Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 143:1

Του Δαβίδ προς τον Γολιάθ. 143. Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός μου. Το προοίμιο προέρχεται από υπερβολική χαρά. Αυτός που εκπαιδεύει τα χέρια μου για πολεμική παράταξη. Ως χέρια, λέει, εννοούνται οι πράξεις που επιτελούνται με θεοσέβεια, μέσω των οποίων πολεμούμε τον Σατανά.

Ο νεʹ, Όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ· ο νστʹ, Όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο· ο νηʹ, Όταν έστειλε ο Σαούλ και φύλαξε τον οίκο του, για να τον θανατώσει· ο νθʹ, Όταν πυρπόλησε τη Μεσοποταμία της Συρίας, και τη Συρία Σωβάλ, και επέστρεψε ο Ιωάβ, και πάταξε στην κοιλάδα των Αλών δώδεκα χιλιάδες· ο ξβʹ, Όταν αυτός βρισκόταν στην έρημο της Ιδουμαίας· ο ξεʹ, Της Αναστάσεως· ο ξθʹ, Εις ανάμνηση, για να με σώσει ο Κύριος· ο οʹ, Των υιών του Αδάμ [του Ιωναδάβ] των πρώτων που αιχμαλωτίστηκαν· ο οαʹ, Εις τον Σολομώντα· ο οεʹ, Προς τον Ασσύριο· ο πζʹ, Υπέρ Μαελέθ του αποκριθήναι· ο ϟαʹ, Για την ημέρα του Σαββάτου· ο κγʹ, Της μιας των Σαββάτων· ο ϟβʹ, Για την ημέρα του προσαββάτου, όταν κατοικήθηκε η γη· ϟγʹ, Τετράδι Σαββάτων· ο ϟεʹ, Όταν οικοδομείτο ο οίκος πριν από την αιχμαλωσία· ο ϟστʹ, Όταν η γη του αποκαθίστατο· ο ϟθʹ, Προς εξομολόγηση· ο ραʹ, Προσευχή για τον πτωχό, όταν κυριευθεί από ακηδία, και εκχύσει τη δέησή του ενώπιον του Κυρίου· ο ρμαʹ, Προσευχή, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο· ο ρμγʹ, Προς τον Γολιάθ· ο ρναʹ, Αυτός ο ψαλμός είναι ιδιόγραφος του Δαβίδ, και βρίσκεται εκτός της αρίθμησης, όταν μονομάχησε με τον Γολιάθ.»

Αλίμονο στην πολύπλοκη μαγγανεία των ασεβών! «Επειδή με μύρια τραύματα», λένε, «δεν λυγίσαμε το φρόνημά του, ας λυγίσουμε μέσα στη φλόγα τουλάχιστον το χέρι αυτού του ανυποχώρητου παλαιστή. Επειδή με ποικίλες μηχανές δεν κλονίσαμε την ψυχή του, ας κλονίσουμε τουλάχιστον το δεξί του χέρι, παραδίδοντάς το στο πυρ». Αλλά οι άθλιοι δεν είδαν ούτε αυτή τους την ελπίδα να εκπληρώνεται. Διότι η μεν φλόγα κατέτρωγε το χέρι, το δε χέρι παρέμενε σταθερό, σαν να βαστούσε τη φλόγα ωσάν να ήταν στάχτη. Δεν έστρεψε τα νώτα προς το πολέμιο πυρ όπως κάνουν οι φυγάδες, αλλά στεκόταν άτρεπτο αριστεύοντας απέναντι στη φλόγα, και δίνοντας στον μάρτυρα την ευκαιρία να εκφωνήσει τα λόγια του Προφήτη: «Εὐλογητὸς Κύριος ὁ Θεός μου, ὁ διδάσκων τὰς χεῖράς μου εἰς παράταξιν, καὶ τοὺς δακτύλους μου εἰς πόλεμον». Διότι το πυρ συμπλεκόταν με το χέρι, και εκείνο που διαπιστωνόταν ήταν η ήττα του πυρός. Συγκροτούνταν πάλη μεταξύ της φλόγας και της δεξιάς του μάρτυρα, αλλά η νίκη των παλαισμάτων ανήκε με καινοφανή τρόπο στη δεξιά, καθώς η μεν φλόγα εξέπιπτε περνώντας μέσα από το χέρι, το δε χέρι παρέμενε ακόμη εκτεταμένο για πάλη. Ω, χέρι πιο ανυποχώρητο και από το πυρ! Ω, χέρι που δεν έμαθες να κάμπτεσαι από το πυρ! Ω, πυρ που διδάχθηκες να ηττάσαι από ένα χέρι!

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΓʹ. Εάν μεν ανάγεις αυτά τα λόγια στον Δαβίδ, ιδίως επειδή σύμφωνα με ορισμένα αντίγραφα υπάρχει η επιγραφή «προς τον Γολιάθ», θα πεις ότι του ταιριάζουν, καθώς, σύμφωνα με την ιστορία, νίκησε εκείνον τον άνδρα όχι με τη συνηθισμένη πανοπλία, αλλά με την εμπιστοσύνη του στον Θεό. Έχοντας Αυτόν ως διδάσκαλο, τότε μεν κατέβαλε τον Γολιάθ χτυπώντας τον με τη σφενδόνη, άλλοτε δε εξόντωνε τα θηρία στους αγρούς πνίγοντάς τα με τα χέρια του. Άρμοζε δε μάλιστα να τα λέει αυτά κατά την ανάκρουση του ψαλτηρίου, όταν, χρησιμοποιώντας τα χέρια και τα δάχτυλα αντί για πλήκτρο, εκδίωκε τους αόρατους δαίμονες που ενοχλούσαν τον Σαούλ. Εάν πάλι τα ρητά αυτά αναχθούν σε κάθε δίκαιο άνθρωπο, θα πεις ότι όλες οι πράξεις του θεοφιλούς επιτελούν καθαίρεση των εχθρικών δυνάμεων, καθώς ο Θεός γίνεται διδάσκαλος μιας τέτοιας έκτασης των χειρών. Με τα δάχτυλά του δε, φανέρωσε τις δραστηριότητες του ανθρώπινου βίου μέχρι και τις πιο μικρές. Και ο Μωυσής, εξάλλου, εκτείνοντας τα χέρια του κατανικούσε τον Αμαλήκ. Πρόσεξε όμως μήπως Αυτός που ομιλεί είναι ο Χριστός, ο Οποίος κατετρόπωσε τους αόρατους εχθρούς· διότι ο ψαλμός φανερώνει, όπως θα αποδειχθεί, και την κάθοδό Του από τον ουρανό, και την κατατρόπωση των δαιμόνων, και την κλήση των εθνών, και δύο λαούς.

Κύριε, κλίνε τους ουρανούς σου, και κατέβα. Πολύ αναγκαία και λογικά [λέγει] ότι πρέπει να κατέλθει και ο ίδιος ο Λόγος του Θεού για την καθαίρεση των εχθρών· διότι, λέγει, ακόμη και αν σε μέγιστο βαθμό διδάσκει τα χέρια μου και τα δάχτυλά μου πώς πρέπει να πολεμούν, ποια είναι άραγε η ισχύς του ανθρώπου, και πόση η δύναμη του θνητού, ο οποίος έχει παρομοιαστεί με τη ματαιότητα, ώστε να μπορέσει να σταθεί απέναντι σε μια τόσο μεγάλη παράταξη; Γι' αυτό, Εσύ ο ίδιος, Κύριε, κλίνε τους ουρανούς, και κατέβα.

Ένα φάρμακο έχω για όλα, μία οδό προς τη νίκη: εν Χριστώ θα καυχηθώ, για τον υπέρ Χριστού θάνατο. ΠΗ΄. Απέναντι όμως στον δικό μου πόλεμο δεν γνωρίζω τι να γίνω, ποια συμμαχία να βρω, ποιον λόγο σοφίας, ποιο χάρισμα, με ποια πανοπλία να οπλιστώ ενάντια στις μεθοδείες του πονηρού. Ποιος Μωυσής θα τον νικήσει, εκτείνοντας τα χέρια στο όρος, ώστε να υπερισχύσει ο σταυρός, που με αυτόν τον τρόπο προτυπωνόταν και προαναγγελλόταν; Ποιος Ιησούς μετά από αυτόν, παρατασσόμενος μαζί με τον αρχιστράτηγο των θεϊκών παρατάξεων; Ποιος Δαβίδ, είτε ψάλλοντας, είτε πολεμώντας με σφενδόνες, και όντας περιζωσμένος από τον Θεό με δύναμη για πόλεμο, και ασκώντας τα δάχτυλά του για τη μάχη; Ποιος Σαμουήλ, προσευχόμενος για τον λαό και προσφέροντας θυσίες, και χρίοντας ως βασιλιά αυτόν που μπορεί να νικήσει; Ποιος Ιερεμίας θα θρηνήσει για αυτά επάξια, γράφοντας θρήνους για τον Ισραήλ;

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ανέλαβα με θάρρος την πρώτη μάχη του λόγου, βγάζοντας από το ποιμενικό σακίδιο, δηλαδή από τα εκκλησιαστικά δόγματα, αυτούς τους απέριττους και πηγαίους λόγους και εξαπολύοντάς τους προς ανατροπή της βλασφημίας, χωρίς να έχω καμία ανάγκη από τον εξοπλισμό της κοσμικής σοφίας για τον αγώνα. Και τώρα δεν δειλιάζω απέναντι στους δεύτερους αγώνες, εναποθέτοντας την ελπίδα μου, κατά τον μέγα Δαβίδ, σε Αυτόν που εκπαιδεύει τα χέρια για τη μάχη και τα δάχτυλα για τον πόλεμο, ελπίζοντας μήπως τυχόν αξιωθούμε και εμείς, με τη θεία δύναμη, αφενός να κατευθύνουμε ορθά το χέρι που γράφει προς την αναίρεση των αιρετικών δογμάτων, αφετέρου να καταστήσουμε τα δάχτυλα υπηρέτες για την ανατροπή της πονηρής παράταξης, χειριζόμενα τον λόγο εναντίον των εχθρών με εμπειρία και μαχητικότητα.

Στον Δαβίδ προς τον Γολιάθ. Προς τον Γολιάθ, ο οποίος είναι ο διάβολος. Η προφητεία για τον Δαβίδ ελέχθη αναφορικά με τον Χριστό για τη νίκη, με την οποία νίκησε τον διάβολο, για την οποία ο Ίδιος λέει: θαρρείτε, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο. «Ευλογητός». Αυτή η φωνή του προφήτη είναι γεμάτη ευχαριστία. «Ο διδάσκων». Διότι ο Δαβίδ δεν είχε ακόμη διδαχθεί να πολεμά όταν θανάτωσε τον αλλόφυλο, αλλά ενδυναμωνόταν από τον Θεό. Και μέσα από όλα αυτά να εννοείς τον Χριστό. «Τους δακτύλους». Διότι με τα δάχτυλα και τη σφεντόνα θανάτωσε ο Δαβίδ τον Γολιάθ· και αυτό που τελούνταν ήταν τύπος του Χριστού. «Έλεός μου». Επειδή όντας εντελώς νέος ο Δαβίδ θανάτωσε τον Γίγαντα, έχοντας ενδυναμωθεί από το έλεος του Θεού και έχοντας διασωθεί από τη δυναστεία του Γίγαντα. Προεμήνυσε δε τον Χριστό, ότι καταπολέμησε τον διάβολο πάνω στον σταυρό. «Υπερασπιστής». Γνωρίζοντας την ελπίδα στον Θεό, ότι Εκείνος τον υπερασπίζεται. Διότι έλεγε στον εχθρό: εσύ έρχεσαι με ρομφαία και άρμα, εγώ όμως στο όνομα του Κυρίου. «Ο υποτάσσων». Διότι γνώριζε ότι ο Δαβίδ θα βασιλεύσει στον Ισραήλ, που σημαίνει ο Χριστός στον πιστό λαό, δηλαδή στον Ισραήλ· διότι η λέξη Ισραήλ ερμηνεύεται ως ο βλέπων τον Θεό. «Κύριε». Δηλαδή τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον αναλάβεις, και ενώ ήταν γιος χωματένιου, τον έκανες υιό Θεού λόγω της πολλής αγαθότητάς σου; «Άνθρωπος». Διότι εάν δεν τον έσωζες ως συμπαθής Θεός, ο άνθρωπος θα βρισκόταν σε πολλή ματαιότητα.

Προφήτες απέστειλες εκ των προτέρων, πατριάρχες προαπέστειλες, τους θωράκισες με όπλα δικαιοσύνης προκειμένου να αντισταθούν στη μάχη του διαβόλου, και αφού συντρίψουν τον πόλεμο να χαρίσουν την ειρήνη στον κόσμο, όπως ένας από αυτούς έλεγε γεμάτος ευγνωμοσύνη: «Ευλογητός ο Κύριος που διδάσκει τα χέρια μου για μάχη, τα δάχτυλά μου για πόλεμο»· και αυτοί, όταν ηττήθηκαν, έστρεψαν τα νώτα, βοώντας προς εσένα, επικαλούμενοι εσένα ως βοηθό και λέγοντας: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα»· και αφού έκλινες τους ουρανούς και κατέβηκες για να σώσεις το γένος των ανθρώπων εν ειρήνη, λες: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»;

Στον 143ο Ψαλμό. Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός μου, ο οποίος διδάσκει τα χέρια μου για παράταξη, τα δάχτυλά μου για πόλεμο. α΄. Τι λες; Είναι ο Θεός δάσκαλος πολέμων, και μάχης, και παράταξης; Μάλιστα. Και δεν θα έσφαλλε κανείς εάν απέδιδε σε Αυτόν και τη νίκη σε αυτά. Διότι αυτό σημαίνει το: «Εκείνος που διδάσκει τα χέρια μου». Δηλαδή, εκείνος που με κάνει να υπερισχύω των εχθρών, να επικρατώ, να εγείρω τρόπαιο. Διότι, βεβαίως, όταν κατέβαλε τον Γολιάθ, Εκείνος ήταν ο αίτιος της νίκης· και όταν έφερε σε πέρας με επιτυχία πολλούς πολέμους, και έστησε τρόπαια, και κατέλαβε αύτανδρες κάποιες εχθρικές πόλεις, Αυτός τον έκανε να επικρατήσει. Γι' αυτό και ψάλλοντας έλεγε: «Ο Κύριος είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος είναι δυνατός στον πόλεμο». Αλλά και επί των ημερών του Μωυσή ενήργησε πολλά παρόμοια.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΕΙΚΟΣΤΟ. Ψαλμός ρμγ'. Ψαλμός του Δαβίδ, προς τον Γολιάθ. «Ευλογημένος ο Κύριος ο Θεός μου, που διδάσκει τα χέρια μου για μάχη και τα δάχτυλά μου για πόλεμο. Το έλεός μου και η καταφυγή μου, ο αντιλήπτοράς μου και ο ρύστης μου». Αινετός, λέει, είναι ο Κύριος ο Θεός μου και υπερένδοξος, από τον οποίο μου δίνεται η δύναμη των χεριών και των δακτύλων εναντίον των εχθρών, από τους οποίους και με λυτρώνει την ημέρα του πολέμου, τόσο από τον μιαρό και δολοφόνο Γολιάθ όσο και από μύριους άλλους. «Αυτός που υποτάσσει τον λαό μου κάτω από εμένα». Από εμένα, λέει, προέρχεται και η ήττα των εχθρών και η καλή υπακοή του λαού που είναι υπό την εξουσία μου. «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος, που του έγινες γνωστός, και που τον υπολογίζεις; Ο άνθρωπος μοιάζει με ματαιότητα, οι ημέρες του περνούν σαν σκιά». Μεγάλη, λέει, είναι η πρόνοια και η συγκατάβασή Σου προς τον θνητό άνθρωπο.

Αν και είχες τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσεις τέτοια λόγια, θεσπέσιε βασιλιά, δεν θεώρησες καθόλου σωστό να τα χρησιμοποιήσεις· αλλά, με το που είδες εκείνον τον λαό να ικετεύει, να πέφτει στα γόνατα και να σε πλησιάζει με δεμένα τα χέρια, αυτόν που λίγο πριν σήκωνε τα χέρια και έβγαζε θρηνητικές φωνές, τον σπλαχνίζεσαι ως παλαιό και ταυτόχρονα ισχυρότατο δικό σου κλήρο και ως καίριο, μη απορριπτέο μέρος του πληρώματος της επικράτειάς σου· και δεν εστιάζεις στο ότι αποστάτησαν, αλλά χαίρεσαι επειδή αναγνώρισαν τον κυρίαρχό τους και καταδίκασαν ως απάτη εκείνον στον οποίο είχαν προσκολληθεί προηγουμένως. Και προσφέρεις στον Θεό ευχαριστήριες θυσίες και αναφωνείς μαζί με τον φιλόψαλμο και φιλωδό θεοπάτορα: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός μου, που διδάσκει τα χέρια μου για παράταξη, τα δάχτυλά μου για πόλεμο· αυτός που υποτάσσει κάτω από εμένα τον λαό μου και μου αποκαθιστά την κληρονομιά μου.» Και συγχωρείς τα σφάλματα, όχι στον έναν ναι και στον άλλον όχι, αλλά σε όλους ανεξαιρέτως· και το σπουδαιότερο, όχι μόνο τους χαρίζεις τα σώματά τους και μαζί με τα σώματα τα όπλα και επιπλέον τα χρήματα, αλλά και δίνεις εντολή στα στρατεύματα ούτε τα ζώα του κάμπου, όσα είναι κατάλληλα για τον ζυγό και για τροφή, να τα αρπάξουν ούτε να τα κατακόψουν με τα ξίφη.

Επειδή όμως θεώρησες μικρό το να δεις με ένα μόνο χτύπημα του λόγου, μέσω της επιστολής που σου στείλαμε προηγουμένως, να κατακρημνίζονται τα οχυρά της αιρέσεως και τα στρατόπεδά της να οδηγούνται αιχμάλωτα στον Χριστό με μία μόνο έφοδο, δεν αποφάσισες να την εγκαταλείψεις απροστάτευτη ούτε χωρίς στρατηγό, αλλά αντεπεξήλθες με όση δύναμη διέθετες και προτίμησες να αντιπαραταχθείς και να πολεμήσεις, ίσως για να καταστήσεις σε όλους πιο εμφανή την ήττα και να αποφύγεις την υπόνοια της προδοσίας, και για να έχεις την ικανότητα να πείθεις επιτυχώς αυτούς που τάσσονται υπό τις διαταγές σου, ότι δεν πρέπει πλέον να μάχονται ενάντια στην υπέρτερη δύναμη, αλλά να υποκύπτουν εκούσια και να μεταχωρούν στο ανώτερο, και να μην υφίστανται την πανωλεθρία των ψυχών εξοπλιζόμενοι μάταια σε μια ουράνια μάχη —διότι έτσι ο όρος της φιλίας μάς επέτρεψε να εκλάβουμε τη μη άμεση συγκατάθεσή σου προς τα ορθά δόγματα, αλλά αντίθετα την επίδειξη προετοιμασίας για πόλεμο και μάχη εναντίον τους— γι' αυτό και εμείς με μεγάλη χαρά αποδεχθήκαμε την πρόσκληση για συμπλοκή και ακονίσαμε τα βέλη του λόγου με προθυμία μαζί με την αλήθεια. Με τον ίδιο τον Χριστό, τον αληθινό Θεό μας, να μας ενδυναμώνει και να ηγείται του στρατεύματος, μέσω του οποίου και τα χέρια εκπαιδεύονται για την παράταξη και τα δάχτυλα που γράφουν διεξάγουν νικηφόρα τον πόλεμο κατά της αιρέσεως, σε αυτόν ακριβώς τον αγώνα πλέον προσερχόμαστε.

Αλλά δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε εκζητούν, Κύριε· επέβλεψες από τον ουρανό και είδες τους υιούς των θανατωμένων και μας σπλαγχνίστηκες, και, αφού εξαπέστειλες το φως σου και την αλήθεια σου στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενδυνάμωσες για τον εαυτό σου, και στον άνδρα της δεξιάς σου, επαύξησες τη μεγαλωσύνη σου επάνω στον σεβαστό· και, αφού δίδαξες τα χέρια του για μάχη και τα δάχτυλά του για πόλεμο, συνέτριψες τους βραχίονες του αμαρτωλού και έσπασες σιδερένιους μοχλούς· εξήγαγες τους δεσμώτες και είπες στους παρανομούντες: μην παρανομείτε, και σε εκείνους που παραπικραίνουν: μην υψώνετε κέρας.