Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 142:7

Ως σκοτία δηλώνει την άγνοια που είχε κάποτε. Διότι σε τίποτα δεν διέφερα από τον νεκρό. Αιώνιους νεκρούς αποκαλεί τους παλαιούς ειδωλολάτρες. «Ταχύ εισάκουσόν μου, Κύριε, εξέλιπε το πνεύμα μου». Στις έσχατες περιστάσεις, όταν κινδυνεύει η ψυχή κάποιου, αρμόζει να λέγεται αυτό, και όχι βεβαίως να χρησιμοποιείται αναγκαστικά στις ανθρώπινες υποθέσεις.

Απάντηση: Αδελφέ, ο καιρός των πολέμων είναι καιρός εργασίας. Μην αποκάμεις, αλλά εργάσου, πολέμησε. Όταν ενταθεί ο πόλεμος, ενέτεινε τον αγώνα και εσύ, κράζοντας: Κύριε Ιησού Χριστέ, εσύ βλέπεις την αδυναμία μου και τη θλίψη μου, βοήθησέ με και ελευθέρωσέ με από αυτούς που με καταδιώκουν, διότι σε σένα κατέφυγα. Και προσευχήσου για να λάβεις δύναμη να υπηρετήσεις τον Θεό με καθαρή καρδιά. Το σημείο ότι κάποιος έχει την ελπίδα του στον Θεό, είναι το να αποτινάξει από τον εαυτό του κάθε μολυσμό της φροντίδας της σάρκας και να μη λογαριάζει καθόλου ότι κατέχει οτιδήποτε από τούτον τον αιώνα, επειδή αλλιώς έχει την ελπίδα του σε αυτό και όχι στον Θεό. Το σημείο της συγχώρησης των αμαρτιών είναι το να τις μισήσει κανείς και να μην τις πράξει πλέον. Εάν όμως ακόμη τις μελετά και συγκατατίθεται στην καρδιά του ή και τις πράττει, είναι σημείο ότι ακόμη δεν του έχουν συγχωρηθεί, αλλά εξακολουθεί να είναι ένοχος σε αυτές. Το να μένει κανείς στο κελλί κατά Θεόν, είναι το να κατακρίνει τον εαυτό του όταν αισθάνεται ευχαρίστηση στην καρδιά του από την ομορφιά του κελλιού ή από τη σωματική ανάπαυση, λέγοντας: Αλίμονο σε εμένα τον αμαρτωλό, διότι απολαμβάνω πράγματα προς κατάκρισή μου, και είμαι ανάξιος αυτών, ενώ άλλοι άξιοι θλίβονται, ταλαιπωρούμενοι χωρίς να βρίσκουν σωματική ανάπαυση. Κύριε Ιησού Χριστέ, συγχώρησέ με και για αυτό, ένεκα του ονόματός σου που έχει επικληθεί σε εμάς.

Γρήγορα εισάκουσέ με, κ.λπ. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα. Στους κατεπείγοντες καιρούς των περιστάσεων, δηλαδή σε διωγμούς ή στους έσχατους κινδύνους, όταν κινδυνεύει η ψυχή κάποιου, καθώς εκλείπει το πνεύμα που υπάρχει μέσα της και η καρδιά ταράζεται μέσα της, αρμόζει να λέμε, προσευχόμενοι παρόμοια με τον Δαβίδ, τα λόγια του Χριστού: «Εισάκουσέ με, Κύριε»· δεν είναι βέβαια αναγκαίο να το χρησιμοποιούμε για τα ανθρώπινα πράγματα. — Εφόσον μεν το πρόσωπό σου με καταξιώνει με τα δικά του χαρίσματα, το φως σου υπάρχει μέσα μου και όλο το σκοτάδι μου έχει αποδιωχθεί· ώστε να μπορώ να πω: «Σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε»· εάν όμως ποτέ αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, βρίσκομαι στο σκοτάδι, στο οποίο βρίσκονται όλοι όσοι κατεβαίνουν στον λάκκο· στον οποίο λάκκο δεν υπάρχει τίποτε άλλο παρά το ονομαζόμενο εξώτερο σκοτάδι.

Διάψαλμα: παύση της προφητείας για μετάβαση σε άλλο νόημα. «ταχύ»: Διότι ως άνθρωπος [επί του σταυρού] εκ μέρους του Αδάμ φώναζε ο Χριστός. «μὴ ἀποστρέψῃς»: Διότι πονούσε ως άνθρωπος, για να δείξει ότι ο Χριστός (ο Κύριος) ενδύθηκε αληθινή σάρκα. «καὶ ὁμοιωθήσομαι»: Διότι ακριβώς όπως ένας από τους νεκρούς τοποθετήθηκε στο μνήμα ο Χριστός· διότι κάθε μνήμα είναι ο λάκκος. «ἀκουστόν»: Σημαίνει (λέει) την ανάσταση του Κυρίου (Χριστού)· διότι έγινε το πρωί (όρθρο). Διότι σε αυτήν την ώρα έλαβε ο άνθρωπος το έλεος και την παρρησία. «γνώρισόν μοι»: Διότι τότε υποδείχθηκε στον άνθρωπο η οδός του ευαγγελίου, η αληθινή, η αλάνθαστη. Τότε· πότε; Όταν αναστήθηκε ο Κύριος εκ νεκρών. «ὅτι πρὸς σέ»: Διότι ούτε πλέον η ψυχή μπορεί να χωριστεί από το κυριακό σώμα, την οποία ανέλαβε ο Θεός Λόγος. «ἐξελοῦ»: Διότι δεν κατακυριεύουν πλέον τον άνθρωπο οι δαίμονες, αφότου ο άνθρωπος ενώθηκε με τη θεότητα. «δίδαξον»: Διότι έμαθε ο άνθρωπος [έχοντας διδαχθεί], από όσα έπαθε, πώς πρέπει να σέβεται τον Θεό και να κάνει το θέλημά Του. «τὸ πνεῦμά σου»: Το Πνεύμα, δηλαδή αυτό που δίνεται από τον Πατέρα και τον Υιό, αφού κάθισε πάνω στα κεφάλια των αποστόλων, αυτό οδήγησε τον άνθρωπο στην αληθινή γη. «ἕνεκα»: Διότι στο όνομα του Κυρίου ζει πλέον ο άνθρωπος. «ἐξάξεις»: Διότι θλίψη είναι ο παρών αιώνας για τους δικαίους, ενώ ανάπαυση είναι ο μέλλων.

Τι λες; Πιέζεις τον ιατρό για τη θεραπεία; Σε καμία περίπτωση· αλλά συνηθίζεται και αυτό από τις θλιβόμενες ψυχές, όπως ακριβώς και από τους ασθενείς, να παρακαλούν τους ιατρούς, ακόμη και αν δεν το απαιτεί η περίσταση, ζητώντας να έλθει γρήγορα η λύση. Γι' αυτό και ο ίδιος, προσθέτοντας την αιτία, έλεγε: «Εξέλιπε το πνεύμα μου». Αν και ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς, πολλώ μάλλον μπορεί να σώσει πριν από τον θάνατο. Αλλά, όπως προείπα, από αυτό αποδεικνύεται η αδυναμία της ανθρώπινης φύσεως. Διότι γνώριζε μεν ότι για Εκείνον τα πάντα είναι εύκολα, αλλά δεν αντέχει την επέλαση των δεινών.

Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, για να μην ομοιωθώ με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο. Άλλος αναφέρει: Μην κρύψεις το πρόσωπό σου από εμένα. Και από πού προέρχεται η αποστροφή; Ο ίδιος ο Θεός λέει μέσω του Ησαΐα: Μήπως δεν είναι ισχυρό το χέρι μου; Αλλά οι αμαρτίες σας δημιουργούν διαχωρισμό ανάμεσα σε εμένα και σε εσάς. Όταν, λοιπόν, πράξουμε κάτι πονηρό, Εκείνος αποστρέφεται.

Γι' αυτό έλεγε για τους Ιουδαίους, όταν ερωτήθηκε γιατί τους μιλά με παραβολές: «Επειδή, ενώ βλέπουν, δεν βλέπουν, και ενώ ακούν, δεν ακούν». Το δε «ύψωσα», σημαίνει: μετέφερα ή μετέθεσα σε εσένα την ψυχή μου. «Ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου, Κύριε, σε εσένα κατέφυγα». Πρόσεξε ότι παντού οι αιτίες προβάλλονται και από εκείνον που δέεται. «Μην αποστρέψεις», λέει, «το πρόσωπό σου από εμένα, διότι σε εσένα ήλπισα. Γνώρισέ μου την οδό, διότι προς εσένα ύψωσα την ψυχή μου. Ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου, διότι σε εσένα κατέφυγα. Δίδαξέ με να πράττω το θέλημά σου, διότι εσύ είσαι ο Θεός μου». Δεν είπε απλώς «Δίδαξέ με το θέλημά σου», αλλά «να πράττω το θέλημά σου»· δηλαδή, οδήγησέ με στα ίδια τα έργα. Διότι υπάρχει ανάγκη από την άνωθεν συνδρομή, και από την εκείθεν διδασκαλία, ώστε να βαδίζουμε την οδό που οδηγεί στην αρετή· όχι παραμένοντας εμείς αδρανείς, αλλά συνεισφέροντας κι εμείς όσα εξαρτώνται από εμάς. «Διότι εσύ είσαι ο Θεός μου». Βλέπεις ότι τα αιτήματά του είναι πνευματικά; Διότι δεν υποβάλλει το αίτημα για χρήματα, εξουσία και δόξα, αλλά για το πώς θα πράττει το θέλημα του Θεού· το οποίο είναι θησαυρός όλων των αγαθών, και πλούτος αστείρευτος, και της ευημερίας αρχή, και ρίζα, και μέσο, και τέλος.

Περίζωσέ με με δύναμη εξ ύψους, Λόγε, εμένα που ασθενώ και είμαι εντελώς εξαντλημένος, για να αγρυπνώ και να νήφω μέσα σε νηστείες, δεήσεις και αγαθές πράξεις, Εσύ ο μόνος παντοδύναμος. Θ. Θεράπευσέ με, Μητέρα του Ύψιστου Θεού, και θα ιαθώ, εγώ που έχω στηριχθεί σε εσένα. Ιδού, το πνεύμα μου χάνεται και τα οστά μου ξεράθηκαν, και η ταλαίπωρη ζωή μου πλησίασε στον Άδη.

Γι' αυτό: «Γρήγορα εισάκουσέ με, Κύριε», πριν «εκλείψει το πνεύμα μου», δηλαδή η ψυχή μου. «Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα», δηλαδή, μην με εγκαταλείψεις, «για να μην γίνω όμοιος με τους νεκρούς που κατεβαίνουν στον τάφο», διότι αυτό υποδηλώνει η λέξη λάκκος. «Κάνε με να ακούσω το πρωί το έλεός σου», δηλαδή, βιάσου να με ακούσεις, «επειδή σε εσένα ήλπισα», και «γνώρισέ μου την οδό» της σωτηρίας, «στην οποία θα πορευτώ, διότι προς εσένα σήκωσα την ψυχή μου» και την ύψωσα. «Γλίτωσέ με από τους εχθρούς μου», τους ορατούς και τους αόρατους, Κύριε, «επειδή σε εσένα κατέφυγα».

Τι θα κάνει, όμως, όταν αναχωρήσει από το σώμα, όταν η κάθε ψυχή παρουσιάσει τον αμπελώνα της στον Δεσπότη; Τι να πει εκείνη η ψυχή που εγκατέλειψε τη γη της έρημη και χέρσα, βλέποντας άλλες ψυχές ότι καλλιέργησαν τη δική τους γη και βρίσκονται σε μεγάλη δόξα; Διότι λέει: «θα λάμψουν τα πρόσωπά τους σαν τον ήλιο». Όταν λοιπόν δει η ψυχή εκείνη τέτοια δόξα των άλλων ψυχών, τότε θα κατανοήσει ότι εξαπατήθηκε από την υπερηφάνεια και την κενοδοξία, βλέποντας τον εαυτό της έρημο, επειδή δεν καλλιέργησε τη δική της γη. Αν λοιπόν κατανοήσει εκείνη η ψυχή, ενώ βρίσκεται ακόμη στο σώμα, ότι εμπαίζεται από τα πνεύματα της πονηρίας, ας βοήσει με όλη της την καρδιά προς τον Θεό, και ας πει: «η ψυχή μου είναι σαν άνυδρη γη ενώπιόν σου. Εισάκουσέ με γρήγορα, Κύριε, το πνεύμα μου εξέλιπε». Διότι έχει μεγάλη δύναμη αυτός που ταπεινώνει τον εαυτό του, όπως λέει: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει», και πάλι: «θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα». Επομένως, η συντετριμμένη και ταπεινωμένη καρδιά έχει μεγάλη δύναμη για να αντισταθεί «προς τα πνευματικά της πονηρίας» και να αναζητήσει τη δική της ουσία. Μακάριοι είναι αυτοί που βαδίζουν με προθυμία στις εντολές, διότι αυτοί θα κατακτήσουν το τέλειο. Γι' αυτό φανερώθηκε ο Κύριος, για να πεισθούμε εμείς στην αλήθεια, και κατέβηκε και ανέβηκε, για να τον ακολουθήσουμε εμείς, γινόμενος αυτό που είμαστε εμείς κατά θεία οικονομία, ώστε να γίνουμε εμείς αυτό που είναι Εκείνος.