Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 143:15

Γνώρισαν, λέγει, μεγάλη ευημερία· αλλά αυτή δεν θα παραμείνει σε αυτούς μέχρι τέλους. Διότι αυτό το δίδαξε σε άλλον ψαλμό, λέγοντας: «Τους κατέβαλες όταν επάρθηκαν». Εμακάρισαν τον λαό που έχει αυτά τα αγαθά· μακάριος είναι ο λαός του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του. Εκείνοι που δεν κρίνουν ορθά, αλλά φαντάζονται τα της σαρκός, νομίζουν ότι είναι μακαριότητα το να απολαμβάνει κανείς άφθονα αυτά τα πράγματα. Αυτό όμως δεν είναι μακαριότητα· αλλά το να επικαλείται κανείς τον Κύριο ως Θεό του.

«δεν υπάρχει»: Διότι ήταν από παντού διασφαλισμένοι από τον νόμο και δεν υπήρχε σε αυτούς δίοδος προς την απώλεια, αλλά δεν παρέμειναν σταθεροί εξαιτίας της σκληροκαρδίας τους. «ούτε κραυγή»: Διότι από παντού ευημερούσαν και δεν υπήρχε ανάμεσά τους ούτε συμφορά ούτε θρήνος, αλλά εξέπεσαν από όλα τα αγαθά ταυτόχρονα εξαιτίας της ανομίας τους. «μακάρισαν»: Διότι ο λαός των Εβραίων μακαριζόταν από όλα τα έθνη επειδή ευημερούσε, αλλά η καρδιά τους ήταν αναίσθητη. «μακάριος»: Η προφητεία υπονόησε τον πιστό λαό, αυτόν που προέρχεται από τα έθνη· διότι αυτός, παραμένοντας σταθερός στον Θεό <στην πίστη του Θεού>, πλούτισε με τη χάρη.

Και ότι πρέπει να ελέγχει κανείς τη λαιμαργία του, ας ακούσουν πάλι: «Και τους φόνευσε», λέει, «ανάμεσα στους πιο δυνατούς από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχει κανείς από τα δώρα, θα το μάθουν από το εξής: «Αν ρέει ο πλούτος», λέει, «μην προσηλώνετε την καρδιά σας». Και ότι πρέπει να κυριαρχεί στην επιθυμία της δόξας, και αυτό θα το βρουν: «Ούτε θα κατέβει μαζί του ακολουθώντας τον η δόξα του». Ότι δεν πρέπει να ζηλεύουν τους πονηρούς: «Μη ζηλεύεις όσους πράττουν την πονηρία». Ότι πρέπει να θεωρούν τις εξουσίες ως ένα τίποτα: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρείται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Ότι πρέπει να θεωρούν τα παρόντα ως μηδαμινά: «Εμακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος όμως είναι ο λαός του οποίου βοηθός είναι ο Κύριος και Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση: «Διότι Εσύ», λέει, «θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει κάθε μέρα; «Ο Θεός», λέει, «είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό», λέει, «τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Και πάλι: «Η αδικία τους θα προέλθει σαν από το πάχος (της ευημερίας τους)». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς· η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Καλός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

Διότι, όταν ακούσεις τον Παύλο να λέει: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινούμε και διψούμε, και στερούμαστε ενδυμάτων, και χτυπιόμαστε, και περιπλανιόμαστε, και κοπιάζουμε»· και ότι «Εκείνον που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται», είναι ολοφάνερο ότι δεν θα επαινέσουμε αυτούς που απολαμβάνουν τις ανέσεις, αλλά εκείνους που υπομένουν στερήσεις για τον Θεό, τους θλιβομένους. Αυτούς θα επαινέσουμε, και θα θελήσουμε να μιμηθούμε εκείνους που ζουν με αρετή, εκείνους που επιμελούνται την ευσέβεια. Έτσι και ο προφήτης λέει: «Το δεξί τους χέρι είναι δεξί χέρι αδικίας, οι θυγατέρες τους είναι καλλωπισμένες, στολισμένες σαν ομοίωμα ναού. Οι αποθήκες τους είναι γεμάτες, ξεχειλίζοντας από το ένα αγαθό στο άλλο· τα πρόβατά τους είναι πολυτόκα, πληθαίνοντας στα βοσκοτόπια τους, τα βόδια τους είναι παχιά. Δεν υπάρχει γκρέμισμα περιβόλου, ούτε ρήγμα, ούτε κραυγή στις πλατείες τους. Θεώρησαν μακάριο τον λαό που τα έχει αυτά». Εσύ όμως, προφήτη, τι λες; «Μακάριος», λέει, «είναι ο λαός του οποίου Θεός είναι ο Κύριος»· όχι εκείνον που πλουτίζει με χρήματα, αλλά εκείνον που κοσμείται από την ευσέβεια, αυτόν εγώ μακαρίζω, λέει, ακόμη και αν υποφέρει μύρια δεινά. Εάν μάλιστα πρέπει να αναφέρουμε και μια ένατη αιτία, θα λέγαμε τούτο, ότι η θλίψη καθιστά πιο δόκιμους αυτούς που θλίβονται· διότι «η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, η υπομονή δοκιμή, η δοκιμή ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει».

Μόνο αυτούς μακαρίζει η Γραφή. Διότι, λέει: «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που δεν πορεύθηκε με τη βουλή των ασεβών»· «Μακάριος εκείνος που θα τον παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις τον νόμο σου»· «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους»· «Μακάριοι όλοι όσοι ελπίζουν σε Αυτόν»· «Μακάριος ο λαός του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του»· «Μακάριος εκείνος τον οποίο δεν καταδίκασε η ψυχή του»· «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο». Και ο Χριστός πάλι λέει τα εξής: «Μακάριοι οι πενθούντες, μακάριοι οι ταπεινοί, μακάριοι οι πράοι, μακάριοι οι ειρηνοποιοί, μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης». Βλέπεις πώς παντού οι θείοι νόμοι δεν μακαρίζουν κανέναν από τους πλουσίους, ούτε από αυτούς που έχουν ευγενική καταγωγή, ούτε από εκείνους που απολαμβάνουν τη δόξα, αλλά εκείνον που έχει κατακτήσει την αρετή; Διότι το ζητούμενο είναι, σε όλα όσα πράττουμε ή υποφέρουμε, να αποτελεί θεμέλιο ο φόβος του Θεού· και αν φυτέψεις από πριν αυτή τη ρίζα, όχι μόνο η άνεση, ούτε οι τιμές, και οι δόξες, και οι περιποιήσεις, αλλά και οι επιβουλές, και οι συκοφαντίες, και οι ύβρεις, και οι ατιμώσεις, και τα βάσανα, και γενικά τα πάντα, θα σου βλαστήσουν καρπούς πνευματικής αγαλλίασης. Και όπως ακριβώς οι ίδιες οι ρίζες των δέντρων είναι μεν πικρές, αλλά μας φέρνουν τους πιο γλυκούς καρπούς, έτσι βέβαια και η κατά Θεόν λύπη θα μας φέρει πολλή χαρά. Το γνωρίζουν αυτό όσοι πολλές φορές προσευχήθηκαν με οδύνη και έχυσαν δάκρυα, πόση ευφροσύνη αποκόμισαν, πώς καθάρισαν τη συνείδησή τους, πώς σηκώθηκαν με αγαθή ελπίδα.

Εκείνοι μακάριζαν τους αλλοτρίους, διότι ευημερούν ενώ διαπράττουν ανομίες· αυτός, αντίθετα, μακαρίζει όσους βοηθούνται από τον Θεό. Μακάριος, λέγει, είναι ο λαός του οποίου Θεός είναι ο Κύριος. Και πάλι: Μην αγανακτείς εξαιτίας των πονηρών, ούτε να φθονείς εκείνους που πράττουν την ανομία.

Έπειτα, αυτό που φαίνεται να είναι δεύτερο, αλλά ίσως τώρα να είναι πρώτο, περιγράφει και πάλι τον πλούτο λέγοντας: «Οι αποθήκες τους είναι γεμάτες, ξεχειλίζοντας από το ένα στο άλλο». Τι σημαίνει «ξεχειλίζοντας»; Ότι είναι ασφυκτικά γεμάτες. Ο πλούτος, λέει, δεν χωράει στις αποθήκες. «Τα πρόβατά τους γεννούν πολλά, πληθαίνοντας στις βοσκές τους. Τα βόδια τους είναι παχιά». Και αυτό δεν εθεωρείτο μικρή ευημερία. Διότι στους παλαιούς σε αυτά βρισκόταν ο πλούτος, στα κοπάδια των βοδιών και των προβάτων και στα σπαρτά, πριν εφευρεθεί η σημερινή χλιδή. «Δεν υπάρχει γκρέμισμα φράχτη, ούτε ρήγμα». Δηλαδή, και τα κτήματα απολαμβάνουν μεγάλη προστασία, πολλή φροντίδα, πολλή επιμέλεια, καθώς οι καρποί αφθονούν, οι φράχτες παραμένουν γεροί, και το αμπέλι φυτεύεται παντού και περιτειχίζεται. «Ούτε ακούγεται κραυγή στις πλατείες τους». Άλλος λέει: «Στα υποστατικά τους». Άλλο είδος ευημερίας είναι αυτό, το οποίο δεν συνοδεύει κάθε πλούτο: δηλαδή, ειρήνη, αφοβία και ασφάλεια· κανείς να μην τους επιβουλεύεται, κανείς να μην τους πολεμά, αλλά να μην υπάρχει ούτε θόρυβος, ούτε ταραχή. «Μακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά. Μακάριος ο λαός του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του». Είδες την αρετή του ανδρός;

Διότι, αφού εξέθεσε όλο τον πλούτο και τον ανέλυσε με τον λόγο του, και έπειτα προσέθεσε τη γνώμη των πολλών γι' αυτόν, ο ίδιος δεν κυριεύεται από κανένα τέτοιο ανθρώπινο πάθος, ούτε θεωρεί αξιοζήλευτους όσους τα κατέχουν, αλλά, προσπερνώντας όλα αυτά, αποδίδει τον μακαρισμό στον αληθινό θησαυρό. Διότι οι άλλοι μεν, λέει, μακάρισαν εκείνους που έχουν αυτά τα πράγματα· εγώ όμως μακαρίζω τον λαό, του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του· φανερώνοντας με αυτό και μόνο όλη την ευπορία τους, την αφθονία των αγαθών και τον πλούτο. Επειδή εκείνα μεν ρέουν και παρέρχονται, ενώ αυτός ο μακαρισμός παραμένει στο διηνεκές, και αντί για πρόβατα, παιδιά, βόδια, φράχτες και αμπελώνες, ο μακαρισμός του Θεού πρόκειται να αποτελέσει και πλούτο και ασφάλεια και ακαταμάχητο τείχος.

Και σχετικά με τη σωφροσύνη θα τον ακούσεις να λέει: «Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς»· και πάλι: «Εξολόθρευσες καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα». Όσο για την ανάγκη να χαλιναγωγεί κανείς την κοιλιά του: «Και σκότωσε», λέει, «τους περισσότερους από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχουμε από τα δώρα: «Εάν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν». Και να μην επιθυμούμε τη δόξα: «Ούτε θα κατέβει μαζί του η δόξα του ακολουθώντας τον». Να μη φθονούμε τους πονηρούς: «Μη φθονείς αυτούς που πράττουν την πονηρία». Να θεωρούμε ως τίποτα τις εξουσίες: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Να θεωρούμε ως μηδέν τα παρόντα: «Μακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος είναι ο λαός του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση, λέει: «Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει καθημερινά; «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Και ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό πράγμα: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς, η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα του αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

«Δεν υπάρχει πτώση φραγμού», δηλαδή εχθρική είσοδος ή έξοδος στους αγρούς και τους αμπελώνες τους, «ούτε κραυγή» οδυνηρή «στις πλατείες» των δρόμων «τους». Και αυτήν την ευημερία των ασεβών εμακάρισαν οι άφρονες. Εγώ όμως λέω: «Μακάριος είναι ο λαός, του οποίου Θεός είναι ο Κύριος». Δηλαδή, εκείνος ο λαός είναι μακάριος, τον οποίο ο Θεός κάνει δικό Του. Ενώ όσοι είναι ξένοι προς τον Θεό είναι πανάθλιοι, ακόμη και αν πλουτίζουν στον παρόντα βίο.