Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 143:9

Θεέ μου, ωδή καινή θα σου ψάλω. Δηλαδή την ευαγγελική. Ο λόγος αυτός προέρχεται από το ίδιο το πρόσωπο του Δαβίδ. Με ψαλτήρι δεκάχορδο θα σου ψάλω. Το δεκάχορδο ψαλτήρι είναι το σώμα, επειδή διαθέτει πέντε αισθήσεις και πέντε ενέργειες της ψυχής, καθώς μέσω κάθε αίσθησης πραγματοποιείται η κάθε ενέργεια.

«Ωδή καινή θα σου ψάλω». Ψάλλει, και έτσι η Καινή Διαθήκη μνημονεύεται μέσα στα όσα προφητεύονται σχετικά με την κάθοδο του Θεού Λόγου· γι' αυτό και αυτή υποδηλώνεται μέσω της καινής ωδής. Με το να τη λέει δε καινή, παλαίωσε την πρώτη, όπως λέει ο Απόστολος. Για αυτήν την ωδή έχει ειπωθεί: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη»· αλλά και «θα ψάλουν», λέει, «με δεκάχορδο ψαλτήριο», υπονοώντας τον πρακτικό βίο που ενεργείται μέσω της ψυχής και του σώματος· διότι πέντε είναι τα αισθητήρια της σάρκας, και πέντε οι δυνάμεις της ψυχής, μέσω των οποίων κινούνται τα αισθητήρια του σώματος.

Και αυτό το μνημονεύει η ιερή γραφή του ευαγγελίου, το οποίο εκπληρώθηκε όταν ο Σωτήρας και Κύριός μας, ο ίδιος ο Χριστός, εισερχόταν στα Ιεροσόλυμα, και πολύ πλήθος ανδρών και παιδιών προπορευόταν αυτού ανακράζοντας με χαρά: «Ωσαννά στον Υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις». Διότι, αντί για το «ω Κύριε, σώσον δη» που υπάρχει στον ψαλμό, αναφωνούσαν λέγοντας το πιο εβραϊκό «ωσαννά», το οποίο ερμηνεύεται «σώσον δη». Και το «ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου» το διασαφηνίζει το λόγιο που ακολουθεί λέγοντας: «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν». Επομένως, ένας και ο αυτός ήταν ο «Θεός Κύριος» που φανερώθηκε σε εμάς, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, ο οποίος για αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι «ευλογημένος», επειδή πραγματοποίησε την παρουσία του στους ανθρώπους «στο όνομα του Κυρίου», δηλαδή του Πατέρα που τον έστειλε. Ελέγχοντας, λοιπόν, εκείνους εκ της περιτομής που δεν τον πίστευαν, τους έλεγε: «Εγώ ήρθα στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε· αν άλλος έρθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχτείτε». Εύλογα, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα δεν απευθύνει πλέον στον λαό των Ιουδαίων, αλλά σε όλα τα έθνη τα όσα αναφέρονται στην αρχή του ψαλμού. 〈Από τον Ψαλμό ρμγʹ (143)〉. «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος για να γίνεις γνωστός σε αυτόν, ή ο υιός του ανθρώπου για να τον υπολογίζεις; Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα, άγγιξε τα όρη και θα βγάλουν καπνό», και προχωρώντας παρακάτω προσθέτει: «Ω Θεέ, μια νέα ωδή θα σου ψάλω».

Θεωρώ ότι και αυτά σχετίζονται με το προκείμενο θέμα. Διότι, θαυμάζοντας τη γνώση του Θεού Λόγου προς τους ανθρώπους, εκπλήσσεται βαθύτατα για τη φιλανθρωπία, μέσω της οποίας, αφού συγκατέβη από τη θεότητα και σμίκρυνε τον εαυτό του από το έμφυτο μεγαλείο του, αξίωσε το ανθρώπινο γένος της δικής του γνώσης. Εδώ λοιπόν προσεύχεται λέγοντας: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα», ενώ στον δέκατο έβδομο ψαλμό έχει αναφερθεί: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος βρισκόταν κάτω από τα πόδια του. Και ανέβηκε πάνω σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων». Μέσω αυτών προφητεύει τα σχετικά με την άνοδο που πραγματοποίησε από τη γη στους ουρανούς. Το πώς όμως πρέπει να κατανοούμε την κάθοδο και την άνοδο, δεδομένου ότι ο Θεός Λόγος δεν πραγματοποιεί τοπικές μεταβάσεις, αλλά η Γραφή περιγράφει μεταφορικά με αυτόν τον τρόπο αυτές τις οικονομίες του, θα το αναπτύξουμε σε κατάλληλη μελέτη. Έπρεπε δε, ανάμεσα σε αυτά, να γίνει μνεία και της Καινής Διαθήκης, την οποία επρόκειτο να χορηγήσει στους ανθρώπους η παρουσία του Χριστού· αυτή είναι η καινή ωδή που δόθηκε από τον Χριστό σε όλα τα έθνη μετά την παλαιά. Γι' αυτό το προκείμενο λόγιο αναφέρει: «Θεέ, ωδή καινή θα σου ψάλω».

οι ημέρες: Διότι όπως ακριβώς η σκιά τώρα υπάρχει και τώρα δεν υπάρχει, αλλά γίνεται αφανής, έτσι είναι και ο άνθρωπος. Κύριε, κλίνον: Σημαίνει την παρουσία του Χριστού, ότι επρόκειτο να κλίνει τον ουρανό και να κατέβει στη γη για χάρη του ανθρώπου. άψαι: Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς η Γραφή αποκαλεί όρη, δηλαδή άγγιξέ τους με την οργή σου και θα σκορπιστούν σαν καπνός. άστραψον: Εννοεί την αστραπή της χάριτος· διότι μόλις αυτή φάνηκε, οι δαίμονες σκορπίστηκαν. εξαπόστειλον: Εννοεί τους αποστόλους, οι οποίοι, καθώς διέτρεξαν ως βέλη ολόκληρη την οικουμένη, την συγκλόνισαν. Εννοεί τον Χριστό, ως δεξιά του Πατρός. εξελού με: Εννοεί τα ρεύματα της αμαρτίας, ως πολλά και πανταχού παρόντα. Και τα ονομάζει ύδατα ως ανυπόστατα. εκ χειρός: Επειδή η αμαρτία παρασκευάστηκε από το χέρι των δαιμόνων· διότι αυτοί είναι πραγματικά αλλότριοι υιοί. ων το στόμα: Το στόμα των Ιουδαίων μίλησε μάταια κατά του Χριστού, καθώς παρακινήθηκαν από τους δαίμονες. και η δεξιά: Διότι την εξέτειναν κατά του Θεού. ο Θεός: Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη αναπέμπει τη μυστική ωδή, την οποία ψάλλουν οι πιστοί. εν ψαλτηρίω: Δεκάχορδο ονομάζει τους δέκα λίθους του νόμου, με τους οποίους ως χορδές, δηλαδή με τα νεύρα, υφαίνεται το πνευματικό ψαλτήρι των πιστών. τω διδόντι: Είναι ο Χριστός· διότι αυτός παρέχει δύναμη και νίκη στους βασιλείς επί της γης.

Γι' αυτόν τον λόγο μνημόνευσε το ψαλτήρι και την κιθάρα· αλλά αναφέροντας εδώ το δεκάχορδο ψαλτήρι, υπονόησε τη νομική Διαθήκη· διότι δέκα είναι οι εντολές του Νόμου. Επειδή δε στην κιθάρα απέδωσε την ωδή, δηλαδή οπωσδήποτε την Καινή, για την οποία ο ίδιος αυτός ο ψαλμωδός σε άλλο σημείο της προφητείας έλεγε: «Θεέ μου, καινή ωδή θα σου άσω, με δεκάχορδο ψαλτήρι θα σου ψάλω»· άρα υπονοεί την ευαγγελική Διαθήκη. Και για ποιο λόγο χρησιμοποιεί διπλά όργανα για τη μελωδία; «Διότι με εύφρανες, Κύριε, με τα δημιουργήματά σου, και με τα έργα των χεριών σου θα αγαλλιάσω». Διπλά, λέει, είναι τα αγαθά που έχω· γι' αυτό φρόντισα να ετοιμάσω διπλά και τα όργανα της δοξολογίας. Διότι ευφραινόμαστε με το δημιούργημα του Θεού, με την ομορφιά του ουρανού, με την ποικιλία των άστρων, με τα αγαθά της γης, με την προσφορά της θάλασσας.

Η δεξιά τους είναι δεξιά αδικίας. Τι λοιπόν θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτό, όταν εκείνο που έχει δοθεί για βοήθεια το μετατρέπουμε σε επιβουλή; Διότι γι' αυτόν τον λόγο έχουμε δεξιά χέρια, για να υπερασπιζόμαστε και τον εαυτό μας και τους άλλους που αδικούνται, για να εξαλείφουμε τις παρανομίες, για να γινόμαστε λιμάνι και καταφύγιο σε όσους κατατρέχονται. Ποια συγγνώμη, επομένως, θα μπορούσαν να έχουν εκείνοι που δεν χρησιμοποιούν αυτό το όπλο για τη σωτηρία των άλλων, αλλά για τη δική τους απώλεια; «Θεέ μου, ωδή καινή θα σου ψάλω». Ποια είναι πάλι αυτή η αλληλουχία; Υπάρχει, βεβαίως, μεγάλη συνοχή και εδώ.

Επειδή δηλαδή είπε: «Εξαπόστειλε το χέρι σου» και «Ελευθέρωσέ με» και «Διασκόρπισέ τους», υπόσχεται να τον ανταμείψει για τη συμμαχία με μια αμοιβή, η οποία σε Εκείνον μεν δεν προσφέρει τίποτα περισσότερο, σε αυτόν όμως που την προσφέρει αποφέρει το κέρδος. Ποια είναι όμως αυτή; «Θεέ μου, ωδή καινή θα σου ψάλω». Αν και αυτό είναι μικρό μπροστά στο μέγεθος της ευεργεσίας, εντούτοις είναι αυτό που διέθετε. Επειδή και εμείς από τους φτωχούς και από όσους δεν κατέχουν τίποτα, δεν επιζητούμε τίποτα άλλο, παρά μόνο τον καλό λόγο και την ευγνωμοσύνη. Αλλά εμείς μεν τα επιζητούμε για να δοξαστούμε περισσότερο· ο Θεός όμως, όχι επειδή τα έχει ανάγκη, αλλά για να καταστήσει πιο λαμπρούς τους ίδιους που ψάλλουν, και με αυτόν τον τρόπο πάλι να τους ευεργετήσει. «Με ψαλτήριο δεκάχορδο θα σου ψάλω»· δηλαδή, «Θα σε ευχαριστήσω». Αλλά τότε μεν υπήρχαν μουσικά όργανα, μέσω των οποίων ανέπεμπαν τις ωδές· τώρα όμως, αντί για μουσικά όργανα, είναι δυνατόν να χρησιμοποιούμε το σώμα. Διότι μπορεί κανείς να ψάλλει και με τα μάτια, όχι μόνο με τη γλώσσα, και με τα χέρια, και με τα πόδια, και με την ακοή.

Αλλά και ακόμη: «Κλίνον, Κύριε, τους ουρανούς και κατάβα» προς την παρθενική μήτρα, ώστε «τα σύμπαντα να πληρωθούν από χρηστότητα», «άγγιξε τα όρη και θα καπνίσουν». «Άστραψε αστραπή και θα τους σκορπίσεις· εξαπόστειλε τα βέλη σου και θα τους καταταράξεις». Αυτά πρέπει να τα εκλάβουμε και για την ένσαρκη κάθοδο του Χριστού και για τους υπερόπτες τυράννους και για τη δεύτερη παρουσία του Χριστού, όταν και «θα ανάψει πυρ από τον Θεό και θα καταφάει τη γη έως τον κατώτατο άδη», όπως λέει η θεία φωνή. «Εξαπόστειλε το χέρι σου από το ύψος», δηλαδή τη βοήθειά σου. «Ελευθέρωσέ με και λύτρωσέ με από πολλά ύδατα», δηλαδή, από πνιγηρές θλίψεις και πειρασμούς. Ιστορικά μεν τον Δαβίδ, αναγωγικά δε την εξ εθνών εκκλησία σου από τους δυσμενείς τυράννους. «Των οποίων το στόμα μίλησε ματαιότητα», βλασφημώντας τον Κύριο της δόξης, «και η δεξιά τους είναι δεξιά αδικίας», που θανατώνει ανελέητα τους χριστιανούς. «Θεέ μου, ωδή καινή θα σου ψάλω», μια νέα ευχαριστήρια ωδή, πέρα από τις ήδη λεχθείσες, θα σου ψάλω, «με ψαλτήρι δεκάχορδο θα σου ψάλω». Ονομάζεται δε και ο άνθρωπος έμψυχο δεκάχορδο ψαλτήρι, λόγω των πέντε αισθήσεων του σώματος και λόγω των πέντε δυνάμεων της ψυχής, δηλαδή με τις νοερές αισθήσεις της.

Διότι άλλος είναι ο οφθαλμός του σώματος και άλλος ο νοητός οφθαλμός της ψυχής και τα υπόλοιπα αισθητήριά της, τα οποία όποιος τα διαφυλάσσει, όπως είναι αρεστό στον Δημιουργό, σαν έμψυχο δεκάχορδο ψαλτήρι μελωδεί στον Θεό «άσμα καινό». «Σε Αυτόν που δίνει σωτηρία στους βασιλείς, σε Αυτόν που λυτρώνει τον δούλο του τον Δαβίδ από την πονηρή ρομφαία». Ο Θεός, λέει: «Δεν προστατεύουν τα στρατόπεδα τους βασιλείς από την πικρή ρομφαία». «Λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με από τα χέρια αλλότριων υιών, των οποίων οι υιοί είναι σαν νεόφυτα ριζωμένα», θαλερά και κατάφυτα, «στη νεότητά τους· οι θυγατέρες τους καλλωπισμένες, στολισμένες σαν ομοίωμα ναού».