεια. Διότι, όταν το πιο λαμπρό από όλα, η δόξα και η εξουσία, είναι τόσο ευτελές, τι άλλο από τα επίγεια θα ήταν άξιο λόγου; Αλλά μήπως περιέπεσες σε αθυμία;

Αυτό νομίζω ότι συνέβη και στον δίκαιο, εξαιτίας του ότι καταδίκαζε σφοδρά τον εαυτό του, και επειδή ποτέ δεν έτρεφε χρηστές ελπίδες για τον εαυτό του, αλλά πάντοτε τις αντίθετες. Αυτό άλλωστε το καθιστά σαφές και από τα εξής: «Ελέησέ με», πρόσθεσε, «διότι είμαι ασθενής· ίασέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου, και η ψυχή μου ταράχθηκε σφόδρα», αφού προηγουμένως είχε πει: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου». Αν όμως αυτός, που έχει τόσο καθαρή συνείδηση, παρακαλεί να μη γίνει ακριβής εξέταση των πεπραγμένων του, τι θα κάνουμε εμείς που είμαστε εμπλεγμένοι σε τόσα κακά, και απέχουμε τόσο πολύ από τη δική του παρρησία, και δεν έχουμε επιδείξει ούτε το ελάχιστο μέρος της δικής του εξομολογήσεως; Από πού λοιπόν ο μακάριος εξομολογείτο με αυτόν τον τρόπο; Είχε διδαχθεί ότι κανένας δεν θα δικαιωθεί ενώπιον του Θεού, και ότι ακόμη και ο δίκαιος μετά βίας σώζεται. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλοτε μεν παρακαλεί λέγοντας: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου», άλλοτε δε: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής».

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί αναμαρτησίας· ότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνον ο Θεός. «Μήπως θα βρεθεί θνητός καθαρός ενώπιον του Κυρίου;» «Ποιος είναι καθαρός από ρύπο; Ούτε ένας, έστω κι αν ο βίος του πάνω στη γη διαρκεί μόνο μία ημέρα.» «Ούτε ο ουρανός δεν είναι καθαρός ενώπιόν Του.» «Τι είναι ο θνητός, ώστε να είναι άμεμπτος; πώς θα βρεθεί θνητός δίκαιος ενώπιον του Κυρίου;» «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου.» «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος έχει την παρρησία να ισχυριστεί ότι είναι καθαρός από αμαρτία;» «Δεν υπάρχει δίκαιος άνθρωπος πάνω στη γη, ο οποίος θα πράττει το αγαθό και δεν θα αμαρτήσει.» «Εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, εξαπατούμε τον εαυτό μας και η αλήθεια δεν υπάρχει μέσα μας.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. — Περί των αποταξαμένων (εκείνων που απαρνήθηκαν τον κόσμο). και οι οποίοι, επιστρέφοντας πίσω, πράττουν εκείνα τα οποία απαρνήθηκαν. «Εκείνους που παρεκκλίνουν σε διεστραμμένες οδούς, θα τους απομακρύνει ο Κύριος μαζί με αυτούς που εργάζονται την ανομία.» «Όπως ο σκύλος που επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα και γίνεται μισητός, έτσι και ο άφρων που, από δική του κακία, επιστρέφει στην αμαρτία.» «Όταν ο δίκαιος αποστραφεί τη δικαιοσύνη του και διαπράξει αδικία, όμοια με όλες τις ανομίες που διέπραξε ο άνομος, τότε όλες οι δίκαιες πράξεις που είχε κάνει δεν πρόκειται να διαφυλαχθούν· εξαιτίας του παραπτώματός του στο οποίο υπέπεσε και των αμαρτιών του με τις οποίες αμάρτησε, μέσα σε αυτές θα πεθάνει.» «

Ψαλμός 142. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν τον καταδίωκε ο γιος του Αβεσσαλώμ. «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου, δώσε προσοχή στη δέησή μου σύμφωνα με την αλήθειά σου, εισάκουσέ με σύμφωνα με τη δικαιοσύνη σου και μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου», δηλαδή, μη θελήσεις να με κρίνεις σύμφωνα με τα έργα μου. Διότι αυτά ταιριάζουν όχι απλώς στον Δαβίδ, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που καταδιώκεται από εχθρό και παρακαλεί τον Θεό. «Διότι δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός». Λέει ότι κανείς από τους ζωντανούς δεν δικαιώνεται ούτε σώζεται από τα δικά του έργα, αλλά κατά χάρη, εξαιτίας του ελέους σου. «Διότι καταδίωξε ο εχθρός την ψυχή μου», του μεν Δαβίδ ο πατροκτόνος Αβεσσαλώμ, του κάθε ανθρώπου δε, ο εχθρός και αποστάτης του Θεού. «Ταπείνωσε μέχρι το χώμα τη ζωή μου, με έβαλε να καθίσω στο σκοτάδι σαν τους προαιώνιους νεκρούς· και κυριεύτηκε από ακηδία το πνεύμα μου, μέσα μου ταράχτηκε η καρδιά μου». Και αυτά νοούνται τόσο ιστορικά όσο και αναγωγικά, όπως ακριβώς και για τους ανθρώπους και τους εχθρούς που αναφέρθηκαν πιο πάνω. «Θυμήθηκα τις παλιές ημέρες», τις αμάχητες και ειρηνικές, «μελέτησα όλα τα έργα» των σοφών δημιουργημάτων σου, και, αποκτώντας ελπίδα, «άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου», παρακαλώντας για προστασία. «Η ψυχή μου είναι απέναντί σου σαν άνυδρη γη», διψώντας την ακατανίκητη βοήθεια από εσένα.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΡΚΣΤ'. Αποφασίστηκε ότι, οποιοσδήποτε πει ότι στην Κυριακή Προσευχή οι άγιοι λέγουν το «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών» επειδή δεν το λέγουν υπέρ του εαυτού τους –δεδομένου ότι σε αυτούς δεν είναι πλέον αναγκαία αυτή η αίτηση– αλλά υπέρ των άλλων, των αμαρτωλών που υπάρχουν στον λαό τους, και ότι δεν λέγει ο καθένας από τους αγίους «άφες μοι τα οφειλήματά μου», αλλά «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών», ώστε να νοείται ότι ο δίκαιος παρακαλεί μάλλον υπέρ των άλλων παρά υπέρ του εαυτού του, ας είναι αναθεματισμένος. Διότι άγιος και δίκαιος ήταν ο απόστολος Ιάκωβος, όταν έλεγε: «Διότι σε πολλά σφάλλουμε όλοι». Επειδή, για ποιο λόγο προστίθεται το «όλοι», αν όχι για να εναρμονιστεί αυτή η έννοια και με τον ψαλμό όπου αναγιγνώσκεται: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι ουδείς ζωντανός θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»; Και στην προσευχή του σοφότατου Σολομώντα: «Δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν αμάρτησε». Και στο βιβλίο του αγίου Ιώβ: «Στο χέρι κάθε ανθρώπου βάζει σημάδι, ώστε κάθε άνθρωπος να γνωρίσει την ασθένειά του». Εξού και ο άγιος και δίκαιος προφήτης Δανιήλ λέγει στον πληθυντικό: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε» και τα υπόλοιπα, τα οποία εκεί ταπεινόφρονα και αληθινά ομολογεί, για να μη νομιστεί, όπως κάποιοι αντιλαμβάνονται αυτό, ότι μιλάει όχι για τις δικές του αμαρτίες, αλλά μάλλον για τις αμαρτίες του λαού του.

Ερμηνεία. Και αυτός ο Κανόνας αναφέρεται στην ίδια με την ανωτέρω φρενοβλάβεια των Πελαγιανών· διότι τους αναθεματίζει επειδή λένε ότι οι άγιοι, όταν αναφέρουν στην Κυριακή προσευχή, το Πάτερ ημών, τα λόγια αυτά, «Άφες εις ημάς τας αμαρτίας μας», δεν τα λένε για τον εαυτό τους, επειδή οι ίδιοι δεν χρειάζονται τέτοια δέηση ως απαθείς και αναμάρτητοι, αλλά τα λένε για τις αμαρτίες των άλλων· διότι και ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος λέει: Πολλά σφάλλουμε όλοι μας. Και ο Δαβίδ: Μην έλθεις, Κύριε, σε κρίση με τον δούλο σου, επειδή κανένας ζωντανός άνθρωπος δεν μπορεί να φανεί δίκαιος ενώπιόν σου. Και ο Σολομών στην προσευχή που έκανε προς τον Θεό, αφού έχτισε τον ναό, λέει: Δεν υπάρχει άνθρωπος στον κόσμο, ο οποίος να μην αμάρτησε. Και ο Ιώβ: Κατασφραγίζει τα χέρια του ανθρώπου, για να γνωρίσει κάθε άνθρωπος την ασθένειά του. Αλλά και ο προφήτης Δανιήλ προσευχόμενος, λέει μεν πρώτα στον πληθυντικό: Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε· έπειτα προσθέτει στον ενικό ότι: Εξομολογούμουν τις αμαρτίες μου και τις αμαρτίες του λαού μου· και αυτό το λέει τόσο καθαρά, για να μη νομίσει κανείς ότι μίλησε για τις αμαρτίες του λαού του και όχι για τις δικές του, επιστομίζοντας προφητικά εκείνους που επρόκειτο κακώς να πουν κάτι τέτοιο.

ΞΔ'. Όταν σου συμβούν αυτά, μοναχέ, και βρεις μεγάλο ζήλο και πόθο τελειότητας στην ψυχή σου, ώστε να επιθυμείς να εκπληρώσεις κάθε εντολή του Θεού και να μην παραπέσεις και αμαρτήσεις ούτε καν με έναν αργό λόγο, και να μην υστερήσεις σε τίποτα από τους παλαιούς αγίους ως προς την πράξη, τη γνώση και τη θεωρία, βλέπεις όμως τον εαυτό σου να εμποδίζεται από εκείνον που σπέρνει κρυφά τα ζιζάνια της αθυμίας να φτάσει σε τόσο μεγάλο ύψος αγιοσύνης, με το να σου υποβάλλει λογισμούς και να σου λέει: «Είναι αδύνατο για σένα να σωθείς μέσα στον κόσμο και να φυλάξεις όλες τις εντολές του Θεού ανελλιπώς», τότε εσύ, αφού καθίσεις μόνος σου σε μια γωνία, συμμαζέψου, συγκέντρωσε τον λογισμό σου και δώσε καλή συμβουλή στην ψυχή σου, λέγοντας: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράζεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα Τον δοξολογήσω. Διότι η σωτηρία του προσώπου μου δεν είναι τα έργα μου, αλλά ο Θεός μου». Διότι ποιος θα δικαιωθεί από τα έργα του νόμου; Διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν Σου. Αλλά από την πίστη στον ίδιο τον Θεό μου ελπίζω να σωθώ, μέσω της ανέκφραστης ευσπλαχνίας Του δωρεάν. «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά», τον Κύριο τον Θεό μου προσκυνώ και Αυτόν λατρεύω από τη νεότητά μου, Αυτόν που δύναται να με σώσει μόνο με το έλεός Του. Απομακρύνσου λοιπόν από εμένα. «Ο Θεός που με δημιούργησε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του θα σε καταργήσει».

Αξίωσε τον μεταστάντα, Κύριε, να δεχθεί στολή δόξας και στέφανο καυχήσεως, αφού τελείωσε τον δρόμο της αθληφόρου υπακοής πιστά και γενναία, ώστε να συμμετέχει στη χορεία των οσίων σου ενώπιόν σου. Εσύ που εξετάζεις όλες τις καρδιές, μόνε Κύριε, και γνωρίζεις κάθε ανθρώπινη σκέψη, μην έλθεις σε κρίση με αυτόν που προσέλαβες κοντά σου· διότι κανείς δεν θα μπορέσει να σταθεί, εάν ελέγξεις τα ανομήματα των πράξεών μας. Τριαδικό. Πατέρα, μοναδικέ γεννήτορα του μόνου μονογενούς Υιού, και μόνε Υιέ, φως από το μόνο φως, απαύγασμα, και μοναδικό Άγιο Πνεύμα, που προέρχεσαι με μοναδικό τρόπο από τον μόνο Θεό, που είσαι όντως Κύριος, ω Τριάδα, αγία Μονάδα, σώσε εμένα που σε θεολογώ. Θεοτοκίο. Το θαύμα του τόκου σου με εκπλήσσει, Πανάχραντε· πώς συλλαμβάνεις χωρίς σπορά τον ασύλληπτο; Πες μου, πώς παραμένεις παρθένος ενώ γέννησες ως μητέρα; Αφού αποδεχθείς με πίστη το υπέρ φύσιν, προσκύνησε αυτόν που γεννάται· διότι όσα θέλει ο Θεός, τα μπορεί.