Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 142:6

Απάντηση: Αδελφέ, ο καιρός των πολέμων είναι καιρός εργασίας. Μην αποκάμεις, αλλά εργάσου, πολέμησε. Όταν ενταθεί ο πόλεμος, ενέτεινε τον αγώνα και εσύ, κράζοντας: Κύριε Ιησού Χριστέ, εσύ βλέπεις την αδυναμία μου και τη θλίψη μου, βοήθησέ με και ελευθέρωσέ με από αυτούς που με καταδιώκουν, διότι σε σένα κατέφυγα. Και προσευχήσου για να λάβεις δύναμη να υπηρετήσεις τον Θεό με καθαρή καρδιά. Το σημείο ότι κάποιος έχει την ελπίδα του στον Θεό, είναι το να αποτινάξει από τον εαυτό του κάθε μολυσμό της φροντίδας της σάρκας και να μη λογαριάζει καθόλου ότι κατέχει οτιδήποτε από τούτον τον αιώνα, επειδή αλλιώς έχει την ελπίδα του σε αυτό και όχι στον Θεό. Το σημείο της συγχώρησης των αμαρτιών είναι το να τις μισήσει κανείς και να μην τις πράξει πλέον. Εάν όμως ακόμη τις μελετά και συγκατατίθεται στην καρδιά του ή και τις πράττει, είναι σημείο ότι ακόμη δεν του έχουν συγχωρηθεί, αλλά εξακολουθεί να είναι ένοχος σε αυτές. Το να μένει κανείς στο κελλί κατά Θεόν, είναι το να κατακρίνει τον εαυτό του όταν αισθάνεται ευχαρίστηση στην καρδιά του από την ομορφιά του κελλιού ή από τη σωματική ανάπαυση, λέγοντας: Αλίμονο σε εμένα τον αμαρτωλό, διότι απολαμβάνω πράγματα προς κατάκρισή μου, και είμαι ανάξιος αυτών, ενώ άλλοι άξιοι θλίβονται, ταλαιπωρούμενοι χωρίς να βρίσκουν σωματική ανάπαυση. Κύριε Ιησού Χριστέ, συγχώρησέ με και για αυτό, ένεκα του ονόματός σου που έχει επικληθεί σε εμάς.

Όταν εκτείνετε τα χέρια, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς. Εκείνοι που προσεύχονται μόνο κατά το σχήμα εκτείνουν μεν τα χέρια, αλλά δεν έχουν τους θείους οφθαλμούς να επιβλέπουν την προσευχή τους. —Από την άλλη, αυτό το σχήμα προσευχής είναι σύνηθες στους Αγίους, όπως διδαχθήκαμε από τον Δαβίδ, ο οποίος λέει: «Άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου»· και «Η έπαρση των χεριών μου θυσία εσπερινή»· και από τον Μωυσή, ο οποίος, όταν ο Ισραήλ πολεμούνταν, κρατούσε τα χέρια του σε έκταση μέχρι τη δύση του ηλίου. Σε αυτά προστίθεται και το αποστολικό λόγιο, να προσεύχονται οι άνδρες σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια. —Ίσως όμως ο λόγος να υποδηλώνει και κάτι βαθύτερο: ότι εκείνος που εργάζεται τα μεγάλα, τα επουράνια και τα υψηλά, έχοντας τρόπον τινά ανυψωμένη την πρακτική του δύναμη, λέγεται ότι υψώνει τα χέρια του· ενώ εκείνος που ενεργεί τα ταπεινά, τα γήινα και τα υποκείμενα στη φθορά, έχει τα χέρια του με ροπή προς τα κάτω και καταβεβλημένα.

Και τι να σου πω, ω Προγνώστα, που ερευνάς καρδιές και νεφρούς; Διότι μόνος εσύ γνωρίζεις ότι, σαν την άνυδρη γη, σε διψά η ψυχή μου και σε ποθεί η καρδιά μου. Εκείνον δε που σε αγαπά, η χάρη σου πάντοτε τον αναπληρώνει πλήρως. Όπως, λοιπόν, πάντοτε με εισάκουσες, έτσι και τώρα μην παραβλέψεις τη δέησή μου. Διότι, ιδού, η διάνοιά μου είναι σαν αιχμάλωτη, ζητώντας εσένα, τον μόνο Σωτήρα της αλήθειας. Γι' αυτό λοιπόν, στείλε τη χάρη σου να έρθει γρήγορα σε βοήθειά μου, για να χορτάσει την πείνα μου και να ξεδιψάσει τη δίψα μου. Διότι εσένα ποθώ, τον Δεσπότη που ποτέ κανείς δεν χορταίνει. Διότι ποιος είναι δυνατόν να σε χορτάσει, όταν σε αγαπά αληθινά και διψά το φως της αλήθειας σου;

Άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου· η ψυχή μου είναι ενώπιόν σου σαν άνυδρη γη. Αναπολώντας τις αρχαίες ημέρες μέσα από τη μελέτη των θείων αναγνωσμάτων, άπλωσα τα χέρια μου επιδεικνύοντάς σου καθαρές τις πράξεις της μετανοίας, διψώντας τόσο πολύ για εσένα, Θεέ μου, και για τη θεραπεία που προέρχεται από εσένα, όχι μόνο όπως το ελάφι διψά για τις πηγές των υδάτων, αλλά και όπως η άνυδρη και ξηρή γη λαχταρά τη βροχή που κατέρχεται επάνω της. Κι αν βέβαια η ψυχή μου είναι σαν άνυδρη γη, είναι τέτοια σε αναφορά με εσένα τον Θεό· διότι από μόνη της και σε σύγκριση με τους ανθρώπους, είναι γόνιμη και θαλερή από αγαθούς καρπούς. Σε εσένα όμως είναι άνυδρη με την έννοια ότι δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός.

Διότι είναι ολοφάνερο ότι δεν ευαγγελίζεται τη χαρά σε τόπους άψυχους και αναίσθητους, αλλά μέσω της ερήμου μιλάει αλληγορικά για την αυχμηρή και αστόλιστη ψυχή, όπως ακριβώς και ο Δαβίδ όταν λέει: «Η ψυχή μου ενώπιόν σου είναι σαν γη άνυδρη», και πάλι: «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Και αλλού στα Ευαγγέλια ο Κύριος λέει: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πίνει», και προς τη Σαμαρείτιδα: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ τούτο θα διψήσει και πάλι, όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψήσει εις τον αιώνα». Έτσι και η τιμή του Καρμήλου δίδεται στην ψυχή που παρουσιάζει ομοιότητα προς την έρημο, και αυτή είναι η χάρις δια του Πνεύματος. Διότι, επειδή ο μεν Ηλίας κατοικούσε στον Κάρμηλο (και το όρος κατέστη ονομαστό και ένδοξο εξαιτίας της αρετής εκείνου που το κατοικούσε), ο δε Ιωάννης ο Βαπτιστής, ακτινοβολώντας με το πνεύμα του Ηλία, αγίαζε τον Ιορδάνη, για τον λόγο αυτό ο προφήτης προανήγγειλε ότι η τιμή του Καρμήλου πρόκειται να δοθεί στον ποταμό.

«Εταπείνωσεν»: Εννοεί την ταφή και τον θάνατο <του Χριστού>. «Εκάθισέν με»: Λέει, δηλαδή, ότι ο Χριστός ετέθη στο μνήμα, όπως οι νεκροί που κείτονται ανά τους αιώνες. «Καὶ ἠκηδίασεν»: Ο προφήτης προανήγγειλε (επεσήμανε) τον χρόνο κατά τον οποίο ο Κύριος είπε: «περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου». «Ἐν ἐμοί»: Μιλάει για τον χρόνο όταν ο Κύριος είπε: «νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται». «Ἐμνήσθην»: Όταν, λέει, εδημιουργούσα τον άνθρωπο, εγνώριζα, λέει ο Κύριος, από τότε, ότι έπρεπε να πάθω για αυτόν. «Καὶ ἐμελέτησα»: Στον άνθρωπο λέει ο Θεός, δηλαδή, τίποτε από τα έργα σου δεν μου διέφυγε, διότι τα γνωρίζω όλα ως Θεός. «Ἐν ποιήμασιν»: Ο άνθρωπος λέει [προς τον Θεό]: κατανοούσα τα έργα σου μέσω της μελέτης του νόμου και έμενα έκθαμβος. «Διεπέτασα»: Προς εσένα, δηλαδή για εσένα τον άνθρωπο, λέει ο Χριστός, άπλωσα τα χέρια μου πάνω στον σταυρό. «Η ψυχή μου»: [Διότι ως κακούργος υπέμενα για τον άνθρωπο, λέει ο Κύριος, μη έχοντας καμία ανακούφιση από τη θλίψη πάνω στον σταυρό].

«Και στις συμφορές και στην ευημερία και σε κάθε μεταβολή των καιρών επιδείκνυα την ίδια προθυμία», λέει. Τι σημαίνει όμως το «ως γη άνυδρος σε σένα»; Όπως ακριβώς η διψασμένη γη ποθεί τη βροχή, έτσι κι εγώ ποθώ να βρίσκομαι διαρκώς κοντά σου. Μάλιστα, αυτή την επιθυμία την επέτεινε ο όγκος των θλίψεων· γι' αυτό και ο Θεός επέτρεψε να αυξηθούν, επιδεικνύοντας τη μεγάλη του πρόνοια.

Διότι, εάν ο σαρκικός έρωτας υποδουλώνει τόσο πολύ την ψυχή, ώστε να την αποσπάσει από όλα τα άλλα και να την προσηλώσει αποκλειστικά στην τυραννία του αγαπώμενου προσώπου, τι δεν θα μπορούσε να κατορθώσει ο πόθος για τον Χριστό και ο φόβος της αποξένωσης από Αυτόν; Αυτά ακριβώς και τα δύο κυρίευαν σε τέτοιο βαθμό την ψυχή του προφήτη, ώστε άλλοτε μεν να λέει: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, Θεέ»· και πάλι: «Η ψυχή μου είναι σαν άνυδρη γη ενώπιόν σου»· και, «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω σου»· άλλοτε δε: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με τιμωρήσεις με την οργή σου».

Ψαλμός 142. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν τον καταδίωκε ο γιος του Αβεσσαλώμ. «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου, δώσε προσοχή στη δέησή μου σύμφωνα με την αλήθειά σου, εισάκουσέ με σύμφωνα με τη δικαιοσύνη σου και μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου», δηλαδή, μη θελήσεις να με κρίνεις σύμφωνα με τα έργα μου. Διότι αυτά ταιριάζουν όχι απλώς στον Δαβίδ, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που καταδιώκεται από εχθρό και παρακαλεί τον Θεό. «Διότι δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός». Λέει ότι κανείς από τους ζωντανούς δεν δικαιώνεται ούτε σώζεται από τα δικά του έργα, αλλά κατά χάρη, εξαιτίας του ελέους σου. «Διότι καταδίωξε ο εχθρός την ψυχή μου», του μεν Δαβίδ ο πατροκτόνος Αβεσσαλώμ, του κάθε ανθρώπου δε, ο εχθρός και αποστάτης του Θεού. «Ταπείνωσε μέχρι το χώμα τη ζωή μου, με έβαλε να καθίσω στο σκοτάδι σαν τους προαιώνιους νεκρούς· και κυριεύτηκε από ακηδία το πνεύμα μου, μέσα μου ταράχτηκε η καρδιά μου». Και αυτά νοούνται τόσο ιστορικά όσο και αναγωγικά, όπως ακριβώς και για τους ανθρώπους και τους εχθρούς που αναφέρθηκαν πιο πάνω. «Θυμήθηκα τις παλιές ημέρες», τις αμάχητες και ειρηνικές, «μελέτησα όλα τα έργα» των σοφών δημιουργημάτων σου, και, αποκτώντας ελπίδα, «άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου», παρακαλώντας για προστασία. «Η ψυχή μου είναι απέναντί σου σαν άνυδρη γη», διψώντας την ακατανίκητη βοήθεια από εσένα.

Και με αυτούς που ησυχάζουν παλεύει όχι μόνο κατά την προσευχή και την ψαλμωδία, αλλά επιθυμεί να επιτίθεται στον ησυχαστή σε κάθε καιρό και έργο, και επιδιώκει πεισματικά να γίνει αχώριστος σύντροφός του σε όλη τη διάρκεια του χρόνου. Και δεν θα επέτρεπε ποτέ αυτή σε κανέναν να ησυχάσει, εάν ο Κύριος δεν του παρείχε άνωθεν δύναμη και δεν διέκοπτε τις ακάθεκτες ορμές της· διότι ο Δαβίδ ονόμασε τον δαίμονα της ακηδίας σύμπτωμα και δαιμόνιο μεσημβρινό· «Με εκάθισε», λέει, «σε σκοτεινά μέρη σαν τους από αιώνων νεκρούς· και κατελήφθη από ακηδία το πνεύμα μου, μέσα μου ταράχθηκε» πέφτοντας σε αθυμία εξαιτίας της ακηδίας η σάρκα και «η καρδιά μου», αλλά «θυμήθηκα τις αρχαίες ημέρες», τους δικούς Σου οικτιρμούς, και «άπλωσα προς Εσένα τα χέρια μου, και μελέτησα όλα τα έργα Σου» και «όταν η καρδιά μου κατελήφθη από ακηδία, σε πέτρα» δύναμης, καρτερίας και υπομονής «με ύψωσες» και με ελέησες και με οδήγησες προς τη σωτηρία, «διότι έγινες βοηθός μου». Διάδοχοι, συμμέτοχοι και συνήγοροι της ακηδίας είναι η σκληροκαρδία, η μνησικακία, η οργή και η λύπη.