Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 143:7

Ο άνθρωπος έγινε όμοιος με τη ματαιότητα. Ο κάθε άνθρωπος εξομοιώθηκε με αυτόν τον κόσμο. Άστραψε αστραπή, και θα τους διασκορπίσεις. Με τη λέξη αστραπή εννοεί το ευαγγελικό κήρυγμα. Εξαπόστειλε το χέρι σου από τα ύψη· απάλλαξέ με και λύτρωσέ με από τα πολλά ύδατα, από το χέρι αλλοτρίων υιών. Των οποίων το στόμα μίλησε ματαιότητες.

Αναφέρεται στους λογισμούς που μας περικύκλωσαν εξαιτίας της επιβουλής των δαιμόνων. Ή, επίσης, ονομάζει «ύδατα» τον λαό των Ιουδαίων που περικύκλωσε τους αποστόλους, με σκοπό να τους συλλάβει και να τους εξολοθρεύσει. Και αυτοί είναι οι αποξενωμένοι υιοί, οι οποίοι λαλούν μάταια. Και ποια είναι αυτά τα μάταια, παρά το να λένε στον Χριστό: «Πώς εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;»

Εξαπόστειλε το χέρι σου από το ύψος. Εξαπόστειλε, λέει ο ψαλμός, το δημιουργικό και προστατευτικό των πάντων χέρι, για να με ελευθερώσει και να με λυτρώσει από τα πολλά ύδατα και από τα χέρια των αλλότριων υιών· είναι δε δυνατόν το να σωθεί κανείς από τα πολλά ύδατα να πούμε ότι σημαίνει [τη λύτρωση] από τις πονηρές δυνάμεις και από τον διάβολο, τον βασιλιά όλων αυτών· το δε να ελευθερωθεί από το χέρι των αλλότριων υιών, [σημαίνει τη λύτρωση] από τους ανθρώπους που ενεργούνται από αυτές [τις πονηρές δυνάμεις]. Διότι τις επιθέσεις των πειρασμών και των ασεβών τις ονόμασε ύδατα, όπως λέει και αλλού: «Άραγε το ύδωρ θα μας καταπόντιζε»· και πάλι: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου»· ακολούθως δε, μετά την κατάβαση του Θεού Λόγου, έχοντας δει την επιβουλή των ασεβών ... αυτού στο ... προφητεύει τα προκείμενα.

οι ημέρες: Διότι όπως ακριβώς η σκιά τώρα υπάρχει και τώρα δεν υπάρχει, αλλά γίνεται αφανής, έτσι είναι και ο άνθρωπος. Κύριε, κλίνον: Σημαίνει την παρουσία του Χριστού, ότι επρόκειτο να κλίνει τον ουρανό και να κατέβει στη γη για χάρη του ανθρώπου. άψαι: Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς η Γραφή αποκαλεί όρη, δηλαδή άγγιξέ τους με την οργή σου και θα σκορπιστούν σαν καπνός. άστραψον: Εννοεί την αστραπή της χάριτος· διότι μόλις αυτή φάνηκε, οι δαίμονες σκορπίστηκαν. εξαπόστειλον: Εννοεί τους αποστόλους, οι οποίοι, καθώς διέτρεξαν ως βέλη ολόκληρη την οικουμένη, την συγκλόνισαν. Εννοεί τον Χριστό, ως δεξιά του Πατρός. εξελού με: Εννοεί τα ρεύματα της αμαρτίας, ως πολλά και πανταχού παρόντα. Και τα ονομάζει ύδατα ως ανυπόστατα. εκ χειρός: Επειδή η αμαρτία παρασκευάστηκε από το χέρι των δαιμόνων· διότι αυτοί είναι πραγματικά αλλότριοι υιοί. ων το στόμα: Το στόμα των Ιουδαίων μίλησε μάταια κατά του Χριστού, καθώς παρακινήθηκαν από τους δαίμονες. και η δεξιά: Διότι την εξέτειναν κατά του Θεού. ο Θεός: Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη αναπέμπει τη μυστική ωδή, την οποία ψάλλουν οι πιστοί. εν ψαλτηρίω: Δεκάχορδο ονομάζει τους δέκα λίθους του νόμου, με τους οποίους ως χορδές, δηλαδή με τα νεύρα, υφαίνεται το πνευματικό ψαλτήρι των πιστών. τω διδόντι: Είναι ο Χριστός· διότι αυτός παρέχει δύναμη και νίκη στους βασιλείς επί της γης.

«Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα». Αυτό το λέει όχι επειδή ο Θεός κατεβαίνει· διότι πώς είναι δυνατόν, εφόσον είναι πανταχού παρών; Αλλά, για να εκπλήξει με αυτές τις ανθρώπινες εκφράσεις τους πιο απλοϊκούς από τους ακροατές, ομιλεί περί Αυτού με πιο ανθρώπινο τρόπο. Επειδή και η έννοια της επαφής, αν και φαίνεται να είναι σπουδαία, υπολείπεται κατά πολύ της αξίας του Θεού. Διότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη την επαφή για να βγάλουν καπνό τα όρη, ή μάλλον ούτε καν από νεύμα, παρά μόνο από τη βουλή και τη θέλησή Του. Αφού λοιπόν μίλησε για την ευτέλεια του ανθρώπου, ομιλεί και για τη δύναμη του Θεού, στο μέτρο που είναι δυνατόν να το εκφράσει άνθρωπος· επειδή και αυτά υπολείπονται πολύ από εκείνη τη μεγαλωσύνη. «Άστραψε αστραπή και θα τους σκορπίσεις· εξαπόστειλε τα βέλη σου και θα τους καταταράξεις». Με τις λέξεις «αστραπή» και «βέλη» εδώ δεν εννοεί την αισθητή αστραπή, ούτε τα υλικά βέλη, αλλά ονομάζει έτσι τις τιμωρίες, πείθοντας μέσα από τα ήδη γνωστά φαινόμενα τον αλαζόνα και τον ράθυμο να τρέμει, να φοβάται και να υποτάσσεται. Διότι, εάν κανείς δεν μπορεί να αντέξει την αστραπή, παρόλο που δεν αποστέλλεται προς τιμωρία, εάν ο Θεός θελήσει να κινήσει την τιμωρητική Του δύναμη, ποιος θα μπορέσει να την υποστεί; Και βέλη του Θεού είναι οι λιμοί, οι επιδημίες, οι κεραυνοί και οι πολυειδείς τιμωρίες. «Εξαπόστειλε το χέρι Σου από το ύψος· λύτρωσέ με και γλίτωσέ με από τα πολλά ύδατα, από το χέρι αλλοτρίων υιών». Διότι η δύναμη του Θεού δεν είναι άρτια εξοπλισμένη μόνο για να τιμωρεί, αλλά και για να σώζει.

Εδώ με τη λέξη «χείρα» εννοεί τη βοήθεια, τη συμμαχία· γι' αυτό και δεν είπε «έκτεινον», αλλά «εξαπόστειλον», δηλώνοντας αυτό ακριβώς· εάν πάλι κάπου λέει «έκτεινον», και πάλι το ίδιο πράγμα υπονοεί. Επίσης, «ύδατα» ονομάζει την άτακτη έφοδο των εχθρών, η οποία είναι συγκεχυμένη και εκδηλώνεται με μεγάλη ορμή.

Επειδή δηλαδή είπε: «Εξαπόστειλε το χέρι σου» και «Ελευθέρωσέ με» και «Διασκόρπισέ τους», υπόσχεται να τον ανταμείψει για τη συμμαχία με μια αμοιβή, η οποία σε Εκείνον μεν δεν προσφέρει τίποτα περισσότερο, σε αυτόν όμως που την προσφέρει αποφέρει το κέρδος. Ποια είναι όμως αυτή; «Θεέ μου, ωδή καινή θα σου ψάλω». Αν και αυτό είναι μικρό μπροστά στο μέγεθος της ευεργεσίας, εντούτοις είναι αυτό που διέθετε. Επειδή και εμείς από τους φτωχούς και από όσους δεν κατέχουν τίποτα, δεν επιζητούμε τίποτα άλλο, παρά μόνο τον καλό λόγο και την ευγνωμοσύνη. Αλλά εμείς μεν τα επιζητούμε για να δοξαστούμε περισσότερο· ο Θεός όμως, όχι επειδή τα έχει ανάγκη, αλλά για να καταστήσει πιο λαμπρούς τους ίδιους που ψάλλουν, και με αυτόν τον τρόπο πάλι να τους ευεργετήσει. «Με ψαλτήριο δεκάχορδο θα σου ψάλω»· δηλαδή, «Θα σε ευχαριστήσω». Αλλά τότε μεν υπήρχαν μουσικά όργανα, μέσω των οποίων ανέπεμπαν τις ωδές· τώρα όμως, αντί για μουσικά όργανα, είναι δυνατόν να χρησιμοποιούμε το σώμα. Διότι μπορεί κανείς να ψάλλει και με τα μάτια, όχι μόνο με τη γλώσσα, και με τα χέρια, και με τα πόδια, και με την ακοή.

Αλλά και ακόμη: «Κλίνον, Κύριε, τους ουρανούς και κατάβα» προς την παρθενική μήτρα, ώστε «τα σύμπαντα να πληρωθούν από χρηστότητα», «άγγιξε τα όρη και θα καπνίσουν». «Άστραψε αστραπή και θα τους σκορπίσεις· εξαπόστειλε τα βέλη σου και θα τους καταταράξεις». Αυτά πρέπει να τα εκλάβουμε και για την ένσαρκη κάθοδο του Χριστού και για τους υπερόπτες τυράννους και για τη δεύτερη παρουσία του Χριστού, όταν και «θα ανάψει πυρ από τον Θεό και θα καταφάει τη γη έως τον κατώτατο άδη», όπως λέει η θεία φωνή. «Εξαπόστειλε το χέρι σου από το ύψος», δηλαδή τη βοήθειά σου. «Ελευθέρωσέ με και λύτρωσέ με από πολλά ύδατα», δηλαδή, από πνιγηρές θλίψεις και πειρασμούς. Ιστορικά μεν τον Δαβίδ, αναγωγικά δε την εξ εθνών εκκλησία σου από τους δυσμενείς τυράννους. «Των οποίων το στόμα μίλησε ματαιότητα», βλασφημώντας τον Κύριο της δόξης, «και η δεξιά τους είναι δεξιά αδικίας», που θανατώνει ανελέητα τους χριστιανούς. «Θεέ μου, ωδή καινή θα σου ψάλω», μια νέα ευχαριστήρια ωδή, πέρα από τις ήδη λεχθείσες, θα σου ψάλω, «με ψαλτήρι δεκάχορδο θα σου ψάλω». Ονομάζεται δε και ο άνθρωπος έμψυχο δεκάχορδο ψαλτήρι, λόγω των πέντε αισθήσεων του σώματος και λόγω των πέντε δυνάμεων της ψυχής, δηλαδή με τις νοερές αισθήσεις της.

Θα μπορούσες, βέβαια, μέσα από τα προαναφερθέντα λόγια να προχωρήσεις και σε ένα άλλο νόημα. Ποιο είναι αυτό; Το ότι η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει το πλήθος των ανθρώπων ύδατα. Διότι, «λύτρωσέ με», λέει αυτός που ψάλλει εν Πνεύματι, «από πολλά ύδατα, από τα χέρια αλλοτρίων υιών». Επομένως, ο δάσκαλος των ιερών μαθημάτων οφείλει τον άρτο που τρέφει την ψυχή και τον οποίο του εμπιστεύθηκε ο Θεός, να τον διανέμει στο πλήθος των ακροατών χωρίς καμία αναβολή και καθυστέρηση, και να μην αποστερεί ποτέ από αυτή την προσφορά εκείνους που βρίσκονται σε ανάγκη για αυτήν. Και ποιος είναι ο μισθός αυτής της φιλάνθρωπης εργασίας; Προφανώς αυτός που ανταποδίδεται μέσα στο πλήθος των ημερών.