Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
13 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
ἀκουστὸν ποίησόν μοι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου, ὅτι ἐπὶ σοὶ ἤλπισα· γνώρισόν μοι, Κύριε, ὁδόν, ἐν ᾗ πορεύσομαι, ὅτι πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου·Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–13 από 13
Ἀκουστὸν ποίησόν μοι τὸ πρωῒ τὸ ἔλεός σου. Τὴν πρωϊνὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου λέγει· ἢ τάχα καὶ τὴν πρωϊνὴν ἀνάστασιν εὔχεται παραγενέσθαι Χριστοῦ, δι᾽ ἧς ἐλεούμεθα. Γνώρισόν μοι, Κύριε, ὁδὸν ἐν ᾗ πορεύσομαι.
Κάνε να ακούσω το πρωί το έλεός σου. Εννοεί την πρωινή ανάσταση του Κυρίου· ή ίσως και εύχεται να έλθει η πρωινή ανάσταση του Χριστού, διά της οποίας ελεούμαστε. Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ.
Λεπτομέρειες
Ἀπόκρισις· Ἄδελφε, ὁ καιρὸς τῶν πολέμων καιρὸς ἐργασίας ἐστί. Μὴ παραλυθῇς, ἀλλ’ ἔργασαι, πολέμησον. Ὅταν σφίγξῃ ὁ πόλεμος, σφίγξον καὶ σύ, κράζων· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, σὺ βλέπεις τὴν ἀδυναμίαν μου καὶ τὴν θλῖψίν μου, βοήθησόν μοι καὶ ῥῦσαί με ἀπὸ τῶν καταδιωκόντων με, ὅτι πρὸς σὲ κατέφυγον. Καὶ εὖξαι τοῦ λαβεῖν δύναμιν δουλεῦσαι τῷ Θεῷ ἐν καθαρᾷ καρδίᾳ. Τὸ σημεῖον ὅτι ἔχει τις τὴν ἐλπίδα πρὸς τὸν Θεόν, ἐστι τὸ ἐκτινάξαι ἑαυτὸν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ τῆς φροντίδος τῆς σαρκὸς καὶ μὴ λογίσασθαι ὅλως ὅτι ἔχει τίποτε τοῦ αἰῶνος τούτου, ἐπεὶ εἰς αὐτὸ ἔχει τὴν ἐλπίδα καὶ οὐκ εἰς τὸν Θεόν. Τὸ σημεῖον τῆς συγχωρήσεως τῶν ἁμαρτιῶν ἐστι τό τινα μισῆσαι αὐτὰ καὶ μηκέτι ποιῆσαι αὐτά. Ἐὰν δὲ ἀκμὴν μελετᾷ εἰς αὐτὰ καὶ συντίθεται ἐν τῇ καρδίᾳ αὑτοῦ ἢ καὶ πράττῃ, σημεῖόν ἐστιν ὅτι ἀκμὴν οὐ συνεχωρήθησαν αὐτῷ, ἀλλ’ ἀκμὴν ἐνέχεται αὐτοῖς. Τὸ καθίσαι κατὰ Θεόν, ἐστι τὸ κατακρῖναί τινα ἑαυτὸν ὅταν ἡδύνηται τῇ καρδίᾳ ἐν τῇ καλλονῇ τοῦ κελλίου ἢ ἐν τῇ σωματικῇ ἀναπαύσει, αὐτοῦ λέγοντος· Οὐαί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ, ὅτι εὑρίσκω πράγματα εἰς κατάκριμά μου, καὶ ἀνάξιός εἰμι αὐτῶν, καὶ ἄλλοι ἄξιοι θλίβονται, πελαζόμενοι μὴ εὑρίσκοντες σαρκικὴν ἀνάπαυσιν. Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, συγχώρησόν μοι καὶ περὶ τούτου ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου τοῦ ἐπικληθέντος εἰς ἡμᾶς.
Απάντηση: Αδελφέ, ο καιρός των πολέμων είναι καιρός εργασίας. Μην αποκάμεις, αλλά εργάσου, πολέμησε. Όταν ενταθεί ο πόλεμος, ενέτεινε τον αγώνα και εσύ, κράζοντας: Κύριε Ιησού Χριστέ, εσύ βλέπεις την αδυναμία μου και τη θλίψη μου, βοήθησέ με και ελευθέρωσέ με από αυτούς που με καταδιώκουν, διότι σε σένα κατέφυγα. Και προσευχήσου για να λάβεις δύναμη να υπηρετήσεις τον Θεό με καθαρή καρδιά. Το σημείο ότι κάποιος έχει την ελπίδα του στον Θεό, είναι το να αποτινάξει από τον εαυτό του κάθε μολυσμό της φροντίδας της σάρκας και να μη λογαριάζει καθόλου ότι κατέχει οτιδήποτε από τούτον τον αιώνα, επειδή αλλιώς έχει την ελπίδα του σε αυτό και όχι στον Θεό. Το σημείο της συγχώρησης των αμαρτιών είναι το να τις μισήσει κανείς και να μην τις πράξει πλέον. Εάν όμως ακόμη τις μελετά και συγκατατίθεται στην καρδιά του ή και τις πράττει, είναι σημείο ότι ακόμη δεν του έχουν συγχωρηθεί, αλλά εξακολουθεί να είναι ένοχος σε αυτές. Το να μένει κανείς στο κελλί κατά Θεόν, είναι το να κατακρίνει τον εαυτό του όταν αισθάνεται ευχαρίστηση στην καρδιά του από την ομορφιά του κελλιού ή από τη σωματική ανάπαυση, λέγοντας: Αλίμονο σε εμένα τον αμαρτωλό, διότι απολαμβάνω πράγματα προς κατάκρισή μου, και είμαι ανάξιος αυτών, ενώ άλλοι άξιοι θλίβονται, ταλαιπωρούμενοι χωρίς να βρίσκουν σωματική ανάπαυση. Κύριε Ιησού Χριστέ, συγχώρησέ με και για αυτό, ένεκα του ονόματός σου που έχει επικληθεί σε εμάς.
Λεπτομέρειες
Παρακάλεσον δὲ καὶ τὸν κύριον τὸν ἀββᾶν ἵνα μὴ οὕτως χρονίζῃ ἡμᾶς ἰδεῖν, ὅτι σφόδρα αὐτὸν ἀγαπῶ, ἀλλὰ χρῄζω τοῦ ἐξ αὐτοῦ στηριγμοῦ. Ἀπόκρισις Ἰωάννου· Εἰ περὶ ἡμῶν τῶν ἐλαχίστων ἔγραψέ σου ἡ ἀγάπη, ὅτι οὐ θέλομέν τινα ἀπολέσθαι, τί λέγεις πρὸς τὸν ὀμόσαντα εἰς ἑαυτὸν ὅτι «Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος ὅτι οὐ θέλω τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν αὐτόν», περὶ οὗ μαρτυρεῖ λέγων ὁ Ἀπόστολος· «Ὃς θέλει πάντα ἄνθρωπον σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν;» Ἄδελφε, μὴ ὀκνήσῃς προσελθεῖν τῷ Ἰησοῦ λέγων· «Ἐπιστάτα, σῶσον, ἀπολλύμεθα», καὶ βλέπεις τί ποιεῖ κατὰ τῶν ἐχθρῶν. Ἐντύγχανε αὐτῷ λέγων· «Κύριε ὁ Θεός μου, ἔνδειξον τὴν παρὰ σοῦ ἐκδίκησιν ἐν αὐτοῖς, ὅτι πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου.» Περὶ δὲ τοῦ εἰσενεγκεῖν θλίψεις καὶ πειρασμούς, οὐ χρεία τοῦ γράψαι σοι, γινώσκοντι τί λέγει ὁ Ἀπόστολος περὶ τούτου καὶ τί ἔσται τὸ τέλος τῆς ὑπομονῆς. Μὴ ἐκκακήσωμεν ἀγαπητέ μου ἄδελφε, καὶ γὰρ ὁ φροντίζων ἡμῶν Κύριος μέγας ἐστὶ τοῦ προΐστασθαι ἡμῶν. Θαρσοποιῶν γὰρ ἡμᾶς ἔλεγεν· «Ἐγώ εἰμι, μὴ φοβῆσθε.» Καὶ πάλιν· «Θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον.» Μὴ ἀμελήσωμεν οὖν προσπίπτειν αὐτῷ καὶ παρακαλεῖν αὐτοῦ τὴν ἀγαθότητα, αὐτὸς γὰρ ποιεῖ «ὑπερεκπερισσοῦ ὧν αἰτούμεθα ἢ νοοῦμεν.»
Παρακάλεσε δε και τον κύριο αββά να μην καθυστερεί τόσο πολύ να μας δει, διότι τον αγαπώ σφόδρα, αλλά έχω και ανάγκη από τον στηριγμό του. Απόκριση Ιωάννου: Εάν για εμάς τους ελαχίστους έγραψε η αγάπη σου ότι δεν θέλουμε να χαθεί κανείς, τι έχεις να πεις για Εκείνον που ορκίστηκε στον εαυτό Του ότι «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει και να ζήσει», για τον οποίο μαρτυρεί ο Απόστολος λέγοντας: «Ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας;» Αδελφέ, μη διστάσεις να προσέλθεις στον Ιησού λέγοντας: «Επιστάτα, σώσε μας, χανόμαστε», και θα δεις τι θα πράξει εναντίον των εχθρών. Ικέτευέ Τον λέγοντας: «Κύριε ο Θεός μου, δείξε την από μέρους Σου εκδίκηση σε αυτούς, διότι προς Εσένα ύψωσα την ψυχή μου». Όσο για το ότι επιτρέπει να έρχονται θλίψεις και πειρασμοί, δεν υπάρχει ανάγκη να σου γράψω, αφού γνωρίζεις τι λέει ο Απόστολος για αυτό και ποιο θα είναι το τέλος της υπομονής. Ας μην αποκάμουμε, αγαπητέ μου αδελφέ, διότι ο Κύριος που φροντίζει για εμάς είναι μέγας στο να μας προστατεύει. Διότι, για να μας ενθαρρύνει, έλεγε: «Εγώ είμαι, μη φοβάστε». Και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, να πέφτουμε ενώπιόν Του και να παρακαλούμε την αγαθότητά Του, διότι Εκείνος κάνει «πολύ περισσότερα από όσα ζητούμε ή κατανοούμε».
Λεπτομέρειες
Ἀκουστὸν ποίησόν μοι τὸ πρωῒ τὸ ἔλεός σου. Ἐν τοῖς πειρασμοῖς ἐλέους θείου δεόμεθα· ὅπερ γένοιτ᾽ ἂν ἐν ταῖς προσευχαῖς ἐγρηγορότως σχολάζοιμεν, καὶ μάλιστα κατὰ καιρὸν τὸν ἑωθινὸν, ὥστε δύνασθαι λέγειν· Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθρίζω.
Κάνε να ακούσω το πρωί το έλεός σου. Στους πειρασμούς δεόμαστε για το θείο έλεος· πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί, εάν αφοσιωνόμασταν με εγρήγορση στις προσευχές, και μάλιστα κατά την πρωινή ώρα, ώστε να μπορούμε να λέμε: Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω.
Λεπτομέρειες
Γνώρισόν μοι, Κύριε, ὁδὸν ἐν ᾗ πορεύσομαι. Ἀπὸ τοῦ χαμαὶ κεῖσθαι τὴν ἐμὴν πρὸς σὲ ψυχὴν ἀνατείναντι μετανοίας δεῖξον ὁδὸν, ἢ τὴν ἄγουσαν μετὰ σώματος ἀπαλλαγὴν ἐπὶ τὰ οὐράνια· θνητὸς γὰρ πῶς ἂν νοήσαι τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ; τάχα δέ τις τὰς προτέρας ὁδοὺς Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας βαδίσας, κατὰ τὸ, Στῆτε ἐν ταῖς ὁδοῖς, καὶ ἐρωτήσατε τρίβους Κυρίου αἰωνίας, μετὰ ταύτας τὴν ὁδὸν ζητῶν τὴν ἀγαθὴν, τῷ ταύτης ἐρεῖ πατρὶ, καὶ γινώσκοντι τὴν ὁδὸν τῶν υἱῶν τὸ, Γνώρισόν μοι ὁδὸν ταύτην ἐν ᾗ πορεύσομαι· ἥτις ἐπινεύσαντος τοῦ Πατρὸς ἑαυτὴν ἐμφανίζουσα λέγει τοῖς ἀξίοις· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός· οὐδεὶς γὰρ ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα εἰ μὴ δι᾽ ἐμοῦ.
Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ. Σε εμένα που ανύψωσα την ψυχή μου προς εσένα από την κατάσταση του να κείται χάμω, δείξε την οδό της μετάνοιας, ή εκείνην που οδηγεί στα επουράνια μετά την απαλλαγή από το σώμα· διότι ένας θνητός πώς θα μπορούσε να κατανοήσει τις οδούς Του; Ίσως δε, κάποιος που περπάτησε τις προγενέστερες οδούς, τον Μωυσή και τους προφήτες, σύμφωνα με το «Σταθείτε στις οδούς, και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου», αναζητώντας, μετά από αυτές, την αγαθή οδό, θα πει προς τον Πατέρα της, ο οποίος γνωρίζει την οδό των υιών, το εξής: Γνώρισέ μου την οδό αυτήν στην οποία θα πορευθώ· η οποία, με τη συγκατάθεση του Πατρός, φανερώνοντας τον εαυτό της, λέει στους άξιους: Εγώ είμαι η οδός· διότι κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού.
Λεπτομέρειες
Φωτισθῶμεν ἀκοὴν, φωτισθῶμεν γλῶσσαν· ἵνα ἀκούσωμεν, τί λαλήσει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ ἀκουστὸν ἡμῖν γένηται τὸ πρωινὸν ἔλεος, καὶ ἀκουτισθῶμεν ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην, ἀκοαῖς θείαις ἐνηχουμένην· ἵνα μὴ ὦμεν μάχαιρα ὀξεῖα, μηδὲ ξυρὸν ἠκονημένον, μηδὲ ὑπὸ τὴν γλῶσσαν στρέφωμεν κόπον καὶ πόνον, ἀλλὰ λαλῶμεν Θεοῦ σοφίαν ἐν μυστηρίῳ, τὴν ἀποκεκρυμμένην, τὰς πυρίνας γλώσσας αἰδούμενοι.
Ας φωτιστούμε στην ακοή, ας φωτιστούμε στη γλώσσα· για να ακούσουμε τι θα λαλήσει ο Κύριος ο Θεός, και να γίνει σε εμάς ακουστό το πρωινό Του έλεος, και να ακούσουμε αγαλλίαση και ευφροσύνη η οποία θα αντηχεί σε θείες ακοές· για να μην είμαστε κοφτερό μαχαίρι, ούτε ακονισμένο ξυράφι, ούτε κάτω από τη γλώσσα μας να κρύβουμε κόπο και πόνο, αλλά να λαλούμε τη σοφία του Θεού εν μυστηρίω, την αποκρυμμένη, τρέφοντας σεβασμό για τις πύρινες γλώσσες.
Λεπτομέρειες
Διάψαλμα· ἀνοχὴ τῆς προφητείας εἰς ἕτερον νόημα. ταχύ Ὡς ἄνθρωπος γὰρ [ἐπὶ τοῦ σταυροῦ] ἐκ προσώπου τοῦ Ἀδὰμ ἐβόα ὁ Χριστός. μὴ ἀποστρέψῃς Ἐπόνει γὰρ ὡς ἄνθρωπος, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀληθινὴν σάρκα ἐνεδύσατο ὁ Χριστός (κύριος). καὶ ὁμοιωθήσομαι Ὥσπερ γὰρ εἷς [ἐκ] τῶν νεκρῶν ἐτέθη ἐν μνήματι ὁ Χριστός· πᾶν γὰρ μνῆμα ὁ λάκκος ἐστίν. ἀκουστόν Σημαίνει (λέγει) τὴν ἀνάστασιν τοῦ κυρίου (Χριστοῦ)· ὄρθρου γὰρ ἐγένετο. ἐν ταύτῃ γὰρ τῇ ὥρᾳ ἀπέλαβεν ὁ ἄνθρωπος τὸ ἔλεος καὶ τὴν παρρησίαν. γνώρισόν μοι Τότε γὰρ ὑπεδείχθη τῷ ἀνθρώπῳ ἡ ὁδὸς τοῦ εὐαγγελίου, ἡ ἀληθινή, ἡ ἀπλανής. τότε· πότε; ὅταν ἀνέστη ὁ κύριος ἐκ νεκρῶν. ὅτι πρὸς σέ Οὔτε γὰρ ἔτι ἡ ψυχὴ τοῦ κυριακοῦ σώματος δύναται χωρισθῆναι, ἣν ἀνέλαβεν ὁ θεὸς λόγος. ἐξελοῦ Οὐκέτι γὰρ τοῦ ἀνθρώπου κατακυριεύουσιν οἱ δαίμονες, ἀφ’ οὗ ὁ ἄνθρωπος ἡνώθη τῇ θεότητι. δίδαξον Ἔμαθε γὰρ ὁ ἄνθρωπος [διδαχθείς], ἀφ’ ὧν ἔπαθε, πῶς δεῖ σέβειν τὸν θεὸν καὶ ποιεῖν τὸ αὐτοῦ θέλημα. τὸ πνεῦμά σου Τὸ πνεῦμα, δηλαδὴ τὸ παρὰ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ διδόμενον, καθίσαν ἐπὶ τὰς κεφαλὰς τῶν ἀποστόλων, αὐτὸ ὡδήγησε τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τὴν γῆν τὴν ἀληθινήν. ἕνεκα Ἐν γὰρ τῷ ὀνόματι κυρίου ζῇ λοιπὸν ὁ ἄνθρωπος. ἐξάξεις Θλῖψις γὰρ ὁ παρὼν αἰὼν τοῖς δικαίοις, ἀνάπαυσις δὲ ὁ μέλλων.
Διάψαλμα: παύση της προφητείας για μετάβαση σε άλλο νόημα. «ταχύ»: Διότι ως άνθρωπος [επί του σταυρού] εκ μέρους του Αδάμ φώναζε ο Χριστός. «μὴ ἀποστρέψῃς»: Διότι πονούσε ως άνθρωπος, για να δείξει ότι ο Χριστός (ο Κύριος) ενδύθηκε αληθινή σάρκα. «καὶ ὁμοιωθήσομαι»: Διότι ακριβώς όπως ένας από τους νεκρούς τοποθετήθηκε στο μνήμα ο Χριστός· διότι κάθε μνήμα είναι ο λάκκος. «ἀκουστόν»: Σημαίνει (λέει) την ανάσταση του Κυρίου (Χριστού)· διότι έγινε το πρωί (όρθρο). Διότι σε αυτήν την ώρα έλαβε ο άνθρωπος το έλεος και την παρρησία. «γνώρισόν μοι»: Διότι τότε υποδείχθηκε στον άνθρωπο η οδός του ευαγγελίου, η αληθινή, η αλάνθαστη. Τότε· πότε; Όταν αναστήθηκε ο Κύριος εκ νεκρών. «ὅτι πρὸς σέ»: Διότι ούτε πλέον η ψυχή μπορεί να χωριστεί από το κυριακό σώμα, την οποία ανέλαβε ο Θεός Λόγος. «ἐξελοῦ»: Διότι δεν κατακυριεύουν πλέον τον άνθρωπο οι δαίμονες, αφότου ο άνθρωπος ενώθηκε με τη θεότητα. «δίδαξον»: Διότι έμαθε ο άνθρωπος [έχοντας διδαχθεί], από όσα έπαθε, πώς πρέπει να σέβεται τον Θεό και να κάνει το θέλημά Του. «τὸ πνεῦμά σου»: Το Πνεύμα, δηλαδή αυτό που δίνεται από τον Πατέρα και τον Υιό, αφού κάθισε πάνω στα κεφάλια των αποστόλων, αυτό οδήγησε τον άνθρωπο στην αληθινή γη. «ἕνεκα»: Διότι στο όνομα του Κυρίου ζει πλέον ο άνθρωπος. «ἐξάξεις»: Διότι θλίψη είναι ο παρών αιώνας για τους δικαίους, ενώ ανάπαυση είναι ο μέλλων.
Λεπτομέρειες
Καὶ πάλιν· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ· καὶ τούτοις τοῖς λογισμοῖς δήσαντες ἑαυτοὺς ἀνελκύσωμεν. Ἀκουστὸν ποίησόν μοι τὸ πρωῒ τὸ ἔλεός σου, ὅτι ἐπὶ σοὶ ἤλπισα. Ἕτερος, Ἀκουστὸν ποίησόν μοι ἐξ ὄρθρου τὸ ἔλεός σου, τουτέστι, ταχέως.
Και πάλι: Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό· και δεσμεύοντας τους εαυτούς μας με αυτούς τους λογισμούς, ας ανυψωθούμε. Κάνε με να ακούσω το πρωί το έλεός σου, διότι σε σένα ήλπισα. Άλλος λέει: Κάνε με να ακούσω από τον όρθρο το έλεός σου, δηλαδή, γρήγορα.
Λεπτομέρειες
ϛʹ. Εἶδες θλιβομένην ψυχὴν καὶ θορυβουμένην; Πρὸ γὰρ τῆς πείρας ἀκοῦσαι βούλεται, ὥστε ταῖς ἐλπίσιν ὀρθωθῆναι καὶ τῇ προσδοκίᾳ. Ὃ δὲ λέγει, τοῦτό ἐστιν· Ἀνάστησόν με ἀπὸ τῆς ἐπαγγελίας. Εἶτα καὶ τὴν δικαιολογίαν τοῦ τυχεῖν προστίθησι, λέγων· Ὅτι ἐπὶ σοὶ ἤλπισα. Οὐδὲν γὰρ ὁ Θεὸς οὕτως ἐπιζητεῖ, ὡς τὸ διηνεκῶς πρὸς αὐτὸν κεχηνέναι. Γνώρισόν μοι, Κύριε, ὁδὸν, ἐν ᾗ πορεύσομαι· ὅτι πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου. Τί λέγεις; καὶ τῆς φύσεως ἐχούσης τὸν νόμον τὸν ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐντεθέντα, καὶ τῶν γραμμάτων αὐτὸν ἀνανεούντων τῶν Μωσαϊκῶν, πῶς ἀξιοῖς λέγων πάλιν, Γνώρισόν μοι, Κύριε, ὁδὸν, ἐν ᾗ πορεύσομαι; Ἢ οὖν τοῦτό ἐστιν εἰπεῖν· Ἐπεὶ ὑπὸ τῆς κακίας κατεχώσθη μου τὸ συνειδὸς, ἀξιῶ αὐτὸ ἀνανεωθῆναι. Ἢ ὁδὸν ἐνταῦθα τὰ πολλὰ τῶν ἀγνοουμένων ἀνθρώποις λέγει, ὥσπερ καὶ Παῦλος δείκνυσι, λέγων· Τὸ γὰρ τί προσευξώμεθα καθ᾽ ὃ δεῖ, οὐκ οἴδαμεν. Εἰ δὲ Παῦλος ἀγνοεῖ μετὰ τοσαύτην γνῶσιν, τί θαυμάζεις εἰ οὗτος ταῦτα λέγει; Ὅρα δὲ αὐτὸν οὐδὲν αἰσθητὸν ἐνταῦθα ζητοῦντα, ἀλλὰ τὴν ὁδὸν τὴν πρὸς Θεὸν φέρουσαν, καὶ οἴκοθεν παρέχοντα τὰς ἀρχάς. Οὐ γὰρ ἁπλῶς εἶπε· Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὴν ὁδὸν τὴν πρὸς σὲ φέρουσαν, ἀλλὰ τί; Ἐπειδὴ πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου· τουτέστι, Πρὸς σὲ κέχηνα, πρὸς σὲ βλέπω. Τούτοις γὰρ μάλιστα ὁ Θεὸς γνωρίζει.
ΣΤ΄. Είδες ψυχή θλιμμένη και ταραγμένη; Διότι, πριν από την πείρα των πραγμάτων, επιθυμεί να ακούσει, ώστε να ανορθωθεί με τις ελπίδες και την προσδοκία. Και αυτό που λέει, σημαίνει το εξής: Ανόρθωσέ με μέσω της υποσχέσεως. Έπειτα προσθέτει και τη δικαιολογία για να εισακουστεί, λέγοντας: «Διότι σε σένα ήλπισα». Επειδή τίποτα δεν επιζητεί τόσο πολύ ο Θεός, όσο το να είμαστε διαρκώς προσηλωμένοι σε Αυτόν. «Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ· διότι προς εσένα ύψωσα την ψυχή μου». Τι λες; Ενώ η φύση κατέχει τον νόμο που τοποθετήθηκε μέσα της εξ αρχής από τον Θεό, και ο Μωσαϊκός νόμος τον ανανεώνει, πώς προβάλλεις αξίωση λέγοντας πάλι: «Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ»; Ή λοιπόν αυτό εννοεί να πει: «Επειδή η συνείδησή μου καταχώθηκε από την κακία, ζητώ να ανανεωθεί». Ή με τη λέξη οδό εδώ εννοεί τα πολλά από αυτά που αγνοούν οι άνθρωποι, όπως ακριβώς φανερώνει και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε». Εάν όμως ο Παύλος το αγνοεί μετά από τόση γνώση, γιατί απορείς αν αυτός λέει αυτά τα λόγια; Πρόσεξε δε ότι αυτός δεν ζητά τίποτα το αισθητό εδώ, αλλά την οδό που οδηγεί προς τον Θεό, και παρέχει ο ίδιος από τον εαυτό του τις προϋποθέσεις. Διότι δεν είπε απλώς: «Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό», αλλά τι; «Επειδή προς εσένα ύψωσα την ψυχή μου»· δηλαδή, «προς εσένα είμαι προσηλωμένος, προς εσένα στρέφω το βλέμμα». Διότι σε αυτούς κατεξοχήν τη φανερώνει ο Θεός.
Λεπτομέρειες
Διὸ περὶ Ἰουδαίων ἔλεγεν, ἐρωτώμενος διὰ τί ἐν παραβολαῖς λαλεῖ αὐτοῖς· Ὅτι βλέποντες οὐ βλέπουσι, καὶ ἀκούοντες οὐκ ἀκούουσι. Τὸ δὲ, Ἦρα, Μετέστησα, ἢ μετέθηκα πρὸς σὲ [τὴν] ψυχήν μού ἐστιν. Ἐξελοῦ με ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, Κύριε, πρὸς σὲ κατέφυγον. Ὅρα πανταχοῦ τὰς αἰτίας καὶ παρὰ τοῦ δεομένου προσφερομένας. Μὴ ἀποστρέψῃς, φησὶ, τὸ πρόσωπόν σου ἀπ᾽ ἐμοῦ, ὅτι ἤλπισα ἐπὶ σέ. Γνώρισόν μοι ὁδὸν, ὅτι πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου. Ἐξελοῦ με ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὅτι πρὸς σὲ κατέφυγον. Δίδαξόν με τοῦ ποιεῖν τὸ θέλημά σου, ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεός μου. Οὐκ εἶπε, Δίδαξόν με τὸ θέλημά σου, ἁπλῶς, ἀλλὰ, Τοῦ ποιεῖν τὸ θέλημά σου· τουτέστιν, Εἰς τὰ ἔργα αὐτὰ ἐμβίβασον. Τῆς γὰρ ἄνωθεν ῥοπῆς χρεία, καὶ ἐκεῖθεν τῆς διδασκαλίας, ὥστε βαδίζειν τὴν ἐπὶ τὴν ἀρετὴν φέρουσαν ὁδόν· οὐχ ἡμῶν ἀργούντων, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν τὰ παρ᾽ ἑαυτῶν εἰσφερόντων. Ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεός μου. Ὁρᾷς τὰς αἰτήσεις αὐτοῦ πνευματικάς; Οὐ γὰρ περὶ χρημάτων καὶ δυναστείας, καὶ δόξης, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τοῦ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ποιεῖν, προσάγει τὴν αἴτησιν· ὅπερ ἐστὶ θησαυρὸς τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων, καὶ πλοῦτος ἀνελλιπὴς, καὶ εὐημερίας ἀρχὴ, καὶ ῥίζα, καὶ μέσα, καὶ τέλος.
Γι' αυτό έλεγε για τους Ιουδαίους, όταν ερωτήθηκε γιατί τους μιλά με παραβολές: «Επειδή, ενώ βλέπουν, δεν βλέπουν, και ενώ ακούν, δεν ακούν». Το δε «ύψωσα», σημαίνει: μετέφερα ή μετέθεσα σε εσένα την ψυχή μου. «Ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου, Κύριε, σε εσένα κατέφυγα». Πρόσεξε ότι παντού οι αιτίες προβάλλονται και από εκείνον που δέεται. «Μην αποστρέψεις», λέει, «το πρόσωπό σου από εμένα, διότι σε εσένα ήλπισα. Γνώρισέ μου την οδό, διότι προς εσένα ύψωσα την ψυχή μου. Ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου, διότι σε εσένα κατέφυγα. Δίδαξέ με να πράττω το θέλημά σου, διότι εσύ είσαι ο Θεός μου». Δεν είπε απλώς «Δίδαξέ με το θέλημά σου», αλλά «να πράττω το θέλημά σου»· δηλαδή, οδήγησέ με στα ίδια τα έργα. Διότι υπάρχει ανάγκη από την άνωθεν συνδρομή, και από την εκείθεν διδασκαλία, ώστε να βαδίζουμε την οδό που οδηγεί στην αρετή· όχι παραμένοντας εμείς αδρανείς, αλλά συνεισφέροντας κι εμείς όσα εξαρτώνται από εμάς. «Διότι εσύ είσαι ο Θεός μου». Βλέπεις ότι τα αιτήματά του είναι πνευματικά; Διότι δεν υποβάλλει το αίτημα για χρήματα, εξουσία και δόξα, αλλά για το πώς θα πράττει το θέλημα του Θεού· το οποίο είναι θησαυρός όλων των αγαθών, και πλούτος αστείρευτος, και της ευημερίας αρχή, και ρίζα, και μέσο, και τέλος.
Λεπτομέρειες
Δίδαξόν με τοῦ ποιεῖν τὸ θέλημά σου, ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεός μου· ποτὲ δὲ πάλιν· Ὁδήγησόν με ἐπὶ τὴν ἀλήθειάν σου· καὶ πάλιν· Γνώρισόν μοι, Κύριε, ὁδὸν, ἐν ᾗ πορεύσομαι, ὅτι πρὸς σὲ ἀπὸ πάσης μερίμνης βιωτικῆς, καὶ πάθους τὴν ψυχήν μου ἦρα καὶ ὕψωσα. Ὅσοι τὸ τοῦ Κυρίου μαθεῖν ἠβουλήθησαν θέλημα, ἐν αὐτοῖς θανεῖν κεχρεωστήκασιν [al. τὸ ἑαυτὸν πρότερον θανατῶσαι]· πίστει τοίνυν καὶ ἀπονήρῳ [al. ἑαυτοὺς ἀπαρνούμενοι πίστει, etc.] ἁπλότητι προσευξάμενοι, καὶ ψυχὰς πατέρων ἢ καὶ ἀδελφῶν ἐν ταπεινώσει καὶ ἀνενδοιάστῳ καρδίᾳ ἐρωτήσαντες, ὡς ἐκ Θεοῦ στόματος τὰ παρ’ αὐτῶν συμβουλευόμενα δεχέσθωσαν· εἰ καὶ ἐναντία τῷ ἑαυτῶν σκοπῷ τὰ εἰρημένα τυγχάνουσιν, εἰ καὶ μὴ πάνυ πνευματικοὶ οἱ ἐρωτηθέντες καθεστήκασιν· οὐκ ἔστι γὰρ ἄδικος ὁ Θεὸς ψυχὰς πίστει καὶ ἀκακίᾳ ἑαυτὰς τῇ τοῦ πλησίον συμβουλῇ καὶ κρίσει ταπεινωσάσας ἀπατῆσαι, κἂν ἄλογοι οἱ ἐρωτηθέντες τυγχάνωσιν· ἀλλ’ ὁ λαλῶν ἄϋλος καὶ ἀόρατος.
Δίδαξέ με να κάνω το θέλημά σου, διότι εσύ είσαι ο Θεός μου. Και άλλοτε πάλι: Οδήγησέ με στην αλήθειά σου. Και πάλι: Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ, διότι προς εσένα σήκωσα και ύψωσα την ψυχή μου μακριά από κάθε βιοτική μέριμνα και πάθος. Όσοι θέλησαν να μάθουν το θέλημα του Κυρίου, οφείλουν να νεκρώσουν πρώτα τον εαυτό τους. Αφού λοιπόν προσευχηθούν με πίστη και άκακη απλότητα, και ρωτήσουν τις ψυχές των πατέρων ή και των αδελφών με ταπείνωση και αδίστακτη καρδιά, ας δεχθούν τις συμβουλές τους σαν να προέρχονται από το στόμα του Θεού, ακόμη κι αν αυτά που ειπώθηκαν είναι αντίθετα προς τον δικό τους σκοπό, ακόμη κι αν εκείνοι που ρωτήθηκαν δεν είναι απολύτως πνευματικοί. Διότι ο Θεός δεν είναι άδικος, ώστε να αφήσει να πλανηθούν οι ψυχές που με πίστη και ακακία ταπείνωσαν τον εαυτό τους στη συμβουλή και την κρίση του πλησίον, έστω κι αν εκείνοι που ρωτήθηκαν τυγχάνουν άσοφοι. Διότι εκείνος που ομιλεί είναι ο άυλος και αόρατος Θεός.
Λεπτομέρειες
ἰδοὺ γὰρ εἰς τὸ πέλαγος τῶν οἰκτιρμῶν σου τὴν ἐλπίδα ἐθέμην τῆς ψυχῆς μου· κυβέρνησόν μου τὴν ζωήν, ὁ πᾶσαν τὴν κτῆσιν ἀρρήτῳ σοφίας προνοίᾳ κυβερνῶν, καὶ γνώρισόν μοι ὁδὸν ἐν ᾗ πορεύσομαι. καὶ σῶσόν με, ὡς ἀγαθὸς Θεὸς καὶ φιλάνθρωπος, εὐχαῖς καὶ πρεσβείαις τοῦ θεράποντός σου Βαρλαάμ, ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεός μου, καὶ σὲ δοξάζω τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
Διότι, ιδού, στο πέλαγος των οικτιρμών σου εναπέθεσα την ελπίδα της ψυχής μου· κυβέρνησε τη ζωή μου, εσύ που κυβερνάς όλη την κτίση με άρρητη πρόνοια σοφίας, και γνώρισέ μου την οδό στην οποία θα πορευθώ. Και σώσε με, ως αγαθός και φιλάνθρωπος Θεός, με τις ευχές και τις πρεσβείες του θεράποντός σου Βαρλαάμ, διότι εσύ είσαι ο Θεός μου, και εσένα δοξάζω, τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
Λεπτομέρειες
Διό· «Ταχὺ εἰσάκουσόν μου, Κύριε», πρὶν «ἐκλίποι τὸ πνεῦμά μου», ἤτοι ἡ ψυχή μου. «Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπ’ ἐμοῦ», ἤτοι, μὴ ἐγκαταλίπῃς με, «καὶ ὁμοιωθήσομαι νεκροῖς καταβαίνουσιν εἰς τάφον», τοῦτο γὰρ ὁ λάκκος δηλοῖ. «Ἀκουστὸν ποίησόν μοι τὸ πρωῒ τὸ ἔλεός σου», ἤτοι, τάχυνον τοῦ ἀκοῦσαί με, «ὅτι ἐπὶ σοὶ ἤλπισα», καὶ «γνώρισόν μοι ὁδὸν» σωτηρίας, «ἐν ᾗ πορεύσομαι, ὅτι πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου» καὶ ὕψωσα. «Ἐξελοῦ με ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου», τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων, Κύριε, «ὅτι πρὸς σὲ κατέφυγον.
Γι' αυτό: «Γρήγορα εισάκουσέ με, Κύριε», πριν «εκλείψει το πνεύμα μου», δηλαδή η ψυχή μου. «Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα», δηλαδή, μην με εγκαταλείψεις, «για να μην γίνω όμοιος με τους νεκρούς που κατεβαίνουν στον τάφο», διότι αυτό υποδηλώνει η λέξη λάκκος. «Κάνε με να ακούσω το πρωί το έλεός σου», δηλαδή, βιάσου να με ακούσεις, «επειδή σε εσένα ήλπισα», και «γνώρισέ μου την οδό» της σωτηρίας, «στην οποία θα πορευτώ, διότι προς εσένα σήκωσα την ψυχή μου» και την ύψωσα. «Γλίτωσέ με από τους εχθρούς μου», τους ορατούς και τους αόρατους, Κύριε, «επειδή σε εσένα κατέφυγα».
Λεπτομέρειες