Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 143:4

Ο άνθρωπος έγινε όμοιος με τη ματαιότητα. Ο κάθε άνθρωπος εξομοιώθηκε με αυτόν τον κόσμο. Άστραψε αστραπή, και θα τους διασκορπίσεις. Με τη λέξη αστραπή εννοεί το ευαγγελικό κήρυγμα. Εξαπόστειλε το χέρι σου από τα ύψη· απάλλαξέ με και λύτρωσέ με από τα πολλά ύδατα, από το χέρι αλλοτρίων υιών. Των οποίων το στόμα μίλησε ματαιότητες.

Αλλ' ότι με τις απόρρητες οικονομίες του Θεού, ο Οποίος μεταρρυθμίζει τα πάντα προς το καλύτερο, σε αυτό θα καταλήξει το τέλος· διότι, καθώς τα τέκνα του Θεού, δηλαδή εκείνοι που κατόρθωσαν τον θεάρεστο βίο, μεταπλάθονται από την ατιμία στη δόξα και από τη φθορά στην αφθαρσία, έτσι και η ίδια η κτίση οπωσδήποτε θα μεταρμοστεί προς το καλύτερο. Και ως προς αυτό, ο θεσπέσιος Πέτρος δεν μας επιτρέπει να αμφιβάλλουμε λέγοντας ότι «καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη και τις επαγγελίες Του προσδοκούμε». <Διότι η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα.> Εδώ ονομάζει ματαιότητα όσους ζουν μέσα στη ματαιότητα, δηλαδή στο σαρκικό φρόνημα· για τους οποίους θα μπορούσε πολύ εύλογα να λεχθεί: «Ο άνθρωπος ομοιώθηκε με τη ματαιότητα»· και ακόμη ότι «παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά». Διότι ο βίος τέτοιων ανθρώπων είναι αληθινά ματαιότητα. Σε αυτούς υποτάσσεται η κτίση, και μάλιστα καθόλου με τη θέλησή της. Από πού προκύπτει αυτό; Και πώς άραγε το λέμε αυτό;

Μπορεί λοιπόν κανείς να ακούσει τον μακάριο Δαβίδ να αναφωνεί ξεκάθαρα: «Ο άνθρωπος έγινε όμοιος με τη ματαιότητα»· και τον Ησαΐα πάλι: «Κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι και κάθε δόξα του ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου.» Διότι φτάσαμε πλέον, όπως είπα, σε τέτοιο βαθμό αθλιότητας και ταλαιπωρίας, ώστε με ό,τι και αν παρομοίαζαν εύλογα την κατάστασή μας, να μην μπορούν να το εκφράσουν, παρόλο που οι Πνευματοφόροι είναι εξαιρετικά σοφοί. Αλλά, ενώ έχουμε περιέλθει σε αυτή την κατάσταση, ο Δημιουργός δεν μας παραβλέπει· αντίθετα, μας θεώρησε άξιους ευσπλαχνίας και φροντίδας, και μας κατέστησε ελεύθερους από τον θάνατο και τη φθορά εν Χριστώ. Πώς και με ποιον τρόπο;

Διότι, ποιος είναι ο χρόνος μας πάνω στη γη; Ιδού, ο Προφήτης φωνάζει: «ο άνθρωπος μοιάζει με ματαιότητα· οι ημέρες του περνούν σαν σκιά». Μη φιλονικείς, λοιπόν, μαζί μου, τον αμελή, που έχω χάσει την υπομονή, γνωρίζοντας αυτό με ακρίβεια, ότι δηλαδή εκείνος που νήφει, αυτός θα κερδίσει, ενώ εκείνος που αμελεί, αυτός ζημιώνεται. Διότι ο καθένας από εμάς θα δώσει λόγο στον Θεό. Εγώ, βέβαια, γνωρίζω ότι είμαι αναπολόγητος από τα έργα μου· διότι, ενώ νουθέτησα άλλους, παρέμεινα στην ίδια αμέλεια. Γι' αυτό σας παρακαλώ, πιστοί δούλοι του Σωτήρος, να παρακαλέσετε για εμένα τον αμαρτωλό τον Σωτήρα μας Χριστό, τον βασιλιά των άνω δυνάμεων, να εξαλείψει το πλήθος των αμαρτιών μου, σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών του, και να με σώσει στην επουράνια βασιλεία του.

Ας συνειδητοποιήσουμε, αγαπητέ αδελφέ, ότι είμαστε ξένοι και πάροικοι σε αυτήν τη ζωή· διότι πολλοί που σηκώθηκαν το πρωί δεν πρόλαβαν το βράδυ, ενώ άλλοι που κοιμήθηκαν το βράδυ δεν έφτασαν στο πρωί. Άκουσε λοιπόν αυτόν που λέει: ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με τη ματαιότητα· οι ημέρες του περνούν σαν σκιά.

Αμάρτησες, ψυχή μου· μετανόησε. Διότι ιδού, οι ημέρες μας παρέρχονται σαν σκιά. Ακόμη λίγο και θα απέλθεις από εδώ. Φοβερούς τόπους πρόκειται να διασχίσεις, ψυχή μου· μην αναβάλλεις από ημέρα σε ημέρα να επιστρέψεις προς τον Κύριο.

Ας αναλογιστούμε, αδελφοί, ότι ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με τη ματαιότητα· οι ημέρες του σαν το άνθος του χόρτου, έτσι θα παρέλθουν· σε μια ριπή του χρόνου, και τα πάντα σταμάτησαν. Γιατί ταράζεσαι μάταια, άνθρωπε; Μια προσβολή πυρετού θα σταματήσει τα άλματα και τα σκιρτήματά σου. Μία ώρα σε χώρισε από τους συγχορευτές σου. Μία νύχτα, και θα μαραθούν οι σάρκες σου, και τα πόδια σου που έτρεχαν προς την κακία θα σταματήσουν, και τα χέρια σου θα παραλύσουν, και τα μάτια σου θα λιώσουν, και η γλώσσα σου θα σιγήσει παρά τη θέλησή σου, και η άτακτη φωνή σου θα εκλείψει, και ο στεναγμός σου θα πληθύνει, και τα ανωφελή σου δάκρυα θα προστρέξουν, και οι διαλογισμοί σου θα χαθούν, και δεν θα υπάρχει κανείς ικανός να βοηθήσει, διότι ο Θεός περιφρονούνταν και ατιμάζονταν· και όλοι, αφού σε εγκαταλείψουν, θα φύγουν, και κανείς δεν θα σταθεί δίπλα σου, παρά μόνο οι αόρατοι δαίμονες που υπηρετήθηκαν από εσένα· ενώ ο αυστηρός Άγγελος που έχει αποσταλεί, στεκόμενος από μακριά σκυθρωπός, αναμένει το νεύμα του Δεσπότη, ώστε, αφού αρπάξει την άθλια ψυχή σου, να την οδηγήσει στον τόπο που έχει ετοιμαστεί για αυτήν, για να θερίσει όσα έσπειρε· όπου καλλιεργείται και ευδοκιμεί και περισσεύει ο κλαυθμός, η θλίψη, η στενοχώρια, και ο βρυγμός των οδόντων και το ουαί.

Κύριε, κλίνε τους ουρανούς σου, και κατέβα. Πολύ αναγκαία και λογικά [λέγει] ότι πρέπει να κατέλθει και ο ίδιος ο Λόγος του Θεού για την καθαίρεση των εχθρών· διότι, λέγει, ακόμη και αν σε μέγιστο βαθμό διδάσκει τα χέρια μου και τα δάχτυλά μου πώς πρέπει να πολεμούν, ποια είναι άραγε η ισχύς του ανθρώπου, και πόση η δύναμη του θνητού, ο οποίος έχει παρομοιαστεί με τη ματαιότητα, ώστε να μπορέσει να σταθεί απέναντι σε μια τόσο μεγάλη παράταξη; Γι' αυτό, Εσύ ο ίδιος, Κύριε, κλίνε τους ουρανούς, και κατέβα.

Για τον λόγο αυτόν, ο όφις προβάλλει τον πονηρό καρπό της αμαρτίας, όχι επιδεικνύοντας ολοφάνερα τη φύση που είχε το κακό· διότι δεν θα είχε εξαπατηθεί ο άνθρωπος από ένα πρόδηλο κακό· αλλά, αφού προσέδωσε κάποια ωραιότητα στην εξωτερική του εμφάνιση και αφού σαγήνευσε τη γεύση με κάποια αισθησιακή ηδονή, φάνηκε πειστικός στη γυναίκα, όπως αναφέρει η Γραφή: «Και είδε η γυναίκα, λέει, ότι το δέντρο ήταν καλό για βρώση και ότι ήταν αρεστό στους οφθαλμούς να το βλέπουν, και ωραίο για να αποκτήσει κανείς γνώση·» και αφού πήρε από τον καρπό του, έφαγε. Η βρώση όμως εκείνη έγινε μητέρα του θανάτου για τους ανθρώπους. Αυτή, λοιπόν, είναι η σύμμικτη καρποφορία, καθώς ο λόγος ερμηνεύει σαφώς το νόημα, σύμφωνα με το οποίο το δέντρο εκείνο ονομάστηκε ότι γνωρίζει το καλό και το κακό, επειδή, όπως ακριβώς συμβαίνει με τη βλαπτικότητα των δηλητηρίων που αναμειγνύονται με το μέλι, καθόσον μεν γλυκαίνει την αίσθηση φαίνεται να είναι καλό, καθόσον δε φθείρει εκείνον που έρχεται σε επαφή με αυτό, γίνεται το έσχατο από κάθε κακό. Επειδή, λοιπόν, το πονηρό δηλητήριο ενήργησε ενάντια στη ζωή του ανθρώπου, τότε ο άνθρωπος, αυτό το σπουδαίο και πράγμα και όνομα, το απεικόνισμα της θείας φύσεως, ομοιώθηκε με τη ματαιότητα, όπως λέει ο Προφήτης. Επομένως, η μεν εικόνα (του Θεού) έχει οικειωθεί με το ανώτερο από όσα νοούνται μέσα μας· ενώ όλα όσα στοιχεία της ζωής είναι θλιβερά και άθλια, απέχουν πολύ από την ομοίωση προς το Θείο.

οι ημέρες: Διότι όπως ακριβώς η σκιά τώρα υπάρχει και τώρα δεν υπάρχει, αλλά γίνεται αφανής, έτσι είναι και ο άνθρωπος. Κύριε, κλίνον: Σημαίνει την παρουσία του Χριστού, ότι επρόκειτο να κλίνει τον ουρανό και να κατέβει στη γη για χάρη του ανθρώπου. άψαι: Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς η Γραφή αποκαλεί όρη, δηλαδή άγγιξέ τους με την οργή σου και θα σκορπιστούν σαν καπνός. άστραψον: Εννοεί την αστραπή της χάριτος· διότι μόλις αυτή φάνηκε, οι δαίμονες σκορπίστηκαν. εξαπόστειλον: Εννοεί τους αποστόλους, οι οποίοι, καθώς διέτρεξαν ως βέλη ολόκληρη την οικουμένη, την συγκλόνισαν. Εννοεί τον Χριστό, ως δεξιά του Πατρός. εξελού με: Εννοεί τα ρεύματα της αμαρτίας, ως πολλά και πανταχού παρόντα. Και τα ονομάζει ύδατα ως ανυπόστατα. εκ χειρός: Επειδή η αμαρτία παρασκευάστηκε από το χέρι των δαιμόνων· διότι αυτοί είναι πραγματικά αλλότριοι υιοί. ων το στόμα: Το στόμα των Ιουδαίων μίλησε μάταια κατά του Χριστού, καθώς παρακινήθηκαν από τους δαίμονες. και η δεξιά: Διότι την εξέτειναν κατά του Θεού. ο Θεός: Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη αναπέμπει τη μυστική ωδή, την οποία ψάλλουν οι πιστοί. εν ψαλτηρίω: Δεκάχορδο ονομάζει τους δέκα λίθους του νόμου, με τους οποίους ως χορδές, δηλαδή με τα νεύρα, υφαίνεται το πνευματικό ψαλτήρι των πιστών. τω διδόντι: Είναι ο Χριστός· διότι αυτός παρέχει δύναμη και νίκη στους βασιλείς επί της γης.

Διότι εκείνος που, όταν επιτελεί κάτι καλό, δεν τους θεωρεί άξιους να γνωρίζουν τα κατορθώματά του, αλλά αρκείται στην κρίση του Θεού, ούτε και στις αντίθετες καταστάσεις θα τους δώσει κάποια σημασία. Και πώς θα γίνει αυτό, λέει; Αναλογίσου τι είναι ο άνθρωπος και τι ο Θεός, και ποιον εγκαταλείπεις για να καταφύγεις σε ποιον, και γρήγορα θα τα διορθώσεις όλα. Ο άνθρωπος υπόκειται στην ίδια με εσένα αμαρτία, κρίση και κόλαση· ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με ματαιότητα, δεν έχει ορθή κρίση και έχει ανάγκη την άνωθεν διόρθωση· ο άνθρωπος, που είναι χώμα και στάχτη, ακόμη και αν επαινέσει, πολλές φορές θα επαινέσει επιπόλαια, είτε για να φανεί αρεστός, είτε από εμπάθεια· και αν διαβάλει και κατηγορήσει, πάλι από την ίδια διάθεση θα το πράξει. Αλλά ο Θεός δεν είναι έτσι, αντιθέτως η απόφασή Του είναι αδιάβλητη και η κρίση Του καθαρή. Και πρέπει για αυτούς τους λόγους πάντοτε να καταφεύγουμε σε Εκείνον· και όχι μόνο για αυτούς, αλλά επειδή Εκείνος σε δημιούργησε, σε σπλαχνίζεται περισσότερο από όλους και σε αγαπά περισσότερο από ό,τι αγαπάς εσύ τον εαυτό σου. Γιατί λοιπόν, ενώ έχουμε την ευκαιρία να έχουμε έναν θαυμαστό επαινέτη και τον εγκαταλείπουμε, καταφεύγουμε στον άνθρωπο, ο οποίος δεν είναι τίποτα, που κρίνει μάταια και επιπόλαια; Σε αποκαλεί κακό και μιαρό, ενώ δεν είσαι τέτοιος; Για αυτόν τον λόγο μάλλον να τον ελεήσεις, και να δακρύσεις επειδή έχει διαφθαρεί, και να περιφρονήσεις τη γνώμη του, επειδή έχουν τυφλωθεί τα μάτια της διανοίας του· αφού και οι απόστολοι άκουσαν τέτοια λόγια, και περιγελούσαν εκείνους που τους διέβαλλαν. Αλλά σε αποκαλεί αγαθό και χρηστό;

Ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με τη ματαιότητα, και οι ημέρες μας περνούν σαν σκιά· και, Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος, και όταν πληθυνθεί η δόξα του οίκου του· και πάλι, Αυτός που εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο· και, Επτά φορές την ημέρα σε αίνεσα για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου· και πάλι, Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου· και, Ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από τα δεσμά του άδη· και, Εάν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, διότι εσύ είσαι μαζί μου· και πάλι, Δεν θα φοβηθώ από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από κίνδυνο που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο· και πάλι, Θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής· όλα αυτά αποδεικνύουν τη διάπυρη αγάπη τους προς τον Θεό. Όταν δε πάλι ψάλλουν μαζί με τους αγγέλους (διότι και οι άγγελοι ψάλλουν τότε), λέγοντας το Αινείτε τον Κύριον εκ των ουρανών, ενώ εμείς χασμουριόμαστε, ξυνόμαστε, ροχαλίζουμε ή απλώς κειτόμαστε ανάσκελα και σκεπτόμαστε μύριες απάτες· πόσο σπουδαίο είναι το ότι εκείνοι αναλώνουν ολόκληρη τη νύχτα σε αυτό το έργο; Και όταν πρόκειται να ξημερώσει, τότε πλέον αναπαύονται· και όταν εμείς αρχίζουμε τις εργασίες μας, εκείνοι έχουν τον καιρό της αναπαύσεώς τους.

Διότι μόλις εμφανιστεί, μας εγκαταλείπει πιο εύκολα και από σκιά. Γιατί λοιπόν υπερηφανεύεσαι, άνθρωπε, που είσαι σαν καπνός ή ματαιότητα; «Διότι ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με ματαιότητα». «Σαν τον καπνό είναι οι ημέρες του». «Ξεράθηκε το χόρτο, και το άνθος του έπεσε». Αυτά τα λέω, όχι για να εξευτελίσω την ανθρώπινη φύση, αλλά για να χαλιναγωγήσω την αλαζονεία. Διότι πράγματι, «μεγάλο πράγμα είναι ο άνθρωπος, και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας». Αλλά αυτός ο Οζίας, αν και ήταν βασιλιάς και φορούσε το διάδημα, επειδή ήταν δίκαιος, υπερηφανεύτηκε κάποτε, και έχοντας υπερηφανευτεί περισσότερο από την αξία του, εισήλθε στο ιερό. Και άκουσε πώς: Εισήλθε, λέει, στα άγια των αγίων, και έπειτα λέει, θέλω να προσφέρω θυμίαμα. Όντας βασιλιάς, αρπάζει την εξουσία της ιεροσύνης.

Διότι τόσο μεγάλος πειρασμός μας βρήκε, ώστε να μας προκαλέσει και έκσταση και λήθαργο. Διότι εδώ με τη λέξη «έκσταση» εννοεί την αναισθησία που προέρχεται από τα δεινά. Επειδή και στην περίπτωση του Αδάμ, όταν λέει ότι επέβαλε σε αυτόν έκσταση, εννοεί κάποιου είδους αναισθησία. Διότι έκσταση ονομάζεται το να βγει κανείς έξω από τον εαυτό του. Του επιβλήθηκε δε τότε, ώστε να μην αισθανθεί την αφαίρεση της πλευράς του, ούτε να πονέσει με αυτό που συνέβαινε. Έτσι ο Θεός, κλέβοντας την αίσθηση του πόνου, για να μη μισήσει εκείνο που θα προερχόταν από αυτόν επειδή θα είχε πονέσει, του επέβαλε έκσταση. Και αλλού πάλι λέει: «Έπεσε πάνω τους έκσταση». Και εκεί δηλώνει κάποιον λήθαργο και την απώλεια των αισθήσεων. Και παντού η έκσταση αυτό φανερώνει. Συμβαίνει δε είτε επειδή ενεργεί ο Θεός, είτε επειδή η υπερβολή των δεινών προκαλεί λήθαργο. Διότι ξέρει και η συμφορά να προκαλεί έκσταση και λήθαργο. Εδώ, λοιπόν, ως έκσταση εννοεί το μέγεθος των δεινών που έχουν επέλθει. Τι σημαίνει όμως αυτό που λέει: «Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης»; Κανείς, λοιπόν, δεν είναι αληθινός; Πώς, λοιπόν, ο Ιώβ έχει καταγραφεί ως «Άνθρωπος αληθινός, δίκαιος, θεοσεβής»; Και τι θα πούμε για τους προφήτες; Διότι, αν και εκείνοι είναι ψεύτες και είπαν ψέματα σε όσα έχουν πει, τότε τα πάντα καταστρέφονται. Τι γίνεται με τον Αβραάμ; Τι με όλους τους δικαίους; Βλέπεις πόσο κακό είναι να εκλαμβάνει κανείς τη λέξη απλοϊκά και να μην εξετάζει προσεκτικά τα νοήματα; Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέει: «Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης»; Είναι εκείνο που λέει αλλού: «Ο άνθρωπος ομοιάζει με ματαιότητα».

Ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον υπολογίζεις; Είδες πόσο μεγάλο είναι το μεγαλείο της φύσεως του Θεού; Ο άνθρωπος παρομοιάσθηκε με τη ματαιότητα. Άλλος δε ερμηνευτής το «ματαιότητι» (με τη ματαιότητα) το απέδωσε ως «ατμώ» (με τον ατμό). Η ματαιότητα δεν δηλώνει τίποτε άλλο, παρά το ότι ο άνθρωπος είναι φθαρτός, πρόσκαιρος και εφήμερος. Εδώ αναπτύσσει τον λόγο περί του σώματος. Γι' αυτό και ο Αβραάμ έλεγε: «Εγώ δε είμαι χώμα και στάχτη»· και ο Ησαΐας: «Κάθε σάρκα είναι χόρτο, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου». Τι σημαίνει όμως το «παρομοιάσθηκε με τη ματαιότητα»; Με το τίποτα, λέγει· επειδή από τα ανθρώπινα τίποτε δεν είναι βέβαιο, ούτε σταθερό, αλλά τα πάντα παρέρχονται και χάνονται.

Οι ημέρες του παρέρχονται σαν σκιά· δηλαδή, ούτε όταν είναι παρούσες έχουν κάποια ισχύ, αλλά και εξαφανίζονται ταχύτατα. γʹ. Και παρατήρησέ το αυτό στα ίδια τα πράγματα, αναλογιζόμενος εκείνους που κατέχουν αξιώματα, εκείνους που επιβαίνουν σε άρματα, εκείνους που κατέχουν εξουσίες, εκείνους που ρίχνουν τους άλλους στη φυλακή και τους μαστιγώνουν. Διότι σε τι διαφέρουν αυτοί από τη σκιά, όχι τον καιρό του θανάτου, αλλά και πριν από τον θάνατο; Επειδή, όταν εκπέσουν από την εξουσία, όλα εκείνα χάνονται και απομακρύνονται· τα δε αληθινά πράγματα έρχονται μετά την αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο· τότε και οι ευθύνες και οι τιμωρίες είναι αληθινές, παρομοίως και τα αγαθά, και ο κριτής δεν εξαπατάται. Τα δε επίγεια μοιάζουν με παιδιά που παίζουν. Διότι εκείνος που σήμερα δικάζει, αύριο στέκεται ως δικαζόμενος, και οι μεταβολές είναι συχνές, και οι μεταπτώσεις ανώμαλες. Κύριε, κλίνε τους ουρανούς σου και κατέβα. Άγγιξε τα όρη και θα καπνίσουν. Άλλος: Αφού έκλινες τους ουρανούς και κατέβηκες και άγγιξες τα όρη, αυτά κάπνισαν. Και ποια είναι αυτή η αλληλουχία των λέξεων;

Ακούγοντας λοιπόν αυτά, από κανένα από αυτά να μην ταράζεστε, αλλά, προσπερνώντας τις σκιές, να μένετε προσηλωμένοι στην αλήθεια. Διότι ήδη πρωτύτερα είπε, ότι «Ο άνθρωπος ομοιάζει με τη ματαιότητα» και «Οι ημέρες του παρέρχονται σαν σκιά». Εάν λοιπόν δεις κάποιους να περιβάλλονται με αφθονία από όλα αυτά και να ζουν μέσα στην πονηρία, ακόμη και αν η οικουμένη τους μακαρίζει, εσύ να τους οικτείρεις και να τους θεωρείς άθλιους· εκείνους δε που έχουν αφιερωθεί στον Θεό, να τους θεωρείς αξιοζήλευτους και μακάριους. Και αυτόν τον πλούτο ας αναζητούμε πάντοτε όλοι μας και αυτόν τον μακαρισμό· ώστε να επιτύχουμε και τα παρόντα και τα μελλοντικά αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

ΤΙΤΛΟΣ Ιʹ. —Περί της ασταθούς και αβέβαιης κατάστασης των ανθρώπινων πραγμάτων· και με τι μοιάζει ο άνθρωπος και ο βίος του· και ότι τα παρόντα είναι μάταια και πιο αδύναμα από σκιά. «Προσήλυτοι και πάροικοι είστε ενώπιόν μου.» «Πάροικοι είμαστε ενώπιόν σου και προσωρινοί κάτοικοι, όπως όλοι οι πατέρες μας. Σαν σκιά είναι οι ημέρες μας πάνω στη γη.» «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα επιστρέψω εκεί. Ο βίος μου είναι πιο ελαφρύς και από τον λόγο.» «Σκιά είναι ο βίος μας πάνω στη γη.» «Ο θνητός που γεννιέται από γυναίκα είναι ολιγόβιος και γεμάτος οργή. Ή σαν το άνθος που αφού άνθισε έπεσε· χάθηκε σαν σκιά και δεν πρόκειται να σταθεί.» «Ο άνθρωπος είναι σήψη, και ο υιός του ανθρώπου σκουλήκι.» «Θεώρησα τον εαυτό μου χώμα και στάχτη.» «Εγώ είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος.» «Ιδού, σαν σπιθαμές όρισες τις ημέρες μου. Πάροικος είμαι κοντά σου και παρεπίδημος.» «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα.» «Θυμήθηκε ότι είναι σάρκα, πνοή που φεύγει και δεν επιστρέφει.» «Τα χρόνια μας τα περνούσαμε σαν ιστό αράχνης.» «Χάθηκαν σαν καπνός οι ημέρες μου.» «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι.» «Ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με ματαιότητα, οι ημέρες μου περνούν σαν σκιά.» «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης.» «

ΚΑΘΙΣΜΑ ΕΙΚΟΣΤΟ. Ψαλμός ρμγ'. Ψαλμός του Δαβίδ, προς τον Γολιάθ. «Ευλογημένος ο Κύριος ο Θεός μου, που διδάσκει τα χέρια μου για μάχη και τα δάχτυλά μου για πόλεμο. Το έλεός μου και η καταφυγή μου, ο αντιλήπτοράς μου και ο ρύστης μου». Αινετός, λέει, είναι ο Κύριος ο Θεός μου και υπερένδοξος, από τον οποίο μου δίνεται η δύναμη των χεριών και των δακτύλων εναντίον των εχθρών, από τους οποίους και με λυτρώνει την ημέρα του πολέμου, τόσο από τον μιαρό και δολοφόνο Γολιάθ όσο και από μύριους άλλους. «Αυτός που υποτάσσει τον λαό μου κάτω από εμένα». Από εμένα, λέει, προέρχεται και η ήττα των εχθρών και η καλή υπακοή του λαού που είναι υπό την εξουσία μου. «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος, που του έγινες γνωστός, και που τον υπολογίζεις; Ο άνθρωπος μοιάζει με ματαιότητα, οι ημέρες του περνούν σαν σκιά». Μεγάλη, λέει, είναι η πρόνοια και η συγκατάβασή Σου προς τον θνητό άνθρωπο.

Αν σε τραβάει στην πλεονεξία και στην άπληστη επιθυμία των χρημάτων, πες στον εαυτό σου εκείνη τη δαβιδική φωνή, ή μάλλον τη φωνή του Πνεύματος: θησαυρίζεις και δεν γνωρίζεις για ποιον τα συγκεντρώνεις. Και: πολλοί οδηγήθηκαν στην πτώση εξαιτίας του χρυσού. Και: αυτός που αγαπά τον χρυσό δεν θα δικαιωθεί. Και: ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά στήριξε τις ελπίδες του στο πλήθος του πλούτου του και ενδυναμώθηκε στη ματαιότητά του. Πρόσθεσε, αν θέλεις, και την απειλή του Σωτήρος: άφρον, εσύ που μετασκευάζεις και κάνεις πολυτελέστερες τις οικίες και τα οικοδομήματα, ώστε να αποθησαυρίζεται για σένα, επιδεικτικά, μεγαλύτερος ο όγκος και το φορτίο της απληστίας, αυτή τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που συγκέντρωσες, σε ποιον θα ανήκουν; Αν με υπερήφανο και αλαζονικό λογισμό επιχειρείς να εξάπτεις και να φουσκώνεις την ψυχή, μην προσπεράσεις το: ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Και το: ο άνθρωπος ομοιάζει με ματαιότητα, οι ημέρες του περνούν σαν σκιά. Και το: χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις. Και: γιατί υπερηφανεύεται το χώμα και η στάχτη; Και: είναι ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου κάθε υψηλοκάρδιος. Και: μην εξυψώνεις τον εαυτό σου, για να μην πέσεις και επιφέρεις ατιμία στην ψυχή σου και αποκαλύψει ο Κύριος τα κρυφά σου και σε καταρρίψει εν μέσω της εκκλησίας· διότι η υπερηφάνεια είναι μισητή ενώπιον του Κυρίου.

Γιατί κρατάς σφιχτά τον πλούτο, άνθρωπε, και τον θάβεις στη γη και ξαγρυπνάς με φροντίδες και υπολογίζεις αυτά που δεν είναι δικά σου, ούτε εκείνα των οποίων κύριος είναι η θέλησή σου, πλάθοντας στο μυαλό σου και φανταζόμενος αυξήσεις οίκων και πολλαπλασιασμούς χρημάτων και προαγωγές σε αξιώματα, και υποβάλλοντας τον εαυτό σου σε διπλά κακά, από τη μία πιεζόμενος και καταρρακωμένος από τις καθημερινές μέριμνες και από την άλλη περιμένοντας την καταδίκη της μέλλουσας κρίσης εξαιτίας όσων συγκεντρώνεις με φιλοπλουτία και φαντασιοπληξία, και έτσι φθείρεσαι και λιώνεις; Γιατί είσαι προσκολλημένος στη γη και στα γήινα που παρέρχονται, προσηλώνοντας εκεί την καρδιά σου, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, εκεί όπου είναι θαμμένος ο θησαυρός σου; Γιατί θησαυρίζεις για τον εαυτό σου τα εφόδια της κόλασης και ανάβεις περισσότερο εκείνο το πυρ, το οποίο αναζωπυρώνεται με άσπλαχνη διάθεση και τρέφεται και αυξάνεται για την καταστροφή σου με τον άκαρδο τρόπο ζωής σου; Γιατί, ενώ οι άλλοι λιώνουν από την πείνα, εσύ ζεις μέσα στην τρυφή και καταπονείς τη φύση σου και βαραίνεις το στομάχι σου και παχαίνεις τη σάρκα και το σώμα σου, το οποίο ύστερα από λίγο θα προσφερθεί ως βορά στα σκουλήκια και θα διαλυθεί σε σκόνη; Γιατί ανασηκώνεις τα φρύδια και φουσκώνεις τα μάγουλα και κοιτάζεις υπεροπτικά, έχοντας ξεχάσει ή παραμερίσει το «χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις» και το «ο άνθρωπος ομοιάζει με τη ματαιότητα, οι ημέρες του περνούν σαν σκιά»; Γιατί παραβλέπεις αυτόν που πεινά και βδελύσσεσαι τον φτωχό;

Αυτά και άλλα παρόμοια με αυτά υπαγορεύει ο πόνος να θρηνήσουμε. Όμως, επειδή ο λόγος μας απευθύνεται σε γυναίκα, η οποία έχει από καιρό ανατραφεί με τα θεία και παρουσιάζει ολόκληρη τη ζωή της ως υπόθεση αρετής, όπως μαρτυρεί σχεδόν κάθε ακοή και όραση, δεν υπάρχει ανάγκη από πολλές υπενθυμίσεις, αφού διαθέτεις από τον εαυτό σου τα φάρμακα της παρηγοριάς. Πολλά ιερά βιβλία έχεις πάρει στα χέρια σου, πολλά πατερικά αναγνώσματα έχεις μελετήσει, αφιερώνοντας χρόνο νύχτα και μέρα στις προσευχές, παραμένοντας προσηλωμένη στις δεήσεις, στις ολονύκτιες ή τις νυκτερινές και τις ημερινές ψαλμωδίες και υμνωδίες. Από αυτές προέρχεται και η εγκράτεια και η σκληραγωγία του σώματος, η γενναιοδωρία προς τους ενδεείς, η φροντίδα προς τους ιερείς και τους μοναχούς, και ό,τι άλλο υμνείται και επαινείται με πολλούς τρόπους ευσέβειας. Επομένως, αφ' εαυτού σου και από μόνη σου μπορείς επαρκώς να ανακουφίσεις την ψυχή με τα πρέποντα λόγια, αλλά επιπλέον να στηρίξεις τη νύφη και την κόρη και ολόκληρη την αβραμιαία οικογένεια, ως κοινή διδασκάλισσα, ως υπόδειγμα αρετής, αφού από παλιά αποθησαύρισες τα θεία λόγια και έχεις την ικανότητα στον κατάλληλο καιρό να μοιράζεις το πνευματικό σιτηρέσιο στον καθένα. Θυμήσου, ω γενναία και θαυμαστή ανάμεσα στις γυναίκες, πως αυτό που συνέβη δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο ούτε παράδοξο. Αναλογίσου εκείνους από τον Αδάμ μέχρι σήμερα, εμβάθυνε στα βαθιά κρίματα του Θεού και δες ότι ο άνθρωπος είναι σαν το χορτάρι· οι ημέρες του παρέρχονται σαν σκιές.

Ας αναλογιστούμε, αν νομίζετε, και τους εαυτούς μας. Μήπως σε λίγο δεν θα αναχωρήσουμε κι εμείς από τα εγκόσμια, και θα μνημονευόμαστε από άλλους, όπως ακριβώς τώρα εμείς θυμόμαστε αυτούς που προηγήθηκαν; Ναι, αδελφοί, έτσι οικονoμείται η ζωή μας, και είμαστε άνθρωποι θνητοί, που δεν γνωρίζουμε το αύριο. «Διότι ποια είναι η ζωή μας; Ένας ατμός, σύμφωνα με τα γραφόμενα, που φαίνεται για λίγο και έπειτα εξαφανίζεται»· ένα ανοιξιάτικο άνθος που ανθίζει το πρωί και αμέσως μαραίνεται· «οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει»· «ο άνθρωπος ομοιάζει με ματαιότητα, οι ημέρες του παρέρχονται σαν σκιά.» «Κάθε σάρκα είναι σαν το χόρτο, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου»· «Ανέτειλε ο ήλιος με τον καύσωνα και εξήρανε το χόρτο, και το άνθος του έπεσε, και η ωραιότητα της όψης του καταστράφηκε.» Έτσι θα μαρανθούμε κι εμείς, έτσι θα αναχωρήσουμε από τα εγκόσμια, όπως είπαν οι άγιοι. Διότι δικά τους είναι τα προαναφερθέντα παραδείγματα· αλλά μακάριος είναι αυτός που κατανοεί, μακάριος αυτός που εκζητά τον Θεό, μακάριος αυτός που βιάζει τον εαυτό του καθημερινά στους αγώνες της υποταγής, αυτός που δεν αντιλέγει, ο αγόγγυστος, ο υπάκουος, ο πρόθυμος στα έργα, ο ακούραστος στη διακονία, ο κατανυκτικός, ο μειλίχιος, ο ευπρόσιτος, ο προσηνής, αυτός που ετοιμάζεται για την έξοδό του.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΞΖ'. ΟΤΙ ΣΤΗ ΝΕΚΡΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΡΕΤΩΝ, ΕΚΕΙ ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ ΤΟ ΝΑ ΕΟΡΤΑΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΚΑΙ ΝΑ ΕΟΡΤΑΖΕΙ ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΣΤΟΝ ΚΥΡΙΟ ΤΟΝ ΘΕΟ. Αδελφοί και πατέρες, πλησιάζει η ημέρα του Πάσχα, εφόσον με τη βοήθεια του Θεού ξεπεράσαμε το μέσον της νηστείας. Αλλά γιατί βιαζόμαστε να προφτάσουμε το Πάσχα, το οποίο έρχεται και παρέρχεται; Δεν το έχουμε εορτάσει σε πολλές περιόδους ετών; Και το τωρινό Πάσχα λοιπόν θα παρέλθει· διότι τίποτα δεν είναι μόνιμο στον παρόντα αιώνα· αντίθετα, «οι ημέρες μας περνούν σαν σκιά», και ο βίος μας προχωρά σαν ταχύδρομος ιππέας, έως ότου μας οδηγήσει στο τέλος της ζωής. Τι λοιπόν, θα πει κανείς, δεν είναι επιθυμητό το Πάσχα; Είναι βεβαίως πάρα πολύ επιθυμητό. Πώς να μην είναι άλλωστε; Εννοώ όμως το Πάσχα που επιτελείται κάθε ημέρα. Και ποιο είναι αυτό; Ο καθαρισμός των αμαρτιών, η συντριβή της καρδιάς, το δάκρυ της κατανύξεως, η καθαρότητα της συνειδήσεως, η νέκρωση «των μελών που βρίσκονται στη γη, της πορνείας, της ακαθαρσίας, του πάθους, της κακής επιθυμίας», και κάθε άλλης πονηρίας που ενεργείται. Διότι αυτός που έχει αξιωθεί να φθάσει σε αυτή την κατάσταση, όχι μία φορά τον χρόνο, αλλά, τρόπον τινά, καθημερινά γιορτάζει το Πάσχα και εορτάζει προς τιμήν του Κυρίου μια πολυπόθητη εορτή.

Διότι ο άνθρωπος από μόνος του παρομοιάστηκε με ματαιότητα· όταν όμως δημιουργηθεί γνησίως από τον Θεό, δεν είναι πλέον μάταιος, αλλά ναός του Θεού, καθώς λέει: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους»· όχι σε όλους, αλλά μόνο στους αγίους, όχι μόνο σε εσάς, αλλά και στον Παχώμιο, εάν βέβαια πράξει το θέλημα του Θεού». Και ακούγοντας αυτά, θαύμασαν υπερβολικά και την παρρησία και την ταπεινοφροσύνη του ανδρός. Θέλησαν όμως μερικοί από όσους δεν πείστηκαν από τα λόγια του να τον θανατώσουν· διότι ήρθε κάποιος κυριευμένος από τον εχθρό, κρατώντας μαχαίρι για να τον σφάξει. Αλλά, επειδή προκλήθηκε θόρυβος στην εκκλησία, καθώς άλλοι έλεγαν το ένα και άλλοι το άλλο, τον έσωσε ο Κύριος μέσω των αδελφών που ήταν μαζί του. Και αφού διασώθηκε, πήγε στην τελευταία του μονή που ονομαζόταν Παχνούμ, η οποία βρισκόταν στην ενορία της ίδιας πόλης.

Ο δε αγαθός και φιλάνθρωπος Κύριος, ο οποίος έχυσε το δικό Του αίμα για εμάς, εάν δει κάποιον που μέσα από την καρδιά του δεν επιθυμεί την απώλεια του πλησίον αλλά μάλλον τη σωτηρία πολλών ψυχών, δεν του χαρίζει άραγε το χάρισμα της διακρίσεως, για το πώς θα τους σώσει αμέμπτους, είτε με τη διάκριση του Αγίου Πνεύματος είτε με οπτασία και αποκάλυψη, όταν το θέλει ο Κύριος; Διότι δεν βλέπουμε τα προς σωτηρία μας όποτε το θέλουμε εμείς, αλλά όταν το θελήσει Εκείνος που έχει όλη την κυβέρνηση της κτίσεως. Διότι ο άνθρωπος από μόνος του μοιάζει με ματαιότητα, όταν όμως τεθεί γνησίως υπό τον Θεό, δεν είναι πλέον ματαιότητα, αλλά ναός του Θεού, καθώς λέει ο Ίδιος: